Сарояндаи деҳқони мӯбади нажод

سراینده دهقان مُوبد نژاد

зи соми Наримон чунин кард ёд

ز سام نریمان چنین کرد یاد

Ки чун жанд ҷодӯи чунон кушта шуд

که چون ژند جادو چنان کشته شد

Варои давлату бахт баргашта шуд

ورا دولت و بخت برگشته شد

Яке деви бади пари зи шӯру ғарив

یکی دیو بد پر ز شور و غریو

Куҷои ном ӯ бади мкўколи дев

کجا نام او بد مکوکال دیو

Нижанди бдохтри бародари бад ӯ

نژند بداختر برادر بد او

зи чархи фалак низ бадтари бад ӯ

ز چرخ فلک نیز بدتر بد او

Яке деви одӣ ба ду пели тан

یکی دیو عادی به دو پیل‌تن

Казу кӯҳро буд ҷои шикан

کزو کوه را بود جای شکن

Чу деги сияҳи бади сари он лъин

چو دیگ سیه بد سر آن لعین

Таниш чу минорӣ ба рӯй замин

تنش چو مناری به روی زمین

Бадии даст ӯ чун дарахти чанор

بدی دست او چون درخت چنار

Сияҳ рӯй ӯ ҳамчуи дарёии қор

سیه روی او همچو دریای قار

Ду чашмаши ду машъали фурӯзон шуда

دو چشمش دو مشعل فروزان شده

зи дӯди дамаши дасти сӯзон шуда

ز دود دمش دست سوزان شده

Бирафтӣ ба як лаҳзаи сад сайли роҳ

برفتی به یک لحظه صد سیل راه

Замин ҳар куҷо гом зад гашти чоҳ

زمین هر کجا گام زد گشت چاه

Танӣ чанд аз он қалъа бигурехтанд

تنی چند از آن قلعه بگریختند

Ба доми бало дар наёвихтанд

به دام بلا در نیاویختند

Бирафтанд назд мкўколи дев

برفتند نزد مکوکال دیو

Баровардаи фарёду бонгу ғарив

برآورده فریاد و بانگ و غریو

Ки киштанд жанд бародарат ро

که کشتند ژند برادرت را

Ба ҳам барзаданд буму кишварат ро

به هم برزدند بوم و کشورت را

Даромад яке гирди одии ниҳод

درآمد یکی گرد عادی نهاد

Ки даврон надорад чунон гирди ёд

که دوران ندارد چنان گرد یاد

Зибри дасту ҷангӣ ва шераст ӯ

زبر دست و جنگی و شیرست او

Ба ҳар рзмгаҳ пурдалераст ӯ

به هر رزمگه پردلیر است او

Ҳамеи ном ӯ соми ҷангӣ буд

همی نام او سام جنگی بود

Далеру ҳўшиўору сангӣ буд

دلیر و هوشیوار و سنگی بود

Абои пери саъдони бозоргон

ابا پیر سعدان بازارگان

Ба даргоҳ фағфур мешуд равон

به درگاه فغفور می‌شد روان

Бадв гуфт ҳоли парии нӯш ӯ

بدو گفت حال پری‌نوش او

з дардаш бинолед он номҷу

ز دردش بنالید آن نامجو

Равон рафт ва он қалъаро дарб кунад

روان رفت و آن قلعه را درب کند

Чу дар қалъа шуд жандро сар фиканд

چو در قلعه شد ژند را سر فکند

Чу бишунид аз он мкўколи дев

چو بشنید از آن مکوکال دیو

Баровард дар дами хурӯшу ғарив

برآورد در دم خروش و غریو

Ҳама риш барканд ва бар бод дод

همه ریش برکند و بر باد داد

Ҳаме гуфт ҳайфи он гиромии нажод

همی گفت حیف آن گرامی‌نژاد

Дариғо чу ту номадории далер

دریغا چو تو نامداری دلیر

Шудӣ хира бар даст ӯ хирхир

شدی خیره بر دست او خیرخیر

Бародар на ором ҷӯяд на хоб

برادر نه آرام جوید نه خواب

з хӯнат кунам чину Мочӣни хароб

ز خونت کنم چین و ماچین خراب

Гузаштаи зи гршосп то ин замон

گذشته ز گرشاسپ تا این زمان

Наомад касе сӯии ин дижи дмон

نیامد کسی سوی این دژ دمان

Кунун соми ин корҳо ме кунад

کنون سام این کارها می‌کند

Ба ҷони худ он пурҷафо ме кунад

به جان خود آن پرجفا می‌کند

Науфтода ҳаргизи ҳмолш ба сар

نیفتاده هرگز همالش به سر

Нахурдаст муштии зи худ бештар

نخوردست مشتی ز خود بیشتر

Надонад ки ман чун кунам ҷанги тез

نداند که من چون کنم جنگ تیز

Гурезади зи ман пели нар дар ситез

گریزد ز من پیل نر در ستیز

Чу ман найза дар ҷанг гардон кунам

چو من نیزه در جنگ گردان کنم

Ҳалоки далерон ва шерон кунам

هلاک دلیران و شیران کنم

Бародари азугар хабар доштӣ

برادر ازو گر خبر داشتی

Аз он корвон зинда нагузоштӣ

از آن کاروان زنده نگذاشتی

ТФўи бод бар чархи гардони тФў

تفو باد بر چرخ گردان تفو

Ки ҳар дам бигирад якеро гулӯ

که هر دم بگیرد یکی را گلو

Кунун май рӯм бо тамоми сипоҳ

کنون می‌روم با تمام سپاه

Ҳама нараҳ девон чу қӣри сиёҳ

همه نره‌دیوان چو قیر سیاه

Ҳароз ва ду сад дев дорам далер

هراز و دو صد دیو دارم دلیر

Ҳамаи паҳлавонон ҳама нараҳ шер

همه پهلوانان همه نره‌شیر

Ба як чини абрӯ ки бар ҳам зананд

به یک چین ابرو که بر هم زنند

Ҳамаи чину Мочӣн ба ҳам барзананд

همه چین و ماچین به هم برزنند

Ҳамаи соли фағфури чини пеши каш

همه سال فغفور چین پیش‌کش

Бар ман фиристад ба сад лутфи хуш

بر من فرستد به صد لطف خوش

Аз он кам кунам қасди озор ӯ

از آن کم کنم قصد آزار او

Ки бошад ба ман рости гуфтор ӯ

که باشد به من راست گفتار او

Вагарна чу чину хтоу хутан

وگرنه چو چین و ختا و ختن

Чаҳ пой оварад дар бар гурзи ман

چه پای آورد در بر گرز من

Чу гўпол дар ҷанг барпо кунам

چو گوپال در جنگ برپا کنم

з ки тўтё ошкоро кунам

ز که توتیا آشکارا کنم

Камонам чу сари сӯй гӯш оварад

کمانم چو سر سوی گوش آورد

Ба ҳар гӯшаи хӯнӣ ба ҷӯш оварад

به هر گوشه خونی به جوش آورد

Чу тирами раҳ расатон ме равад

چو تیرم ره راستان می‌رود

Ба ҳар ҷои азу достон ме равад

به هر جا ازو داستان می‌رود

Чу бадхоҳи ман сарфарозӣ кунад

چو بدخواه من سرفرازی کند

Сараш бар сари найза бозӣ кунад

«‌سرش بر سر نیزه بازی کند»

Бародарами зи айвони фағфури чин

برادرم ز ایوان فغفور چین

Агар барад ӯ духтариро ба кин

اگر برد او دختری را به کین

Чаҳ кам шуд зи айвони фағфури шоҳ

چه کم شد ز ایوان فغفور شاه

Чаҳ омад ба рӯй вай аз мо гуноҳ

چه آمد به روی وی از ما گناه

Кунун бркнми лашкар аз ҷои хеш

کنون برکنم لشکر از جای خویش

Баронам сипаҳро азинҷо ба пеш

برانم سپه را ازینجا به پیش

Ба хӯни бародарам корӣ кунам

به خون برادرم کاری کنم

Ки андари ҷаҳон ёдгорӣ кунам

که اندر جهان یادگاری کنم

Кунун ҳар ки байнам аз эшон далер

کنون هر که بینم از ایشان دلیر

На бурнои бимонам дар онҷои пер

نه برنا بمانم در آنجا پیر

Ки бошад кунун он гиронмояи мард

که باشد کنون آن گرانمایه مرد

Ки ангехт аз қалъаам дӯду гирд

که انگیخت از قلعه‌ام دود و گرد

Бигуфтанд к-эии шоҳи девони аср

بگفتند کای شاه دیوان عصر

Нмондӣ ба дунёи далерони аср

نماندی به دنیا دلیران عصر

Ки фағфурро на гуноҳии дарин

که فغفور را نه گناهی درین

На аз лашкараши омадаи дӯди кин

نه از لشکرش آمده دود کین

Азуи ҷумла хушнӯд ҳастем мо

ازو جمله خشنود هستیم ما

Ки аз давлаташ ҷумла мастем мо

که از دولتش جمله مستیم ما

Ки аз қалъа ва аз бародарати дӯд

که از قلعه و از برادرت دود

Барангехти соми гиронмояи ҷӯад

برانگیخت سام گرانمایه جود

Чу бишунид як наъра зад дар замон

چو بشنید یک نعره زد در زمان

Ки ларзид дар дами замину замон

که لرزید در دم زمین و زمان

Наҳифӣ бидон девҳо кард гирд

نهیبی بدان دیوها کرد گرد

Баровард девон бо дасти барад

برآورد دیوان با دست برد

Равон шуд сӯии корвони ҳамчуи пел

روان شد سوی کاروان همچو پیل

Бадии кӯҳ дар пеши гурзаши залил

بدی کوه در پیش گرزش ذلیل

Ба тоб ва тавон ҳамчуи кӯҳи гарон

به تاب و توان همچو کوه گران

Тани каҷи мҷш чун раҳи каҳкашон

تن کج‌مجش چون ره کهکشان

Ҳаме зад ба ҳам ҷумлаи дандонаш ро

همی زد به هم جمله دندانش را

Ба кайвон баровард афғонаш ро

به کیوان برآورد افغانش را

Ҳаме рафт манзил ба манзил ба қаҳр

همی رفت منزل به منزل به قهر

Ба талхӣу тезӣ ба монанди заҳр

به تلخی و تیزی به مانند زهر

Саранҷом омад сӯии корвон

سرانجام آمد سوی کاروان

Чу кӯҳи гарон ва чу пели дмон

چو کوه گران و چو پیل دمان

Чунон наърае аз ҷигар баркашид

چنان نعره‌ای از جگر برکشید

Ки он корвонро дил аз тан рамед

که آن کاروان را دل از تن رمید

На устоди кас назд пайванди хеш

نه استاد کس نزد پیوند خویش

Падари бозншнохти фарзанди хеш

پدر بازنشناخت فرزند خویش

Яке сӯй чап шуд яке сӯии рост

یکی سوی چپ شد یکی سوی راست

Фиғону хурӯшӣ дар он дами бхост

فغان و خروشی در آن دم بخاست

Ҳамон лаҳзаи саъдони або чанд ёр

همان لحظه سعدان ابا چند یار

Давони гашт чун абр бар кӯҳсор

دوان گشت چون ابر بر کوهسار

Ҳаме гуфт бо мардумони дам ба дам

همی گفت با مردمان دم به دم

Ки висон ба мо шавам будаш қадам

که ویسان به ما شوم بودش قدم

Бигуфтам ҳазар кун зи ҷодӯгарон

بگفتم حذر کن ز جادوگران

На бишунид панди марои он замон

نه بشنید پند مرا آن زمان

Чунин тираи рӯзӣ ки бар мо расед

چنین تیره روزی که بر ما رسید

Ҳам аз виси нодон бибояд кашид

هم از ویس نادان بباید کشید

Чунинаст кирдори кори ҷаҳон

چنین است کردار کار جهان

Ба яксон нагардад мадори ҷаҳон

به یکسان نگردد مدار جهان

Бигуфтанд бо соми аҳвол ро

بگفتند با سام احوال را

Ҳамон дам баровард купол ро

همان دم برآورد کوپال را

Яке наъра зад соми ял аз хушӣ

یکی نعره زد سام یل از خوشی

Ки ларзид ҳар ҷо ки бади саркашӣ

که لرزید هر جا که بد سرکشی

Брорости худро ба сози набард

برآراست خود را به ساز نبرد

Ҳам андари замони майли он разм кард

هم‌اندر زمان میل آن رزم کرد

Даромад ба монанди ?и раъду абр

درآمد به مانند? رعد و ابر

Ки дар беша ларзид ғурони ҳужабр

که در بیشه لرزید غران هژبر

Ба ҷумлаи слҳ тан биёроста

به جمله سلح تن بیاراسته

Яке ганҷи бади сар ба сари хоста

یکی گنج بد سر به سر خواسته

Яке наъра зад дар замони соми гирд

یکی نعره زد در زمان سام گرد

Ки ҳуш аз сар нараҳ девони бабрад

که هوش از سر نره دیوان ببرد

Боситод чун кӯҳи андари масоф

باستاد چون کوه اندر مصاف

Басӣ дод аз бозуии хеши лоф

بسی داد از بازوی خویش لاف

Ҳаме гуфт соми Наримони манам

همی گفت سام نریمان منم

Ҳам оварад пелону шерони манам

هم‌آورد پیلان و شیران منم

Манам он далерӣ ки андари ҷаҳон

منم آن دلیری که اندر جهان

Набошад чу ман аз карон то карон

نباشد چو من از کران تا کران

Агар гурз дар разм пеш оварам

اگر گرز در رزم پیش آورم

Ҳам андари замони ком хеш оварам

هم اندر زمان کام خویش آورم

Манам соми гирди Наримони ниҳод

منم سام گرد نریمان نهاد

Ба гршспи атрти расонами нажод

به گرشسپ اترط رسانم نژاد

Чу хам дар дўол каманд оварам

چو خم در دوال کمند آورم

Чу ту деви сад то ба банд оварам

چو تو دیو صد تا به بند آورم

Яке деви бади бади кару бднжод

یکی دیو بد بد کر و بدنژاد

Ки қршти бадии номи он бдсўор

که قرشت بدی نام آن بدسوار

Даромад зи пеши мкўколи дев

درآمد ز پیش مکوکال دیو

Баровард дар дами хурӯшу ғарив

برآورد در دم خروش و غریو

Ки чандин чаҳ гўӣии ту бо анҷуман

که چندین چه گوئی تو با انجمن

Сухани гӯй аз мардии хештан

سخن گوی از مردی خویشتن

Чу соми Наримони азу ин шунид

چو سام نریمان ازو این شنید

Бадв гуфт ки эй зишти дуни палид

بدو گفت که ای زشت دون پلید

Маро чун ту девӣ бибояд ҳазор

مرا چون تو دیوی بباید هزار

Чаҳ ояд зи дасти ту эй ҳарзаи кор

چه آید ز دست تو ای هرزه‌کار

Бипечед рӯ аз мкўколи дев

بپیچید رو از مکوکال دیو

Баровард гурзу хурӯшу ғарив

برآورد گرز و خروش و غریو

Бузад бар сари қршт бе ҳам?ил

بزد بر سر قرشت بی‌همال

Ба ҳам дршксти он ҳамаи ёлу бол

به هم درشکست آن همه یال و بال

Ба ҷону дили девҳо неш рафт

به جان و دل دیوها نیش رفت

Дар он чанги қршт чу аз пеш рафт

در آن چنگ قرشت چو از پیش رفت

Мкўкол чун кор аз он гӯна дид

مکوکال چون کار از آن گونه دید

Ҳамаи ҳоли худро дигаргуна дид

همه حال خود را دگرگونه دید

Баровард фарёду афғону ҷӯш

برآورد فریاد و افغان و جوش

ДроФкнд дар ҷони девони хурӯш

درافکند در جان دیوان خروش

Ки Эй нараҳ девон бо туашу тоб

که ای نره دیوان با توش و تاب

Бар эшон давонед андари шитоб

بر ایشان دوانید اندر شتاب

Ммониди зинда азишон яке

ممانید زنده ازیشان یکی

На аз хосу ом ва на аз кӯдакӣ

نه از خاص و عام و نه از کودکی

Чу девон шуниданд гуфтор ӯ

چو دیوان شنیدند گفتار او

Сухани гуфтану рои бедод ӯ

سخن گفتن و رای بیداد او

Фитоданд дар корвони ҷумлагӣ

فتادند در کاروان جملگی

Намуданд андари замони хирагӣ

نمودند اندر زمان خیرگی

Гирифтанд баъзе аз он корвон

گرفتند بعضی از آن کاروان

Дариданд аз як дигар он замон

دریدند از یک‌دگر آن زمان

Наҳифии дарафтоди онҷои тамом

نهیبی درافتاد آنجا تمام

Ҳазимат намуданд аз хосу ом

هزیمت نمودند از خاص و عام

Даромад равони сом монанди кӯҳ

درآمد روان سام مانند کوه

Пар аз ҳайбату фару зӯру шиква

پر از هیبت و فر و زور و شکوه

Якеро зи девон камар барграфт

یکی را ز دیوان کمر برگرفت

Баровардаш аз ҷои ҳамон дами шигифт

برآوردش از جا همان دم شگفت

ПурАндии варо то сӯии осмон

پراندی ورا تا سوی آسمان

Ки аз дида мардумон шуд ниҳон

که از دیده مردمان شد نهان

Чу баргашт аз чарх монанди меғ

چو برگشت از چرخ مانند میغ

Бузади соми нирми Марвро ба теғ

بزد سام نیرم مرو را به تیغ

Ба ду пора шуд дар замони деви нар

به دو پاره شد در زمان دیو نر

зи теғи яли гирди пархоши хар

ز تیغ یل گرد پرخاش‌خر

Якеро ба пой ва якеро ба мушт

یکی را به پای و یکی را به مشت

Чли ваяк аз он нараҳ девон бикушт

چل‌ویک از آن نره دیوان بکشت

Якеро бузади теғ бар фарқи сар

یکی را بزد تیغ بر فرق سر

Ки бшикофт аз фарқ ӯ то камар

که بشکافت از فرق او تا کمر

Якеро бузад бар камаргоҳи теғ

یکی را بزد بر کمرگاه تیغ

Ки ду пора шуд ҳамчу аз боди меғ

که دو پاره شد همچو از باد میغ

Баромади хурӯши даҳу дору гир

برآمد خروش ده و دار و گیر

Шуд аз хӯни девони замини обгир

شد از خون دیوان زمین آبگیر

Бахаст ва бибаст ва бурид ва дарид

بخست و ببست و برید و درید

Сару синау дасти деви палид

سر و سینه و دست دیو پلید

Бёзиди даст ва яке дев ро

بیازید دست و یکی دیو را

Гирифт ва кашидаш бар хеш ро

گرفت و کشیدش بر خویش را

Чу ӯро бар хештани дркшид

چو او را بر خویشتن درکشید

Чу карбос аз икдгри брдрид

چو کرباس از یکدگر بردرید

Якеро чунон теғ бар пушт ронад

یکی را چنان تیغ بر پشت راند

Ки афтод бар хок ва бар ҷой монад

که افتاد بر خاک و بر جای ماند

Якеро чунон зад ба гурзи гарон

یکی را چنان زد به گرز گران

Ки шуд пахши андари таниши устихон

که شد پخش اندر تنش استخوان

Якеро ба найзаи чунон тани бсФт

یکی را به نیزه چنان تن بسفت

Ки андари замони тарк ҷонаш бигуфт

که اندر زمان ترک جانش بگفت

Якеро ба теғ ва якеро ба гурз

یکی را به تیغ و یکی را به گرز

Фурӯи рехти сар то зи болои гурз

فرو ریخت سر تا ز بالای گرز

Чу девон бидиданд он ҳол ро

چو دیوان بدیدند آن حال را

Ҳама баркашиданд купол ро

همه برکشیدند کوپال را

Яке ҳамла карданд монанди бод

یکی حمله کردند مانند باد

Бигир ва бидор он замони дрФтод

بگیر و بدار آن زمان درفتاد

Чгўими зи сому зи купол ӯ

چگویم ز سام و ز کوپال او

зи фару зи брз ва бару ёл ӯ

ز فر و ز برز و بر و یال او

Рабӯдаши яке деви зўрозмоӣ

ربودش یکی دیو زورآزمای

Фикандаш ба боло чу кӯҳии зи ҷой

فکندش به بالا چو کوهی ز جای

Нигун шуд зи болои яке тираи меғ

نگون شد ز بالا یکی تیره میغ

Ду нима задаш чун чанорӣ ба теғ

دو نیمه زدش چون چناری به تیغ

Ба теғ ва ба гурз ва ба зӯри ҳунар

به تیغ و به گرز و به زور هنر

Басии кишту афканди девон

بسی کشت و افکند دیوان

Ба тиру синон ва ба шамшери тез

به تیر و سنان و به شمشیر تیز

зи девони баровардаи баси растхез

ز دیوان برآورده بس رستخیز

Яке деви бади ном ӯ мандаи қол

یکی دیو بد نام او منده قال

Ки доим задӣ нъри ?и қилу қол

که دایم زدی نعر? قیل و قال

Дамии андари он дашт ҷавлон гирифт

دمی اندر آن دشت جولان گرفت

Сари роҳи сом Наримон гирифт

سر راه سام نریمان گرفت

Сиррии ҳамчуи гунбади қадӣ чун минор

سری همچو گنبد قدی چون منار

Ду бозу бирав ҳар яке чун чанор

دو بازو برو هر یکی چون چنار

Тан ӯ сияҳ чун шаби қӣри ранг

تن او سیه چون شب قیر رنگ

Яке ланги бастаи зи чарми паланг

یکی لنگ بسته ز چرم پلنگ

Ду шохаш ба сар чун ду шохи баланд

دو شاخش به سر چون دو شاخ بلند

Фатилаи ҳамаи мӯии сар чун каманд

فتیله همه موی سر چون کمند

Яке теғ дар дасти он бадсигол

یکی تیغ در دست آن بدسگال

Ки ҳар каш бидидӣ бирафтӣ зи ҳол

که هر کش بدیدی برفتی ز حال

Бигуфто тўӣии соми нирми нажод

بگفتا توئی سام نیرم نژاد

Ки додӣ диж жанд ҷодӯ ба бод

که دادی دژ ژند جادو به باد

Дарин дашти корӣ на кам карда Эй

درین دشت کاری نه کم کرده‌ای

Басии девро пушт хам карда Эй

بسی دیو را پشت خم کرده‌ای

Дарин разми бинии маро бо ситез

درین رزم بینی مرا با ستیز

Ба чангам нигаҳ кун бад-ӣни теғи тез

به چنگم نگه کن بدین تیغ تیز

Чу сом Наримон шунид ин сухан

چو سام نریمان شنید این سخن

Чу дарё хурӯшед бар аҳриман

چو دریا خروشید بر اهرمن

Бигуфто манам соми ин корҳо

بگفتا منم سام این کارها

зи даст ман ояд Аё пурҷафо

ز دست من آید ایا پرجفا

Чу бишунид он гуфтугӯи мандаи қол

چو بشنید آن گفتگو منده قال

Хурӯшед ҷӯшед он бадсигол

خروشید جوشید آن بدسگال

Баровард ӯ найза ҳамла намӯд

برآورد او نیزه حمله نمود

Ба соми Наримон ба монанди дӯд

به سام نریمان به مانند دود

Гирифт аз кафши найзаи соми далер

گرفت از کفش نیزه سام دلیر

Кашид аз кафи даст ӯ нараҳ шер

کشید از کف دست او نره شیر

Чунон баркашид аз кафши найзаи сом

چنان برکشید از کفش نیزه سام

Ки бибаред дасташи саросари тамом

که ببرید دستش سراسر تمام

Чунон бар сараши найзаро зад ба кин

چنان بر سرش نیزه را زد به کین

Ки нимӣ таниш шуд ба зери замин

که نیمی تنش شد به زیر زمین

Мкўкол тарсид аз он ҷангҷӯӣ

مکوکال ترسید از آن جنگجوی

Ту гўӣӣ ки бастандаш аз чори сӯй

تو گوئی که بستندش از چار سوی

Ба худ қуръаи фол воруна дид

به خود قرعه فال وارونه دید

Куҷои хасм ҷангӣ бидон гӯна дид

کجا خصم جنگی بدان گونه دید

Фиғон баркашид аз дили дарднок

فغان برکشید از دل دردناک

Ки Эй нараҳ девони дроӣиди пок

که ای نره دیوان درآئید پاک

з ҳар сӯ бабандед раҳро ба сом

ز هر سو ببندید ره را به سام

Дроӣид бар давр ӯ хосу ом

درآئید بر دور او خاص و عام

Магар аз тани паҳлавони ҷони пок

مگر از تن پهلوان جان پاک

Бароред ва гардад шаҳиду ҳалок

برآرید و گردد شهید و هلاک

Шуниданд девони валикини зи давр

شنیدند دیوان ولیکن ز دور

Наёяд касе назд дарёии шӯр

نیاید کسی نزد دریای شور

Дигарбораи соми яли поки зод

دگرباره سام یل پاک‌زاد

Даромад бидон бдрги бднжод

درآمد بدان بدرگ بدنژاد

Бигардонад он найза бар гирди сар

بگرداند آن نیزه بر گرد سر

Бузад дар замон бар тани деви нар

بزد در زمان بر تن دیو نر

Хам омад ҳамон дами тани бадсигол

خم آمد همان دم تن بدسگال

Бидод он замони ҷони ҳамеи мандаи қол

بداد آن زمان جان همی منده‌قال

Ҳаме дид саъдон дар он теғи кӯҳ

همی دید سعدان در آن تیغ کوه

Ки дастон чаҳ кардаш ба девони гуруҳ

که دستان چه کردش به دیوان گروه

Вале чашми гирёну ларзон чу бед

ولی چشم گریان و لرزان چو بید

Ҳам аз ҷони ширин шудаи ноумед

هم از جان شیرین شده ناامید

Вази он сӯи диловар ба шамшеру гурз

وز آن سو دلاور به شمشیر و گرز

зи девони биндохтии ёлу брз

ز دیوان بینداختی یال و برز

з ҳар сӯ ки оварад ҷустӣу кин

ز هر سو که آورد جستی و کین

Шудӣ пушта аз кушта рӯй замин

شدی پشته از کشته روی زمین

Мкўкол монад ва ду сад деви нар

مکوکال ماند و دو صد دیو نر

Фитодаи дигарҳо дар он раҳи гузар

فتاده دگرها در آن ره‌گذر

Валикини мкўкол , одии бадӣ

ولیکن مکوکال، عادی بدی

Замин ларза кардӣ чу бар вай шудӣ

زمین لرزه کردی چو بر وی شدی

Бадӣ то ба зонуаши дарёии чин

بدی تا به زانوش دریای چین

Ҳаме буд доим ба дарёии чин

همی بود دایم به دریای چین

Набад ҳам набардаш ба Мочӣну чин

نبد هم نبردش به ماچین و چین

Ҳама зу ҳаросон ба турони замин

همه زو هراسان به توران زمین

Мкўкол бо он ду сад деви нар

مکوکال با آن دو صد دیو نر

Ситода чу кӯҳӣ дар он дашт ва дар

ستاده چو کوهی در آن دشت و در

Валикини басии саҳмгини бади зи сом

ولیکن بسی سهمگین بد ز سام

Кашид он замони теғи тез аз ниёам

کشید آن زمان تیغ تیز از نیام

Бузади теғ бар фарқи соми далер

بزد تیغ بر فرق سام دلیر

Сипар дар сар оварда он нараҳ шер

سپر در سر آورده آن نره شیر

Мкўкол чун теғ зад бар сипар

مکوکال چون تیغ زد بر سپر

зи неруии он деви пархоши хар

ز نیروی آن دیو پرخاش خر

Сипар шқ шуд аз тезии теғи дев

سپر شق شد از تیزی تیغ دیو

Аз он дев дуздед сари соми ню

از آن دیو دزدید سر سام نیو

Ҳаме бар сари асп ӯ хӯрд теғ

همی بر سر اسپ او خورد تیغ

БиФтоди мураккаби равон бе дареғ

بیفتاد مرکب روان بی‌دریغ

Куҷои соми нирми пиёдаи ббўд

کجا سام نیرم پیاده ببود

Баровард бар гардани худ амӯд

برآورد بر گردن خود عمود

Бузад бар сару китфи ъФрит бар

بزد بر سر و کتف عفریت بر

Бишуд пахши мағзаш дар он дашт ва дар

بشد پخش مغزش در آن دشت و در

Мкўкол чун ӯ пиёда бимонад

مکوکال چون او پیاده بماند

Пиёда дар он дашт сода бимонад

پیاده در آن دشت ساده بماند

Баровард онгаҳ амӯди гарон

برآورد آنگه عمود گران

Фурӯ кӯфтанд мағзи якдигарон

فرو کوفتند مغز یکدیگران

Чапу рости гаштанд бо икдгр

چپ و راست گشتند با یکدگر

Ба ҳам ҳамла карданд чун шери нар

به هم حمله کردند چون شیر نر

Ба ҳар сози мар ҷанг оростанд

به هر ساز مر جنگ آراستند

Фузуданд лухтӣ ва бас костанд

فزودند لختی و بس کاستند

Набад даст бар икдгршони дароз

نبد دست بر یکدگرشان دراز

Замона дар меҳр карда фароз

زمانه در مهر کرده فراز

Мкўкол гуфташ ки эй соми шер

مکوکال گفتش که ای سام شیر

Гузар аз сари ман ки ҳастӣ далер

گذر از سر من که هستی دلیر

Надидам басони ту мардии зи кас

ندیدم بسان تو مردی ز کس

На аз одамии зодӣ эй хуши нафас

نه از آدمی‌زادی ای خوش‌نفس

Ту гуфтӣ ки ин ҷанги ту шӯри мост

تو گفتی که این جنگ تو شور ماست

Ҳаме рӯй гардуни пар аз шӯри мост

همی روی گردون پر از شور ماست

Надонам ки ин пиргштаҳи сипеҳр

ندانم که این پیرگشته سپهر

Чаҳ оради бурун аз раҳи ҷангу меҳр

چه آرد برون از ره جنگ و مهر

Кро мерасад аз фалаки ёварӣ

کرا می‌رسد از فلک یاوری

Ки ҷон май баради андарин доварӣ

که جان می‌برد اندرین داوری

Барои хуши броӣим бо як дигар

برا خوش برائیم با یک‌دگر

Ки дорам турои дӯст эй пурҳунар

که دارم ترا دوست ای پرهنر

Шудам ошиқи чобукиҳои ту

شدم عاشق چابکی‌های تو

Дарин рзмгаҳи нозкиҳои ту

درین رزمگه نازکیهای تو

Ҷавонӣ бикун раҳм бар ҷони хеш

جوانی بکن رحم بر جان خویش

Ки ногуҳ бибинӣ зи ман дарду неш

که ناگه ببینی ز من درد و نیش

Бидонаст соми Наримони равон

بدانست سام نریمان روان

Ки тарсидааст он бади бадгумон

که ترسیده است آن بد بدگمان

Бигуфташ ки бинмо ҳунарҳои хеш

بگفتش که بنما هنرهای خویش

Ки байнам чаҳ дории зи болои хеш

که بینم چه داری ز بالای خویش

Баровард шохи он замони деви нар

برآورد شاخ آن زمان دیو نر

Ки то барзанад бар яли пурҳунар

که تا برزند بر یل پرهنر

Чу шоху сараши баради наздики сом

چو شاخ و سرش برد نزدیک سام

Гирифташ равони соми он никном

گرفتش روان سام آن نیکنام

з неру бипечед ва бар ҳам шикаст

ز نیرو بپیچید و بر هم شکست

Баровард як наъра аз зӯри даст

برآورد یک نعره از زور دست

Ки ларзид он дашту саҳро ва дар

که لرزید آن دشت و صحرا و در

Баровард дасти он замони деви нар

برآورد دست آن زمان دیو نر

Ки зарбӣ занад бар сари соми ню

که ضربی زند بر سر سام نیو

Гирифташ равони соми яли дасти дев

گرفتش روان سام یل دست دیو

Яке зӯр овараду дасташи бикунад

یکی زور آورد و دستش بکند

Баровард дар рӯй майдон фиканд

برآورد در روی میدان فکند

Пас онгаҳ яке наъра зад паҳлавон

پس آنگه یکی نعره زد پهلوان

Ки ҳайрон бимонаданд девон дар он

که حیران بماندند دیوان در آن

Мкўкол чун дасти худро надид

مکوکال چون دست خود را ندید

Буғурред бар хеши деви палид

بغرید بر خویش دیو پلید

Баровард даст дигарро равон

برآورد دست دگر را روان

Ки то барзанад бар сари паҳлавон

که تا برزند بر سر پهلوان

Бузади теғ дар лаҳзаи соми далер

بزد تیغ در لحظه سام دلیر

Биндохти даст дигарро ба зер

بینداخت دست دگر را به زیر

Мкўкол рафт ва ду дасташ набӯд

مکوکال رفت و دو دستش نبود

Баровард оҳии зи дили ҳамчуи дӯд

برآورد آهی ز دل همچو دود

Мкўкол чун кор аз он гӯна дид

مکوکال چون کار از آن گونه دید

Ҷаҳонро чу чашмонаш воруна дид

جهان را چو چشمانش وارونه دید

Дароварди сар аз паии пои сом

درآورد سر از پی پای سام

Ки то барканд сомро зон мақом

که تا برکند سام را زان مقام

Ба ҳар зӯри каш буд андари бадан

به هر زور کش بود اندر بدن

Биоварад аз ғусса бар хештан

بیاورد از غصه بر خویشتن

Наҷунбед соми ял аз рӯй хок

نجنبید سام یل از روی خاک

Мкўколро дил бишуд дарднок

مکوکال را دل بشد دردناک

Бидонаст комади аҷал бар сараш

بدانست کامد اجل بر سرش

Набад он замони ҳечкас ёвараш

نبد آن زمان هیچکس یاورش

Ду сад деви устодаи назора гар

دو صد دیو استاده نظاره‌گر

Наомад яке як қадами пештар

نیامد یکی یک قدم پیشتر

Мкўкол ҳар чанд гуфташ мадад

مکوکال هر چند گفتش مدد

Касе пеши номади зи девону дад

کسی پیش نامد ز دیوان و دد

Ки тарсида буданд аз соми шер

که ترسیده بودند از سام شیر

зи зарби сари дасти соми далер

ز ضرب سر دست سام دلیر

Бикради он замони соми дасташи дароз

بکرد آن زمان سام دستش دراز

Гирифташ камаргоҳи он сарфароз

گرفتش کمرگاه آن سرفراز

Пас онгоҳ аз рӯҳи атрти мадад

پس آنگاه از روح اترط مدد

Талаб кард ва кунадаш зи ҷои пурхирад

طلب کرد و کندش ز جا پرخرد

Чунонаш баровард бар рӯй даст

چنانش برآورد بر روی دست

Ки девони бдиднш аз рӯй дашт

که دیوان بدیدنش از روی دشت

Пас онгаҳ бузад бар заминаши чунон

پس آنگه بزد بر زمینش چنان

Ки шуд хиради андари таниши устихон

که شد خرد اندر تنش استخوان

Чунин гуфт каз давлати шоҳи мо

چنین گفت کز دولت شاه ما

Манӯчеҳри шоҳи нкўхўоаҳи мо

منوچهر شاه نکوخواه ما