Гӯяндаи ин ҳадиси зебо

گویندهٔ این حدیث زیبا

Зини гӯнаи нигошт рӯй дебо :

زین گونه نگاشت روی دیبا:

Кони Зуҳра шаб нишин бе хоб

کان زهرهٔ شب نشین بی‌خواب

Чун дар ғам дӯст монад бе тоб

چون در غم دوست ماند بی‌تاب

Чун ғам задагон ба дард май буд

چون غم زدگان به درد می‌بود

Бо нолау оҳи сард май буд

با ناله و آه سرد می‌بود

Ҳар гиря ки кард мавҷи хӯни рехт

هر گریه که کرد موج خون ریخت

Ҳар дам ки зад оташии буруни рехт

هر دم که زد آتشی برون ریخت

Бо соя , ғам дароз ме гуфт

با سایه ، غم دراز می‌گفت

Дар пеши хаёл роз ме гуфт

در پیش خیال راز می‌گفت

Ҳар чӯби зи ҳаҷарҳои дардаш

هر چوب ز حجرهای دردش

Зари чӯба шудаи зи ранги зардаш

زر چوبه شده ز رنگ زردش

Бевасма , камони абрӯонаш

بی وسمه، کمان ابروانش

Бесерума , ду наргиси рӯонаш

بی سرمه، دو نرگس روانش

Холӣ шуда аз ҷилои ҷамолаш

خالی شده از جلا جمالش

Маъзул шудаи зи ҷилваи холаш

معزول شده ز جلوه خالش

Гашта хами турра чу шамшод

گشته خم طرهٔ چو شمشاد

Аз захми забони шонаи озод

از زخم زبان شانه آزاد

Бехеш з гуфту гӯии хуишон

بی خویش ز گفت و گوی خویشان

Вази таъна чу зулфи худ парешон

وز طعنه چو زلف خود پریشان

Ғам ,гар чаҳ бигуфт дарднокаст

غم، گر چه بگفت دردناکست

Дар синаи гиреҳ занӣ ҳалокаст

در سینه گره زنی هلاکست

Дил духтани ғам ар чаҳ хӯнаст

دل دوختن غم ار چه خونست

Лаб духтан офат дарунаст

لب دوختن آفت درونست

Гардад чу танури бастаи саргарм

گردد چو تنور بسته سرگرم

Пӯлоди дуруштро кунад нарм

پولاد درشت را کند نرم

Дашна , ба ҷигари фурӯ тавон хӯрд

دشنه، به جگر فرو توان خورد

Сахтаст , фурӯд хӯрдани дард

سختست، فرود خوردن درد

Мурдааст ки бехурӯш бошад

مرده است که بی خروش باشد

Нашутур хӯрд ва хамӯш бошад

نشتر خورد و خموش باشد

Он хам , ки дарун буд зулолаш

آن خم، که درون بود زلالش

Берун гузарад нам аз суфолаш

بیرون گذرد نم از سفالش

Он Кебеки қафас чу омадӣ танг

آن کبک قفس چو آمدی تنگ

Кардӣ ба тавофи водии оҳанг

کردی به طواف وادی آهنگ

Бар пушти ҷмозаҳи сабки хез

بر پشت جمازهٔ سبک خیز

Аз ҳуҷраи ғам бурун шудӣ тез

از حجرهٔ غم برون شدی تیز

Бо чанд парӣ вааш биҳиштӣ

با چند پری‌وش بهشتی

Ронадӣ ба сароби дашти киштӣ

راندی به سراب دشت کشتی

Гуфтӣ ғамӣ аз шикастаи ҳоле

گفتی غمی از شکسته حالی

Кардӣ ба сухани дарунаи холӣ

کردی به سخن درونه خالی

Бо сабзаи зи дӯст роз гуфтӣ

با سبزه ز دوست راز گفتی

Бо сарви ғам дароз гуфтӣ

با سرو غم دراز گفتی

Шаб чун сӯии хонаи бози гаштӣ

شب چون سوی خانه باز گشتی

Бозаши ғами дили дарози гаштӣ

بازش غم دل دراز گشتی

Чун шамъи зи ғами фусурда май буд

چون شمع ز غم فسرده می‌بود

Шаби сӯхтаи рӯзи мурда май буд

شب سوخته روز مرده می‌بود

Рӯзии зи ғами андаруни забунӣ

روزی ز غم اندرون زبونی

Танг омад азанда дарунӣ

تنگ آمد از انده درونی

Аз кунҷи сарои оташ андӯд

از کنج سرای آتش اندود

Саргаштаи буруни шитофт чун дӯд

سرگشته برون شتافت چون دود

Хубон ки бидид ҳам нишинаш

خوبان که بدید هم نشینش

Гаштанд ба ҳамраҳеи қаринаш

گشتند به همرهی قرینش

Гуҳ , бар рухи ёсамини хмиднд

گه، بر رخ یاسمین خمیدند

Гуҳ , дар таҳи шохи гули чмиднд

گه، در ته شاخ گل چمیدند

Ҳар сурхи гулӣ , шукуфаи пурвирд

هر سرخ گلی، شکوفه پرورد

Лайлӣ , ба миёна чун гули зард

لیلی، به میانه چون گل زرد

Ҳар ғунча , кушодаи лаб ба ханда

هر غنچه، گشاده لب به خنده

Лайлӣ , чу бунафшаи сари Фгндаҳ

لیلی، چو بنفشه سر فگنده

Ҳар лола , ба буи , машк гашта

هر لاله، به بوی، مشک گشته

Лайлӣ , чу ниҳол хушк гашта

لیلی، چو نهال خشک گشته

Ҳар Кебек , равон ба нози моил

هر کبک، روان به ناز مایل

Лайлӣ , чу тзрўи ним бсмл

لیلی، چو تذرو نیم‌بسمل

Лухтӣ чу дарон бисоти гул рӯй

لختی چو دران بساط گل روی

Гаштанди миёни сабзау ҷӯй

گشتند میان سبزه و جوی

Аз гармии офтоби сӯзон

از گرمی آفتاب سوزان

Дар соя шуданд ним рӯзон

در سایه شدند نیم روزان

Дар анҷуманӣ ки рашки ма буд

در انجمنی که رشک مه بود

Як сояу офтоби даҳ буд

یک سایه و آفتاب ده بود

Шахсеи зи мувофиқони маҷнӯн

شخصی ز موافقان مجنون

Софии гуҳарӣ чу дар макнун

صافی گهری چو دُرّ مکنون

Аз сӯзи рафиқ , синаи пари доғ

از سوز رفیق، سینه پر داغ

Май гашт , ба ҷилваи гоҳи он боғ

می‌گشت، به جلوه گاه آن باغ

Бишнохт ки он батон кадоманд

بشناخت که آن بتان کدامند

Ҳар як ба чаҳ нисбат ва чаҳ номанд

هر یک به چه نسبت و چه نامند

Дар ҳалқа шан намӯд майлӣ

در حلقهٔ‌شان نمود میلی

Шуд дар паии озмӯни Лайлӣ

شد در پی آزمون لیلی

Кони бода ки кард Қайсро маст

کان باده که کرد قیس را مست

Дар Лайлӣ , азон сироятӣ ҳаст ?

در لیلی، ازان سرایتی هست؟

Дар гулшани он баҳори хандон

در گلشن آن بهار خندان

Бардошт навой дардмандон

برداشت نوای دردمندان

Сӯзони ғазалии зи Қайси дилкаш

سوزان غزلی ز قیس دلکش

намегуфт чу шуълаҳои оташ

می‌گفت چو شعله‌های آتش

Зон замзамаи ҷароҳати ангез

زان زمزمهٔ جراحت انگیز

намезад ба ҷигари забонаи тез

می‌زد به جگر زبانهٔ تیز

Хубон ки навой ӯ шуниданд

خوبان که نوای او شنیدند

Дар пардаи ҷома ҷон дариданд

در پردهٔ جامه جان دریدند

Зон нағма шуданд давр аз ором

زان نغمه شدند دور از آرام

Чун оҳӯии ҳинду уштури шом

چون آهوی هند و اشتر شام

Маъшуқа чу ном ёр бишунид

معشوقه چو نام یار بشنید

Ваон нолаи ҷон гузор бишунид

وان نالهٔ جان گذار بشنید

Шӯридаи зи ҷой хеш бархест

شوریده ز جای خویش برخاست

Стар адабаш , з пеш бархест

ستر ادبش، ز پیش برخاست

Дар пеши ғазали сарой , шуд зуд ,

در پیش غزل سرای، شد زود،

Рухсора ба пушти пой ӯ сӯз

رخساره به پشت پای او سوز

Гуфт аз сари гиряи к-эии накӯи хуй

گفت از سر گریه کای نکو خوی

Бегона намой ошно рӯй

بیگانه نمای آشنا روی

Донам ки бад-ӣни дами нижандӣ

دانم که بدین دم نژندی

Дории асарии зи дардмандӣ

داری اثری ز دردمندی

Зини нави ғазалӣ ки кардӣ оғоз

زین نو غزلی که کردی آغاز

Нави гашти марои ғами куҳани боз

نو گشت مرا غم کهن باز

Зон ғам зада кин таронаи ронӣ ,

زان غم زده کاین ترانه رانی،

Моро хабарии даҳ , ар туоне

ما را خبری ده، ار توانی

Каз дасти дили ситами расида ,

کز دست دل ستم رسیده،

Чунаст миёни оби дида ?

چونست میان آب دیده؟

Манзил ба кадом ғор дорад ?

منزل به کدام غار دارد؟

Бистари зи кадом хор дорад ?

بستر ز کدام خار دارد؟

Бо кист зару зи тираи розаш ?

با کیست زر و ز تیره رازش؟

Чун мегузарад шаби дарозаш ?

چون می‌گذرد شب درازش؟

Дорад ба дигар хаёли майлӣ ,

دارد به دگر خیال میلی،

ё ҳам ба хаёл рӯй Лайлӣ ?

یا هم به خیال روی لیلی؟

Бишунид чу он сухани хирадманд

بشنید چو آن سخن خردمند

Бикшод ба озмӯни дамӣ чанд

بگشاد به آزمون دمی چند

Гуфт : эй з вафо сиришта ҷонат

گفت: ای ز وفا سرشته جانت

Қосири зи ҳадиси дили забонат

قاصر ز حدیث دل زبانت

Он ёр ки баҳр ӯст ин гуфт

آن یار که بهر اوست این گفت

Дил занда ӯ бибояд рафт

دل ز اندهٔ او بباید رفت

Каз ту шуда буд давру маҳҷӯр

کز تو شده بود دور و مهجور

Давр аз ту зи хеш низ шуд давр

دور از تو ز خویش نیز شد دور

Дилро ба ту дода буд , озод

دل را به تو داده بود، آزاد

Ҷон низ ба бедилӣ туро дод !

جان نیز به بیدلی ترا داد!

То зист , назар ба сӯй ту дошт

تا زیست، نظر به سوی تو داشت

Чун мард , ҳам орзӯӣ ту дошт

چون مرد، هم آرزوی تو داشت

Зон раҳ ки гузашт , бе ҷамолат

زان ره که گذشت، بی جمالت

Ҳамраҳ нашудаш , магари хаёлат

همره نشدش، مگر خیالت

Чун бо ту набӯд дӯш бо дӯш

چون با تو نبود دوش با دوش

Бо хок сиёҳ шуд ҳам оғӯш

با خاک سیاه شد هم آغوش

Онро ки бромд аз ғамати ҳуш

آن را که برامد از غمت هوش

Ҳон , то накунӣ зи дили фаромӯш !

هان، تا نکنی ز دل فراموش!

Лайлӣ чу шунид ин сухан ро

لیلی چو شنید این سخن را

Бар хоки Фгнди сарви бен ро

بر خاک فگند سرو بن را

намезад сару дасту пой дар хок

می‌زد سر و دست و پای در خاک

Чун мурғи бурӣдаи сари бетаи пок

چون مرغ بریده سر بتا پاک

Хубон дигар ки ҳоли диданд

خوبان دگر که حال دیدند

Аз ҳар тарафӣ фаро давиданд

از هر طرفی فرا دویدند

Шӯридаи зи ҷоаш бар гирифтанд

شوریده ز جاش بر گرفتند

Фарёду нафир дар гирифтанд

فریاد و نفیر در گرفتند

Бехештанаш ба хонаи бурданд

بی خویشتنش به خانه بردند

Зон гӯна , ба модараш супурданд

زان گونه، به مادرش سپردند

Шуд перзани ҷигари дарида

شد پیرزن جگر دریده

Зон тираи нафас , нафаси бурӣда

زان تیره نفس، نفس بریده

Афтод бирав чу хаси бробӣ

افتاد برو چو خس برآبی

ё бар сари оташии кабобӣ

یا بر سر آتشی کبابی

Битавон з ҷигар бурид пайванд

بتوان ز جگر برید پیوند

Дидан натавон хароши фарзанд

دیدن نتوان خراش فرزند