Бидон эй писар ки агар иттифоқ уфтад ки аз ҷумла ҳошит бошӣ аз он подшоҳ ва ба хизмат ӯ пайвандӣ , ҳар чанд подшоҳи турои наздики хеш мумкин дорад ту бдони наздикии вай ғарра машав ва гурезон бош , аммо аз хизмат гурезон мабош , ки аз наздикии малики даврии хезад ва аз хизмати подшоҳи наздикӣ ; агар туро аз хештан эмин дорад он рӯзи нои эмин тар бош ва ҳар ки аз касе фарбеҳ шавад назор гаштани ҳам аз он кас бошад ; ҳар чанд ки азиз бошӣ аз хештани шиносӣ ғофил мабошу сухани ҷуз бар мурод подшоҳ магӯӣ ва бо вай лҷоҷ макун , ки дар мисл гуфтаанд ки : « ҳар ки бо подшоҳ дар уфтад ва лҷоҷ кунад пеш аз аҷали бимирад »у худованди хешро ҷузи некуӣ кардан роҳ манимоӣ , то бо ту некуӣ кунад , ки агар бадии омӯзӣ бо ту ҳам бадӣ кунад .

بدان ای پسر که اگر اتفاق افتد که از جملهٔ حاشیت باشی از آن پادشاه و به‌خدمت او پیوندی، هر چند پادشاه ترا نزدیک خویش ممکن دارد تو بدآن نزدیکی وی غره مشو و گریزان باش، اما از خدمت گریزان مباش، که از نزدیکی مَلِک دوری خیزد و از خدمت پادشاه نزدیکی؛ اگر ترا از خویشتن ایمن دارد آن روز نا‌ایمن‌تر باش و هر که از کسی فربه شود نزار گشتن هم از آن کس باشد؛ هر چند که عزیز باشی از خویشتن‌شناسی غافل مباش و سخن جز بر مراد پادشاه مگوی و با وی لجاج مکن، که در مثل گفته‌اند که: ‌«هر که با پادشاه در‌افتد و لجاج کند پیش از اجل بمیرد‌» و خداوند‌ِ خویش را جز نیکویی کردن راه منمای، تا با تو نیکویی کند، که اگر بدی آموزی با تو هم بدی کند.

Ҳикоят : мегӯйанд ки ба рӯзгори Фзлўни момон ки подшоҳи ганҷа буд , дайламӣ ӣӣ буд муҳташаму мушир ӯ ; пас ҳар ки гуноҳӣ кардӣ аз муҳташамони мамлакат ки банду зиндон бар ваии воҷиби гаштии Фзлўн ӯро бигирифтӣ ва зиндон кардӣ , ин Дайлам ки мушир ӯ буд подшоҳро гуфтӣ ки « озодро меозор , чун озурдӣ гардан бизан » ва чанд кас ба машварати ин Дайлами ҳалок шуда буданд аз муҳташамони мамлакат . Иттифоқро ин Дайлами мушир гуноҳӣ кард , подшоҳ ӯро фармуд гирифтан ва ба зиндон кардан ; Дайлам кас фиристод ки : « чандину чандин мол бидиҳам марои макаш . » Фзлўн момон гуфт : « аз ту омухтам ки озодро меозор ва чун озурдӣ бикаш . » Дайлами мушири ҷон дар сари кор бдомўзӣ кард .

حکایت: می‌گویند که به‌روزگار فضلون مامان که پادشاه گنجه بود، دیلمی‌یی بود محتشم و مشیر او؛ پس هر که گناهی کردی از محتشمان مملکت که بند و زندان بر وی واجب گشتی فضلون او را بگرفتی و زندان کردی، این دیلم که مشیر او بود پادشاه را گفتی که ‌«‌آزاد را میآزار، چون آزردی گردن بزن‌» و چند کس به مشورت این دیلم هلاک شده بودند از محتشمان مملکت‌. اتفاق را این دیلم مشیر گناهی کرد، پادشاه او را فرمود گرفتن و به زندان کردن؛ دیلم کس فرستاد که: ‌«چندین و چندین مال بدهم مرا مکش.» فضلون مامان گفت: ‌«از تو آموختم که آزاد را میآزار و چون آزردی بکش.‌» دیلم مشیر جان در سر‌ِ کار بدآموزی کرد.

Ва агар аз неки накӯҳидаи шӯии дўстр аз он дорам ки аз бади сутӯдаи шӯйу охири ҳамаи таманноҳо нуқсони шинос ва ба давлат ғарра машав ва аз кори султони ҳишмат талаб кун , ки неъмат аз пас ҳишмат давон ояду ъзи хизмати султон на аз тавонгарӣаст ва агар чаҳ дар амали подшоҳи фарбеҳи шӯии хештанро лоғар намой , то эмин бошӣ , набинӣ ки то гӯсфанди лоғар буд аз куштан эмин бошаду кас ба куштан ӯ нкўшд ? ва чун фарбеҳ шавад ҳамаи касро ба куштан ӯ тамаъ уфтад ? . Ва аз баҳри дирами худованд фуруш мабош , ки дирами амали султон чун гул буд , некӯ буду хушу машҳуру азизу локин чун гул кам умр буд , ҳар чанд ки манофеи амали султон чун гул пинҳон натавон кардан ва ҳар дарме ки дар хизмату амали султон ҷамъ шавад аз ғубори олами пароканда тар шаваду ҳишмату хизмати худованди худовандони беҳтарин сармояасту дирам аз он ҷамъ шавад , пас аз баҳри суди сармоя аз дасти мада ва то сармоя бар ҷой буд умеди суд доим бошад ва агар сармоя аз даст равад дар сармоя натавонӣ ва ҳар ки дирам аз нафаси худ азиз тар дорад зуд аз азизӣ ба залилӣ уфтаду рағбат кардан ба ҷамъи мол дар миёни ъз , ҳалокати мард буд , магар ба ҳаду андоза ҷамъ кунаду халқро насибӣ мекунад , то забони халқ бар вай баста шавад ва чун дар хизмати султон бузург шудӣ ва пойгоҳ ёфтӣ ҳаргиз бо худованди хеш хиёнат макун , агар кунӣ он таълими бадбахтӣ буд , аз баҳри онк чун меҳтарии кеҳтариро бузург гардонид ваии мукофоти он вале неъмат хиёнат кунад далели он буд ки худованди табораку таъолии бузургии азу боз гирад , аз баҳри онк то меҳнатии бдон мард нарасад мукофоти худованди хеши никуиро бадӣ накунад .

و اگر از نیک نکوهیده شوی دوستر از آن دارم که از بد ستوده شوی و آخر همه تمنا‌ها نقصان شناس و به دولت غره مشو و از کار سلطان حشمت طلب کن، که نعمت از پس حشمت دوان آید و عز خدمت سلطان نه از توانگری است و اگر چه در عمل پادشاه فربه شوی خویشتن را لاغر نمای، تا ایمن باشی، نبینی که تا گوسفند لاغر بود از کشتن ایمن باشد و کس به کشتن او نکوشد‌؟ و چون فربه شود همه کس را به کشتن او طمع افتد؟‌. و از بهر درم خداوند‌فروش مباش، که درم عمل سلطان چون گُل بود، نیکو بوَد و خوش و مشهور و عزیز و لکن چون گل کم‌عمر بوَد، هر‌چند که منافع عمل سلطان چون گل پنهان نتوان کردن و هر درمی که در خدمت و عمل سلطان جمع شود از غبار عالم پراکنده‌تر شود و حشمت و خدمت خداوند خداوندان بهترین سرمایه است و درم از آن جمع شود، پس از بهر سود سرمایه از دست مده و تا سرمایه بر جای بود امید سود دایم باشد و اگر سرمایه از دست رود در سرمایه نتوانی و هر که درم از نفس خود عزیز‌تر دارد زود از عزیزی به ذلیلی افتد و رغبت کردن به جمع مال در میان عزّ‌، هلاکت مرد بوَد، مگر به حد و اندازه جمع کند و خلق را نصیبی می‌کند، تا زبان خلق بر وی بسته شود و چون در خدمت سلطان بزرگ شدی و پایگاه یافتی هرگز با خداوند خویش خیانت مکن، اگر کنی آن تعلیم بدبختی بود، از بهر آنک چون مهتری کهتری را بزرگ گردانید وی مکافات آن ولی‌نعمت خیانت کند دلیل آن بود که خداوند تبارک و تعالی بزرگی ازو باز گیرد، از بهر آنک تا محنتی بدآن مرد نرسد مکافات خداوند خویش نکویی را بدی نکند.

Ҳикоят : чунонк писари Фзлўни абўолсўори абўолбшири ҳоҷибро бо сФҳсолорӣ ба брдъ мефиристод . Абўолбшр гуфт : « то зимистон дрнёид нарӯм , аз баҳри онки обу ҳавои брдъи сахт бадаст , хосса ба тобистон » ва дарин маънии сухани дарози гашт ; амир Фзлўн гуфт : « чаро чунин эътиқод бояд дошт ? ки бе аҷали ҳаргиз касе намурдааст ва намирад . » абўолбшр гуфт : « чунонаст ки худованд мефармоед , ки ҳеҷ кас беаҷал намираду локин то касеро аҷал наёмада бошад ба тобистон ба брдъ наравад ! »

حکایت: چنانک پسر فضلون ابوالسوار ابوالبشیر حاجب را با سفهسالاری به بردع می‌فرستاد. ابوالبشر گفت: ‌«تا زمستان درنیاید نروم، از بهر آنک آب و هوای بردع سخت بد است، خاصه به تابستان‌» و درین معنی سخن دراز گشت؛ امیر فضلون گفت: ‌«چرا چنین اعتقاد باید داشت؟ که بی‌اجل هرگز کسی نمرده است و نمیرد.‌» ابوالبشر گفت: ‌«چنان است که خداوند می‌فرماید، که هیچ کس بی‌اجل نمیرد و لکن تا کسی را اجل نیامده باشد به تابستان به بردع نرود!‌»

Ва дигар аз кори дӯсту душман ғофил мабош , ки бояд ки нафъу зарари ту ба дӯст ва душман бирасад , ки бузургии бади он хуш бошад ки дӯсту душманро ба некӣу бадии мукофот { кунӣ }у мардум ки муҳташам шуд набояд ки дарахт бе бар бошад ва аз бузургӣ тавонгарӣ хоҳаду бас ,у касро аз ваии нафъ ва зарар набошад ; ки ҷуҳуд бошад ки вайро сад ҳазор динор бошад ва чун нафъу зарар ӯ ба мардум нарасад аз камтар каси ббошд ; пас манофеи хеш аз неъмату комрўо ӣӣ чунону мардумӣ аз мардумони бози мгир , ки дар хабараст аз пайғомбари мо , салавоти аллоҳу саломаи алайҳ : « хайри анноси ман инФъи аннос »у хизмати меҳтарӣ ки давлат ӯ ба ғоят расида бошад мҷўӣ , ки ба фурӯд омадан наздик бошаду гирди давлати пер шудаи магарад , ки агар чанд умр монда бошад охири мардумон ӯро марги наздик тар доранд аз ҷавонон ва низ кам перӣ буд ки рӯзгор бо вай вафо кунад ва агар хоҳӣ ки дар хизмати подшоҳи ҷовдони Бамоне чунон бош ки аббоси мари писари хеши Абдуллоҳро гуфт : бидон эй писар ки ин мард , яъне умри хитоби разии аллоҳи анҳу , турои пеши шуғл хеш карда сет ва аз ҳамаи халқи эътимод бар ту кардааст , акнӯн агар хоҳӣ ки душманони ту бар ту чира нашаванд панҷ хислати нигоҳи дор то эмин бошӣ : аввал бояд ки ҳаргиз аз ту дурӯғ нашунӯд . Дувуми пеш ӯ касро айби мҷўӣ . Сиўм бо ваии ҳеҷ хиёнат макун . Чаҳоруми фармон ӯро хилоф макун . Панҷуми роз ӯ бо ҳеҷ кас магӯӣ ки аз махлуқи брстӣу мақсӯди бад-ӣни панҷ чиз тавон ёфту дигар дар хизмат вале неъмати хеш тақсир макун ва агар тақсирӣ равад худро ба муқассирӣ ба вай намойу андари он тақсири худро нодони соз , то бидонад ки ту бадв қасдӣ накардае ва он тақсири хизмат аз ту ба нодонии шимурд , на ба беадабӣу нофармонӣ ; ки нодонӣ аз ту ба гуноҳ нагиранд ва беадабӣу нои фурмоне ба гуноҳ шимуранду пайваста ба хизмат машғӯл бош , беонк бифармоед ва ҳар чаҳ касе дигар хоҳад кардан бакӯш то ту кунӣ ва чунон бояд ки ҳар гоҳи турои бўиннд дар хидматии бўиннд аз он хешу модом бар даргоҳ ҳозир бош , чунонк ҳар кро талаб кунад туро бинад , зеро ҳиммат мулӯк инаст ки пайваста дар озмоиш кеҳтарон бошанд , чун як бор ва ду бор ва даҳ бори туро талаб кунад ҳар борӣ дар хидматӣ ёбаду муқӣм бар даргоҳ хеш бинад ва дар корҳои бузург бар ту эътимод кунад , {и чунонкии қамарӣ гургоне гуяд , байт :

و دیگر از کار دوست و دشمن غافل مباش، که باید که نفع و ضرر تو به دوست و دشمن برسد، که بزرگی بد‌آن خوش باشد که دوست و دشمن را به نیکی و بدی مکافات {کنی} و مردم که محتشم شد نباید که درخت‌ِ بی‌بر باشد و از بزرگی توانگری خواهد و بس، و کس را از وی نفع و ضرر نباشد؛ که جهود باشد که وی را صد هزار دینار باشد و چون نفع و ضرر او به مردم نرسد از کم‌تر کس بباشد؛ پس منافع خویش از نعمت و کامروا‌یی چنان و مردمی از مردمان باز مگیر، که در خبر است از پیغامبر ما، صلوات الله و سلامه علیه: ‌«خیر الناس من ینفع الناس‌» و خدمت مهتری که دولت او به‌غایت رسیده باشد مجوی، که به‌فرود آمدن نزدیک باشد و گرد دولت پیر شده مگرد، که اگر چند عمر مانده باشد آخر مردمان او را مرگ نزدیک‌تر دارند از جوانان و نیز کم پیری بود که روزگار با وی وفا کند و اگر خواهی که در خدمت پادشاه جاودان بمانی چنان باش که عباس مر پسر خویش عبدالله را گفت: بدان ای پسر که این مرد، یعنی عمر خطاب رضی الله عنه، ترا پیش شغل خویش کرده‌ست و از همه خلق اعتماد بر تو کرده است، اکنون اگر خواهی که دشمنان تو بر تو چیره نشوند پنج خصلت نگاه دار تا ایمن باشی: اول باید که هرگز از تو دروغ نشنود. دوم پیش او کس را عیب مجوی. سیوم با وی هیچ خیانت مکن. چهارم فرمان او را خلاف مکن. پنجم راز او با هیچ کس مگوی که از مخلوق برستی و مقصود بدین پنج چیز توان یافت و دیگر در خدمت ولی نعمت خویش تقصیر مکن و اگر تقصیری رود خود را به مقصری به وی نمای و اندر آن تقصیر خود را نادان ساز، تا بداند که تو بدو قصدی نکرده‌ای و آن تقصیر خدمت از تو به نادانی شِمُرَد، نه به بی‌ادبی و ‌نافرمانی‌؛ که نادانی از تو به گناه نگیرند و بی‌ادبی و نا‌فرمانی به گناه شمرند و پیوسته به خدمت مشغول باش، بی آنک بفرماید و هر چه کسی دیگر خواهد کردن بکوش تا تو کنی و چنان باید که هر گاه ترا بوینند در خدمتی بوینند از آن خویش و مادام بر درگاه حاضر باش، چنانک هر کرا طلب کند ترا بیند، زیرا همت ملوک اینست که پیوسته در آزمایش کھتران باشند، چون یک بار و دو بار و ده بار ترا طلب کند هر باری در خدمتی یابد و مقیم بر درگاه خویش بیند و در کارهای بزرگ بر تو اعتماد کند، {چنانکه قمری گرگانی گوید، بیت:

Ва то ранҷи кеҳтарӣ бар худ нанаҳй ба осоиш меҳтарӣ нарисӣ , набинӣ ки то барги нил пӯшида нагардад нил нашаваду ҳақи ҷли ҷалолаи меҳтари оламро чунон офарид ки ҳамаи олам ба хизмати бандагӣ ӯ муҳтоҷ буданд ва худро ба ҳисоб ба подшоҳ намой , агар баъд аз он сухани маҳсудии пеши вай гӯйӣ нашунӯд ва аз ҷумлаи ҳасади шимурд , агар чаҳ рост буд ва ҳамеша аз хашми подшоҳ тарсон бош , ки ду чизро ҳаргиз хор нишоед доштан : аввали хашми подшоҳ , дувуми панди ҳукамо ; ҳар ки ин ду чизро хор дорад хор гардад . Ночора инаст шурӯти ҳошити подшоҳон , пас агар чунон буд ки ту азин дараҷа бигузарӣу пойгоҳии бузургтар ёбӣ ва ба надимии подшоҳи уфтӣ бояд ки турои шарти надимии подшоҳ ба тамомати маълум шуда бошаду шарти хизмати надимии инҳост ки гуфта омадау биллоҳи алтўФиқ .

و تا رنج کهتری بر خود ننهی به آسایش مهتری نرسی، نبینی که تا برگ نیل پوشیده نگردد نیل نشود و حق جل جلاله مهتر عالم را چنان آفرید که همه عالم به خدمت بندگی او محتاج بودند و خود را به‌حساب به پادشاه نمای، اگر بعد از آن سخن محسودی پیش وی گویی نشنود و از جملهٔ حسد شمرد، اگر چه راست بوَد و همیشه از خشم پادشاه ترسان باش، که دو چیز را هرگز خوار نشاید داشتن: اول خشم پادشاه، دوم پند حکما‌؛ هر که این دو چیز را خوار دارد خوار گردد. ناچاره اینست شروط حاشیت پادشاهان، پس اگر چنان بود که تو ازین درجه بگذری و پایگاهی بزرگ‎تر یابی و به ندیمی پادشاه افتی باید که ترا شرط ندیمی پادشاه به تمامت معلوم شده باشد و شرط خدمت ندیمی اینهاست که گفته آمده و بالله التوفیق.