Чун монад парӣ вааш ҳисорӣ

چون ماند پری‌وش حصاری

Дар ҳуҷраи ғам ба сӯгворӣ

در حجرهٔ غم به سوگواری

Қайс аз ҳаваси ҷамоли дилбанд

قیس از هوس جمال دلبند

Дар дарси адаби давиди як чанд

در درس ادب دوید یک چند

Дар гӯшаи саҳну кунҷи девор

در گوشهٔ صحن و کنج دیوار

намекард сурӯди ишқи такрор

می‌کرد سرود عشق تکرار

Бе сарфаи ҳамеи шитофт чун кӯр

بی صرفه همی شتافت چون کور

Беришта ҳаме танед чун мӯр

بی رشته همی تنید چون مور

Оҳӣ ба ҷигар фурӯд ме хӯрд

آهی به جگر فرود می‌خورد

Волмос ба сина хирад ме кард

والماس به سینه خرد می‌کرد

Зини гӯна ба чорае ки донист

زین گونه به چاره‌ای که دانست

намекард шикеби тотўонст

می‌کرد شکیب تاتوانست

Чун сайл ғамаш расед бар фарқ

چون سیل غمش رسید بر فرق

Аз парда бурун фитод чун барқ

از پرده برون فتاد چون برق

Берун шуд ва кард перҳани чок

بیرون شد و کرد پیرهن چاک

Ва афганд ба торак аз замини хок

و افگند به تارک از زمین خاک

Гирён ба замин фитод бе тоб

گریان به زمین فتاد بی تاب

Бар хок , Мароға кард чун об

بر خاک، مراغه کرد چون آب

Бардошти зи хонаи роҳи саҳро

برداشت ز خانه راه صحرا

Чун Хизр намӯд майли хзро

چون خضر نمود میل خضرا

намерафт чу боди кӯҳ бар кӯҳ

می‌رفت چو باد کوه بر کوه

Халқии зи пасаш давон ба анбӯҳ

خلقی ز پسش دوان به انبوه

Ҳар каси зи латофати ҷавоняш

هر کس ز لطافت جوانیش

намехӯрд , фусӯси зндгониш

می‌خورد، فسوس زندگانیش

Инаши зи даруна панд ме дод

اینش ز درونه پند می‌داد

Ваонаш ба ҷафо газанд ме дод

وانش به جفا گزند می‌داد

Тифлон ба назораи санг дар даст

طفلان به نظاره سنگ در دست

Инаш зад ва он шикаст ва он хаст

اینش زد و آن شکست و آن خست

Бо ин шағабӣ ки дар гузар буд

با این شغبی که در گذر بود

Девонаи зи хеш бехабар буд

دیوانه ز خویش بی خبر بود

намеронад зи об дида равадӣ

می‌راند ز آب دیده رودی

намегуфт , чу бедилон , сурӯдӣ

می‌گفت، چو بی‌دلان، سرودی

намезад зи даруни ҷони дами сард

می‌زد ز درون جان دم سرد

Зони бод чу рег рақс ме кард

زآن باد چو ریگ رقص می‌کرد

Чун гашти яқин ки марди дили риш

چون گشت یقین که مرد دل ریش

Дорад сафарии дароз дар пеш

دارد سفری دراز در پیش

Зини ғами ҳама дар гудози гаштанд

زین غم همه در گداز گشتند

Гирён ба қабӣлаи бози гаштанд

گریان به قبیله باز گشتند

Розаш ба замона ом карданд

رازش به زمانه عام کردند

Маҷнӯни замонаш ном карданд

مجنون زمانش نام کردند

Бурданди хабари зи рӯзгораш

بردند خبر ز روزگارش

Сӯии падари бузургвораш

سوی پدر بزرگوارش

Кони рӯ ки ту мефишондяш гирд

کان رو که تو می‌فشاندیش گرد

зи осеби замонаи латма Эй хӯрд

ز آسیب زمانه لطمه‌ای خورد

Гар дар пай ӯ шӯй ба парвоз

گر در پی او شوی به پرواز

Бошад ки ҳануз ёбяш боз

باشد که هنوز یابیش باز

Пер аз хабарии чунон ҷигари дуз

پیر از خبری چنان جگر دوز

Зад наъра аз даруни пари сӯз

زد نعرهٔ از درون پر سوز

Хӯн аз ҷигари дарида май рехт

خون از جگر دریده می‌ریخت

Неи не ки ҷигари зи дида май рехт

نی نی که جگر ز دیده می‌ریخت

Ҳар ҷои ҷигараш ба чашмтар буд

هر جا جگرش به چشم تر بود

Каши дили сӯии гӯшаи ҷигар буд

کش دل سوی گوشه جگر بود

Аз дами ҳамаи хӯни ҷигар ҳаме кард

از دم همه خون جگر همی کرد

Ва з бе ҷгарии ҷигар ҳаме хӯрд

و ز بی جگری جگر همی خورد

Ашкаш ба ҷигари намак на кам дошт

اشکش به جگر نمک نه کم داشت

Гӯйии намаку ҷигар баҳам дошт

گویی نمک و جگر بهم داشت

Ваон модари дардманди пари ҷӯш

وان مادر دردمند پر جوش

Кон қисса шунид гашт бе ҳуш

کان قصه شنید گشت بی هوش

Ғалатед ба хоки тираи мӯён

غلطید به خاک تیره مویان

Он гумшударо ба хоки ҷӯён

آن گمشده را به خاک جویان

Мӯӣ аз дил ноумед ме кунад

موی از دل ناامید می‌کند

Печаи зи сар сипед ме кунад

پیچه ز سر سپید می‌کند

Бечораи падари давиди берун

بیچاره پدر دوید بیرون

Ҳамроҳи сиришку ҳамдамаши хӯн

همراه سرشک و همدمش خون

намерафт зи сӯзи дили шитобон

می‌رفت ز سوز دل شتابان

Фарёди кунони баҳри биёбон

فریاد کنان بهر بیابان

Чун гашти басӣ ба дашту кҳсор

چون گشت بسی به دشت و کهسار

Аз кӯҳ шунид нолаи зор

از کوه شنید نالهٔ زار

Андари паии он тарона зад гом

اندر پی آن ترانه زد گام

Афганда зи ашк , бода дар ҷом

افگنده ز اشک، باده در جام

Дарёфт ҳарифро чу мисатон

دریافت حریف را چو مستان

Бо замзамаи ҳазор дастон

با زمزمهٔ هزار دستان

намегуфт дарон фироқи хӯни рез

می‌گفت دران فراق خون ریز

Бо худ ғазалии ҷароҳати ангез

با خود غزلی جراحت انگیز

Чун чашм падар фитод бар вай

چون چشم پدر فتاد بر وی

Шуд сусти зи сахтии ғамаши пай

شد سست ز سختی غمش پی

Чун сӯхтагони давиди сӯяш

چون سوختگان دوید سویش

Бинишаст ба гиряи пеши рӯйиш

بنشست به گریه پیش رویش

Дидаш чу чароғи мурда бе нур

دیدش چو چراغ مرده بی‌نور

Давр аз ман ва ту , зи хештани давр

دور از من و تو، ز خویشتن دور

Чун рӯй падар бидид фарзанд

چون روی پدر بدید فرزند

Лухтии дил пора ёфт пайванд

لختی دل پاره یافت پیوند

Хам кард тани ситами расида

خم کرد تن ستم رسیده

Молида ба пои пери дида

مالید به پای پیر دیده

Пер , аз ҷигар кабоб гашта

پیر، از جگر کباب گشته

Рухи шаст , ба хӯн об гашта

رخ شست، به خون آب گشته

Бигирист бирав ба хастаи ҷонӣ

بگریست برو به خسته جانی

Бӯсед сараш ба меҳрбонӣ

بوسید سرش به مهربانی

Май сӯхт ба зорӣ аз газандаш

می‌سوخت به زاری از گزندش

намедод зи сӯзи синаи пандаш :

می‌داد ز سوز سینه پندش:

К-эии шамъи дилу чароғи дида

کای شمع دل و چراغ دیده

Ваии миваи ҷону боғи дида

وی میوهٔ جان و باغ دیده

Бо он хурдӣ ки дошт роят ,

با آن خردی که داشت رایت،

Чун дар вҳли аўФтоди поят ?

چون در وحل اوفتاد پایت؟

Дард ки ниҳод бар ту ин бор ?

درد که نهاد بر تو این بار؟

Савдоӣ ки кард бо ту ин кор ?

سودای که کرد با تو این کار؟

Бод ки вазид бар чароғат ?

باد که وزید بر چراغت؟

Оҳ ки ба сина кард доғат ?

آه که به سینه کرد داغت؟

Будам ба гумон ки гоҳи перӣ

بودم به گمان که گاه پیری

Мӯнис шӯйам ба дастгирӣ

مونس شوی ام به دستگیری

Рӯ дар ки кунам ки дар чунин сӯз ?

رو در که کنم که در چنین سوز؟

Рӯзӣ ба шаби орми андарин рӯз

روزی به شب آرم اندرین روز

Дарёб ки умр бар сар омад

دریاب که عمر بر سر آمد

Тӯфони аҷал ба сар дар омад

طوفان اجل به سر در آمد

Перӣ ҳавас ҷавонем барад

پیری هوس جوانیم برد

Марг омаду зиндагонӣами барад

مرگ آمد و زندگانیم برد

Чандин на басаст тхлии даҳр ?

چندین نه بس است تخلی دهر؟

Дигар , чаҳ кунӣ ту айши ман заҳр ?

دیگر، چه کنی تو عیش من زهر؟

Оташ ки ба шуъла хуй дорад ,

آتش که به شعله خوی دارد،

Равған заданаш чаҳ рӯй дорад ?

روغن زدنش چه روی دارد؟

Ман худ зи замонаи пои броҳм ,

من خود ز زمانه پا براهم،

Ту ришта чаҳ май барӣ ба чоҳам ?

تو رشته چه می‌بری به چاهم؟

Тангаст дилам , мапуӣ чандин

تنگست دلم، مپوی چندین

Дили танагии ман мҷўии чандин

دل تنگی من مجوی چندین

эй ҷони падар , ба хонаи бози ой

ای جان پدر، به خانه باز آی

Ваии мурғ , ба ошиёнаи бози ой

وی مرغ، به آشیانه باز آی

Башитоб ки нодирин ғами обод

بشتاب که نادرین غم آباد

Пеш аз аҷалами рисӣ ба фарёд

پیش از اجلم رسی به فریاد

Зини пас ки бҷстнми шитобӣ

زین پس که بجستنم شتابی

Ҷўӣими басӣ , вале наёбӣ

جوئیم بسی، ولی نیابی

Ваон модари ту ки дар ниқобаст

وان مادر تو که در نقابست

ӯ ҳам зи ғамат чу ман харобаст

او هم ز غمت چو من خرابست

Зон пеш ки дидаро кунад пеш ,

زان پیش که دیده را کند پیش،

Маҳрӯми мадораш аз рухи хеш

محروم مدارش از رخ خویش

Моием ду тираи рӯз бе кас

ماییم دو تیره روز بی کس

Як дида ба чашми мо туе , бас

یک دیده به چشم ما تویی، بس

Мапаснд ки аз ҷамоли ту давр

مپسند که از جمال تو دور

Бедида шавем ва балки бе нур

بی دیده شویم و بلکه بی نور

Охири падари туам , на ағёр

آخر پدر توام، نه اغیار

Бегона машав чунин ба як бор

بیگانه مشو چنین به یک بار

Бемор агар чаҳ дарднокаст

بیمار اگر چه دردناکست

Бемори параст дар ҳалокаст

بیمار پرست در هلاکست

зи онҷо ки якеаст хӯну пайванд

ز آنجا که یکیست خون و پیوند

Марг падараст ранҷи фарзанд

مرگ پدرست رنج فرزند

з озурдани дасту по тавон зист ,

ز آزردن دست و پا توان زیست،

зи озори ҷигари куҷо тавон зист ?

ز آزار جگر کجا توان زیست؟

Ин ҷой на ҷои тест , бархез

این جای نه جای تست، برخیز

Венаи кор на кори тест , бигурез

وین کار نه کار تست، بگریز

Гирам ки ба ғами забуни тавон буд ,

گیرم که به غم زبون توان بود،

Бехонау ҷой , чун тавон буд ?

بی خانه و جای، چون توان بود؟

Гар зони манӣ , аз он ман бош

گر زآن منی، از آن من باش

Вар на ба мурод хештан бош

ور نه به مراد خویشتن باش

Ҳар чанд ки ишқи ҷумла дар даст

هر چند که عشق جمله در دست

Неруи шикан салоҳ мардаст

نیرو شکن صلاح مردست

Мард ар чаҳ ба сўздш , ҳамаи тан

مرد ار چه به سوزدش، همه تن

Дӯдии надиҳад , буруни зи равзан

دودی ندهد، برون ز روزن

Мспори бадасти деви тан ро

مسپار بدست دیو تن را

Гирди ори Аннани хештан ро

گرد آر عنان خویشتن را

Зини ғами ҳамагар мурод ёраст

زین غم همه گر مراد یارست

Ғам ҳеҷ махӯр ки дар канораст

غم هیچ مخور که در کنارست

Гар бар ма осмон наҳй ҳуш

گر بر مه آسمان نهی هوش

Кӯшам ки рсонмт дар оғӯш

کوشم که رسانمت در آغوش

Он ма ки дилат азу харобаст

آن مه که دلت ازو خرابست

Лайлӣаст на охир офтобаст

لیلیست نه آخر آفتابست

Нанишинам то ба чорау рой

ننشینم تا به چاره و رای

Бо ӯ нншонмт ба як ҷой

با او ننشانمت به یک جای

Лекин накунӣ чу девро банд

لیکن نکنی چو دیو را بند

Девона нашуд сазои пайванд

دیوانه نشد سزای پیوند

Ин деви дилӣ раҳо кун аз хуй

این دیو دلی رها کن از خوی

Мардуми шӯу роҳи мардумии ҷӯй

مردم شو و راه مردمی جوی

То буд ки зи Авни бахти пари нур

تا بود که ز عون بخت پر نور

Ҳам хоба шавад фиришта бо ҳур !

هم خوابه شود فرشته با حور!

Маҷнӯн чу навид ком башнавад

مجنون چو نوید کام بشنود

Бинишаст зи мағзаши андакии дӯд

بنشست ز مغزش اندکی دود

Бо пер ба шарм гуфт гирён

با پیر به شرم گفت گریان

К-эии зи оташи ман дили ту бирён

کای ز آتش من دل تو بریان

Аз ман ба ман ончӣ як газандаст

از من به من آنچه یک گزندست

Донам ки туро ҳазор чандаст

دانم که ترا هزار چندست

Лекини чаканам , ки нафаси худ ком

لیکن چکنم، که نفس خود کام

Аз ҳила ва дам намешавад ром

از حیله و دم نمی‌شود رام

Хугир , ки аз балои гурезам ,

خوگیر، که از بلا گریزم،

Аз банди қазои куҷои гурезам ?

از بند قضا کجا گریزم؟

Бе чораи вуҷӯди сусти тадбир

بی چاره وجود سست تدبیر

Мурғӣаст ба ресмони тақдир

مرغیست به ریسمان تقدیر

Он рӯз ки будам аз ғами озод

آن روز که بودم از غم آزاد

Май буд барои худ дилами шод

می‌بود برای خود دلم شاد

Ва акнӯн ки на бар қарори хешам

و اکنون که نه بر قرار خویشم

Ин ҳам на бохтёри хешам

این هم نه باختیار خویشم

Парвонаи шамъро ки фармуд

پروانهٔ شمع را که فرمود

Ков аз тан худ баровард дӯд ?

کاو از تن خود برآورد دود؟

Онки офат осмон надонад

آنک آفت آسمان نداند

Донад чу дарон шиканҷа монад

داند چو دران شکنجه ماند

Гар кор ба дасти хеш будӣ

گر کار به دست خویش بودی

Кори ҳамаи халқи пеш будӣ

کار همه خلق پیش بودی

Чун нест зи мардум ончӣ зояд

چون نیست ز مردم آنچه زاید

Таслим шудам баҳр чаҳ ояд

تسلیم شدم بهر چه آید

То ёрии ҷон ба қолабам ҳаст

تا یاری جان به قالبم هست

Ҷон бидиҳам ва ёр надаҳум аз даст

جان بدهم و یار ندهم از دست

Бо ҳамсар ӯ шавам чу афсар

با همسر او شوم چو افسر

ё дар сари кор ӯ кунам сар

یا در سر کار او کنم سر

Ҳои эй падари ману сари ман

های ای پدر من و سر من

Ман гавҳари ту ту афсари ман

من گوهر تو تو افسر من

Зини гӯна ки баҳри ман давидӣ

زین گونه که بهر من دویدی

Озурда шудӣ ва ранҷ дидӣ

آزرده شدی و رنج دیدی

Ғами хўоргими Фгндт аз зист

غم خوارگیم فگندت از زیست

Вар ту нахурӣ ғам , дигар кист ?

ور تو نخوری غم، دگر کیست؟

Зини ғам чу марои қарор бар тест

زین غم چو مرا قرار بر تست

Ғам зон манасту бор бар тест

غم زآن منست و بار بر تست

Дарди дили хастаро даво кун

درد دل خسته را دوا کن

Вони ваъда ки кардае вафо кун !

وآن وعده که کرده‌ای وفا کن!

ПзрФти падар ки сахт кӯшад

پذرفت پدر که سخت کوشد

Колои хираду дирами фурушад

کالا خرد و درم فروشد

Он чора кунад ки то тавонад

آن چاره کند که تا تواند

Девона ба моҳи нави расонад

دیوانه به ماه نو رساند

Маҷнӯн ба всиқтии чунон чуст

مجنون به وثیقتی چنان چست

Шуд бо падару ризоӣ ӯ ҷуст

شد با پدر و رضای او جست

Бо ҳам ду ситами каши замона

با هم دو ستم کش زمانه

Рафтанди зи дашти сӯии хона

رفتند ز دشت سوی خانه