Сарояндаи номаи длгшоӣ

سراینده نامه دلگشای

Чунин гуфт аз он гирди разми озмоӣ

چنین گفت از آن گرد رزم‌آزمای

Ки чун аз бар номвари паҳлавон

که چون از بر نامور پهلوان

Шабии тираи сӯй хто шуд равон

شبی تیره سوی ختا شد روان

Яке ҳафта мерафт заврақ дар об

یکی هفته می‌رفت زورق در آب

Ба ҳаштум чу бинмуд рухи офтоб

به هشتم چو بنمود رخ آفتاب

Бадв раҳнамӯн гуфт к-эии номдор

بدو رهنمون گفت کای نامدار

Раседӣ ба наздики дрёкнор

رسیدی به نزدیک دریاکنار

Басӣ шод шуд диўзодаҳи азин

بسی شاد شد دیوزاده ازین

з шодӣ бирав барграфт офарин

ز شادی برو برگرفت آفرین

Чу заврақи зи дарё ба соҳил расед

چو زورق ز دریا به ساحل رسید

Бадви раҳнамӯн офарин густаред

بدو رهنمون آفرین گسترید

Ки айдун ту бурдор зии шаҳр ро

که ایدون تو بردار زی شهر را

Каз эдар шавам ман сӯии боргоҳ

کز ایدر شوم من سوی بارگاه

Чу бишунид он шер бо гиру дор

چو بشنید آن شیر با گیر و دار

Равон шуд сӯии он даҳ ва он ҳисор

روان شد سوی آن ده و آن حصار

Чу омад ба даҳ он ял пок дид

چو آمد به ده آن یل پاک‌ دید

Ту гуфтӣ ки шуд рӯзи маҳшари падед

تو گفتی که شد روز محشر پدید

Азу шуд ҳамаи даҳ пар аз растхез

ازو شد همه ده پر از رستخیز

Гирифтанд яксар зи бимаши гурез

گرفتند یکسر ز بیمش گریز

Бигуфто матарседу гўӣиди рост

بگفتا مترسید و گوئید راست

Ки он маҳваши гули ҷабин дар куҷост

که آن مهوش گل جبین در کجاست

Яке пештар рафт пӯзиш намой

یکی پیشتر رفت پوزش‌نمای

Бипурсед аз он гирди фархундаи рой

بپرسید از آن گرد فرخنده رای

Кигар аз парии духти пурсӣ хабар

که گر از پری‌دخت پرسی خبر

Ҳамон аз қмртоши пархоши хар

همان از قمرتاش پرخاش‌خر

Ба неки ахтарии достони зани яке

به نیک اختری داستان زن یکی

Азишон хбрдаҳи марои андакӣ

ازیشان خبرده مرا اندکی

Дуо кард он марди к-эии шер зуаш

دعا کرد آن مرد کای شیر زوش

Бигӯям туро роз бигушоӣ гӯш

بگویم تو را راز بگشای گوش

Ба гетии қмртоши прхошхр

به گیتی قمرتاش پرخاشخر

Буд шоҳи чинро бародари падар

بود شاه چین را برادر پدر

Азуи шоҳ чинаст ҳамвора шод

ازو شاه چین است همواره شاد

Ки бошад хатои шаҳаншоҳи род

که باشد خطا شهنشاه راد

Парии духти фағфурро духтар аст

پری‌دخت فغفور را دختر است

Ба маи пайкарии шуҳра кишвар аст

به مه‌پیکری شهره کشور است

Аз Эрони магари соми прхошҷўӣ

از ایران مگر سام پرخاشجوی

зи ишқи париваш ба чин кард рӯй

ز عشق پریوش به چین کرد روی

Шаҳи чини абои лашкар бе шумор

شه چین ابا لشکر بی‌شمار

зи размаши гурезон шуда чанд бор

ز رزمش گریزان شده چند بار

Аз он пас дар оштӣ кӯфтаст

از آن پس در آشتی کوفتست

Ба найранг бо соми ошўФтст

به نیرنگ با سام آشوفتست

Равон кард ӯро ба дарёии чин

روان کرد او را به دریای چین

Ки ҷӯяд зи ҷанги нҳнколи кин

که جوید ز جنگ نهنکال کین

зи чин чун шуд он гирди разми озмо

ز چین چون شد آن گرد رزم‌آزما

Парӣ духт омад ба шаҳри хто

پری‌دخت آمد به شهر ختا

Қмртош чун ёфт зон огаҳӣ

قمرتاش چون یافت زان آگهی

Ба гардун раседаш кулоҳи маӣ

به گردون رسیدش کلاه مهی

Чу ганҷи андари айвон ӯро наҳуфт

چو گنج اندر ایوان او را نهفت

зи мастии ҳамон шаби бадви гашти ҷуфт

ز مستی همان شب بدو گشت جفت

Ба дил гуфт бози ин шигифтаст дар

به دل گفت باز این شگفت است در

Ки мари сомро андар омад ба сар

که مر سام را اندر آمد به سر

Ҳмонгаҳи парии пайкари дили рибо

همانگه پری‌پیکر دل‌ربا

Басӣ давр бӯда зи роҳи вафо

بسی دور بوده ز راه وفا

Чаҳ хуш гуфт донои фарҳанги ҷӯ

چه خوش گفت دانای فرهنگ‌جو

Ки аз зан бипарҳезу ёрии мҷўӣ

که از زن بپرهیز و یاری مجوی

Дигар гуфт кони моҳи хубони аҳд

دگر گفت کان ماه خوبان عهد

Ба азми хто чун нишаста ба маҳд

به عزم ختا چون نشسته به مهد

бадингуна бо хеш дода қарор

بدینگونه با خویش داده قرار

Ки шуд соми ял аз паии корзор

که شد سام یل از پی کارزار

Агар чанд ӯаст дар разми ню

اگر چند او است در رزم نیو

Бирав чира гардад нҳнколи дев

برو چیره گردد نهنکال دیو

Азин рӯи чунин сар барафроштаст

ازین رو چنین سر برافراشتست

Ба меҳр қмртош барсохтаст

به مهر قمرتاش برساختست

Чаҳ сон бозгардам кунун сӯии сом

چه سان بازگردم کنون سوی سام

Чаҳ гӯям бар паҳлавони ин калом

چه گویم بر پهلوان این کلام

Дигар гуфт моно ки ин бе фурӯғ

دگر گفت مانا که این بی‌فروغ

Маро боздорад з гуфт дурӯғ

مرا بازدارد ز گفت دروغ

Бибояд пажӯҳиши намӯдани басӣ

بباید پژوهش نمودن بسی

Талаб кардан ин роз аз ҳар касе

طلب کردن این راز از هر کسی

Бидон мард зад бонги к-эии бдгҳр

بدان مرد زد بانگ کای بدگهر

Дигаргуна ронадӣ сухани сар ба сар

دگرگونه راندی سخن سر به سر

Кунун шамъ ҷонат кунам бе фурӯғ

کنون شمع جانت کنم بی‌فروغ

Нмонм ки гўӣии азин пас дурӯғ

نمانم که گوئی ازین پس دروغ

Чу фарҳанг ҷангӣ даромад зи ҷо

چو فرهنگ جنگی درآمد ز جا

Талаб кард он марди чандини гувоҳ

طلب کرد آن مرد چندین گواه

Ҳама бозгуфтанд зонсони сухан

همه بازگفتند زانسان سخن

Ки аввали мари он марди афканди бен

که اول مر آن مرد افکند بن

Аз он пас мари он мард аз ҷои бхост

از آن پس مر آن مرد از جا بخاست

Ҳаме хӯрд савганд кин ҳаст рост

همی خورد سوگند کاین هست راست

Чунин деҳқони дониши намо

چنین دهقان دانش نما

Ки чун лола рух шуд ба сӯии хто

که چون لاله‌رخ شد به سوی ختا

Ба раҳ бар ба нохун харошид рӯй

به ره بر به ناخن خراشید روی

зи андӯҳи ҳам дам ҳаме кунад мӯӣ

ز اندوه هم دم همی کند موی

Чунин то даромад ба айвони шоҳ

چنین تا درآمد به ایوان شاه

Тмртоши з айвон даромад ба гоҳ

تمرتاش ز ایوان درآمد به گاه

Ҳамаи мӯбадонро брхўиш хонд

همه موبدان را برخویش خواند

Саронро ба курсии зари брншонд

سران را به کرسی زر برنشاند

Бибастанд ақдӣ ба ойини хеш

ببستند عقدی به آئین خویش

Бубахшед гавҳари зи андӯҳ беш

ببخشید گوهر ز اندوه بیش

Шабонгаҳ биёмад ба дили мҳрҷўӣ

شبانگه بیامد به دل مهرجوی

Ки то парда бардорад аз рӯй ӯй

که تا پرده بردارد از روی اوی

Париваши бадв андар оварад даст

پریوش بدو اندر آورد دست

зи кораши тмртошро дил бахаст

ز کارش تمرتاش را دل بخست

Бадв гуфт к-эии мояи дилхушӣ

بدو گفت کای مایه دلخوشی

Сазад гар битобӣ рух аз саркашӣ

سزد گر بتابی رخ از سرکشی

Чаҳ бад кардаам дар ҷаҳони бози гӯй

چه بد کرده‌ام در جهان باز گوی

Ки аз ман наҳуфтӣ ҳаме рӯйу мӯӣ

که از من نهفتی همی روی و موی

Ҳамоно ки бо ман дилат нест ром

همانا که با من دلت نیست رام

Сарат ҳаст дар банди фархундаи сом

سرت هست در بند فرخنده سام

з гуфташ париваш бар ошуфт сахт

ز گفتش پریوش بر آشفت سخت

Бадв гуфт к-эии шоҳи бидорбхт

بدو گفت کای شاه بیداربخت

Ҳамоно ки дар сари надории хирад

همانا که در سر نداری خرد

На паймӯдае раҳи сӯии неку бад

نه پیموده‌ای ره سوی نیک و بد

Агар чаҳ чу фағфури дории маниш

اگر چه چو فغفور داری منش

Забонро мёўри сӯии сарзаниш

زبان را میاور سوی سرزنش

Бар ман азин пас мабар номи сом

بر من ازین پس مبر نام سام

Ки бо ӯ дилам нест дар даҳри ром

که با او دلم نیست در دهر رام

Ту низ ин гумонро зи дили даври соз

تو نیز این گمان را ز دل دور ساز

Ҳамеша ба неки ахтарии сури соз

همیشه به نیک‌اختری سور ساز

з сомаст мар дидаам бе фурӯғ

ز سام است مر دیده‌ام بی‌فروغ

Бидонадяш ме сохт зини сони дурӯғ

بداندیش می‌ساخت زین‌سان دروغ

Тмртош гуфташ ки инаст рост

تمرتاش گفتش که این است راست

Бигӯ то ки ин саркашӣ аз чаҳ хост

بگو تا که این سرکشی از چه خاست

Ба посухи парии духт лаб баргушод

به پاسخ پری‌دخت لب برگشاد

Тмртошро гуфт эй шоҳзод

تمرتاش را گفت ای شاهزاد

Яке рӯз омад бар ман падар

یکی روز آمد بر من پدر

Яке тозӣона маро зад ба сар

یکی تازیانه مرا زد به سر

Ки аз шаҳриёрон касеро биҷавӣ

که از شهریاران کسی را بجوی

Агарчӣ набӯдаи турои орзӯӣ

اگرچه نبوده ترا آرزوی

Барошуфтам ва гуфтам эй шаҳриёр

برآشفتم و گفتم ای شهریار

Дилам кӣ шавад ҷуфтро хостор

دلم کی شود جفت را خواستار

Ҳамон дами қисм ёд кардам ба лоат

همان دم قسم یاد کردم به لات

Ба зуннору рҳбони даҳри сўмнот

به زنار و رهبان دهر سومنات

Ки чун рух ба айвон шӯ оварам

که چون رخ به ایوان شو آورم

зи чашми оби ҳасрат ба рӯ оварам

ز چشم آب حسرت به رو آورم

Замон то замон бар хурӯшам чу кӯс

زمان تا زمان بر خروشم چو کوس

Чу солӣ нишинам шавам наварӯс

چو سالی نشینم شوم نوعروس

Туро бошам айдун чу гардии ҳалол

تو را باشم ایدون چو گردی حلال

зи ман коми ёбии сроид чу сол

ز من کام یابی سرآید چو سال

Аммо даҳ ки солӣ рин бугзарад

اما ده که سالی رین بگذرد

Мабодо ки лотми бад-ӣни бшкрд

مبادا که لاتم بدین بشکرد

Тмртош гуфт ин набошад раво

تمرتاش گفت این نباشد روا

Маро ҳаст акнӯн висолати ҳаво

مرا هست اکنون وصالت هوا

Басии коми ҷӯи гашт ва кам ёфт ком

بسی کام‌جو گشت و کم یافت کام

Басӣ лоба кард ва нашуд бахти ром

بسی لابه کرد و نشد بخت رام

Басӣ хоҳиш орост судӣ надошт

بسی خواهش آراست سودی نداشت

Бар моҳи пайкар вуҷӯдӣ надошт

بر ماه‌پیکر وجودی نداشت

Саранҷом гуфташ ки эй неки фом

سرانجام گفتش که ای نیک‌فام

Чу солии нҷўӣии бмни иттисол

چو سالی نجوئی بمن اتصال

Равонами зи андеша озод кун

روانم ز اندیشه آزاد کن

Ба бӯсу канории маро шод кун

به بوس و کناری مرا شاد کن

Маи қндлб посух орост боз

مه قندلب پاسخ آراست باز

Чунин дод нақши суханро тароз

چنین داد نقش سخن را طراز

Ки чун лаб ба савганд оростам

که چون لب به سوگند آراستم

Чунин гуфтугӯро бпиростм

چنین گفتگو را بپیراستم

Ки як сол дар кохи худ шӯии ман

که یک سال در کاخ خود شوی من

Набинад ду чашмаши ҳаме рӯй ман

نبیند دو چشمش همی روی من

Ба домани варами даст камтар занад

به دامن‌ورم دست کمتر زند

Агарчӣ ба маи нола бартар занад

اگرچه به مه ناله برتر زند

Яке ёд кун дар ҷаҳони хашми лоат

یکی یاد کن در جهان خشم لات

Кигар ком ҷўӣӣ набинӣ сабот

که گر کام جوئی نبینی ثبات

Тмртош чун дид кони симбр

تمرتاش چون دید کان سیمبر

Замонӣ напечад зи савганди сар

زمانی نپیچد ز سوگند سر

Ба ноком рух тофт аз бахти хеш

به ناکام رخ تافت از بخت خویش

Биёмад бихобед бар тахти хеш

بیامد بخوابید بر تخت خویش

Париваши бад-ӣни чора зу шуд раҳо

پریوش بدین چاره زو شد رها

Ба ганҷаши набарди роҳи паии аждаҳо

به گنجش نبرد راه پی اژدها

зи машриқ чу он субҳ содиқ дамид

ز مشرق چو آن صبح صادق دمید

Падедор гардид тобанда шед

پدیدار گردید تابنده شید

Наҳуфтанд он розро муҳаррамон

نهفتند آن راز را محرمان

Бигуфтанд шаҳ шуд зи маи Комрон

بگفتند شه شد ز مه کامران

Маони яксараи зин хабар ёфтанд

مهان یکسره زین خبر یافتند

зи шодӣ бар шоҳ бишитофтанд

ز شادی بر شاه بشتافتند

Бигуфтанд к-эии шоҳи фархундаи ком

بگفتند کای شاه فرخنده کام

Париваши абои шӯии худ гашти ром

پریوش ابا شوی خود گشت رام

Рухи шоҳ азишон чу гул тоза шуд

رخ شاه ازیشان چو گل تازه شد

Ҳамаи шаҳр аз он пас пар овоза шуд

همه شهر از آن پس پر آوازه شد

Чу шоҳ аз саман буи гардид шод

چو شاه از سمن بوی گردید شاد

Раседаст дасташ ба ганҷи мурод

رسیدست دستش به گنج مراد

Аз он бад ки он мардуми даҳ тамом

از آن بد که آن مردم ده تمام

Ба фарҳанг гуфтанд шаҳ ёфт ком

به فرهنگ گفتند شه یافت کام

Дил диўзодаҳ даромад зи ҷой

دل دیوزاده درآمد ز جای

Дигар бора зад бо дили хеши рой

دگر باره زد با دل خویش رای

Ки бояд маро шуд ба сӯии хто

که باید مرا شد به سوی ختا

Ба дил гуфт он гирди разми озмо

به دل گفت آن گرد رزم‌آزما

Бигуфт ва бурун шуд аз он ҷо чу бод

بگفت و برون شد از آن جا چو باد

Ба сӯии хто дар замони рӯи ниҳод

به سوی ختا در زمان رو نهاد

Ҳаме рафт осӯдау пўиаҳи пўӣ

همی رفت آسوده و پویه پوی

зи гашти сипеҳрӣ дижам карда рӯй

ز گشت سپهری دژم کرده روی

Дилаш аз шаҳаншоҳи чини пари зи қаҳр

دلش از شهنشاه چین پر ز قهر

Чунин то яке майл монадаш ба шаҳр

چنین تا یکی میل ماندش به شهر

зи ногуҳи саворӣ падедор шуд

ز ناگه سواری پدیدار شد

Ки аз рӯй ӯ дашт гулнор шуд

که از روی او دشت گلنار شد

Нишаста чу шоҳон бар асбӣ наванд

نشسته چو شاهان بر اسبی نوند

Ба дасти андараши бози заррини каманд

به دست اندرش باز زرین کمند

Сарои пой дар соз зар гашта ғарқ

سرا پای در ساز زر گشته غرق

Хтоӣии яке тоҷ будаш ба фарқ

ختائی یکی تاج بودش به فرق

Камари баста чун номвари хусравон

کمر بسته چون نامور خسروان

Бар асб ӯ шери мардони равон

بر اسب او شیر مردان روان

Пас он блндохтри комкор

پس آن بلنداختر کامکار

зи ногуҳ падедор шуд сад савор

ز ناگه پدیدار شد صد سوار

Шигифтӣ форуманд фарҳанги род

شگفتی فروماند فرهنگ راد

Чунин бо дил хештан кард ёд

چنین با دل خویشتن کرد یاد

Ки ин навҷавон ҳаст шоҳи хто

که این نوجوان هست شاه ختا

Кзинсони сӯй сайр дорад ҳаво

کزینسان سوی سیر دارد هوا

Ҳамон ба ки созам бирав бар камӣн

همان به که سازم برو بر کمین

зи афрози асбаши занам бар замин

ز افراز اسبش زنم بر زمین

Бабандам ду бозуаш аз кину қаҳр

ببندم دو بازوش از کین و قهر

Чу сарсар аз он пас шавам сӯии шаҳр

چو صرصر از آن پس شوم سوی شهر

Магар ёбам аз моҳўши огаҳӣ

مگر یابم از ماهوش آگهی

Ки рӯзи ғамамро шавад кӯтаҳӣ

که روز غمم را شود کوتهی

Бигуфт ва камӣн кард дар пеши роҳ

بگفت و کمین کرد در پیش راه

зи розаши куҷо огаҳӣ дошт шоҳ

ز رازش کجا آگهی داشت شاه

Бидон сон ки шуд рӯй бахташи дижам

بدان سان که شد روی بختش دژم

Саманди нўндш азу кард Ром

سمند نوندش ازو کرد رم

Тмртошро бар замини чунон

تمرتاش را بر زمین چنان

Ки шуд биҳш ва рафташ аз кафи Аннан

که شد بیهش و رفتش از کف عنان

Саворон аз низ бигурехтанд

سواران از نیز بگریختند

Ба фарҳанги яли дрнёўихтнд

به فرهنگ یل درنیاویختند

Ҳаме гуфт ҳар як бад омад ба мо

همی گفت هر یک بد آمد به ما

Ки омад нҳнколи сӯии хто

که آمد نهنکال سوی ختا

Вале дев озода ёзид даст

ولی دیو آزاده یازید دست

зи неруи тмртошро дасти баст

ز نیرو تمرتاش را دست بست

Дилаш буд аз кор ӯ чун сутӯҳ

دلش بود از کار او چون ستوه

Ббрдши зи ҳомӯн ба болои кӯҳ

ببردش ز هامون به بالای کوه

Дроўихтши сарнигӯн бар дарахт

درآویختش سرنگون بر درخت

Аз он пас бидӯни гуфт к-эии тираи бахт

از آن پس بدون گفت کای تیره‌بخت

Чаҳ кардӣ парии духтро бози гӯй

چه کردی پری‌دخت را باز گوی

Мтоб аз раҳи ростии ҳеҷ рӯй

متاب از ره راستی هیچ روی

Ҳаме гуфт бо ӯ тмртоши роз

همی گفت با او تمرتاش راز

Барошуфт фарҳанги грднФроз

برآشفت فرهنگ گردنفراز

Ҳаме зад мар ӯро ки бар гӯии роз

همی زد مر او را که بر گوی راز

Агар на ба он холиқ бе ниёз

اگر نه به آن خالق بی‌نیاز

Ки аз зарб теғат кунам рези рез

که از ضرب تیغت کنم ریز ریز

Ба шаҳри хтои афканами растхез

به شهر ختا افکنم رستخیز

Чу бечора шуд розро аз наҳуфт

چو بیچاره شد راز را از نهفت

Саросар ба фарҳанг ҷангӣ бигуфт

سراسر به فرهنگ جنگی بگفت

Чу донист фарҳанги кони симбр

چو دانست فرهنگ کان سیمبر

Ба ҳиялати бпичидаҳ аз шоҳи сар

به حیلت بپیچیده از شاه سر

Басӣ шод гардид ва рух барфурӯхт

بسی شاد گردید و رخ برفروخت

Ҳамеи бахти бадро ду дида бадухт

همی بخت بد را دو دیده بدوخت

Аз он сӯи саворон чу бигурехтанд

از آن سو سواران چو بگریختند

Дигар бо хирад андар омехтанд

دگر با خرد اندر آمیختند

Ба як ҷо саросар шуданд анҷуман

به یک جا سراسر شدند انجمن

Бронднди зини сони саманди сухан

براندند زین سان سمند سخن

Ки ҳастем яксар сарафрозу ню

که هستیم یکسر سرافراز و نیو

Сӯй ҷанг омад яке нараҳ дев

سوی جنگ آمد یکی نره دیو

Шаҳаншоҳ мо монад дар чанг ӯ

شهنشاه ما ماند در چنگ او

Чаро мо накардем оҳанг ӯ

چرا ما نکردیم آهنگ او

Ҳамон ба ки тозем зии аҳриман

همان به که تازیم زی اهرمن

Ба ҷанги андари он гурзи хорои шикан

به جنگ اندر آن گرز خارا شکن

Бакӯшему шаҳро ба чанги оварем

بکوشیم و شه را به چنگ آوریم

Або дев дод ва на ҷанги оварем

ابا دیو داد و نه جنگ آوریم

Ва ё ҷони нисор шҳншаҳ кунем

و یا جان نثار شهنشه کنیم

Ба худ рӯзи андӯҳ кӯтаҳ кунем

به خود روز اندوه کوته کنیم

Ки бе рӯй шаҳи зиндагӣ мушкил аст

که بی روی شه زندگی مشکل است

зи шаҳи коми номи оварон ҳосил аст

ز شه کام نام‌آوران حاصل است

Сабк рӯй бартофтанд аз гурез

سبک روی برتافتند از گریز

Бронднд бар дашти асби ситез

براندند بر دشت اسب ستیز

Нигаҳ кард фарҳанги зи афрози кӯҳ

نگه کرد فرهنگ ز افراز کوه

Бидид онкӣ омад ба кини он гуруҳ

بدید آنکه آمد به کین آن گروه

Ҳамеи хости торх наад сӯии ҷанг

همی خواست تا رخ نهد سوی جنگ

Ҳамон бар далерон кунад кори танг

همان بر دلیران کند کار تنگ

Хиради барзадаши наъраи к-эии неки баҳр

خرد برزدش نعره کای نیک‌بهر

Макун ҷанги з эдар равони шӯ ба шаҳр

مکن جنگ ز ایدر روان شو به شهر

Чу сарсар даромад ба шаҳри хто

چو صرصر درآمد به شهر ختا

Дил аз гардиши чарх дар моҷаро

دل از گردش چرخ در ماجرا

Ҳар он кас ки дидор ӯро бидид

هر آن کس که دیدار او را بدید

Чу оҳӯии ваҳшии азу дар рамед

چو آهوی وحشی ازو در رمید

Ғаривӣ ба шаҳри хтои дрФтод

غریوی به شهر ختا درفتاد

Ки чун ӯ надорад ҷаҳони худ ба ёд

که چون او ندارد جهان خود به یاد

Бирафтанд мардум ба боми саро

برفتند مردم به بام سرا

Ҳамаи шаҳри з афғон даромад зи ҷо

همه شهر ز افغان درآمد ز جا

Хабар шуд ҳмонгаҳ ба сӯии ҳарам

خبر شد همانگه به سوی حرم

Ки омад сӯии шаҳри деви дижам

که آمد سوی شهر دیو دژم

Нҳнкол омад ба шаҳри андарун

نهنکال آمد به شهر اندرون

Ки резади зи ҷанговарони ҷӯии хӯн

که ریزد ز جنگاوران جوی خون

Парии духти гуфто ки он аҳриман

پری‌دخت گفتا که آن اهرمن

Чу пӯшидаи гўӣид яксар сухан

چو پوشیده گوئید یکسر سخن

Чаҳ бошад зи ҳарба ба дасти андараш

چه باشد ز حربه به دست اندرش

Чигуна буд сӯрату пайкараш

چگونه بود صورت و پیکرش

БгФтндбо ӯ ки эй рашки моҳ

بگفتندبا او که ای رشک ماه

Буд рӯй он деви воруни сипоҳ

بود روی آن دیو وارون سپاه

Ба тани кӯҳ брзаст рӯйиш чу қӣр

به تن کوه برز است رویش چو قیر

Қбоӣӣ ба бар карда аз чарми шер

قبائی به بر کرده از چرم شیر

Гарони чӯб дастяш бошад ба ҷанг

گران چوب دستیش باشد به جنگ

Кулоҳяш бар сари зи чарми паланг

کلاهیش بر سر ز چرم پلنگ

Ба ҷои камари бастаи занҷири зар

به جای کمر بسته زنجیر زر

Зада домани ҷомаро бар камар

زده دامن جامه را بر کمر

Бидонаст маҳваш ки он номдор

بدانست مهوش که آن نامدار

Буд гирди фарҳанги хнҷргзор

بود گرد فرهنگ خنجرگذار

Бузади даст бар даст ва аз ҷо биҷуст

بزد دست بر دست و از جا بجست

Бидон сон ки барқ аз сурайё биҷуст

بدان سان که برق از ثریا بجست

Ҳаме гуфт эй номвари ходимон

همی گفت ای نامور خادمان

Ки ҳастед яксар марои ҳамдамон

که هستید یکسر مرا همدمان

Ммониди кон дар шабистони шоҳ

ممانید کان در شبستان شاه

Даройади марои дррбоиди зи гоҳ

درآید مرا دررباید ز گاه

Ғуломони пай разм бишитофтанд

غلامان پی رزم بشتافتند

зи ?вилаи дили кӯҳро кофтанд

ز ویله دل کوه را کافتند

Чу аз ходимон шуд шабистони тиҳӣ

چو از خادمان شد شبستان تهی

Ба зер омад аз тахти сарви сеӣ

به زیر آمد از تخت سرو سهی

Парастандагон дар ҳам овехтанд

پرستندگان در هم آویختند

Ҳамеи хок бар фарқ сар рехтанд

همی خاک بر فرق سر ریختند

Ки монои сари разми дории ҳаво

که مانا سر رزم داری هوا

Сазад гар битобӣ рух аз моҷаро

سزد گر بتابی رخ از ماجرا

Мабодо ки гирад туро деви нар

مبادا که گیرد تو را دیو نر

Тмртошро зин бад ояд ба сар

تمرتاش را زین بد آید به سر

Хурӯшед ва гуфт эй парастандагон

خروشید و گفت ای پرستندگان

Ба ойини хизмати сарафкандагон

به آئین خدمت سرافکندگان

Нҳнколи баҳр ман омад ба шаҳр

نهنکال بهر من آمد به شهر

Битарсам ки созад марои нӯши заҳр

بترسم که سازد مرا نوش زهر

Ҳамон ба ки бар бораи бодпо

همان به که بر باره بادپا

Броими рӯм назд шоҳи хто

برآیم روم نزد شاه ختا

Ва ё он ки созами рухи худ ниҳон

و یا آن که سازم رخ خود نهان

Биҷӯед мароу наёбади нишон

بجوید مرا و نیابد نشان

Бигуфт ин ва омад зи айвони бурун

بگفت این و آمد ز ایوان برون

Кашида яке ханҷари обгун

کشیده یکی خنجر آبگون

Кашиданд бораи ҳмонгаҳи зи ҷой

کشیدند باره همانگه ز جای

Дилаши сӯии фарҳанг ял дошт рой

دلش سوی فرهنگ یل داشت رای

Чу чандин дар он дштгаҳи раҳи супурд

چو چندین در آن دشتگه ره سپرد

Ба ногуҳи зи фарҳанги ял боз хӯрд

به ناگه ز فرهنگ یل باز خورد

Варо дид монандаи пели маст

ورا دید ماننده پیل مست

Гирифта ба гардуни даруни чўбдст

گرفته به گردون درون چوبدست

зи хӯни яксараи кӯҳро карда ҷӯй

ز خون یکسره کوه را کرده جوی

зи размаши далерони бпичидаҳ рӯй

ز رزمش دلیران بپیچیده روی

Барангехти асбу сараш боз шуд

برانگیخت اسب و سرش باز شد

Ба ҷанговарӣ бо вай анбоз шуд

به جنگ‌آوری با وی انباز شد

Надонист ва нашнохт фарҳанги ҳеҷ

ندانست و نشناخت فرهنگ هیچ

Ҳаме хост созад набардаши бсич

همی خواست سازد نبردش بسیچ

Дар ошноӣии бузади моҳрӯӣ

در آشنائی بزد ماهروی

Варо боз донист пайкори ҷӯй

ورا باز دانست پیکار جوی

Битобед рухи диўзодаҳи зи қаҳр

بتابید رخ دیوزاده ز قهر

Бурун рафт бо моҳи пайкари зи шаҳр

برون رفت با ماه پیکر ز شهر

Аз он сӯи саворони ноўрдхўоаҳ

از آن سو سواران ناوردخواه

Бирафтанд тозон ба наздики шоҳ

برفتند تازان به نزدیک شاه

Бдиднши овехта бар дарахт

بدیدنش آویخته بر درخت

Барошуфта бар ваии дарахшндаи бахт

برآشفته بر وی درخشنده بخت

Ҳмонгаҳ ба зер омаданд аз саманд

همانگه به زیر آمدند از سمند

Гшўдндш аз он дарахти баланд

گشودندش از آن درخت بلند

Бигуфтанд яксар ки эй шоҳи ню

بگفتند یکسر که ای شاه نیو

Ҷаҳон шуд пари ошӯб аз он нараҳ дев

جهان شد پر آشوب از آن نره دیو

Яке бонг зад шаҳи барояшони зи дард

یکی بانگ زد شه برایشان ز درد

Пас онгоҳ рухсорагон кард зард

پس آنگاه رخسارگان کرد زرد

Куҷо рафт бар гӯи ситезандаи дев

کجا رفت بر گو ستیزنده دیو

Ки бар ҷонатони аўФтодаҳи ғарив

که بر جانتان اوفتاده غریو

Ки набӯд зи мардии шуморо нишон

که نبود ز مردی شما را نشان

Надоред гавҳари зи гарданкашон

ندارید گوهر ز گردنکشان

Биёмад яке зангӣ аз назд сом

بیامد یکی زنگی از نزد سام

Ҳамаи рӯзи ман сохт ӯ тираи шом

همه روز من ساخت او تیره شام

Шумо рух наҳуфтед аз марди ню

شما رخ نهفتید از مرد نیو

Чаҳон шуд пари ошӯб аз он нараҳ дев

چهان شد پر آشوب از آن نره دیو

Фиканданд сари номдорон ба пеш

فکندند سر نامداران به پیش

Шҳншаҳ бигуфт ончии бад кам ва беш

شهنشه بگفت آنچه بد کم و بیش

Дигар гуфт кони зангии бдгҳр

دگر گفت کان زنگی بدگهر

Равон шуд ба шаҳр аз паии симбр

روان شد به شهر از پی سیمبر

Бибояд яке чора ангехтан

بباید یکی چاره انگیختن

Дирафш аз бар маи броўихтн

درفش از بر مه برآویختن

Ба посухи сўороФкнони сар ба сар

به پاسخ سوارافکنان سر به سر

Бигуфтанд к-эии шоҳи вологуҳар

بگفتند کای شاه والاگهر

Яке лашкарӣ бояд ангехтан

یکی لشکری باید انگیختن

Вази он пас варои хӯни зи тани рехтан

وز آن پس ورا خون ز تن ریختن

Сар раҳ гирифтанд аз он дев сор

سر ره گرفتند از آن دیو سار

Набояд ки то ҷони баради зини диёр

نباید که تا جان برد زین دیار

Чу зини гӯна гуфтор оростанд

چو زین گونه گفتار آراستند

Ҳамон гоҳ корогҳон хостанд

همان‌گاه کارآگهان خواستند

зи дарвозаҳои дигар сӯии шаҳр

ز دروازه‌های دگر سوی شهر

Фиристодашон шоҳи фархундаи баҳр

فرستادشان شاه فرخنده بهر

Ки то лашкари оранди зии шаҳриёр

که تا لشکر آرند زی شهریار

Бабанданд раҳро бидон рзмсоз

ببندند ره را بدان رزمساز

Бирафтанд корогҳони сипоҳ

برفتند کارآگهان سپاه

Дамодам биёмад сипаҳи сӯии шоҳ

دمادم بیامد سپه سوی شاه

Сипоҳӣ бар кӯҳ анбӯҳ шуд

سپاهی بر کوه انبوه شد

Каз он пайкари кӯҳ насту шуд

کز آن پیکر کوه نستوه شد

Рада баркашиданду теғи охтнд

رده برکشیدند و تیغ آختند

Дирафш ситезанда афрохтанд

درفش ستیزنده افراختند

Бапушед асбоби пайкори шоҳ

بپوشید اسباب پیکار شاه

Ситоданд наздаш сарони сипоҳ

ستادند نزدش سران سپاه

Расиданди фарҳангу маҳваши зи шаҳр

رسیدند فرهنگ و مهوش ز شهر

Яке ҳамчуи нӯш ва яке ҳамчуи заҳр

یکی همچو نوش و یکی همچو زهر

Париваш чу он лашкариро бидид

پریوش چو آن لشکری را بدید

Сӯии диўзодаҳ яке бингаред

سوی دیوزاده یکی بنگرید

Бигуфто ки аз баҳри ман эй далер

بگفتا که از بهر من ای دلیر

Ба шаҳр хто омадӣ ҳамчуи шер

به شهر ختا آمدی همچو شیر

Фаровон ба тани ранҷи бардоштӣ

فراوان به تن رنج برداشتی

Чунон роҳи душвори бардоштӣ

چنان راه دشوار برداشتی

Маро аз ниҳон оваредӣ ба даст

مرا از نهان آوریدی به دست

Ваз он шуд туро нӯш яксар кбст

وز آن شد تو را نوش یکسر کبست

Кунун ранҷ ту шуд ҳама бе баҳо

کنون رنج تو شد همه بی‌بها

Ки бастааст раҳи подшоҳи хто

که بسته است ره پادشاه ختا

Сафи лашкарашро нигаҳ кун яке

صف لشکرش را نگه کن یکی

Тани худ ба кин бгаро андакӣ

تن خود به کین برگرا اندکی

Битарсам ки моро ба даст оваранд

بترسم که ما را به دست آورند

Вази он пас абои хок паст оваранд

وز آن پس ابا خاک پست آورند

Тугар май туоне ба кин рух битоб

تو گر می‌توانی به کین رخ بتاب

Мбодокаҳи бахтати даройад ба хоб

مباداکه بختت درآید به خواب

Азу диўзодаҳ бихандед ва гуфт

ازو دیوزاده بخندید و گفت

Ки бо дил макун зини нишони бими ҷуфт

که با دل مکن زین نشان بیم جفت

Ман аз пеши солори разми озмо

من از پیش سالار رزم‌آزما

Аз он рухи ниҳодам ба шаҳри хто

از آن رخ نهادم به شهر ختا

Ки бар лашкари шаҳ шикаст оварам

که بر لشکر شه شکست آورم

Туро аз наоне ба даст оварам

تو را از نهانی به دست آورم

Кунун чун маро бахт гардид ёр

کنون چون مرا بخت گردید یار

Ту ҳастӣ ҷаҳонҷӯйро хостор

تو هستی جهانجوی را خواستار

Нтобем аз разму пайкор рӯй

نتابیم از رزم و پیکار روی

Ҷаҳон тира созем бар ҷангҷӯӣ

جهان تیره سازیم بر جنگجوی

Кунун ту макун разму кинро ҳавас

کنون تو مکن رزم و کین را هوس

Нигаҳи дор бар ҷои Аннани фарс

نگه دار بر جا عنان فرس

Бибин то пиёдаи яке марди гирд

ببین تا پیاده یکی مرد گرد

Чаҳ созад гуҳи кӣнау дастбурд

چه سازد گه کینه و دستبرد

Шукри лаб бадв гуфт к-эии номвар

شکر لب بدو گفت کای نامور

зи гуфтор беҳуда бартоб сар

ز گفتار بیهوده برتاب سر

Куҷои ин писандади ҷаҳони офарин

کجا این پسندد جهان آفرین

Ки танҳо ту ҷўӣии ҳамеи разму кин

که تنها تو جوئی همی رزم و کین

Ман аз даври устодаи назора гар

من از دور استاده نظاره‌گر

Ту бо лашкари гшни прхошхр

تو با لشکر گشن پرخاشخر

Бигуфту барангехти асби набард

بگفت و برانگیخت اسب نبرد

Бидон лашкари номвар ҳамла кард

بدان لشکر نامور حمله کرد

Бирав диўзодаҳ гирифт офарин

برو دیوزاده گرفت آفرین

Аз он пас чу шер андар омад ба кин

از آن پس چو شیر اندر آمد به کین

Пиёда даромад ба назд сипоҳ

پیاده درآمد به نزد سپاه

Ҷаҳони сохт бар номдорони сипоҳ

جهان ساخت بر نامداران سپاه

Чу он шер нар шуд набарди озмо

چو آن شیر نر شد نبرد آزما

Гирифтанд давраши ялони хто

گرفتند دورش یلان ختا

Бидон сони бадви лашкар анбӯҳ шуд

بدان سان بدو لشکر انبوه شد

Ки бар ҷо ту гуфтӣ ки насту шуд

که بر جا تو گفتی که نستوه شد

Хурӯшед ногуҳ чу нари аждаҳо

خروشید ناگه چو نر اژدها

Ки кас аз набардаши наёбади раҳо

که کس از نبردش نیابد رها

Ба гетии яке бандаам сом ро

به گیتی یکی بنده‌‌ام سام را

з шерон барорам ба кини ном ро

ز شیران برآرم به کین نام را

Наяндешам аз лашкари бекарон

نیندیشم از لشکر بیکران

Ба хоки андари орми саронро сарон

به خاک اندر آرم سران را سران

Манам диўзодаҳ ки ҳангоми кин

منم دیوزاده که هنگام کین

Тани аждаҳоро занам бар замин

تن اژدها را زنم بر زمین

Падари бади қирони диловар ки ӯй

پدر بد قران دلاور که اوی

Напечад аз каси гуҳи разм рӯй

نپیچد از کس گه رزم روی

Куҷо буд ӯро падари мтҳрос

کجا بود او را پدر متهراس

Ки буданд шоҳони азу дар ҳарос

که بودند شاهان ازو در هراس

Бигуфту зи зарби гарони чўбдст

بگفت و ز ضرب گران چوبدست

Дарафтод дар саракашони пели маст

درافتاد در سرکشان پیل مست

Парии духт чун сӯй пархош шуд

پری‌دخت چون سوی پرخاش شد

зи ногуҳ ба назд тмртош шуд

ز ناگه به نزد تمرتاش شد

Тмртош чун бар самандаш бидид

تمرتاش چون بر سمندش بدید

Яке наърае аз ҷигар баркашид

یکی نعره‌ای از جگر برکشید

Бадв гуфт к-эии духтари шӯхи чашм

بدو گفت کای دختر شوخ‌چشم

Чаро рух наҳодӣ сӯии кину хашм

چرا رخ نهادی سوی کین و خشم

Нагуфтӣ дилам нест бо соми ром

نگفتی دلم نیست با سام رام

з бут ҳаст паймону аҳдами тамом

ز بت هست پیمان و عهدم تمام

Кунун бо ғуломаши куҷо май рӯй

کنون با غلامش کجا می‌روی

Бад-ӣни сон чаро аз хато май рӯй

بدین سان چرا از خطا می‌روی

Бути қндлби наъраи барзади бадавӣ

بت قندلب نعره برزد بدوی

Казин гуфта зишт бартоб рӯй

کزین گفته زشت برتاب روی

Марои меҳр сомаст дар дили ниҳон

مرا مهر سام است در دل نهان

Ки гирдами зи дарвеш ҳар дами навон

که گردم ز درویش هر دم نوان

Туро дар дили он бад ки нобардаи ранҷ

تو را در دل آن بد که نابرده رنج

Ба дасти андари ореи гиронмояи ганҷ

به دست اندر آری گرانمایه گنج

Ман он ганҷ аз ту ниҳони доштам

من آن گنج از تو نهان داشتم

Ба чораи сар аз чархи бгзоштм

به چاره سر از چرخ بگذاشتم

Чу аз сом омад барам огаҳӣ

چو از سام آمد برم آگهی

Даромад ба андешаҳо кӯтаҳӣ

درآمد به اندیشه‌ها کوتهی

Кунун зон нишастам ба асби саманд

کنون زان نشستم به اسب سمند

Ки рӯ оварам сӯии он арҷманд

که رو آورم سوی آن ارجمند

Нишони гиронмояи ганҷаши даҳум

نشان گرانمایه گنجش دهم

Маии ганҷ аз баҳри ранҷиши даҳум

مهی گنج از بهر رنجش دهم

Ту чун аждаҳои сари броФрохтӣ

تو چون اژدها سر برافراختی

Паии кини гшни лашкарии сохтӣ

پی کین گشن لشکری ساختی

Бибастӣ чу шери джогоаҳи роҳ

ببستی چو شیر دژآگاه راه

Ки тосозӣ ин рӯзи равшани сиёҳ

که تا سازی این روز روشن سیاه

Бигуфт ину оҳанг пархош кард

بگفت این و آهنگ پرخاش کرد

Азин рӯ ба сӯй тмртош кард

ازین رو به سوی تمرتاش کرد

Тмртош бо найзаи ҷони ситон

تمرتاش با نیزه جان ستان

Биёмад ба назд париваши дмон

بیامد به نزد پریوش دمان

Ба тундӣ бирав найзаро кард банд

به تندی برو نیزه را کرد بند

Наҷунбед бар зини мари он арҷманд

نجنبید بر زین مر آن ارجمند

Нишон бар паии разм ӯ чора кард

نشان بر پی رزم او چاره کرد

Бузади теғ ва он найзаро пора кард

بزد تیغ و آن نیزه را پاره کرد

Вази он пас барангехти бораи зи ҷо

وز آن پس برانگیخت باره ز جا

Броўихт бо подшоҳи хто

برآویخت با پادشاه ختا

Тмртоши ногуҳи броҳихти теғ

تمرتاش ناگه برآهیخت تیغ

Баромади бадв чун хурӯшандаи меғ

برآمد بدو چون خروشنده میغ

Париваш ниҳон шуд ба зери сипар

پریوش نهان شد به زیر سپر

Бузад бар сипари шоҳи прхошхр

بزد بر سپر شاه پرخاشخر

Парӣ духт афтод бар хоки хор

پری دخت افتاد بر خاک خوار

Дигар раҳи зи ҷои ҷуст ҳамчун шарор

دگر ره ز جا جست همچون شرار

Тмртош бар кард асб наванд

تمرتاش بر کرد اسب نوند

Даровард ӯро ба хами каманд

درآورد او را به خم کمند

Чу маҳваши басӣ корзор омадаш

چو مهوش بسی کارزار آمدش

Ба ногоҳ фарҳанг ёр омадаш

به ناگاه فرهنگ یار آمدش

Назар кард ӯро бидон сон бидид

نظر کرد او را بدان سان بدید

Дилаши ҳамчуи оташи зи ҷои ?бардамӣад

دلش همچو آتش ز جا بردمید

Хурӯшед ва омад бар шоҳи зуд

خروشید و آمد بر شاه زود

Бузади чангу шаҳро зи зини дррбўд

بزد چنگ و شه را ز زین درربود

Вази он пас яке ?вилаи барзади бадавӣ

وز آن پس یکی ویله برزد بدوی

Чунин гуфт к-эии гирди пайкорҷӯӣ

چنین گفت کای گرد پیکارجوی

Ба лашкар бигӯ то биҷӯянди ҷанг

به لشکر بگو تا بجویند جنگ

Вагарнаи ҷаҳонро кунам бар ту танг

وگرنه جهان را کنم بر تو تنگ

Ҳмонгаҳ ба лашкар чунин гуфт шоҳ

همانگه به لشکر چنین گفت شاه

Ки рух боз тобед аз кӣнаи хоҳ

که رخ باز تابید از کینه خواه

Сипаҳи рух чу бартофт аз разму кин

سپه رخ چو برتافت از رزم و کین

Бузади шоҳро дар замон бар замин

بزد شاه را در زمان بر زمین

Вази он пас бибасташ ба хами каманд

وز آن پس ببستش به خم کمند

Сипаҳ яксара шуд азуи дили нижанд

سپه یکسره شد ازو دل نژند

Чунин гуфт ҷангии тмртош ро

چنین گفت جنگی تمرتاش را

Ки чун дидӣ ин разму пархош ро

که چون دیدی این رزم و پرخاش را

Сазадгар бгўӣӣ ки пардаи сарой

سزد گر بگوئی که پرده‌سرای

Ба фарҳанг ял гуфт к-эии неки рой

به فرهنگ یل گفت کای نیک رای

Ду рӯзӣ ба дашти хто дар бимон

دو روزی به دشت ختا در بمان

Ки гирдем яксар з май шодмон

که گردیم یکسر ز می شادمان

Тмртошро низ созем ром

تمرتاش را نیز سازیم رام

Шитобем онгаҳ ба наздики сом

شتابیم آنگه به نزدیک سام

Парии духту фарҳанг дар ин сухан

پری‌دخت و فرهنگ در این سخن

Шаб омад пароканда шуд анҷуман

شب آمد پراکنده شد انجمن

Тмртошро гуфт фарҳанги гирд

تمرتاش را گفت فرهنگ گرد

Ки эй номвари шоҳ бо дастбурд

که ای نامور شاه با دستبرد

Сари бахт фаррух даромад ба хоб

سر بخت فرخ درآمد به خواب

зи неки ахтарӣ рӯй аз бут битоб

ز نیک اختری روی از بت بتاب

Худои ҷаҳонро парастандаи гирд

خدای جهان را پرستنده گرد

Ҳамаи расму ойин бут дарнавард

همه رسم و آئین بت درنورد

Тмртош аз вай бигардонад рӯй

تمرتاش از وی بگرداند روی

Ки дигари чунин гуфтугӯҳо магӯӣ

که دیگر چنین گفتگوها مگوی

Чаро рӯй бартобам аз дайни бут

چرا روی برتابم از دین بت

Маро фаррухӣ ҳаст аз ойини бут

مرا فرخی هست از آئین بت

з гуфташ барошуфт фарҳанги род

ز گفتش برآشفت فرهنگ راد

зи ошуфтагии посух ӯ надод

ز آشفتگی پاسخ او نداد

Саҳаргаҳи тмртош дар шуд ба хоб

سحرگه تمرتاش در شد به خواب

зи бадбахтии худ ду чашмаши пари об

ز بدبختی خود دو چشمش پر آب

Ба хоб андрон дид каз рӯй дашт

به خواب اندرآن دید کز روی دشت

Диловари савории падедори гашт

دلاور سواری پدیدار گشت

Нишаста бар афрози асби сиёҳ

نشسته بر افراز اسب سیاه

Қадаши сарв бар сарви тобандаи моҳ

قدش سرو بر سرو تابنده ماه

Пас ӯ саворӣ нишаста ба бўр

پس او سواری نشسته به بور

Броростаҳи тан чу мардони ҳўр

برآراسته تن چو مردان هور