Шароби ишқи бозони об теғ аст

شراب عشق بازان آب تیغ است

Баҳри ошиқи чунин обӣ дареғ аст

بهر عاشق چنین آبی دریغ است

Шунидӣ қиссаи Юсуф ки то чун

شنیدی قصه یوسف که تا چون

Батонро дар даст шаванд аз хӯн ?

بتان را در دست شوند از خون؟

Зании кони ҳасанро назора карда

زنی کان حسن را نظاره کرده

Туранҷаш бар кафу каф пора карда

ترنجش بر کف و کف پاره کرده

Арӯсоне ки ҳасан шаҳ писанданд

عروسانی که حسن شه پسندند

Ҳино бар дасти худ зингўнаҳ банданд

حنا بر دست خود زینگونه بندند

Чаҳ доғаст ин , ки ҳар ҷо , май нишонам

چه داغست این، که هر جا، می نشانم

Чаҳ хӯнаст ин , ки ҳар сӯ , мефишонам ?

چه خونست این، که هر سو، می فشانم؟

Касе равшан кунад ин оташини сӯз

کسی روشن کند این آتشین سوز

Ки рӯзӣ сӯхта бошад бад-ӣни рӯз

که روزی سوخته باشد بدین روز

На ҳар дил донад ин доғи ниҳон ро

نه هر دل داند این داغ نهان را

На ҳар кас пай фитад ин сӯзи ҷон ро

نه هر کس پی فتد این سوز جان را

Касе когоаҳ шуд зини қиссаи дард

کسی کاگاه شد زین قصهٔ درد

з ҳар ҳарфӣ ба синаи дашна Эй хӯрд

ز هر حرفی به سینه دشنه‌ای خورد

Чу бар ошиқи ишорати теғ хӯн аст

چو بر عاشق اشارت تیغ خون است

Сиёсат кардан аз раҳмат бурун аст

سیاست کردن از رحمت برون است

Хизри хонӣ ки чун ваҳши шикорӣ

خضر خانی که چون وحش شکاری

з ғамза дошт дар ҷони захми корӣ

ز غمزه داشت در جان زخم کاری

Нишастӣ оқибат зон захми длдўз

نشستی عاقبت زان زخم دلدوز

Ба рӯзи мотами худ беҳтарини рӯз

به روز ماتم خود بهترین روز

Чаҳ ҳоҷат буд чарх бевафоро ?

چه حاجت بود چرخ بی‌وفا را؟

Бирав рондан , зи хӯн , теғи ҷафоро ?

برو راندن، ز خون، تیغ جفا را؟

Валикин чун чунонаш буд тақдир

ولیکن چون چنانش بود تقدیر

Гусастан кӣ тавонад бастаи занҷир !

گسستن کی تواند بسته زنجیر!

Маъаи алқсаҳ , наоне дони ин роз

مع القصه، نهانی دان این راز

зи ганҷи рози зинсон дар кунанд боз

ز گنج راز زینسان در کنند باز

Ки чун султони мубораки шоҳ бе меҳр

که چون سلطان مبارک شاه بی مهر

зи талхӣ , гашт , бар хуишон , турши чеҳр

ز تلخی، گشت، بر خویشان، ترش چهر

Салоҳи малик дар хўнриз шан дид

صلاح ملک در خونریز شان دید

Сазоворӣ ба теғ тезашон дид

سزاواری به تیغ تیزشان دید

Барон шуд то кунад аз кини сголӣ

بران شد تا کند از کین سگالی

зи анбоз , он малик , иқлӣми холӣ

ز انباز، آن ملک، اقلیم خالی

Ниҳони сӯии Хизри хон кас фиристод

نهان سوی خضر خان کس فرستاد

Намӯдорӣ ба узр аз дил бурун дод

نموداری به عذر از دل برون داد

Ки эй шамъии зи маҷлиси даври монда

که ای شمعی ز مجلس دور مانده

Танат бетобу рух бе нури монда

تنت بی‌تاب و رخ بی نور مانده

Ту майдонӣ ки аз ман нест ин кор ,

تو میدانی که از من نیست این کار،

Ситам каш монад ва иксў шуд ситамкор

ستم کش ماند و یکسو شد ستمکار

Кунун мо ҳам дар он ҳанҷор корем

کنون ما هم در آن هنجار کاریم

Ба ҳанҷории азин бандати брорим

به هنجاری ازین بندت براریم

Чу дар хӯрдӣ , ки бошӣ маснади орой ,

چو در خوردی، که باشی مسند آرای،

Бар иқлӣмӣ кунемат кори фармой

بر اقلیمی کنیمت کار فرمای

Вале меҳр касе кандар дилат раст

ولی مهر کسی کاندر دلت رست

На дар хӯрд улувва ҳиммати тест

نه در خورد علو همت تست

« дували ронӣ » ки дар пешати книзист

«دول رانی» که در پیشت کنیزیست

Канизи Ирама буд , ҳам саҳл чизеаст

کنیز ارمه بود، هم سهل چیزیست

Шунидам кончнони гашти арҷмандат

شنیدم کانچنان گشت ارجمندت

Ки шуд побӯс ӯ сарви баландат

که شد پابوس او سرو بلندت

На баси зебо буд , каз чашми кӯтоҳ ,

نه بس زیبا بود، کز چشم کوتاه،

Парастор парасторӣ шавад шоҳ !

پرستار پرستاری شود شاه!

Каду дар саҳн бустон кист , борӣ ?

کدو در صحن بستان کیست، باری؟

Ки ҷӯяд сари баландӣ бо чанорӣ ?

که جوید سر بلندی با چناری؟

Таманнои дил мо мекунад хост

تمنای دل ما میکند خواست

Ки зон зону нишин бирабоедат хост

که زان زانو نشین بربایدت خاست

Чу зинҷо рафт , боз ӣнҷо фиристаш ,

چو زینجا رفت، باز اینجا فرستش،

Ба поини гоҳи тахт мо фиристаш

به پائین گاه تخت ما فرستش

Чу савдои дилат кам гашти чизе

چو سودای دلت کم گشت چیزی

Диҳемати боз то бошад канизӣ

دهیمت باز تا باشد کنیزی

Чу шуд пайғоми гўӣӣ , баради пайғом

چو شد پیغام گوئی، برد پیغام

Хизри хонро намонад андари дили ором

خضر خان را نماند اندر دل آرام

зи хашм ва ғусса кард он моҳ дар слх

ز خشم و غصه کرد آن ماه در سلخ

Чу май , ҳам гиря ва ҳам хандаи талх

چو می، هم گریه و هم خنده تلخ

Нахуст аз дидаи лабро ҷӯш хӯн дод

نخست از دیده لب را جوش خون داد

Пас олӯда ба хӯни посух бурун дод

پس آلوده به خون پاسخ برون داد

Ки шаҳро , малики ронӣ чун вафо кард ,

که شه را، ملک رانی چون وفا کرد،

Дўлронӣ ба ман бояд раҳо кард !

دولرانی به من باید رها کرد!

Чу давлати даври гашт аз хонии ман

چو دولت دور گشت از خانی من

Дўлронӣаст давлати ронии ман

دولرانی است دولت رانی من

Дар ин давлати ҳам аз ман даври хоҳӣ ,

در این دولت هم از من دور خواهی،

Маро бедавлат ва бе нури хоҳӣ !

مرا بی دولت و بی نور خواهی!

Чу бо ман ҳамсараст ин ёри ҷонӣ ,

چو با من همسر است این یار جانی،

Сари ман давр кун , зон пас ту доне !

سر من دور کن، زان پس تو دانی!

Паёмовар чу зон ҷони ғам андӯд

پیام‌آور چو زان جان غم اندود

Ба бурҷи шоҳи баради он оташини дӯд

به برج شاه برد آن آتشین دود

Шҳншаҳи гарми гашт аз пой то фарқ

شهنشه گرم گشت از پای تا فرق

Ба гармӣ , хира хндӣ кард , чун барқ

به گرمی، خیره خندی کرد، چون برق

Баромади шуълаи кинро забона

برآمد شعلهٔ کین را زبانه

Баҳонаи ҷӯйро нӯшади баҳона

بهانه جوی را نوشد بهانه

Ба тундии сари силаҳиро талаб кард

به تندی سر سلاحی را طلب کرد

Ки бояд сад крўаҳи имрӯз шаб кард

که باید صد کروه امروز شب کرد

Рӯи андар « гўолир » ин дам , на баси дайр

رو اندر «گوالیر» این دم، نه بس دیر

Сари шерони малики аФгн ба шамшер

سر شیران ملک افگن به شمشیر

Ки ман эмин шавам зи анбозии малик

که من ایمن شوم ز انبازی ملک

Ки ҳаст ин фитнаи камтари бозии малик

که هست این فتنه کمتر بازی ملک

Ба фармон шуд равон , марди стмгор

به فرمان شد روان، مرد ستمگار

Кабӯтари пои банду ҷираи ноҳор

کبوتر پای بند و جره ناهار

Шбо рӯзӣ бурид он чанд фарсанг

شبا روزی برید آن چند فرسنگ

Расед ва бар з бар кард , аз таҳ , оҳанг

رسید و بر ز بر کرد، از ته، آهنگ

Расониди ончии фармон будаш аз тахт

رسانید آنچه فرمان بودش از تخت

Бишуд аҳли қалъа дар кории чунон сахт

بشد اهل قلعه در کاری چنان سخت

Даруни рафтанди сарҳангон бе бок

درون رفتند سرهنگان بی‌باک

Ба бе бокӣ дар он исмати гуҳи пок

به بی‌باکی در آن عصمت گهٔ پاک

Бирав пӯшидагон , ҳўӣӣ дар афтод

برو پوشیدگان، هوئی در افتاد

Казон ҳў , ларза дар бом ва дар афтод

کزان هو، لرزه در بام و در افتاد

Дар он бурҷ , аз шағаб ҳар тир шуд қавс

در آن برج، از شغب هر تیر شد قوس

Қиёмат , миҳмон омад ба фирдавс

قیامت، میهمان آمد به فردوس

зи кунҷи ҳаҷарҳо бо сад нижандӣ

ز کنج حجرها با صد نژندی

Буруни ҷустанди нари шерон ба тундӣ

برون جستند نر شیران به تندی

зи боз вау зӯр , ва аз тан , тоби рафта

ز باز و و زور، و از تن، تاب رفته

Тавон мурдаи хирад дар хоби рафта

توان مرده خرد در خواب رفته

Шуд андари ғуссаи шодии хони воло

شد اندر غصه شادی خان والا

Мадади ҷуст аз паноҳи ҳақи таъолӣ

مدد جست از پناه حق تعالی

Сабк дар кўтўол овехт то дайр

سبک در کوتوال آویخت تا دیر

Таҳ афгандаш , бкштни ҷусти шамшер

ته افگندش، بکشتن جست شمشیر

Чу шамшери зафар гум гашта пудаш

چو شمشیر ظفر گم گشته پودش

Аз он неруӣ беҳосил , чаҳ судаш ?

از آن نیروی بی حاصل، چه سودش؟

Ъўонон дар давиданд аз чапу рост

عوانان در دویدند از چپ و راست

Дар афтоданд ваон афтода бар хост

در افتادند وان افتاده بر خاست

Зиҳии сгсории чархи забуни гир

زهی سگساری چرخ زبون‌گیر

Ки шерони росгони созанди нахчир

که شیران راسگان سازند نخچیر

Чу бастанди он ду давлатмандро сахт

چو بستند آن دو دولتمند را سخت

Замонаи басти дасти давлату бахт

زمانه بست دست دولت و بخت

Фитоданд он шгари ?фон дар забунӣ

فتادند آن شگر فان در زبونی

Бароами ди сӯ ба сӯи шамшери хӯнӣ

برام‌د سو به سو شمشیر خونی

Чу ҷусти овоз бе раҳмии зхнҷр

چو جست آواز بی رحمی زخنجر

Даромад хӯнӣ бераҳмат аз дар

درآمد خونی بی رحمت از در

ЪФои аллоҳ бар чунон рӯҳои чун моҳ

عفا الله بر چنان روهای چون ماه

Касе чун бар кунад шамшери кини хўо !

کسی چون بر کند شمشیر کین خوا!

Кро дар дил наёяд сӯи зи ҷонӣ

کرا در دل نیاید سو ز جانی

зи афсӯси чунон умру ҷавонӣ ? !

ز افسوس چنان عمر و جوانی؟!

Фалакро бод ёрб синаи сад чок !

فلک را باد یارب سینه صد چاک!

Кзинсони арҷмандонро кунад хок !

کزینسان ارجمندان را کند خاک!

Ғарази касро барояшон чун нашуд рой

غرض کس را برایشان چون نشد رای

Ки гардад теғи хӯнро кори фармой

که گردد تیغ خون را کار فرمای

Биҷунбед аз миён чун тунди бодӣ

بجنبید از میان چون تند بادی

Фурӯтар нисбатии ҳиндӯи нажодӣ

فروتر نسبتی هندو نژادی

Ғами аФзоӣӣ , чу айши танги ҳолон

غم افزائی، چو عیش تنگ حالان

Кажи андешӣ , чу ақли хурдсолон

کژ اندیشی، چو عقل خردسالان

Дарозаши сблтии печида бар гӯш

درازش سبلتی پیچیده بر گوش

з сблт карда худро ҳалқа дар гӯш

ز سبلت کرده خود را حلقه در گوش

Сабк зон сафи сарҳангони буруни ҷуст

سبک زان صف سرهنگان برون جست

Ту гўӣӣ хоҳад аз ваии мавҷи хӯни ҷуст

تو گوئی خواهد از وی موج خون جست

зи роҳи меҳри доман дар кашида

ز راه مهر دامن در کشیده

Ба хўнризи остинҳо бар кашида

به خونریز آستینها بر کشیده

зи Фрмоиндаҳ , теғи гавҳарин ҷуст

ز فرماینده، تیغ گوهرین جست

Кашид ва кард домони қабои чуст

کشید و کرد دامان قبا چست

Баромади гирди он сарви гиромӣ

برآمد گرد آن سرو گرامی

Ки аз сари сабзии худ буд номӣ

که از سر سبزی خود بود نامی

Шаҳодат хост аз Хизри андарони кох

شهادت خاست از خضر اندران کاخ

Чу тасбеҳи дарахт аз сабзии шох

چو تسبیح درخت از سبزی شاخ

Аз он бонги шаҳодати комад аз шоҳ

از آن بانگ شهادت کامد از شاه

Шаҳодат гўӣӣ шуд меҳр ва ҳам моҳ

شهادت گوئی شد مهر و هم ماه

Сипар мекард хуршед аз тани хеш

سپر می‌کرد خورشید از تن خویش

Вале тақдир иксў кардаш аз пеш

ولی تقدیر یکسو کردش از پیش

Кунад теғи қазо чун қатъи умед

کند تیغ قضا چون قطع امید

На ма донад сипар кардан на хуршед

نه مه داند سپر کردن نه خورشید

Ба як зарбат ки он номеҳрбон кард

به یک ضربت که آن نامهربان کرد

Сари шаҳ дар канораш миҳмон кард

سر شه در کنارش میهمان کرد

Қазои комади зи баҳраши зи осмони зер

قضا کامد ز بهرش ز آسمان زیر

Қалам чун ронда будаш , ронад шамшер

قلم چون رانده بودش، راند شمشیر

зи хӯн ӯ чу рангин кард ҷо ро

ز خون او چو رنگین کرد جا را

Ҳам аз хунаш навишт ин моҷаро ро

هم از خونش نوشت این ماجرا را

Чу аз теғи он сари воло , қалам шуд

چو از تیغ آن سر والا، قلم شد

Хати мишкӣн ӯ хунин рақам шуд

خط مشکین او خونین رقم شد

Чу гирди рӯйиш аз хӯни сайл дар гашт

چو گرد رویش از خون سیل در گشت

Гули лаъли вай аз хӯни лаълтар гашт

گل لعل وی از خون لعل تر گشت

зи гардани мавҷи хӯни каш пеш ме рафт

ز گردن موج خون کش پیش می‌رفت

Дуни сӯйнигор хуш ме рафт

دون سوی نگار خوش می‌رفت

« дували ронӣ » ки бо фархундагӣ буд

«دول رانی» که با فرخندگی بود

Давиди ин хӯн ва бо он хӯн даромехт

دوید این خون و با آن خون درآمیخت

« дували ронӣ » ки бо фархундагӣ буд

«دول رانی» که با فرخندگی بود

Хизри хонро зулоли зиндагӣ буд

خضر خان را زلال زندگی بود

Чу Хизри чарх , бо ӯ дар камӣни гашт

چو خضر چرخ، با او در کمین گشت

Ҳамон оби ҳётши теғи кини гашт

همان آب حیاتش تیغ کین گشت

Чу дидам андарин шиша ба тамиз

چو دیدم اندرین شیشه به تمیز

Басӣ ҳаст оби ҳайвони Хизри каши тез

بسی هست آب حیوان خضر کش تیز

Бар омад ҷони ошиқ хӯн фишонон

بر آمد جان عاشق خون فشانان

Вале май гашти гирдогирди ҷонон

ولی می‌گشت گرداگرد جانان

Гулӣ каз вай чакид аз қатрае хуй

گلی کز وی چکید از قطره‌ای خوی

Фишондӣ , хӯни худ , сад банда ба рӯй

فشاندی، خون خود، صد بنده به روی

Тании косиби гул будӣ дареғаш

تنی کاسیب گل بودی دریغش

Фалак , байн то чисон зу захми теғаш

فلک، بین تا چسان زو زخم تیغش

Зиҳии хунобаи мардум ки гардун

زهی خونابهٔ مردم که گردون

зи шераши пурвирд , онгаҳ хӯрд хӯн

ز شیرش پرورد، آنگه خورد خون

Нигар то чанд гардад даври афлок ,

نگر تا چند گردد دور افلاک،

Ки як нўбоўаҳи беруни орад аз хок ?

که یک نوباوه بیرون آرد از خاک؟

Чу гашти ин сарви бен , дар зевару зеб

چو گشت این سرو بن، در زیور و زیب

Бхоки андоздш , боз аз як осеб !

بخاک اندازدش، باز از یک آسیب!

Чаҳ бошад Хизри хон , бали сдхзр низ

چه باشد خضر خان، بل صدخضر نیز

Азин хзрои рангини гашти ночиз

ازین خضرای رنگین گشت ناچیز

Баси он ба кодмӣ дар ҷони супурдан

بس آن به کادمی در جان سپردن

Бақоӣ Хизр ёбад баъди мурдан

بقای خضر یابد بعد مردن

Чу хӯни Хизри хон дар хок дар шуд

چو خون خضر خان در خاک در شد

зи хунаш ҳар гёи Хизрӣ дигар шуд

ز خونش هر گیا خضری دگر شد

Бигард бори худ май гашти ҷонаш

بگرد بار خود می‌گشت جانش

Ҳаме гуфт ин ҳикоят аз забонаш

همی گفت این حکایت از زبانش

Ки эй ҷони ману ошӯби ҷонам

که ای جان من و آشوب جانم

Ки дар кор ту шуд ҷону ҷаҳонам

که در کار تو شد جان و جهانم

Чун ман баҳрат , з ҷон кардам ҷдоӣӣ

چون من بهرت، ز جان کردم جدائی

Мабарӣ зи ошноён , ашноӣӣ

مبری ز آشنایان، اشنائی

Баҳри ҷоӣӣ ки хӯн ронад ин тани пок

بهر جائی که خون راند این تن پاک

Гиёҳи меҳр , хоҳад растан аз хок

گیاه مهر، خواهد رستن از خاک

зи хӯну хоками ин рангини гёҷўӣ

ز خون و خاکم این رنگین گیاجوی

Аз он гӯгирди сурхи ин кимиёи ҷӯй

از آن گوگرد سرخ این کیمیا جوی

На маргаст ин ки ояд ба поён

نه مرگست این که آید به پایان

Вале маргаст даврии зи ошноён

ولی مرگست دوری ز آشنایان

Ҷдоӣиҳои ҳар пайвандам аз банд

جدائی‌های هر پیوندم از بند

На чун дард ҷдоӣӣ шуд зи пайванд

نه چون درد جدائی شد ز پیوند

Хизри хон , коби ҳайвони бўдр дар ҷом ,

خضر خان، کاب حیوان بودر در جام،

Дарин дарёии хӯн , гум шуд саранҷом !

درین دریای خون، گم شد سرانجام!

Ғараз , чун Хизр хӯрд он шарбати ҳур

غرض، چون خضر خورد آن شربت حور

Ҳамон мехӯрд « шодии хон » ҳам аз давр

همان می‌خورد «شادی خان» هم از دور

« дували ронӣ » дар он хунобаи сргм

«دول رانی» در آن خونابه سرگم

Чу моҳи чордаҳ дар ҷамъи анҷум

چو ماه چارده در جمع انجم

зи захми моҳи нав , дар ҳар канора

ز زخم ماه نو، در هر کناره

Ба сад пораи рухӣ чун моҳи пора

به صد پاره رخی چون ماه پاره

зи захмӣ кандарон рухсора ме шуд

ز زخمی کاندران رخساره می‌شد

Дили хуршед , сад ҷо , пора ме шуд

دل خورشید، صد جا، پاره می‌شد

На зон рухсора мешуд порае давр

نه زان رخساره می‌شد پاره‌ای دور

Ки аз ма давр мешуд , пораи нур

که از مه دور می‌شد، پارهٔ نور

Сабоҳат ҳам барон рухсори гулгун

صباحت هم بران رخسار گلگون

Ҳаме кард аз ҷароҳати гиряи хӯн

همی کرد از جراحت گریهٔ خون

зи чашму рух ки хӯни берун ҳаме рафт

ز چشم و رخ که خون بیرون همی‌رفت

Баҳри сӯи сайлҳои хӯн ҳаме рафт

بهر سو سیلهای خون همی رفت

Дар он мӯҳо ки печи бекарон буд

در آن موها که پیچ بیکران بود

Дили хони ҷусту ҷонаши ҳмдрон буд

دل خان جست و جانش همدران بود

Вале чун рафтаро боз омадан нест

ولی چون رفته را باز آمدن نیست

Ғами беҳудаи ҷузи ранҷ бадан нест

غم بیهوده جز رنج بدن نیست

Чу ҳол инаст ба кози табъи носоз

چو حال اینست به کاز طبع ناساز

Рӯми андари сари гуфтори худ боз

روم اندر سر گفتار خود باز

Чу шуд ҳангоми он кони куштае чанд

چو شد هنگام آن کان کشته‌ای چند

Ба зиндони абад монанди дар банд

به زندان ابد مانند در بند

Шаҳидонро зи Машҳади гоҳи хӯни рез

شهیدان را ز مشهد گاه خون‌ریز

Равон карданд сӯии хўобгаҳи тез

روان کردند سوی خوابگه تیز

Ба « ҷаии мндр » ки бурҷӣ зон ҳисор аст

به «جی مندر» که برجی زان حصار است

Шаҳонро кандарон шоҳони хуши хоб

شهان را کاندران شاهان خوش خواب

Ба сангини ҳуҷра дар фараҷаи танг

به سنگین حجرهٔ در فرجهٔ تنگ

Ниҳон карданд шан чун лаъл дар санг

نهان کردند شان چون لعل در سنگ

Чу пинҳони гашт дар санги он гуҳарҳо

چو پنهان گشت در سنگ آن گهرها

Ҷудо шуд муҳраи давлати зи сарҳо

جدا شد مهرهٔ دولت ز سرها

Фрўонднди зи осеби замона

فرواندند ز آسیب زمانه

Фаромӯши андарони Фрмўши хона

فراموش اندران فرموش خانه

Фаровон ёд дорад , чархи бади хуй

فراوان یاد دارد، چرخ بد خوی

Фромш гаштагон , зинсон , баҳри кӯй

فرامش گشتگان، زینسان، بهر کوی

Хирадмандӣ ки бандад дар ҷаҳони дил

خردمندی که بندد در جهان دل

Дил аз номи хирадмандяши бугсал

دل از نام خردمندیش بگسل

Баду нек ар наме донеи з ҳар боб

بد و نیک ار نمی‌دانی ز هر باب

Ту ҳам зини номаи ибрати гир ва дарёб

تو هم زین نامه عبرت گیر و دریاب

Ба ишқи овези вазони сармояи ҷӯи баҳр

به عشق آویز وزان سرمایه جو بهر

Ки фориғи гардӣ аз неку бади даҳр

که فارغ گردی از نیک و بد دهر

Вагар дар ишқи бозӣ раҳ ндонӣ

وگر در عشق‌بازی ره ندانی

Дар омӯзигар ин афсонаи хуоне

در آموزی گر این افسانه خوانی

Ки дар ҳар байт ӯ пӯшида корӣаст

که در هر بیت او پوشیده کاریست

зи хӯни ошиқони нақш ва нигорӣаст

ز خون عاشقان نقش و نگاریست