Шараф ҳар саноатӣ ки мқсўр буд бар ислоҳи ҷавҳари мавҷӯдӣ аз мавҷӯдот ба ҳасби шарафи он мавҷӯд тавонад буд дар зоти хеш ; ва ин қазияи ист дар ақли уқалои зоҳиру макшуф , чаҳ саноати тиб ки ғарази азуи ислоҳи бадан инсонаст шарифтар буд аз санъати даббоғат ки ғарази азуи астслоҳи пӯсти ҳайвонот мурда бошад . Ва чун шарифтарин мавҷӯдоти ин олами навъ инсонаст чунонкӣ дар улӯми назарии мубарҳан шудааст ва мо дар фасли чаҳорум аз қисми аввал ба он ишоратӣ кардем ,у вуҷӯди ин навъи мутаъаллиқ ба қудрати холиқ , ва сонеъ ӯст , ҷли исмау азми зикра ,у таҷведи вуҷӯду икмоли ҷавҳараши мФўз ба ройу рӯяту тадбиру иродат ӯ , чунонкӣ баён кардем ; ва чун камол ҳар чизе дар судӯри феъл хос ӯст азу бар тамомтарин ваҷҳе ,у нуқсон ӯ дар қусӯри он судӯри азу , чунонкӣ дар асп ёд карда омад , ки агар масдари хосият хеш набошад бар ваҷҳи атум ҳамчун хари нақли асқолро шояд , ё ҳамчун гӯсфанди забҳро , изҳори хосияти инсон ки иқтизои асдори афъоли хос ӯ кунад азу то вуҷӯдаш ба камол расад ҷуз ба тавассути ин саноат сӯрат набандад пас саноатӣ ки самара ӯ икмоли ашрафи мавҷӯдоти ин олам буд ашрафи сноъоти аҳл олам тавонад буд .

شرف هر صناعتی که مقصور بود بر اصلاح جوهر موجودی از موجودات به حسب شرف آن موجود تواند بود در ذات خویش؛ و این قضیه ایست در عقل عقلا ظاهر و مکشوف، چه صناعت طب که غرض ازو اصلاح بدن انسان است شریفتر بود از صنعت دباغت که غرض ازو استصلاح پوست حیوانات مرده باشد. و چون شریفترین موجودات این عالم نوع انسان است چنانکه در علوم نظری مبرهن شده است و ما در فصل چهارم از قسم اول به آن اشارتی کردیم، و وجود این نوع متعلق به قدرت خالق، و صانع اوست، جل اسمه و عظم ذکره، و تجوید وجود و اکمال جوهرش مفوض به رای و رویت و تدبیر و ارادت او، چنانکه بیان کردیم؛ و چون کمال هر چیزی در صدور فعل خاص اوست ازو بر تمام ترین وجهی، و نقصان او در قصور آن صدور ازو، چنانکه در اسپ یاد کرده آمد، که اگر مصدر خاصیت خویش نباشد بر وجه اتم همچون خر نقل اثقال را شاید، یا همچون گوسفند ذبح را، اظهار خاصیت انسان که اقتضای اصدار افعال خاص او کند ازو تا وجودش به کمال رسد جز به توسط این صناعت صورت نبندد پس صناعتی که ثمره او اکمال اشرف موجودات این عالم بود اشرف صناعات اهل عالم تواند بود.

Ва бибояд донист ки ҳамчунон ки дар ашхоси ҳрснФӣ аз аснофи ҳайвоноти бали аснофи номӣоту ҷамодоти тафовутӣ фоҳишаст , чаҳ аспи давандаи тозӣ бо аспи кавдани полонӣу теғи ҳиндии нек бо теғи нарми оҳани занги хӯрда дар як силк натавон оварад , дар ашхоси мардуми тафовут азон бештараст , бал дар ҳеҷ навъ аз анвоъи мавҷӯдоти он ихтилоф ва мбоинт нест ки дар ин навъ , ва он шоир ки гуфтааст :

و بباید دانست که همچنان که در اشخاص هرصنفی از اصناف حیوانات بل اصناف نامیات و جمادات تفاوتی فاحش است، چه اسپ دونده تازی با اسپ کودن پالانی و تیغ هندی نیک با تیغ نرم آهن زنگ خورده در یک سلک نتوان آورد، در اشخاص مردم تفاوت ازان بیشتر است، بل در هیچ نوع از انواع موجودات آن اختلاف و مباینت نیست که در این نوع، و آن شاعر که گفته است:

Агар чаҳ пиндоштааст ки маболиғат мекунад влкни бҳқиқт муқассир бӯдааст , чаҳ дар навъи инсон шахсе ёфта шавад ки ахс мавҷӯдот бошад ва шахсе ёфта шавад ки ашрафу афзали коинот буд , ва ба тавассути ин саноат муяссар мешавад ки аднии маротиби инсониро ба аъло мадориҷ расонанд ба ҳасби истеъдоду қадари салоҳият ӯ , ҳар чанд ҳамаи мардумони қобили як навъ камол натавонанд буд , чунонкӣ гуфта омад . Пас саноатӣ ки бадви ахси мавҷӯдотро ашрафи коинот тавон кард , чаҳ шариф саноатӣ тавонад буд .

اگر چه پنداشته است که مبالغت می کند ولکن بحقیقت مقصر بوده است، چه در نوع انسان شخصی یافته شود که اخس موجودات باشد و شخصی یافته شود که اشرف و افضل کاینات بود، و به توسط این صناعت میسر می شود که ادنی مراتب انسانی را به اعلی مدارج رسانند به حسب استعداد و قدر صلاحیت او، هر چند همه مردمان قابل یک نوع کمال نتوانند بود، چنانکه گفته آمد. پس صناعتی که بدو اخس موجودات را اشرف کاینات توان کرد، چه شریف صناعتی تواند بود.

ӣнқадари дарини боби кифоят буд то сухан ба ҳад итноб накушуд валлоҳи алмисри ллхироту алмўФқи ллҳснот .

اینقدر دراین باب کفایت بود تا سخن به حد اطناب نکشد والله المیسر للخیرات و الموفق للحسنات.