Сарояндаи достони куҳан

سراینده داستان کهن

Чунин гуяд аз диўзодаҳи сухан

چنین گوید از دیوزاده سخن

Ки чун шуд сӯии дашт ва ки раҳи сипар

که چون شد سوی دشت و که ره‌سپر

Бидон то биёбад зи сомаши хабар

بدان تا بیابد ز سامش خبر

Ба сҳроӣӣ афтод ӯро гузор

به صحرائی افتاد او را گذار

Ки ҳаргиз набӯдӣ дар он қӣру қор

که هرگز نبودی در آن قیر و قار

зи андешаи пнҳош будӣ фузун

ز اندیشه پهناش بودی فزون

Дарозяши афзӯнтар аз чанд ва чун

درازیش افزون‌تر از چند و چون

Пиёда ба раҳ рафт ҳафтод майл

پیاده به ره رفت هفتاد میل

Ҳамаи дашти тира чу дарёии сайл

همه دشت تیره چو دریای سیل

Дилаш аз бар тобиш хур битофт

دلش از بر تابش خور بتافت

Ҳамон ҳам барин тишнагӣ роҳ ёфт

همان هم برین تشنگی راه یافت

Дар он тишнагии он яли комёб

در آن تشنگی آن یل کامیاب

зи по андар афтод ва шуд сӯии хоб

ز پا اندر افتاد و شد سوی خواب

Чунин дид дар хоби фарҳанги гирд

چنین دید در خواب فرهنگ گرد

Ки наздаш яке неки паии раҳи супурд

که نزدش یکی نیک پی ره سپرد

Шунидам зи деҳқони ширини калом

شنیدم ز دهقان شیرین کلام

Ки ӯ буд одами алайҳи ассалом

که او بود آدم علیه‌السلام

Ҳамон низ пеш аз гиронмояи сом

همان نیز پیش از گرانمایه سام

зи чини сӯй Эрон шудӣ баҳри ном

ز چین سوی ایران شدی بهر نام

Сипаҳдори Эрону номи оварон

سپهدار ایران و نام‌آوران

Ки чун дар тилисми андар аз ғами навон

که چون در طلسم اندر از غم نوان

Чу шуд сӯии фарҳанги прхошхр

چو شد سوی فرهنگ پرخاشخر

Бимолид аз меҳри дасташ ба сар

بمالید از مهر دستش به سر

Аз он пас бадв гуфт к-эии тезбин

از آن پس بدو گفت کای تیزبین

Басии разми ҷўӣӣ ба мағриби замин

بسی رزم‌جوئی به مغرب زمین

Шикаста шавад чун тилисмоти чин

شکسته شود چون طلسمات چین

Бибинӣ рух паҳлавон гузин

ببینی رخ پهلوان گزین

Чу бедори гардии сӯии дасти рост

چو بیدار گردی سوی دست راست

Сабки раҳи сипари шӯи чунон кат ҳавост

سبک ره‌سپر شو چنان کت هواست

Дарахтии гшни шох монанди оҷ

درختی گشن شاخ مانند عاج

Бибинӣ буриш низ монанди соҷ

ببینی برش نیز مانند ساج

БроФрози бол ва ба неру бикун

برافراز بال و به نیرو بکن

Ҳмонгаҳи абр рӯй ҳомӯн фикан

همانگه ابر روی هامون فکن

Ба ҷояши яке лавҳ аз сими хом

به جایش یکی لوح از سیم خام

Бибинӣ броФрози санги рухом

ببینی برافراز سنگ رخام

Дарави кандаи хатҳо саросар ба хӯн

درو کنده خطها سراسر به خون

Ҳар он чиз хуоне макун ғайри он

هر آن چیز خوانی مکن غیر آن

Ки бошад з яздон бидон лавҳи исм

که باشد ز یزدان بدان لوح اسم

Ҷузи ин расм набӯд калиди тилисм

جز این رسم نبود کلید طلسم

Тилисмотро чун ба ҳам барзанӣ

طلسمات را چون به هم برزنی

зи неруи дил ва ҷон бирав бркнӣ

ز نیرو دل و جان برو برکنی

Чунин гӯй бо соми разми озмоӣ

چنین گوی با سام رزم‌آزمای

Ки бо ранҷ даврӣ машав ғам физой

که با رنج دوری مشو غم‌فزای

Макун гоҳи сахтии дили худ дижам

مکن گاه سختی دل خود دژم

Ки эдар бало нест ӯро чаҳ ғам

که ایدر بلا نیست او را چه غم

Набинӣ ?илам чун зи гашти сипеҳр

نبینی الم چون ز گشت سپهر

Ҳамоно набинӣ зи шодяши чеҳр

همانا نبینی ز شادیش چهر

Чу гардон бароред теғи ситез

چو گردان برآرید تیغ ستیز

Кунед аз нами хӯни ҷаҳони растхез

کنید از نم خون جهان رستخیز

Ҳамоно ки ёбед аз даҳри ном

همانا که یابید از دهر نام

Ту ҳам теғи кинро дрор аз ниёам

تو هم تیغ کین را درآر از نیام

Бигуфт ину рухро ниҳон кард зуд

بگفت این و رخ را نهان کرد زود

Баромади зи ҷои диўзодаҳ чу дӯд

برآمد ز جا دیوزاده چو دود

Бидон раҳ ки одам нишон дод рафт

بدان ره که آدم نشان داد رفت

Чу шери джогоаҳ чун боди тафт

چو شیر دژآگاه چون باد تفت

Бидонҷо яке бади дарахти баланд

بدانجا یکی بد درخت بلند

Расед он сўороФкни ҳӯшманд

رسید آن سوارافکن هوشمند

Бёзиди дасту бағали бргшўд

بیازید دست و بغل برگشود

Ба неруи дарахт аз замин кунад зуд

به نیرو درخت از زمین کند زود

Биндохт бар рӯй ҳомӯни чунон

بینداخت بر روی هامون چنان

Казу шуд дили гови моҳии навон

کزو شد دل گاو ماهی نوان

зи ногуҳ ҷаҳон шуд пар аз тираи гирд

ز ناگه جهان شد پر از تیره گرد

Вазидии замон то замони боди сард

وزیدی زمان تا زمان باد سرد

Чу он тирагӣ аз ҷаҳон рух наҳуфт

چو آن تیرگی از جهان رخ نهفت

Рухи диўзодаҳ чу гули бршкФт

رخ دیوزاده چو گل برشکفت

Ба ҷои дарахт ҷавон бингаред

به جای درخت جوان بنگرید

зи ногуҳи яке лавҳ аз сим дид

ز ناگه یکی لوح از سیم دید

Дар он буд аз номи яздони даҳ исм

در آن بود از نام یزدان ده اسم

Каз он номҳо буд барпои тилисм

کز آن نامها بود برپا طلسم

Сабки диўзодаҳи бёзиди чанг

سبک دیوزاده بیازید چنگ

Мари он лавҳи брбўд аз рӯй санг

مر آن لوح بربود از روی سنگ

Чу бархонад номи худовандгор

چو برخواند نام خداوندگار

Бросўд аз гардиши рӯзгор

برآسود از گردش روزگار

Ҳмонгаҳи ҳисорӣ дар он рӯй дашт

همانگه حصاری در آن روی دشت

Ба фармони яздони падедори гашт

به فرمان یزدان پدیدار گشت

Баландяши андешаҳо руста буд

بلندیش اندیشه ها رسته بود

Дараш буд оҳан вале баста буд

درش بود آهن ولی بسته بود

Сабк диўзодаҳ бишуд сӯй дар

سبک دیوزاده بشد سوی در

Ба лавҳи андар он кард ногуҳи назар

به لوح اندر آن کرد ناگه نظر

Навиштаи чунон буд дар лавҳи боз

نوشته چنان بود در لوح باز

Ки эй ширдили марди грднФроз

که ای شیردل مرد گردنفراز

Фалон исм бархон ки ин баста дар

فلان اسم برخوان که این بسته در

Кушода шавад бар рахт бе хатар

گشاده شود بر رخت بی‌خطر

Чу бархонад номи худои ҷаҳон

چو برخواند نام خدای جهان

Дар баста шуд боз аз ногаҳон

در بسته شد باز از ناگهان

Ситоиш басӣ кард бар кирдигор

ستایش بسی کرد بر کردگار

Вази он пас шуд андари даруни ҳисор

وز آن پس شد اندر درون حصار

зи ногуҳи яке боғ хуррам бидид

ز ناگه یکی باغ خرم بدید

Дарахтон ӯ сари шамшоду бед

درختان او سر شمشاد و بید

Ҳамеи хост зу бугзарад номвар

همی خواست زو بگذرد نامور

зи ногуҳ наҳангӣ баровард сар

ز ناگه نهنگی برآورد سر

Диловар ба лавҳи андар он бингаред

دلاور به لوح اندر آن بنگرید

Чунон бар навишта ба он лавҳ дид

چنان بر نوشته به آن لوح دید

Ки мандяш аз ҳеҷ эй пели маст

که مندیش از هیچ ای پیل مست

Бизан бар сараш аз ғазаби чўбдст

بزن بر سرش از غضب چوبدست

Чу бархонад фарҳанги андари замон

چو برخواند فرهنگ اندر زمان

Бузад бар сараши чўбдсти гарон

بزد بر سرش چوبدست گران

Вази он пас чу бод аз бар оби ҷуст

وز آن پس چو باد از بر آب جست

Ҷаҳони гашти тира дигар раҳ нишаст

جهان گشت تیره دگر ره نشست

Пас аз тирагӣ чун яке бингаред

پس از تیرگی چون یکی بنگرید

зи шодии ҳмонгаҳи зи ҷои ?бардамӣад

ز شادی همانگه ز جا بردمید

зи пешу зи пас оташи афрӯхта

ز پیش و ز پس آتش افروخته

Дар оташи ҷаҳони сар ба сари сӯхта

در آتش جهان سر به سر سوخته

Битарсед бар авҷ чун бингаред

بترسید بر اوج چون بنگرید

Нишеман бар афроз кӯҳӣ бидид

نشیمن بر افراز کوهی بدید

Навиштаи чунин буд бар лавҳи хом

نوشته چنین بود بر لوح خام

Ки эй номвари мард бо ному ком

که ای نامور مرد با نام و کام

Чу одам ба нокоми фармони биҳишт

چو آدم به ناکام فرمان بهشت

Ба кӯҳ срондиб рафт аз биҳишт

به کوه سراندیب رفت از بهشت

зи кирдори худ буд бе ҳади малул

ز کردار خود بود بی حد ملول

Шуд аз ин дуои тавба ӯ қабул

شد از این دعا توبه او قبول

Ту бархон се бор ва ба оташ бидам

تو برخوان سه بار و به آتش بدم

Ки то гардад оташ ба якбора кам

که تا گردد آتش به یکباره کم

Вази он пас гузар кун ба оташ чу бод

وز آن پس گذر کن به آتش چو باد

Ки гардии зи гашти фалаки бози шод

که گردی ز گشت فلک باز شاد

БроФрохти сари марди биҳуш ро

برافراخت سر مرد بیهوش را

Гузар кард зи оташ ба номи худо

گذر کرد ز آتش به نام خدا

Биёбоне омад мар ӯро ба пеш

بیابانی آمد مر او را به پیش

Ки тобидани оби пинҳон беш

که تابیدن آب پنهان بیش

Дар он дашт чун соъатӣ раҳ бурид

در آن دشت چون ساعتی ره برید

зи ногуҳи яке пушта омад падед

ز ناگه یکی پشته آمد پدید

Бар афрози пуштаи броФрохти сар

بر افراز پشته برافراخت سر

Бар он сӯй багумошт сӯии назар

بر آن سوی بگماشت سوی نظر

Яке жарфи дарёӣ ҷавшанда дид

یکی ژرف دریای جوشنده دید

Дамодам чу тундар хурӯшанда дид

دمادم چو تندر خروشنده دید

Биёмад ба наздики дрёкнор

بیامد به نزدیک دریاکنار

Назар кард бар лавҳи он номдор

نظر کرد بر لوح آن نامدار

Навиштаи чунон буд кони номи ҳақ

نوشته چنان بود کان نام حق

Кзўист яксар ҷаҳонро сабақ

کزویست یکسر جهان را سبق

Чу бархонӣ аз рӯй дарёии жарф

چو برخوانی از روی دریای ژرف

Бибинӣ яке заврақии баси шигарф

ببینی یکی زورقی بس شگرف

Ба заврақи дрои ҳамчуи боди баҳор

به زورق درآ همچو باد بهار

Бидон то биёбӣ зи дарёи гузор

بدان تا بیابی ز دریا گذار

Чу бар додгар офарин густаред

چو بر دادگر آفرین گسترید

Ҳмонгаҳи яке заврақ омад падед

همانگه یکی زورق آمد پدید

Даромад ба заврақи сарафрози род

درآمد به زورق سرافراز راد

Гузар кард аз рӯй дарё чу бод

گذر کرد از روی دریا چو باد

Дигар раҳ бидон лавҳ чун бингаред

دگر ره بدان لوح چون بنگرید

Чунин буд к-эии баради рахшон чу шед

چنین بود کای برد رخشان چو شید

Бар он кӯҳи алмос чун дар рисӣ

بر آن کوه الماس چون در رسی

Аз он ҷойгаҳи хастаи гардии басӣ

از آن جایگه خسته گردی بسی

Бихон исми яздони фармонраво

بخوان اسم یزدان فرمانروا

Чу пелӣ расад мурғакӣ аз ҳаво

چو پیلی رسد مرغکی از هوا

Қадами пеш на ҳамчуи шери далер

قدم پیش نه همچو شیر دلیر

Базӯдӣ бизан даст ва поиш бигир

بزودی بزن دست و پایش بگیر

Ки ӯ авҷ гирад занад болу пар

که او اوج گیرد زند بال و پر

Ту аз кони алмоси ёбии гузар

تو از کان الماس یابی گذر

Ҳамонгоҳ фарҳанг лаб баргушод

همانگاه فرهنگ لب برگشاد

зи ном ҷаҳондор мекард ёд

ز نام جهاندار می‌کرد یاد

Ки ногоҳ бнҳФтаҳ шуд рӯй шед

که ناگاه بنهفته شد روی شید

Падедор гардид мурғии сифед

پدیدار گردید مرغی سفید

Таниш буд ҳамчун тани жандаи пел

تنش بود همچون تن ژنده پیل

БрФҷлш буд пели далел

برفجلش بود پیل دلیل

Сӯй пушт оварад майл аз фароз

سوی پشت آورد میل از فراز

Баромади зҷои марди пикорсоз

برآمد زجا مرد پیکارساز

Ба чустии бузади даст ва поиш гирифт

به چستی بزد دست و پایش گرفت

Надида касе дар ҷаҳони ин шигифт

ندیده کسی در جهان این شگفت

Ба парвоз шуд мурғу пари брФшонд

به پرواز شد مرغ و پر برفشاند

зи алмос ӯро сабк бигузаранд

ز الماس او را سبک بگذراند

Бар хеш ҷо дод ва худ брприд

بر خویش جا داد و خود برپرید

Шуд андари ҳаво дар замони нопадид

شد اندر هوا در زمان ناپدید

Дигар раҳ сипар шуд яли комёб

دگر ره سپر شد یل کامیاب

Бидид асби гарданкашону ғроб

بدید اسب گردنکشان و غراب

Гусастаи лагом ва нигун карда зин

گسسته لگام و نگون کرده زین

Мари он ҳар се сарсари так ва ки сарин

مر آن هر سه صرصر تک و که سرین

Сабк кардашон зери зини бози ром

سبک کردشان زیر زین باز رام

Пас онгаҳ паии соми бардошти гом

پس آنگه پی سام برداشت گام

Аз он рӯй соми ялу сарварон

از آن روی سام یل و سروران

Бирафтанд чун бод бар ҳар карон

برفتند چون باد بر هر کران

Надиданд роҳӣ ба пеши андари он

ندیدند راهی به پیش اندر آن

Шуд аз тоби хурашони камон чун синон

شد از تاب خورشان کمان چون سنان

Ба ногуҳ фитоданд бар рӯй хок

به ناگه فتادند بر روی خاک

Бимонаданд дар зери доми ҳалок

بماندند در زیر دام هلاک

Чу рафтанди он ҳар се ҷангии зи ҳуш

چو رفتند آن هر سه جنگی ز هوش

Шуниданд аз афроз ҳар як хурӯш

شنیدند از افراز هر یک خروش

Гушӯданд чун дидаи фарҳанг буд

گشودند چون دیده فرهنگ بود

Ки бо фару неруии Ҳушанг буд

که با فر و نیروی هوشنگ بود

Лаҷоми фарсҳо гирифта ба даст

لجام فرس‌ها گرفته به دست

Бар эшон хурӯшед чун пели маст

بر ایشان خروشید چون پیل مست

Биҷустанд аз ҷои номи оварон

بجستند از جای نام‌آوران

Сухани сози гаштанд аз бар карон

سخن ساز گشتند از بر کران

Сабки диўзодаҳи зи кори шигифт

سبک دیوزاده ز کار شگفت

Ҳар он чиз дар пеш ӯ буд гуфт

هر آن چیز در پیش او بود گفت

Мари он номдорони фархундаи ном

مر آن نامداران فرخنده نام

Бигуфтанд аҳволи худро тамом

بگفتند احوال خود را تمام

Вази он пас нишастанд бар бодпо

وز آن پس نشستند بر بادپا

Баромади сабки боргишони зҷо

برآمد سبک بارگیشان زجا

зи ногуҳи зчини роҳро ёфтанд

ز ناگه زچین راه را یافتند

Сӯии лашкар хеш бишитофтанд

سوی لشکر خویش بشتافتند

Ба дили ёди маҳваш ниҳон ме гирифт

به دل یاد مهوش نهان می‌گرفت

зи соқӣ меарғавон ме гирифт

ز ساقی می ارغوان می‌گرفت

Ба мастии ҳамаи роз худ бозгуфт

به مستی همه راز خود بازگفت

Далерон бимонаданд азу дар шигифт

دلیران بماندند ازو در شگفت

Ғўи табли шодии зи чархи барин

غو طبل شادی ز چرخ برین

Чу дар шуд ба ғам рафт он шоҳи чин

چو در شد به غم رفت آن شاه چین

Фиристод корогҳии номвар

فرستاد کارآگهی نامور

Ки оради зи гардони зобули хабар

که آرد ز گردان زابل خبر

Фиристода рафт ва бидонаст роз

فرستاده رفت و بدانست راز

Ҳам андари замони сӯй ӯ гашти боз

هم‌اندر زمان سوی او گشت باز

Бигуфто турои бахти бади гашти ром

بگفتا ترا بخت بد گشت رام

Ки пайдо шуд андари ҷаҳони номи сом

که پیدا شد اندر جهان نام سام

Шаҳи чини ғамин гашт бо сарварон

شه چین غمین گشت با سروران

Ҳмонгаҳ бар сом ял шуд равон

همانگه بر سام یل شد روان

Ба як дасти теғ ва ба дастии кафан

به یک دست تیغ و به دستی کفن

Басӣ гашта номи оварони анҷуман

بسی گشته نام‌آوران انجمن

Чу омад бар сом бикшод лаб

چو آمد بر سام بگشاد لب

Бигуфт эй сарафрози волонсб

بگفت ای سرافراز والانسب

Ба гардандаи хуршеду рахшони қамар

به گردنده خورشید و رخشان قمر

Ба тахти бузургӣу тоҷу камар

به تخت بزرگی و تاج و کمر

Ки ман аз ҷҳонсўзи хнҷргзор

که من از جهانسوز خنجرگذار

Ним ҳеҷ огаҳ аз он корзор

نیم هیچ آگه از آن کارزار

Агар чаҳ маро ҳаст бе мари гуноҳ

اگر چه مرا هست بی مر گناه

Чу зини сони расидами дарин боргоҳ

چو زین سان رسیدم درین بارگاه

Сазадгар гуноҳами гӯи сарфароз

سزد گر گناهم گو سرفراز

Дигар ёди норад з бигузашта боз

دگر یاد نارد ز بگذشته باز

Ҷаҳонҷу чу дидаш бидон сони навон

جهانجو چو دیدش بدان سان نوان

Гуноҳаш бубахшед андари замон

گناهش ببخشید اندر زمان

Вази он пас бадв гуфт бар сози кор

وز آن پس بدو گفت بر ساز کار

Ки бояд шудани сӯии Эрони диёр

که باید شدن سوی ایران دیار

Пазируфти фағфур ва шуд бози ҷо

پذیرفت فغفور و شد باز جا

зи кораш на сар буд пайдо на по

ز کارش نه سر بود پیدا نه پا

Яке достон дигар гӯш кун

یکی داستان دگر گوش کن

Тилисмоти чинро фаромӯш кун

طلسمات چین را فراموش کن