Аё чашму чароғи дидаи ман

ایا چشم و چراغ دیدهٔ من

Рахти бустону боғи дидаи ман !

رخت بستان و باغ دیدهٔ من!

« муборак » номи ту зи эзади бторк

«مبارک» نام تو ز ایزد بتارک

Чу науммат бар падар гашта муборак

چو نامت بر پدر گشته مبارک

Тўӣӣ чун порае аз ҷони пора

توئی چون پاره‌ای از جان پاره

зи тимори ту ҷонро нест чора

ز تیمار تو جان را نیست چاره

Ба домон ту хоҳам кард пайванд

به دامان تو خواهم کرد پیوند

зи андарзу насиҳати рқъаҳ эй чанд

ز اندرز و نصیحت رقعه‌ای چند

Чу ҷони хоҳӣ ҳамеша зиндагонӣ

چو جان خواهی همیشه زندگانی

Ба ҷони дузи ин ҳам пайванди ҷонӣ

به جان دوز این هم پیوند جانی

Васият инаст кандар гулшани даҳр

وصیت اینست کاندر گلشن دهر

Бенот шаккарин бишносӣ аз заҳр

بنات شکرین بشناسی از زهر

На бандии дил бар айвонӣ ки дар вай

نه بندی دل بر ایوانی که در وی

Чу дар рафтӣ буруни оӣии паёпай

چو در رفتی برون آئی پیاپی

Мубини хоби парешон дар ҳақи кас

مبین خواب پریشان در حق کس

Коср низ аз парешоне диҳад бас

کاثر نیز از پریشانی دهد بس

Баҳри доман ки дар хоҳӣ задани чанг

بهر دامن که در خواهی زدن چنگ

Матоъи сулҳи ҷӯ , на мояи ҷанг

متاع صلح‌جو، نه مایهٔ جنگ

Рҳоӣии даҳ ба кӯшиши бастае ро

رهائی ده به کوشش بسته‌ای را

Ба марҳам парвариш кун хастае ро

به مرهم پرورش کن خسته‌ای را

Ҳамеша чанги дил дар як дилони зан

همیشه چنگ دل در یک دلان زن

Дилии ду нимаро ду нима кун тан

دلی دو نیمه را دو نیمه کن تن

Машав оташ ба суҳбати ҳамсарон ро

مشو آتش به صحبت همسران را

Ки худро сӯзӣ , вонгаҳи дигарон ро

که خود را سوزی، وانگه دیگران را

Чу обӣ бош лутф аз ҳади фузунаш

چو آبی باش لطف از حد فزونش

Ҳамаи роҳати зи беруну дарунаш

همه راحت ز بیرون و درونش

Буд моҳии сазои тобаи тез

بود ماهی سزای تابهٔ تیز

Ки хораст аз дарун , беруни дами рез

که خار است از درون، بیرون دم ریز

Чу моҳиро кунад каси божи гӯна

چو ماهی را کند کس باژ گونه

Намояди хори пуштиро намӯна

نماید خار پشتی را نمونه

Мислигар морро гӯйанд чун ӯст

مثل گر مار را گویند چون اوست

Ба тундии мор берун ояд аз пӯст

به تندی مار بیرون آید از پوست

Макун бади хуйро бо хеши густох

مکن بد خوی را با خویش گستاخ

Сутури бад , киаш резӣ , занад шох

ستور بد، کهش ریزی، زند شاخ

Чу нофарҷомро бар сар кунӣ ҷой

چو نافرجام را بر سر کنی جای

Машав ранҷа , ?герат бар сар наад пой

مشو رنجه، گرت بر سر نهد پای

Фиғон зон сайли кондм кандар ояд

فغان زان سیل کاندم کاندر آید

з палавон бугзарад , бар пул бар ояд

ز پلوان بگذرد، بر پل بر آید

зи тундигар чаҳ картро баландӣ аст

ز تندی گر چه کارت را بلندی است

Сабк бӯдан на расм ҳӯшмандӣ аст

سبک بودن نه رسم هوشمندی است

Чу кӯҳ аз санг бояд басти бунёд

چو کوه از سنگ باید بست بنیاد

Нишоед шуд , чу хас , бозичаи бод

نشاید شد، چو خس، بازیچهٔ باد

Буд дар хӯрд ҳиммат , ком ҳар кас

بود در خورد همت، کام هر کس

Нахоҳад коми шоҳин , қӯти каркас

نخواهد کام شاهین، قوت کرکس

Наҳангии шӯ ки бо дарё кунад зӯр

نهنگی شو که با دریا کند زور

Кунад зеру зибри дарё ба як шӯр

کند زیر و زبر دریا به یک شور

Чу кор уфтад , на кор аз баҳр нон кун

چو کار افتد، نه کار از بهر نان کن

Ғзоро бошу ошом синон кун

غزا را باش و آشام سنان کن

Мубин каз мнъмт дар меъдаи ҷўнист

مبین کز منعمت در معده جونیست

Ки ҷони бозии бенон хоҳӣ гарав нест

که جان بازی بنان خواهی گرو نیست

Бизан бар ҷони он манъами синоне

بزن بر جان آن منعم سنانی

Ки нрзд назд ӯ ҷонии беноне

که نرزد نزد او جانی بنانی

Матоъиро ки хоҳад рафтан аз пеш

متاعی را که خواهد رفتن از پیش

Азуи ночори бустони баҳраи хеш

ازو ناچار بستان بهرهٔ خویش

Ба сарфа сарф кун нақдӣ ки дорӣ

به صرفه صرف کن نقدی که داری

Ки имсокат ба аз исрофи корӣ

که امساکت به از اسراف کاری

На он сарфа буд зи андешаи хом

نه آن صرفه بود ز اندیشهٔ خام

Ки бухли сарфро сарфа наҳй ном

که بخل صرف را صرفه نهی نام

Бидиҳ симу дирам бемоягон ро

بده سیم و درم بی‌مایگان را

На назулу ҳадяи олии поягон ро

نه نزل و هدیه عالی پایگان را

Мадаи сармоя бар дасти дағои боз

مده سرمایه بر دست دغا باز

Мпрўри сифларо дар неъмату ноз

مپرور سفله را در نعمت و ناز

Чу гаштӣ дар дирам додан карам кӯш

چو گشتی در درم دادن کرم کوش

зи фари ёди дирам хоҳон макун ҷӯш

ز فر یاد درم خواهان مکن جوش

На бахшад зар , ҷавони мард , аз паии ном

نه بخشد زر، جوان مرد، از پی نام

Наҷуед нардбон , мурғ , аз паии бом

نجوید نردبان، مرغ، از پی بام

Буна , бар хеш , ранҷии баҳри он ро

بنه، بر خویش، رنجی بهر آن را

Казон , роҳати расонӣ , дигарон ро

کزان، راحت رسانی، دیگران را

Чу хати мо , ба ҳикмати шӯи намӯна

چو خط ما، به حکمت شو نمونه

Машав чун хати ҳиндӯи божи гӯна

مشو چون خط هندو باژ گونه

Чу мстри ростиро , на рост

چو مسطر راستی را، نه راست

Чу чӯби рости шӯи ков ҷадвал ?ераст

چو چوب راست شو کاو جدول اراست

Ки ном аз ростигирӣ ба кишвар

که نام از راستی گیری به کشور

Чу чӯби ҷадвал ва чун тори мстр

چو چوب جدول و چون تار مسطر

Ба дониши рост бояд дошт тан ро

به دانش راست باید داشت تن را

Нишоед каж ниҳодани хештан ро

نشاید کژ نهادن خویشتن را

Ба дониш зиндагонӣ кун ҳамаи ҷой

به دانش زندگانی کن همه جای

Ки то доноу нодони бўсдти пой

که تا دانا و نادان بوسدت پای

Чу тоўс ар чаҳ пӯшии ҳала бар дӯш

چو طاوس ار چه پوشی حله بر دوش

Нишоед пои худ кардани фаромӯш

نشاید پای خود کردن فراموش

Ба қадар хеш дорад ҳар яке зӯр

به قدر خویش دارد هر یکی زور

Чаҳ ҳамдастӣ кунад бо аждаҳои мӯр

چه همدستی کند با اژدها مور

Нишоед нешикар бо пел хӯрдан

نشاید نیشکر با پیل خوردن

На дар таг бо сабои таъҷил кардан

نه در تگ با صبا تعجیل کردن

Ҳарифи он гир , каз вай дар наМонӣ

حریف آن گیر، کز وی در نمانی

Силаҳи он ҷӯй , каз ваии кори ронӣ

سلاح آن جوی، کز وی کار رانی

Силаҳи Рахш чун бар хар наад мард

سلاح رخش چون بر خر نهد مرد

Бимонад ҳам зи хеш ва ҳам зи хари фард

بماند هم ز خویش و هم ز خر فرد

Сазовораст ҳар колои баҳри ҷой

سزاوار است هر کالا بهر جای

Калла бар фарқи зебад , кафш дар пой

کله بر فرق زیبد، کفش در پای

Касе кӯ аз каллаи хаси зери пои рўФт

کسی کو از کله خس زیر پا روفت

Бибояд кафш бар сари муҳкамаши кӯфт

بباید کفش بر سر محکمش کوفت

Агар зиштӣ , ба ръноӣӣ мазан гом

اگر زشتی، به رعنائی مزن گام

Ки тФлонти нисори оранди дашном

که طفلانت نثار آرند دشنام

Ъҷўзӣ ков кунад гулгуна бар рӯй

عجوزی کاو کند گلگونه بر روی

Чу тавсани зи уштур , аз вай Ром хӯрд шӯй

چو توسن ز اشتر، از وی رم خورد شوی

Ба расми оқилони бгзори тан ро

به رسم عاقلان بگزار تن را

Макун хизмати ҳавои хештан ро

مکن خدمت هوای خویشتن را

Буд марди хирад , крпос бар дӯш

بود مرد خرد، کرپاس بر دوش

Ҳам огўши занон , абрешимии пӯш

هم آگوش زنان، ابریشمی پوش

з дониш кун либоси тан , ки зеб аст

ز دانش کن لباس تن، که زیب است

Нсиҷу парниён , аблаҳ фиреб аст

نسیج و پرنیان، ابله فریب است

Агар зевар сазад , бар муҳраи хар

اگر زیور سزد، بر مهرهٔ خر

Ба аз хар муҳра набӯд , ҳеҷ зевар

به از خر مهره نبود، هیچ زیور

Шутурро лаб набошад дар хури бӯс

شتر را لب نباشد در خور بوس

Валикин пушт бошад , бобати кӯс

ولیکن پشت باشد، بابت کوس

Харонро зеби надиҳад , гавҳарин сохт

خران را زیب ندهد، گوهرین ساخت

Вале ёлони нави зебад , гуҳи тохт

ولی یالان نو زیبد، گهٔ تاخت

Яке гавҳари барад , бе кандан кон

یکی گوهر برد، بی کندن کان

Якеро ҳам бкон кандан равад ҷон

یکی را هم بکان کندن رود جان

Бакории дасти зани корзд ба ранҷӣ

بکاری دست زن کارزد به رنجی

Ба гул кандан на ҳар кас ёфт ганҷӣ

به گل کندن نه هر کس یافت گنجی

Чу дар ҳар пешаи некӣ ва бадӣ ҳаст

چو در هر پیشه نیکی و بدی هست

Биандеш , онгаҳ андари пешаи зани даст

بیندیش، آنگه اندر پیشه زن دست

Чу дили хоҳӣ ба муздии шод кардан

چو دل خواهی به مزدی شاد کردن

Бибояд хизмати устод кардан

بباید خدمت استاد کردن

Чугирӣ теша бе устоди лозим

چو گیری تیشه بی‌استاد لازم

Ки дастат чӯб гардад чӯби ҳизум

که دستت چوب گردد چوب هیزم

Гулобӣ коед аз гулҳои худ рӯй

گلابی کاید از گلهای خود روی

На дар хӯрд дил мардум диҳад буи

نه در خورد دل مردم دهد بوی

Бигир ойини роҳ , аз неки мардон

بگیر آئین راه، از نیک مردان

Аннан , аз роҳи бади мардон , бигардон

عنان، از راه بد مردان، بگردان

Касе кӯ дар пай ғӯлон занад гом

کسی کو در پی غولان زند گام

Кунад реги биёбони хунаши ошом

کند ریگ بیابان خونش آشام

Баландӣ боядат , аФгндгӣ кун

بلندی بایدت، افگندگی کن

Худоро бошу кор бандагӣ кун

خدا را باش و کار بندگی کن

Ба ишқи овез , дар кори илоҳӣ

به عشق آویز، در کار الهی

Мҷу аз зуҳд , хушки обӣ ки хоҳӣ

مجو از زهد، خشک آبی که خواهی

Ҳамон ишқи сет , кат баргирад аз хок

همان عشق‌ست، کت برگیرد از خاک

Баради пок ба сӯии олами пок

برد پاک به سوی عالم پاک

Касе кин кимиёаш аз дил бакор аст

کسی کاین کیمیاش از دل بکار است

Рухи зардаши зари комил айёр аст

رخ زردش زر کامل عیار است

зи қалб , ин кимиёӣ дил макун салб

ز قلب، این کیمیای دل مکن سلب

Ки ҳаст он кимиёҳои дигар қалб

که هست آن کیمیاهای دگر قلب

Фишонд ин ҷуръа бар ман пери ҳушёр

فشاند این جرعه بر من پیر هشیار

Кам аз мастӣ з ҳастӣ кард безор

کم از مستی ز هستی کرد بیزار

Ғалат кардам , тафовут чанд гӯям

غلط کردم، تفاوت چند گویم

На бахшиданд зон гулзор бӯем

نه بخشیدند زان گلزار بویم

Чаҳ лофади онкитар доман чу меғ аст

چه لافد آنکه تر دامن چو میغ است

Ки ин буи аз ҳамаи покон дареғ аст

که این بوی از همه پاکان دریغ است

Хуши он покон ки карданд ин қадаҳи нӯш

خوش آن پاکان که کردند این قدح نوش

Ва зин май ҷовдони монданди мадҳуш

و زین می جاودان ماندند مدهوش

Аз он ҷоми ардҳндти шарбатии нав

از آن جام اردهندت شربتی نو

Бирезӣ ҷуръае бар хоки хусрав

بریزی جرعه‌ای بر خاک خسرو

Маро номӣаст равшантар зи хуршед

مرا نامی است روشن‌تر ز خورشید

Ту равшан кун ки ҳаст ин умри ҷовид

تو روشن کن که هست این عمر جاوید

Вуҷӯдатгар чаҳ аз ман гашти мавҷӯд

وجودت گر چه از من گشت موجود

Бдонгўнаҳ ки номи некӯ аз ҷӯад

بدانگونه که نام نیکو از جود

Мапиндорӣ ки зери нилгуни бом

مپنداری که زیر نیلگون بام

зи номи ман туро равшан шавад ном

ز نام من ترا روشن شود نام

Дарахтии шӯ ки аз худ миваи резад

درختی شو که از خود میوه ریزد

На миваи кози дарахташи номи хезад

نه میوه کاز درختش نام خیزد

Чароғӣ бош коФрўзди ҷаҳон ро

چراغی باش کافروزد جهان را

На он шуъла ки сӯзади хону мон ро

نه آن شعله که سوزد خان و مان را

Машав торики рӯ чун буму хафоаш

مشو تاریک رو چون بوم و خفاش

Чу бози подшои фархунда рӯ бош

چو باز پادشا فرخنده رو باش

Агар чун ман шӯии равшан ба ҷамъӣ

اگر چون من شوی روشن به جمعی

Туе шамъӣ ки афрӯзади зи шамъӣ

تویی شمعی که افروزد ز شمعی

Дигар бар ман нишинад аз ту доғӣ

دگر بر من نشیند از تو داغی

Ту он дӯдӣ ки зояд аз чароғӣ

تو آن دودی که زاید از چراغی

зи бори талхи хезади хории шох

ز بار تلخ خیزد خواری شاخ

зи шамъи мурда кӣ равшан шавад кох

ز شمع مرده کی روشن شود کاخ

Туро мегӯям ин панди дили афрӯз

ترا می‌گویم این پند دل‌افروز

Ки дорам баҳри ту сӯзи ҷигари сӯз

که دارم بهر تو سوز جگر سوز

Туе чун мардуми чашмами зи тақдир

تویی چون مردم چشمم ز تقدیر

Ба чашми мардумии ин серума бипазир

به چشم مردمی این سرمه بپذیر

Агар зини тўтё , равшан кунӣ чашм

اگر زین توتیا، روشن کنی چشم

Ба бениши бози донеи гавҳар аз ишм

به بینش باز دانی گوهر از یشم

Вагар зини равшанӣ , бе нури Монӣ

و گر زین روشنی، بی نور مانی

Ман он хештан кардам , ту доне !

من آن خویشتن کردم، تو دانی!