эй писар , агар шоир бошӣ ҷаҳд кун то сухани ту саҳл мумтанеъ бошад ва бипарҳез аз сухани ғомзу бчизӣ ки ту доне ва дайгарӣ надонад ки бшрҳ ҳоҷат уфтад магӯӣ , ки ин шеър аз баҳр мардумон гӯйанд на аз баҳри хешу бўзну қўоФит қаноат макун ва бесаноатӣу тартибӣ шеър магӯӣ , ки шеъри рости нохуш буд , санъату чрбк бояд ки буду шеър дар тарҷумаи мардумро нохуш ояд , бо саноат бояд барисам шуъаро , чун :

ای پسر، اگر شاعر باشی جهد کن تا سخن تو سهل ممتنع باشد و بپرهیز از سخن غامض و بچیزی که تو دانی و دیگری نداند که بشرح حاجت افتد مگوی، که این شعر از بهر مردمان گویند نه از بهر خویش و بوزن و قوافیت قناعت مکن و بی‌صناعتی و ترتیبی شعر مگوی، که شعر راست ناخوش بود، صنعت و چربک باید که بود و شعر در ترجمه مردم را ناخوش آید، با صناعت باید برسم شعرا، چون:

Мҷонс , мутобиқ , мутазод , мшокл , муташобиҳ , мустаъор , мукаррар , мрдФ , муздаваҷ , мувозина , мзмр , мусалсал , мусаҷҷаъ , млўн , мстўӣ , мўшҳ , Мӯсил , мақта , мхлъ , мустаҳил , зўқоФитин , раҷаз , мқлўб

مجانس، مطابق، متضاد، مشاکل، متشابه، مستعار، مکرر، مردف، مزدوج، موازنه، مضمر، مسلسل، مسجع، ملون، مستوی، موشح، موصل، مقطع، مخلع، مستحیل، ذوقافیتین، رجز، مقلوب

Аммо агар хоҳӣ ки сухани ту олӣ бошад ва бимонад бештари сухани мустаъори гӯйу истиорат бар мумкиноти гӯй ва дар мадҳи истиорати бакори дор ва агар ғазалу таронаи гӯйии саҳлу латиф ватар гӯйу бқўоФии маърӯфи гӯй , тозиҳоءи сард ва ғариб магӯӣ , бар ҳасби ҳоли ошиқонау схнҳоءи латифи гӯйу амсолҳоءи хуши бакори дор , чунонк хосу омро хуш ояд , зинҳор ки шеъри гарон ва арӯзӣ нагӯйӣ , ки гирди арӯзу взнҳоءи гарон касе гардад ки табъ нохуш дораду оҷиз буд аз лафзи хушу маънии зариф , аммо агар бихоҳанд бигӯе раво бошаду локин арӯз бидону илми шоирӣу алқобу нақди шеъри биомўз , то агар миёни шуъаро мунозира уфтад бо ту касе мкошФтии натавонад кардан ва агар имтиҳонӣ кунанд оҷиз набошӣ ва ин ҳафдаҳи доираи баҳр ки доирҳоءи арӯз порсиёнаст , номи ин доираҳоу номи ин ҳафдаҳи баҳр чун :

اما اگر خواهی که سخن تو عالی باشد و بماند بیشتر سخن مستعار گوی و استعارت بر ممکنات گوی و در مدح استعارت بکار دار و اگر غزل و ترانه گویی سهل و لطیف و تر گوی و بقوافی معروف گوی، تازیهاء سرد و غریب مگوی، بر حسب حال عاشقانه و سخنهاء لطیف گوی و امثالهاء خوش بکار دار، چنانک خاص و عام را خوش آید، زینهار که شعر گران و عروضی نگویی، که گرد عروض و وزنهاء گران کسی گردد که طبع ناخوش دارد و عاجز بود از لفظ خوش و معنی ظریف، اما اگر بخواهند بگویی روا باشد و لکن عروض بدان و علم شاعری و القاب و نقد شعر بیآموز، تا اگر میان شعرا مناظره افتد با تو کسی مکاشفتی نتواند کردن و اگر امتحانی کنند عاجز نباشی و این هفده دایره بحر که دایرهاء عروض پارسیان است، نام این دایره‌ها و نام این هفده بحر چون:

Ҳзҷ , раҷаз , рамл , ҳзҷи мкФўФ , ҳзҷи ахрб , раҷази мтўӣ , рамли мхбўн , мнсрҳ , хафиф , музореъ , музореъи ахрб , мқтзб , мҷтс , мутақориб , сариъ , қариби ахрб , мнсрҳи кабӣр

هزج، رجز، رمل، هزج مکفوف، هزج اخرب، رجز مطوی، رمل مخبون، منسرح، خفیف، مضارع، مضارع اخرب، مقتضب، مجتث، متقارب، سریع، قریب اخرب، منسرح کبیر

{ ва дар вазнҳои тозӣҳо чун : баситу мадиду комилу вофиру тавил ва монанди он арӯзҳо }

{و در وزنهای تازیها چون: بسیط و مدید و کامل و وافر و طویل و مانند آن عروضها}

Ин панҷоҳ ва се арӯз ва ҳаштод ва ду зарб ки дар ин ҳафдаҳ баҳр бияёд ҷумлаи маълуми хеши гардон ва он сухан ки гӯйӣ дар шеър ва дар мадҳ ва дар ғазал ва дар ҳиҷо ва дар мрсит ва зуҳд дод он сухан бтмомӣ бидиҳу ҳаргизи сухан нотамом магӯӣ суханӣ низ ки бигӯянд ту дар назм магӯӣ , ки наср чун раиятасту назм чун подшоҳ , он чиз ки раиятро нишоед подшоҳро ҳам нишоеду ғазалу таронаи оби дори гӯйу мадҳи қавӣу далеру баланд ҳиммат бошу сазоӣ ҳар касе бидону мадҳӣ ки гӯйӣ дар хури мамдуҳи гӯй ва он касеро ки ҳаргизи корд бар миён набаста бошад магӯӣ ки шамшери ту шери афканд ва ба найзаи кӯҳ бесутун бурдорӣ ва ба тир мӯӣ бишкофӣу онкии ҳаргиз бар харӣ ннштаҳ бошад асб ӯро ба длдлу барроқу Рахшу шабдиз монанда макун ва бидон ки ҳар касеро чаҳ бояд гуфт . Аммо бар шоири воҷиб буд ки аз тамаъи мамдуҳ огоҳ бошаду бидонад ки ӯро чаҳ хуш ояд , онгоҳ ӯро чунон ситояд ки ӯро хуш ояд ва то ту он нагӯйӣ ки ӯ хоҳад ӯ турои он надиҳад ки туро хуш ояду ҳақир ҳиммат мабош ва дар қасидаи худро ходим махон , ало дар мадҳӣ ки мамдуҳ бидон арзаду ҳиҷои гуфтан одат макун , ки ҳамеша сабуӣ аз об дуруст наёяд ; аммо бар зуҳду тавҳид агар қодир бошӣ тақсир макун , ки баҳри ду ҷаҳон некӯаст ва дар шеъри дурӯғи гуфтан аз ҳад мабар , ҳар чанд ки маболиғати дурӯғ дар шеър ҳунарасту мрсити дӯстону муҳташамон низ гуфтан воҷиб бошад аммо ғазалу мрсит аз як тариқи гӯйу ҳиҷоу мадҳ аз як тариқ , агар ҳиҷои хоҳӣ ки бигӯеу бадоне : ҳамчунон ки дар мадҳ касеро биситойӣ зиди он мадҳ бигӯӣ , ки ҳар чаҳ зиди мадҳ буд ҳиҷо буду ғазалу мрсити ҳам чунин буд ; аммо ҳар чаҳ гӯйӣ аз сухани хиради гӯй ва аз сухан мардумон магӯӣ , ки табъи ту кушода нашаваду майдони шеъри ту фарох нагардад ва ҳам бидон қоидаи Бамоне ки аввал дар шеър омада бошӣ ; аммо чун дар шеър қодир бошӣу табъи ту кушода шуда бошад ва моҳир гашта агар ҷое маънии ғариби шинавӣу турои он хуш ояду хоҳӣ ки баргирӣу дигари ҷой истеъмол кунӣ мкобраҳ макун ва ҳам он лафзро бакор мабар , агар он маънӣ дар мадҳ буд ту дар ҳиҷои бакор бар ва агар дар ҳиҷо буд ту дар мадҳи бакор бар ва агар дар ғазали шинавӣ дар мрсити бакор бар ва агар дар мрсити шинавӣ дар ғазали бакор бар , то касе надонад ки он аз куҷост ва агар мамдуҳ талаб кунӣу кор бозор кунӣ мудаббир рӯйу палиди ҷомау турш рӯй мабош , доими тоза рӯйу ханда нок бош , ҳикоёту наводиру сухани мсктаҳу мазҳака бисёр ҳифз кун , дар бозори пеши мамдуҳи гӯй , ки шоирро азин чора набошад . Сухан бисёраст , аммо бад-ӣн мухтасар кардему биллоҳи алтўФиқ .

این پنجاه و سه عروض و هشتاد و دو ضرب که در این هفده بحر بیاید جمله معلوم خویش گردان و آن سخن که گویی در شعر و در مدح و در غزل و در هجا و در مرثیت و زهد داد آن سخن بتمامی بده و هرگز سخن ناتمام مگوی سخنی نیز که بگویند تو در نظم مگوی، که نثر چون رعیت است و نظم چون پادشاه، آن چیز که رعیت را نشاید پادشاه را هم نشاید و غزل و ترانه آب‌دار گوی و مدح قوی و دلیر و بلند‌همّت باش و سزای هر کسی بدان و مدحی که گویی در خور ممدوح گوی و آن کسی را که هرگز کارد بر میان نبسته باشد مگوی که شمشیر تو شیر افکنَد و به نیزه کوه بیستون برداری و به تیر موی بشکافی و آنکه هرگز بر خری ننشته باشد اسب او را به دلدل و براق و رخش و شبدیز ماننده مکن و بدان که هر کسی را چه باید گفت. اما بر شاعر واجب بود که از طمع ممدوح آگاه باشد و بداند که او را چه خوش آید، آنگاه او را چنان ستاید که او را خوش آید و تا تو آن نگویی که او خواهد او ترا آن ندهد که ترا خوش آید و حقیر همت مباش و در قصیده خود را خادم مخوان، الا در مدحی که ممدوح بدان ارزد و هجا گفتن عادت مکن، که همیشه سبوی از آب درست نیاید؛ اما بر زهد و توحید اگر قادر باشی تقصیر مکن، که بهر دو جهان نیکوست و در شعر دروغ گفتن از حد مبر، هر چند که مبالغت دروغ در شعر هنرست و مرثیت دوستان و محتشمان نیز گفتن واجب باشد اما غزل و مرثیت از یک طریق گوی و هجا و مدح از یک طریق، اگر هجا خواهی که بگویی و بدانی: همچنان که در مدح کسی را بستایی ضد آن مدح بگوی، که هر چه ضد مدح بود هجا بود و غزل و مرثیت هم‌چنین بود؛ اما هر چه گویی از سخن خرد گوی و از سخن مردمان مگوی، که طبع تو گشاده نشود و میدان شعر تو فراخ نگردد و هم بدان قاعده بمانی که اول در شعر آمده باشی؛ اما چون در شعر قادر باشی و طبع تو گشاده شده باشد و ماهر گشته اگر جایی معنی غریب شنوی و ترا آن خوش آید و خواهی که برگیری و دیگر جای استعمال کنی مکابره مکن و هم آن لفظ را بکار مبر، اگر آن معنی در مدح بود تو در هجا بکار بر و اگر در هجا بود تو در مدح بکار بر و اگر در غزل شنوی در مرثیت بکار بر و اگر در مرثیت شنوی در غزل بکار بر، تا کسی نداند که آن از کجاست و اگر ممدوح طلب کنی و کار بازار کنی مدبر روی و پلید جامه و ترش روی مباش، دایم تازه روی و خنده‌ناک باش، حکایات و نوادر و سخن مسکته و مضحکهٔ بسیار حفظ کن، در بازار پیش ممدوح گوی، که شاعر را ازین چاره نباشد. سخن بسیارست، اما بدین مختصر کردیم و بالله التوفیق.