Бидон эй писар ки худои таъолии ду фариза пайдо кард аз баҳри манъмону бандагони хос ва он ҳаҷасту зкўаҳ ва фармуд ки ҳар киро соз буд хона ӯро зиёрат кунаду онро ки соз надорад нафармуд , на бинӣ ки дар дунё низ мъомлти даргоҳи подшоҳи ҳам худовандон неъмат тавонанд карду эътимоди ҳаҷ бар сафарасту бенавоёнро сафар фармудан на аз дониш бошад ва бе сози сафар кардан аз тҳлкаҳ ва нодонӣ бошад ва чун соз буд сафар накунӣ хушӣу лиззати дунё тамом набошад ки хушии дунёу лиззати неъмат андар онаст ки нодида ба бинӣ ва нохӯрда бихӯрӣ ва ноёфта биёбӣ ва ин ҷуз дар сафар набошад ки мардуми сафарии ҷаҳони озмудау кордидаҳу рӯзбеҳу доно буд ки нодида дида бошад ва ношунида шунида , чунонк гуфтаанд : лӣси алхбри колмъоинаҳ кӣ ҷаҳони дидагонро баробар накунанд ва гуфтаанд , назм :

بدان ای پسر که خدای تعالی دو فریضه پیدا کرد از بهر منعمان و بندگان خاص و آن حج است و زکوة و فرمود که هر که را ساز بود خانه او را زیارت کند و آنرا که ساز ندارد نفرمود، نه بینی که در دنیا نیز معاملت درگاه پادشاه هم خداوندان نعمت توانند کرد و اعتماد حج بر سفرست و بینوایان را سفر فرمودن نه از دانش باشد و بی‌ساز سفر کردن از تهلکه و نادانی باشد و چون ساز بود سفر نکنی خوشی و لذت دنیا تمام نباشد که خوشی دنیا و لذت نعمت اندر آنست که نادیده به بینی و ناخورده بخوری و نایافته بیابی و این جز در سفر نباشد که مردم سفری جهان آزموده و کاردیده و روزبه و دانا بود که نادیده دیده باشد و ناشنیده شنیده، چنانک گفته‌اند: لیس الخبر کالمعاینه کی جهان دیدگان را برابر نکنند و گفته‌اند، نظم:

Пас офаридагори тақдир сафар кард бар худовандони неъмат то дод неъмати ваии бидиҳанду неъмат ӯ бсзо бихӯранду фармони худованди таъолии биҷои оранду хона ӯро зиёрат кунанду давряш ва бетӯша ва безодро нафармуданд {и чунонкии ду байт ман гӯям , рубоӣ :

پس آفریدگار تقدیر سفر کرد بر خداوندان نعمت تا داد نعمت وی بدهند و نعمت او بسزا بخورند و فرمان خداوند تعالی بجای آرند و خانهٔ او را زیارت کنند و دوریش و بی‌توشه و بی‌زاد را نفرمودند { چنانکه دو بیت من گویم، رباعی:

Кӣ агар ҳаҷ кунад хештани бтҳлкаҳ афканда бошад ва ҳар дарвешӣ ки кор тавонгар кунад чун беморӣ буд ки кори тан дарсатон кунаду достон ӯ рост чун достони он ду ҳоҷӣ буд ки яке тавонгар ва яке дарвеш буд :

کی اگر حج کند خویشتن بتهلکه افکنده باشد و هر درویشی که کار توانگر کند چون بیماری بود که کار تن درستان کند و داستان او راست چون داستان آن دو حاجی بود که یکی توانگر و یکی درویش بود:

Ҳикоят : вақте раиси Бухорои қасд ҳаҷ карду мардии сахти манъам буд ва дар он қофила касе азуи манъам тар набӯду фузун аз сад шутур дар зери бор ӯ буд ва ӯ дар иморӣ нишаста буду хиромону нозон ҳаме шуд , дар бодия бо созу олати тамому қавмӣ аз дарвешу тавонгар бо вай ҳамроҳ буданд , чун наздики Арафоти брсиднди дарвешӣ ҳаме омад пои бараҳнау ташнау гурусна ва пойҳо обила карда , раиси Бухороро дид бидон сони созу тани осонӣ рӯй буи кард ва гуфт : вақти мукофоти ҷазои ман ва ту ҳар ду яке хоҳад буд ? ту дар он нозу неъмати ҳаме рӯй ва ман дарин шиддат . Раис Бухоро гуфт ҳошо ки ҷазои ман ва ту ҳар ду яке бошад ва агар ман бдонстмӣ кӣ ҷазои ман ва ту ҳар ду яке хоҳад буд ҳаргизи қадам дар бодияи ннҳодмӣ . Дарвеш гуфт чаро ? гуфт : аз баҳри онки ман бФрмони худои таъолии омадам ва ту бар хилофи фармони ҳақ таъолӣ мекунӣу маро бхўондаҳанд ва ман миҳмонам ва ту туфайлӣу ҳишмати миҳмони хонда бо туфайлӣ кӣ рост бошаду ҳақи таъолии тавонгаронро хонду даравишонро гуфт :у лотлқўои боидикми илои алтҳлкаҳ , ту бе фармони худоӣ ба бечорагӣу гуруснагӣ дар бодия омадӣ ва худро дар тҳлкаҳи афкандӣу фармони ҳақи таъолиро кори нбстӣ ва бо фармон бурдорон чаро баробарӣ кунӣ , ҳар ки иститоат дорад ва ҳаҷ кунад фармони ҳақи таъолӣ биҷой оварда бошад ва дод неъмат ӯ дода .

حکایت: وقتی رئیس بخارا قصد حج کرد و مردی سخت منعم بود و در آن قافله کسی ازو منعم‌تر نبود و فزون از صد شتر در زیر بار او بود و او در عماری نشسته بود و خرامان و نازان همی‌شد، در بادیه با ساز و آلت تمام و قومی از درویش و توانگر با وی همراه بودند، چون نزدیک عرفات برسیدند درویشی همی‌آمد پای برهنه و تشنه و گرسنه و پایها آبله کرده، رئیس بخارا را دید بدان سان ساز و تن‌آسانی روی بوی کرد و گفت: وقت مکافات جزای من و تو هر دو یکی خواهد بود؟ تو در آن ناز و نعمت همی‌روی و من درین شدت. رئیس بخارا گفت حاشا که جزای من و تو هر دو یکی باشد و اگر من بدانستمی کی جزای من و تو هر دو یکی خواهد بود هرگز قدم در بادیه ننهادمی. درویش گفت چرا؟ گفت: از بهر آنک من بفرمان خدای تعالی آمدم و تو بر خلاف فرمان حق تعالی می‌کنی و مرا بخوانده‌اند و من میهمانم و تو طفیلی و حشمت میهمان خوانده با طفیلی کی راست باشد و حق تعالی توانگران را خواند و درویشان را گفت: و لاتلقوا بایدیکم الی التهلکة، تو بی‌فرمان خدای به بیچارگی و گرسنگی در بادیه آمدی و خود را در تهلکه افکندی و فرمان حق تعالی را کار نبستی و با فرمان‌برداران چرا برابری کنی، هر که استطاعت دارد و حج کند فرمان حق تعالی بجای آورده باشد و داد نعمت او داده.

Пас чун туро эй писари сози ҳаҷ буд ҳеҷ тақсир макун ки сози сафари ҳаҷ панҷ чизаст : макунату неъмату тўоноӣӣу муддат ва доду ҳурмату амну роҳат , чун азин баҳраи ёбӣ ҷаҳд кун бар тамомӣу бдонки ҳаҷи тоътист кӣ доим чун соз буд агар ният дар соли мстқбл муъаллақ кунӣ ҷурми эмом аз ту мунқатиъ гардад влкни зкўаҳи моли тоътист ки бҳичгўнаҳ чун макунат буд нододан узрӣ несту худои таъолии зкўаҳ диҳандагонро аз муқаррабон хонду моли мардуми зкўаҳдиҳанда дар миёни дигари қавм чун мисол подшоҳаст дар миёни раият кӣ рӯзии даҳ ӯ буд ва дигарон рӯзии хорау ҳақи таъолӣ тақдир кард то гуруҳе дарвеш бошанду гуруҳеи тавонгар ва тавоно бошанд , бо онки ҳама агар ҳамаро тавонгар гардонидӣ тавонистӣ влкни ду гуруҳ аз он кард то манзалату шарафи бандагон падед ояду бартарон аз Фрўтрон пайдо шаванд кӣ чун подшоҳ ки як хидматкорро рӯзии даҳ қавӣ кунад , пас агар ин хидматкор ки рӯзии даҳ буд рӯзӣ хӯрду надиҳад аз хашми подшоҳ эмин набошад . Аммо зкўаҳ дар солӣ як бораст ва бар ту фаризааст , локин агар чаҳ садақа фариза нест дар мурувват ва мардумӣаст , чндонк туоне медаҳ ва тақсир макун ки мардуми садақаи даҳ доим дар амни худоӣ таъолӣ бошаду амн аз худои таъолии бғнимт бояд дошту зинҳор эй писар ки дар ниҳоди зкўаҳу ҳаҷи дили бшки надорӣу кори беҳудаи нсголӣ ва нагӯйӣ ки давидану бараҳна бӯдану нохун ночидану мӯӣ ноперостан чарост ва аз бист динори ним динор чист ва зкўаҳ чисту зкўаҳи гӯсфанду шутур чаҳ буду гӯсфанд чаро қурбон кунанд , бад-ӣни ҳикмати дили поки дор ва гумон мабар ки онч ту ндонӣ хайрӣ нест ки хайрӣ онаст ки мо ндонем ва ту бФрмон бурдорӣ ҳақи таъолӣ машғӯл бош ки туро бо чун ва чаро ҳеҷ кор нест ; чун ин фармон биҷой оварадӣ бишнос ки ҳақи модару падари ҳам аз фармон худоӣаст ъзўҷл .

پس چون ترا ای پسر ساز حج بود هیچ تقصیر مکن که ساز سفر حج پنج چیزست: مکنت و نعمت و توانائی و مدت و داد و حرمت و امن و راحت، چون ازین بهره یابی جهد کن بر تمامی و بدانک حج طاعتیست کی دایم چون ساز بود اگر نیت در سال مستقبل معلق کنی جرم امام از تو منقطع گردد ولکن زکوة مال طاعتیست که بهیچگونه چون مکنت بود نادادن عذری نیست و خدای تعالی زکوة دهندگان را از مقربان خواند و مال مردم زکوة دهنده در میان دیگر قوم چون مثال پادشاه است در میان رعیت کی روزی‌ده او بود و دیگران روزی‌خواره و حق تعالی تقدیر کرد تا گروهی درویش باشند و گروهی توانگر و توانا باشند، با آنک همه اگر همه را توانگر گردانیدی توانستی ولکن دو گروه از آن کرد تا منزلت و شرف بندگان پدید آید و برتران از فروتران پیدا شوند کی چون پادشاه که یک خدمتکار را روزی‌ده قوی کند، پس اگر این خدمتکار که روزی‌ده بود روزی خورد و ندهد از خشم پادشاه ایمن نباشد. اما زکوة در سالی یک‌بارست و بر تو فریضه است، لکن اگر چه صدقه فریضه نیست در مروت و مردمی است، چندانک توانی میده و تقصیر مکن که مردم صدقه‌ده دایم در امن خدای تعالی باشد و امن از خدای تعالی بغنیمت باید داشت و زنهار ای پسر که در نهاد زکوة و حج دل بشک نداری و کار بیهوده نسگالی و نگویی که دویدن و برهنه بودن و ناخن ناچیدن و موی ناپیراستن چراست و از بیست دینار نیم دینار چیست و زکوة چیست و زکوة گوسفند و شتر چه بود و گوسفند چرا قربان کنند، بدین حکمت دل پاک دار و گمان مبر که آنچ تو ندانی خیری نیست که خیری آنست که ما ندانیم و تو بفرمان برداری حق تعالی مشغول باش که ترا با چون و چرا هیچ کار نیست؛ چون این فرمان بجای آوردی بشناس که حق مادر و پدر هم از فرمان خدای است عزّوجل.