Ба раҳ буд чашми сипаҳдори сом

به ره بود چشم سپهدار سام

Надонист то субҳ ӯ шуд чу шом

ندانست تا صبح او شد چو شام

Ки фарҳанг ҷинӣ даромад буриш

که فرهنگ جنی درآمد برش

Хабар дод аз паҳлуу лашкараш

خبر داد از پهلو و لشکرش

Ки шопӯрро банд шуд поу ҷисм

که شاپور را بند شد پا و جسم

Дигар гирд қлўод шуд дар тилисм

دگر گرد قلواد شد در طلسم

Ҳамаи достонҳо саросар бигуфт

همه داستان‌ها سراسر بگفت

Аз он гуфтанаш сом шуд дар шигифт

از آن گفتنش سام شد در شگفت

Бипечед аз он гуфта соми савор

بپیچید از آن گفته سام سوار

Ки баргашта шуд бахти он номдор

که برگشته شد بخت آن نامدار

Гуҳии баҳри қлўод дар шӯр буд

گهی بهر قلواد در شور بود

Гуҳии дили пар аз хӯни шопӯр буд

گهی دل پر از خون شاپور بود

Сарангушт хойид ва афсӯс хӯрд

سرانگشت خایید و افسوس خورد

Ки сад ҳайфи азин ҳар ду солор кард

که صد حیف ازین هر دو سالار کرد

Ки бечораи гаштанд дар корзор

که بیچاره گشتند در کارزار

Ба хира шуданд кушта дар рӯзгор

به خیره شدند کشته در روزگار

Дареғ аз ҷаҳондидаи қлўоди шер

دریغ از جهاندیده قلواد شیر

Ки аз теғ ӯ меҳри гаштии зрир

که از تیغ او مهر گشتی زریر

Ки ногуҳи дарафтодаш аз даҳри исм

که ناگه درافتادش از دهر اسم

Гирифтор гардид андари тилисм

گرفتار گردید اندر طلسم

Бадв гуфт раҳмони ҷинӣ ки ҳеҷ

بدو گفت رحمان جنی که هیچ

Паии ҷони қлўоди ҷонро мапӣч

پی جان قلواد جان را مپیچ

Ки андар тилисмаш наёяд газанд

که اندر طلسمش نیاید گزند

Ту дилро мадори ҳеҷ азин дардманд

تو دل را مدار هیچ ازین دردمند

Ки ман дидаам дар шумори сипеҳр

که من دیده‌ام در شمار سپهر

Набурӣда зу чархи гардандаи меҳр

نبریده زو چرخ گردنده مهر

Кушоди тилисмот дар даст туаст

گشاد طلسمات در دست توست

Баландии ҷодӯгарон паст туаст

بلندی جادوگران پست توست

Ҳамаи олати шоҳи ҷамшеди ҷам

همه آلت شاه جمشید جم

Ту бурдорӣ аз ганҷ ӯ беш ва кам

تو برداری از گنج او بیش و کم

Гирифтор будаст ризвони мо

گرفتار بودست رضوان ما

Вази он оташи ҳиҷр бар ҷони мо

وز آن آتش هجر بر جان ما

Яке деви онҷои нигаҳбон буд

یکی دیو آنجا نگهبان بود

Ки дар саҳари устоди девон буд

که در سحر استاد دیوان بود

Буд ном шавамаш ғзнкони дев

بود نام شومش غزنکان دیو

Ки ҳастанд азуи ҷодӯён дар ғарив

که هستند ازو جادویان در غریو

Бародар буд ӯ ба рўӣинаҳи тан

برادر بود او به روئینه تن

Набинӣ чу ӯ дев дар анҷуман

نبینی چو او دیو در انجمن

Бибояд варои кишт аз теғи ҷам

بباید ورا کشت از تیغ جم

Ки гардад азуи теғи анқои дижам

که گردد ازو تیغ عنقا دژم

Чу рафтӣ ман аз паии ҳамеи духтарам

چو رفتی من از پی همی دخترم

Фиристам ба дониши туро чокарам

فرستم به دانش تو را چاکرم

Ки шамсаи туро раҳнамӯн омадӣ

که شمسه تو را رهنمون آمدی

Магари бахти ҷодӯ нигун омадӣ

مگر بخت جادو نگون آمدی

Азуи соми фархундаи дил шод шуд

ازو سام فرخنده دل شاد شد

Ба монандаи теғ пӯлод шуд

به ماننده تیغ پولاد شد

Бапушед онгоҳи сози набард

بپوشید آنگاه ساز نبرد

Паии ҷони қлўоди рухсори зард

پی جان قلواد رخسار زرد

Даромад ба ҳомӯн ба пушти ғроб

درآمد به هامون به پشت غراب

Аннан дод бар асби дили пуршитоб

عنان داد بر اسب دل پرشتاب

Равон шуд ба харгоҳи ҷангии шадид

روان شد به خرگاه جنگی شدید

Ки бинад чигунааст деви палид

که بیند چگونه است دیو پلید

Вази он рӯ даромад ҳамеи қҳқҳом

وز آن رو درآمد همی قهقهام

Ки шопӯри печида бар хами хом

که شاپور پیچیده بر خم خام

Даровард ӯро дар он боргоҳ

درآورد او را در آن بارگاه

Чу ширӣ ки ояд ба нахҷӣргоҳ

چو شیری که آید به نخجیرگاه

Бидон сони шадид палидаш бидид

بدان سان شدید پلیدش بدید

Бипечед аз хашм ва гуфт эй палид

بپیچید از خشم و گفت ای پلید

Ту аз мо чаро рӯй бргоштӣ

تو از ما چرا روی برگاشتی

Хдоӣии шаддоди бгзоштӣ

خدائی شداد بگذاشتی

Бирафтӣу гаштии ту яздони параст

برفتی و گشتی تو یزدان پرست

Чаро боз кардӣ зи шаддоди даст

چرا باز کردی ز شداد دست

Чаҳ дидӣ ту аз довари осмон

چه دیدی تو از داور آسمان

Ки гаштии зи шаддодёни бадгумон

که گشتی ز شدادیان بدگمان

Туро хол бошад ҳамеи қҳқҳом

تو را خال باشد همی قهقهام

Бирафтӣу гаштии ту дар назд сом

برفتی و گشتی تو در نزد سام

Пас онгаҳ ба ман ҷангҷӯ омадӣ

پس آنگه به من جنگجو آمدی

зи яздони пар аз гуфт гӯ омадӣ

ز یزدان پر از گفت‌گو آمدی

Ҳамаи номи шаддодёнро ба бод

همه نام شدادیان را به باد

Бидодӣ нтрсидӣ аз бими од

بدادی نترسیدی از بیم عاد

Биёи пӯзишовар ба яздони магарад

بیا پوزش آور به یزدان مگرد

Раги хӯни гармат ба гардон чаҳ кард

رگ خون گرمت به گردان چه کرد

Туро паҳливонӣу лашкари даҳум

تو را پهلوانی و لشکر دهم

Дирафши саворони кишвари даҳум

درفش سواران کشور دهم

Мабар номи яздон дигар дар ҷаҳон

مبر نام یزدان دگر در جهان

Макун хештанро ту аз гмрҳон

مکن خویشتن را تو از گمرهان

Ба посух бадв гуфт шопӯри шер

به پاسخ بدو گفت شاپور شیر

Натарсам зи шаддод ва аз дору гир

نترسم ز شداد و از دار و گیر

Серум дар раҳи поки яздон буд

سرم در ره پاک یزدان بود

Ба меҳраши куҷо бо кам аз ҷон буд

به مهرش کجا با کم از جان بود

Ту ҳар чиз хоҳӣ бикун кам макун

تو هر چیز خواهی بکن کم مکن

Ки ман рӯи нгрдонм аз ин сухан

که من رو نگردانم از این سخن

Худои ҷаҳонами ҳаме ёвар аст

خدای جهانم همی یاور است

Ки рӯзии даҳ бандагон яксараст

که روزی ده بندگان یکسرست

зи шопӯри номи худо чун шунид

ز شاپور نام خدا چون شنید

Бипечед чун мор бар худ шадид

بپیچید چون مار بر خود شدید

Ба тундӣ чунин гуфт бо қҳқом

به تندی چنین گفت با قهقام

Матарс ҳеҷ аз зӯри бозуии сом

مترس هیچ از زور بازوی سام

Ҳамин дами варои зинда бар дор кун

همین دم ورا زنده بر دار کن

Миёни далерони варо хор кун

میان دلیران ورا خوار کن

Забонаш бурун кун кунун аз даҳан

زبانش برون کن کنون از دهن

Ки ибрати пазиради азуи анҷуман

که عبرت پذیرد ازو انجمن

Бихандед шопӯри девонаи вор

بخندید شاپور دیوانه‌وار

Ки эй кофари гмраҳи девсор

که ای کافر گمره دیوسار

Наёрӣ баридани сари мӯи маро

نیاری بریدن سر مو مرا

Набошад дарин кори оҳӯи маро

نباشد درین کار آهو مرا

Марои эзади поки ҷони офарин

مرا ایزد پاک جان آفرین

Нигаҳдор бошад ба рӯй замин

نگهدار باشد به روی زمین

Дарин гуфтугӯ буд шопӯри шер

درین گفتگو بود شاپور شیر

Ки сом диловар даромад далер

که سام دلاور درآمد دلیر

Пиёда шуд аз асб чун рзмсоз

پیاده شد از اسب چون رزمساز

Даромад ба харгаҳи гӯи сарфароз

درآمد به خرگه گو سرفراز

Яке боргаҳ дид сар бар сипеҳр

یکی بارگه دید سر بر سپهر

Бирав қуббаи зари намӯдори меҳр

برو قبه زر نمودار مهر

Ҳамаи одёнро сипаҳбад бидид

همه عادیان را سپهبد بدید

Нишаста бар он тахти ҷангии шадид

نشسته بر آن تخت جنگی شدید

Ҳамаи чаҳорсад кофари бдлқо

همه چهارصد کافر بدلقا

Нишаста дар он базм чун аждаҳо

نشسته در آن بزم چون اژدها

Яке зишти рӯ буд кўроби ном

یکی زشت‌رو بود کوراب نام

Нишаста абри курсии лаъли фом

نشسته ابر کرسی لعل فام

Бадви соми гуфто ки эй рзмхўоаҳ

بدو سام گفتا که ای رزمخواه

Марои ҷои даҳ андарин базмгоҳ

مرا جای ده اندرین بزمگاه

Ки дорам яке гуфтугӯ бо шадид

که دارم یکی گفتگو با شدید

Ба посухи даройам ба гуфт ва шунид

به پاسخ درآیم به گفت و شنید

Барошуфт кўроб бо соми ял

برآشفت کوراب با سام یل

Буғурред бар сом ҳамчун аҷал

بغرید بر سام همچون اجل

Ба дашном бикшод ногуҳи забон

به دشنام بگشاد ناگه زبان

Ба суду зиёни гашти ҷонаши зиён

به سود و زیان گشت جانش زیان

зи ҷои ҷуст ва бар паҳлавон ҳамла кард

ز جا جست و بر پهلوان حمله کرد

з гармӣ даромад ба гуфтори сард

ز گرمی درآمد به گفتار سرد

Барошуфт азуи соми прхошхр

برآشفت ازو سام پرخاشخر

Яке мушт зад бар сари бдгҳр

یکی مشت زد بر سر بدگهر

Ки мағзаши фурӯи рехт дар боргоҳ

که مغزش فرو ریخت در بارگاه

Нишаст аз бар ҷой ӯ рзмхўоаҳ

نشست از بر جای او رزمخواه

Шадидаши чунон зӯр бозу бидид

شدیدش چنان زور بازو بدید

Рахши гашт аз бими ҷони шнблид

رخش گشت از بیم جان شنبلید

Битундӣади коиронии шӯрбахт

بتندید کایرانی شوربخت

Набинӣ маро бар нишаста ба тахт

نبینی مرا بر نشسته به تخت

Далерии нмоӣӣ ба гардони кин

دلیری نمائی به گردان کین

Бавижа далерони мағриби замин

بویژه دلیران مغرب زمین

Надории зи ман шарму озарми ҳеҷ

نداری ز من شرم و آزرم هیچ

Ба хӯни рехтани дасти дории бсич

به خون ریختن دست داری بسیچ

Далерӣ бикуштӣ ки андари ҷаҳон

دلیری بکشتی که اندر جهان

Як имўӣ ӯ ба зи шоҳаншаҳон

یک یموی او به ز شاهنشهان

зи баҳри кӣӣ низ дар ҷустуҷӯ

ز بهر کئی نیز در جستجو

Муродӣ ки дории ҳам эдар бигӯ

مرادی که داری هم ایدر بگو

Нишоед ҳамин дами азин одён

نشاید همین دم ازین عادیان

Далерии зи гардони шаддодён

دلیری ز گردان شدادیان

Ба кӣна ба сӯии ту ёзнди чанг

به کینه به سوی تو یازند چنگ

НФш дар гулӯии ту созанди танг

نفش در گلوی تو سازند تنگ

Бигуфто манам соми нирми нажод

بگفتا منم سام نیرم نژاد

Камари баста бар разми шаддоди од

کمر بسته بر رزم شداد عاد

Бидон омадами сӯии мағриби сипоҳ

بدان آمدم سوی مغرب سپاه

Ба фармони рои манӯчеҳри шоҳ

به فرمان رای منوچهر شاه

Ки бандами ду бозуии шаддоди од

که بندم دو بازوی شداد عاد

Шадиди бидонадяш бедайн ва дод

شدید بداندیش بی‌دین و داد

Давонами пиёда ба Эрони замин

دوانم پیاده به ایران زمین

Ба фармони яздони ҷони офарин

به فرمان یزدان جان‌آفرین

Манам он ки ду Рахши киштам ба об

منم آن که دو رخش کشتم به آب

Шуд аз ман биҳишташи саросари хароб

شد از من بهشتش سراسر خراب

Дигар онкии пеши ту меҳмон бидам

دگر آنکه پیش تو مهمان بدم

Абри расму ойин яздон бидам

ابر رسم و آئین یزدان بدم

Равони бузургон бар он гўост

روان بزرگان بر آن گواست

Ки меҳмони абри мизбони подшост

که مهمان ابر میزبان پادشاست

Чаро ҷой нанамуд ва тундӣ намӯд

چرا جای ننمود و تندی نمود

Забонро ба тундӣ ва тезӣ гушӯд

زبان را به تندی و تیزی گشود

Ба ман лоҷарами хуй ошуфта шуд

به من لاجرم خوی آشفته شد

Ба ногуҳ ба як мушти ман кушта шуд

به ناگه به یک مشت من کشته شد

Далерони мағриб чу сом гузин

دلیران مغرب چو سام گزین

Бидиданд гаштанди андӯҳгин

بدیدند گشتند اندوهگین

Бидон тндгФтор ва он заҳри чашм

بدان تندگفتار و آن زهر چشم

Бар абрӯии парчину пари қаҳру хашм

بر ابروی پرچین و پر قهر و خشم

Шигифтӣ бимонаданд аз он рзмхўоаҳ

شگفتی بماندند از آن رزمخواه

Бкрднд пинҳон бирав бар нигоҳ

بکردند پنهان برو بر نگاه

Ба ногуҳи з ҷо хост ҷангии хшош

به ناگه ز جا خاست جنگی خشاش

Ҳамаи рози мардӣ худ кард фош

همه راز مردی خود کرد فاش

Ки додари мағриб буд сахти гир

که دادار مغرب بود سخت‌گیر

Ки рӯбаҳ шавад пеш ӯ нараҳ шер

که روبه شود پیش او نره شیر

Яке бандааш ъўҷ бошад ба ҷанг

یکی بنده‌اش عوج باشد به جنگ

зи дарёии ахзари براردи наҳанг

ز دریای اخضر برآرد نهنگ

Варои чори фарсанги боло буд

ورا چار فرسنگ بالا بود

Яке фарсахаш низ пенҳо буд

یکی فرسخش نیز پنها بود

Ду по бар замину сараш бар смок

دو پا بر زمین و سرش بر سماک

Гар ӯро бибинӣ шӯии Зуҳраи чок

گر او را ببینی شوی زهره‌چاک

Азин разм дар дам бигардон Аннан

ازین رزم در دم بگردان عنان

Нишоед каз эшон бибинӣ зиён

نشاید کز ایشان ببینی زیان

Бадв гуфт соми ял эй бдгҳр

بدو گفت سام یل ای بدگهر

Ҳама бандагонем бар додгар

همه بندگانیم بر دادگر

Ки эзад яке бошад андари ҷаҳон

که ایزد یکی باشد اندر جهان

Азу гашта пайдо киону маон

ازو گشته پیدا کهان و مهان

Агар ъўҷ вагар чарх вагар меҳру моҳ

اگر عوج و گر چرخ و گر مهر و ماه

Азу ёфта дар ҷаҳони дастгоҳ

ازو یافته در جهان دستگاه

Надонам ҷуз ӯ дар ҷаҳони кирдигор

ندانم جز او در جهان کردگار

Ки парвардгораст бар мӯру мор

که پروردگار است بر مور و مار

Азуи оташу хок ва обасту бод

ازو آتش و خاک و آبست و باد

Камина буд бандаи шаддоди од

کمینه بود بنده شداد عاد

Ки ӯ дода бади афсару ганҷу тахт

که او داده بد افسر و گنج و تخت

зи додари баргашти баргаштаи бахт

ز دادار برگشت برگشته بخت

Марои эзад аз баҳри он офарид

مرا ایزد از بهر آن آفرید

Ки шаддоди бедор будаш шадид

که شداد بیدار بودش شدید

Саросар ба шамшери созами ду ним

سراسر به شمشیر سازم دو نیم

Надода ба гетии марои тарсу бим

نداده به گیتی مرا ترس و بیم

Хшоши ин суханро азу гӯш кард

خشاش این سخن را ازو گوش کرد

зи кӣнаи ҳамаи хӯн ӯ ҷӯш кард

ز کینه همه خون او جوش کرد

Баровард шамшери зҳробдор

برآورد شمشیر زهرآبدار

Даромад ба пайкори соми савор

درآمد به پیکار سام سوار

Бадв гуфт к-эии бдрги бдгҳр

بدو گفت کای بدرگ بدگهر

Бигир аз кафами теғи прхошхр

بگیر از کفم تیغ پرخاشخر

Бигуфту бёзиди онгоҳи чанг

بگفت و بیازید آنگاه چنگ

Биҷӯшед бирасон ғурони паланг

بجوشید برسان غران پلنگ

Бурун кард теғ аз кафши шермард

برون کرد تیغ از کفش شیرمرد

Бадв ҳамла оварад гирди набард

بدو حمله آورد گرد نبرد

Бузад бар сараш паҳлавон гузин

بزد بر سرش پهلوان گزین

Ки аз ҳар ду поиш бурун шуд зи кин

که از هر دو پایش برون شد ز کین

Ба ду ним шуд гирди ҷангии хшош

به دو نیم شد گرد جنگی خشاش

Ҳамаи рози мардӣ худ кард фош

همه راز مردی خود کرد فاش

Билразед аз бим бар худ шадид

بلرزید از بیم بر خود شدید

Чу он зӯру пайкорро бингаред

چو آن زور و پیکار را بنگرید

Бародари варои номи кўрнг буд

برادر ورا نام کورنگ بود

Ки пайваста дар кӣнау ҷанг буд

که پیوسته در کینه و جنگ بود

Чу зон сони бародарашро кушта дид

چو زان سان برادرش را کشته دید

Бирав бахти бедор баргашта дид

برو بخت بیدار برگشته دید

зи ҷои ҷуст ва аз кин бағал баргушод

ز جا جست و از کین بغل برگشاد

Мадади хост аз фари шаддоди од

مدد خواست از فر شداد عاد

Ғаривон даромад ба пайкори сом

غریوان درآمد به پیکار سام

Бирав брхрўшиду бргФти ном

برو برخروشید و برگفت نام

Чу сом ончунон дид дар анҷуман

چو سام آنچنان دید در انجمن

Накард аз баду нек бо ваии сухан

نکرد از بد و نیک با وی سخن

Ҳамон теғ зад мардро бар миён

همان تیغ زد مرد را بر میان

Ки аз захм ӯ шуд таниши парниён

که از زخم او شد تنش پرنیان

Чу мардӣ намӯд андари он боргоҳ

چو مردی نمود اندر آن بارگاه

Бадв ҳамла карданд мағриби сипоҳ

بدو حمله کردند مغرب سپاه

Бадви чаҳорсад теғ афроштанд

بدو چهارصد تیغ افراشتند

Ба гардуни ҳамеи наъраи бгзоштнд

به گردون همی نعره بگذاشتند

Диловар даромад ба пайкорашон

دلاور درآمد به پیکارشان

Ҳамон захм мекард дар корашон

همان زخم می‌کرد در کارشان

Баромади ғариви даҳу дори гир

برآمد غریو ده و دار گیر

Равони гашт дар дами яке обгир

روان گشت در دم یکی آبگیر

Ҳама бозгаштанд аз мавҷи зан

همه بازگشتند از موج زن

Сипаҳбади наҳангӣ дар он анҷуман

سپهبد نهنگی در آن انجمن

Ба ногоҳ дарёӣ хӯн шуд равон

به ناگاه دریای خون شد روان

Басии одёнро саромади замон

بسی عادیان را سرآمد زمان

Сад ва сӣ тан аз теғ ӯ кушта шуд

صد و سی تن از تیغ او کشته شد

Ба хӯни тахту харгоҳ оғишта шуд

به خون تخت و خرگاه آغشته شد

Ба ногуҳ бархест дастури пер

به ناگه برخاست دستور پیر

Дарафтод дар пои солори шер

درافتاد در پای سالار شیر

Ба пӯзиш даромад ки эй номдор

به پوزش درآمد که ای نامدار

зи хӯн боргаҳ шуд ҳамаи рӯдбор

ز خون بارگه شد همه رودبار

Яке разм кардӣ ки андари ҷаҳон

یکی رزم کردی که اندر جهان

Накарда кас аз ошкору ниҳон

نکرده کس از آشکار و نهان

Вале чанг аз ҷанг кӯтоҳ кун

ولی چنگ از جنگ کوتاه کن

Азин пер фарсӯда бишинав сухан

ازین پیر فرسوده بشنو سخن

Басаст ин ки киштии дарин боргоҳ

بس است این که کشتی درین بارگاه

Замину замони гашт яксар сиёҳ

زمین و زمان گشت یکسر سیاه

Вале ҷанг дар рӯй майдон хуш аст

ولی جنگ در روی میدان خوش است

Чу неи ҷони гардони разм оташ аст

چو نی جان گردان رزم آتش است

Бабўсед мари сомро дасту по

ببوسید مر سام را دست و پا

Ки кӯтоҳ кун разми ҷанги озмо

که کوتاه کن رزم جنگ آزما

Барин барниҳоданд анҷоми ҷанг

برین برنهادند انجام جنگ

Ки фардо ба майдони даройади наҳанг

که فردا به میدان درآید نهنگ

Ба дастури мағриб чунин гуфт сом

به دستور مغرب چنین گفت سام

Ки шопӯрро даст бигушо зхом

که شاپور را دست بگشا زخام

Бидон то ман ин разм кӯтаҳ кунам

بدان تا من این رزم کوته کنم

Замонӣ ба осӯдагӣ раҳ кунам

زمانی به آسودگی ره کنم

Гушӯданд шопӯрро ҳар ду даст

گشودند شاپور را هر دو دست

Пас онгаҳ ба зин далерӣ нишаст

پس آنگه به زین دلیری نشست

Бурун рафт солори Эрони сипоҳ

برون رفت سالار ایران سپاه

Биёмад ба наздики таслими шоҳ

بیامد به نزدیک تسلیم شاه

Бирав сар ба сар достон бозгуфт

برو سر به سر داستان بازگفت

Ки таслим аз разм ӯ шуд шигифт

که تسلیم از رزم او شد شگفت