Чу аз тираи шаби нимае дар гузашт

چو از تیره شب نیمه ای در گذشت

Ситораи зи гардандаи гардуни бгшт

ستاره ز گردنده گردون بگشت

Хурӯшӣ ба гӯш омадаш чора гар

خروشی به گوش آمدش چاره گر

Бидон сон ки гӯш варо кард кар

بدان سان که گوش ورا کرد کر

Яке гурзаи гови пайкар ба даст

یکی گُرزه گاو پیکر به دست

Сари номдорони хусрави параст

سر نامداران خسرو پرست

Ҷаҳони ҷӯии бежани гӯи шери гир

جهان جوی بیژن گو شیر گیر

Ки аз хашм ӯ шери гаштӣ чу қӣр

که از خشم او شیر گشتی چو قیر

Чу аз даври мар равшаноӣ бидид

چو از دور مر روشنایی بدید

Ҳамон хайма ва бонг равад ва набед

همان خیمه و بانگ رود و نبید

Сари афроз бежан бидон ҷойгоҳ

سر افراز بیژن بدان جایگاه

Ситода ҳаме кард дар ваии нигоҳ

ستاده همی کرد در وی نگاه

Ба дил гуфт оё чаҳ шояд бадан

به دل گفت آیا چه شاید بدن

Набояд барин кор бар дам задан

نباید برین کار بر دم زدن

Барин дашт на ҷои ромиш буд

برین دشت نه جای رامش بود

Чунин ҷойгаҳи ҷои дониш буд

چنین جایگه جای دانش بود

Ба дёни додари парвардгор

به دیان دادار پروردگار

Ба майдони разм ва ба дашти шикор

به میدان رزم و به دشت شکار

Ки сайёд бар роҳ дом оваред

که صیاد بر راه دام آورید

Бихоҳад бену бех Эрон бурид

بخواهد بن و بیخ ایران برید

Шигифтӣ дар онҷоӣ хира бимонад

شگفتی در آنجای خیره بماند

Вазони пас дмони бораро пеш ронад

وزان پس دمان باره را پیش راند

Бидон пеши хайма ҳаме бингаред

بدان پیش خیمه همی بنگرید

Нишони паии асб гардон бидид

نشان پی اسب گردان بدید

Боситод ва аз давр овоз кард

باستاد و از دور آواز کرد

Чунон чун буд рои мардони мард

چنان چون بود رای مردان مرد

Ки ин хаймау ҷойгаҳ он кист ?

که این خیمه و جایگه آن کیست؟

зи гардони Эрони варо ном чист ?

ز گردان ایران ورا نام چیست؟

Аз эдар буруни ой ва бинмоӣ рӯй

از ایدر برون آی و بنمای روی

Аз оғозу фарҷоми ин бози гӯй

از آغاز و فرجام این باز گوی

Чу бишунид сӯсан битарсед сахт

چو بشنید سوسن بترسید سخت

Аз овози он гирди фирӯзи бахт

از آواز آن گرد فیروز بخت

Ба тани гашти ларзон ба рух чун зрир

به تن گشت لرزان به رخ چون زریر

Биёмад бар шери нахҷӣри гир

بیامد بر شیر نخجیر گیر

зи бимаш ҳаме рафт чун биҳшон

ز بیمش همی رفت چون بیهشان

Ба дил гуфт кин шери гардани кашон ,

به دل گفت کاین شیر گردن کشان،

На онаст коиди бад-ӣни доми ман

نه آن است کآید بدین دام من

Азин бар наёяд ҳамеи коми ман

ازین بر نیاید همی کام من

Биёмад ба наздики бежани фароз

بیامد به نزدیک بیژن فراز

Ду то гашту барадаши мар ӯро намоз

دو تا گشت و بردش مر او را نماز

Бадв гуфт бежан ба кӣнаи дмон

بدو گفت بیژن به کینه دمان

Куҷо рафт Гӯдарзи кшўодгон ?

کجا رفت گودرز کشوادگان؟

Дигар номвари паҳлавони Тӯсу Гев

دگر نامور پهلوان طوس و گیو

Сарафрози Густаҳми он гирди ню

سرافراز گستهم آن گرد نیو

Ба пеши ман эдар баданд ин замон

به پیش من ایدر بدند این زمان

Ҷаҳони паҳлавонони равшани равон

جهان پهلوانان روشن روان

Чигуна шуданду куҷо рафта анд

چگونه شدند و کجا رفته اند

Ба назд ту ё давртар хуфта анд

به نزد تو یا دورتر خفته اند

Нахоҳам ки гӯйии ҷуз аз ростӣ

نخواهم که گویی جز از راستی

Наҷӯӣ ба гуфтор дар костӣ

نجویی به گفتار در کاستی

Агар ҷузи барин гӯнаи гӯйии сухан

اگر جز برین گونه گویی سخن

Бабрами пайу бехат акнӯн зи бен

ببرم پی و بیخت اکنون ز بن

Ба дёни додару фархундаи бахт

به دیان دادار و فرخنده بخت

Ба ҷону сари шоҳ бо тоҷу тахт

به جان و سر شاه با تاج و تخت

Ки посух наёбӣ магари теғи тез

که پاسخ نیابی مگر تیغ تیز

Намоями туро тираи шаби растхез

نمایم تو را تیره شب رستخیز

Чу сӯсани з бежан шунид ин сухан

چو سوسن ز بیژن شنید این سخن

Битарсед аз бими марди куҳан

بترسید از بیم مرد کهن

Битарсед ва ларзон шуд аз ҷони хеш

بترسید و لرزان شد از جان خویش

Ба чораи ҳамеи ҷусти дармони хеш

به چاره همی جست درمان خویش

Ба хӯбии забонро ба посухи кушод

به خوبی زبان را به پاسخ گشاد

Бадв гуфт к-эии гирди паҳлуи нажод

بدو گفت کای گرد پهلو نژاد

( ҳамоно надории зи яздони хабар

(همانا نداری ز یزدان خبر

Ки бо ман бад-ӣни сони шӯии кӣнаи вар )

که با من بدین سان شوی کینه ور)

( касе тунд гуяд ба ромишгарон

(کسی تند گوید به رامشگران

Чунинаст ойини номи оварон ? )

چنین است آیین نام آوران؟)

Туро ҷои дигари бади ин доварӣ

تو را جای دیگر بد این داوری

Ту бо ман ба кӣна на андари хурӣ

تو با من به کینه نه اندر خوری

Туро бо ман ошФтн аз баҳр чист

تو را با من آشفتن از بهر چیست

Чаҳ донам ки Гӯдарз кшўод кист

چه دانم که گودرز کشواد کیست

Ман эдар кунун ин замони омадам

من ایدر کنون این زمان آمدم

На ин роҳи дидаи бони омадам

نه این راه دیده بان آمدم

Фурӯди ой аз асб ва биншин дамӣ

فرود آی از اسب و بنشین دمی

Бидон то бигӯям ба ту ҳар ғамӣ

بدان تا بگویم به تو هر غمی

Каз афросйобам чаҳ омад ба пеш

کز افراسیابم چه آمد به پیش

Бидон то бигӯям ҳамаи ҳоли хеш

بدان تا بگویم همه حال خویش

Замонӣ бар осоӣ аз ранҷи роҳ

زمانی بر آسای از رنج راه

Ваз эдар маро бар ба наздики шоҳ

وز ایدر مرا بر به نزدیک شاه

Дигар Геву Гӯдарзи кшўоду Тӯс

دگر گیو و گودرز کشواد و طوس

Нёинди ҳангоми бонги хурӯс

نیایند هنگام بانگ خروس

Чу бишунид бежани азуи ин сухан

چو بشنید بیژن ازو این سخن

Дигаргунаи андешаи афканди бен

دگرگونه اندیشه افکند بن

Аз асби андромд ба кирдори шер

از اسب اندرآمد به کردار شیر

Ба хайма дарун рафт гирди далер

به خیمه درون رفت گرد دلیر

Биёмад бар он курсӣ зар нишаст

بیامد بر آن کرسی زر نشست

Гирифтаи Аннани ткоўр ба даст

گرفته عنان تکاور به دست

Агар хӯрданӣ ҳаст чизе биор

اگر خوردنی هست چیزی بیار

Вазони пас нбидии ду се хуши гўор

وزان پس نبیدی دو سه خوش گوار

Биоварад сӯсани ҳам андари замон

بیاورد سوسن هم اندر زمان

Яке суфрау мурғи бирёну нон

یکی سفره و مرغ بریان و نان

Ба назд сипаҳбад ба зону нишаст

به نزد سپهبد به زانو نشست

Ба хӯрдани бёзид бо ӯ ду даст

به خوردن بیازید با او دو دست

( чунин гуфт бо хештани чора гар

(چنین گفت با خویشتن چاره گر

Чаҳ созами зи найранг бо номвар )

چه سازم ز نیرنگ با نامور)

( з хӯрдан чу пардохт гирди далер

(ز خوردن چو پرداخت گرد دلیر

Хурӯшӣ баровард чун нараҳ шер )

خروشی برآورد چون نره شیر)

( биовар яке ҷоми рахшони з май

(بیاور یکی جام رخشان ز می

Ки нӯшам ба ёди сипаҳдор кӣ )

که نوشم به یاد سپهدار کی)

Ҳам он гоҳи сӯсан ба кирдори бод

هم آن گاه سوسن به کردار باد

Биёмад сари хикро баргушод

بیامد سر خیک را برگشاد

Биоварад як ҷоми рахшони з май

بیاورد یک جام رخشان ز می

Ки нӯшам ба ёди сипаҳдор кӣ !

که نوشم به یاد سپهدار کی!

Чу омад бар ӯ ва пар кард ҷом

چو آمد بر او و پر کرد جام

Ба бежан чунин гуфт к-эии неки ном

به بیژن چنین گفت کای نیک نام

Ба ёди ҷаҳондори шоҳи ҷаҳон

به یاد جهاندار شاه جهان

Бабўсед бежани замин дар замон

ببوسید بیژن زمین در زمان

Бихӯрад онгаҳе сӯсани он ҷом май

بخورد آنگهی سوسن آن جام می

Ба тани ларзи ларзон ба кирдори не

به تن لرز لرزان به کردار نی

Нигаҳ кард бежан ба дунболи чашм

نگه کرد بیژن به دنبال چشم

Ҳаме дид ӯро пар аз кину хашм

همی دید او را پر از کین و خشم

Ҳам аз остини доруии ҳуш бар

هم از آستین داروی هوش بر

Дар афканд дар ҷом май чора гар

در افکند در جام می چاره گر

Ба дасти сипаҳдори Эрони ниҳод

به دست سپهدار ایران نهاد

Сабки бежани Гев озод дод

سبک بیژن گیو آزاد داد

Чаро ҷом биниҳодӣ аз пеши ман

چرا جام بنهادی از پیش من

Ндонӣ ҳамоно кам ва беш ман

ندانی همانا کم و بیش من

Надонистӣ ойини эрониён

ندانستی آیین ایرانیان

Ндонӣ аз он расми озодагон

ندانی از آن رسم آزادگان

Ки ҳаркас ки ӯ мизбонӣ кунад

که هرکس که او میزبانی کند

Касеро ҳаме миҳмонӣ кунад

کسی را همی میهمانی کند

Аз аввали се ҷом пёиӣ хӯрд

از اول سه جام پیایی خورد

Пас он гоҳ бар дасти меҳмон наад

پس آن گاه بر دست مهمان نهد

Туро ину дигар бибоядат хӯрд

تو را این و دیگر ببایدت خورد

Набояд азин гӯна найранг кард

نباید ازین گونه نیرنگ کرد

Ҳамоно нигарадам ман аз расми хеш

همانا نگردم من از رسم خویش

Шиносанд гардони маро кам ва беш

شناسند گردان مرا کم و بیش

Бад-ӣни мояи озори меҳмони мҷўӣ

بدین مایه آزار مهمان مجوی

Бихӯр ин ва ду дигар эй моҳрӯӣ

بخور این و دو دیگر ای ماهروی

Вагар на бабрами саратро зи тан

و گر نه ببرم سرت را ز تن

Ба Эрон барам назд он анҷуман

به ایران برم نزد آن انجمن

Ту пиндорӣ эй деви найранги соз

تو پنداری ای دیو نیرنگ ساز

Ки ореи серумро ба дастон ба газ

که آری سرم را به دستان به گاز

Бигуфт ин ва бурҷаст гирди далер

بگفت این و برجست گرد دلیر

Бадв андар овехт бар сони шер

بدو اندر آویخت بر سان شیر

Яке ханҷари обгун бар кашид

یکی خنجر آبگون بر کشید

Ҳамеи хост аз тани сарашро бурид

همی خواست از تن سرش را برید

Бинолед сӯсан аз он нараҳ шер

بنالید سوسن از آن نره شیر

Ҳамеи ҷуст аз пеши гирди далер

همی جست از پیش گرد دلیر

зи пеш сипаҳдор шуд нопадид

ز پیش سپهدار شد ناپدید

Ба наздики гирд диловар кашид

به نزدیک گرد دلاور کشید

Аз он пас сипаҳбад хурӯшӣ шунид

از آن پس سپهبد خروشی شنید

Ки гуфтӣ ки дарёи ҳаме бар дамид

که گفتی که دریا همی بر دمید

Хурӯшидани асбу овои мард

خروشیدن اسب و آوای مرد

Ба гӯш омадаш дар шаби лоҷувард

به گوش آمدش در شب لاجورد

зи хаймаи буруни ҷуст бар сони шер

ز خیمه برون جست بر سان شیر

Ба асб андар омад зи ҳомӯни далер

به اسب اندر آمد ز هامون دلیر

Сипаҳбади зи хайма ба як сӯ кашид

سپهبد ز خیمه به یک سو کشید

Бар он дашти зи аввал ҳаме бингаред

بر آن دشت ز اول همی بنگرید

Яке номвари тарки пари хошхр

یکی نامور ترک پر خاشخر

Ҳаме дид комд бар чора гар

همی دید کآمد بر چاره گر

Яке бора дар зери марди далер

یکی باره در زیر مرد دلیر

зи болои ҳамеи тохт бар сони шер

ز بالا همی تاخت بر سان شیر

Барошуфта аз кӣна чун пели маст

برآشفته از کینه چون پیل مست

Яке гурзаи гови пайкар ба даст

یکی گُرزه گاو پیکر به دست

Ба бежан чунин гуфт к-эй бе хирад

به بیژن چنین گفت کای بی خرد

зи номи оварони ин кӣ андар хӯрд

ز نام آوران این کی اندر خورد

Ҳаме бо занонат буд гуфту гӯй

همی با زنانت بود گفت و گوی

Чунинаст ойини пайкори ҷӯй

چنین است آیین پیکار جوی

зи гардони Эрони туро ном чист

ز گردان ایران تو را نام چیست

Ки зояндаро бар ту бояд гирист

که زاینده را بر تو باید گریست

Бад-ӣни ҷанги ман мари туро пой нест

بدین جنگ من مر تو را پای نیست

Барин дашти гардони туро ҷой нест

برین دشت گردان تو را جای نیست

Ҳамоно туро зиндагонӣ намонад

همانا تو را زندگانی نماند

Замона ба ҷоят касеро нишонд

زمانه به جایت کسی را نشاند

Сӯии равшании ой ва бинмоӣ рӯй

سوی روشنی آی و بنمای روی

Туро бо занон чист ин гуфту гӯй

تو را با زنان چیست این گفت و گوی

Чу бишунид бежан барошуфт сахт

چو بشنید بیژن برآشفت سخت

Билразед бар сони шохи дарахт

بلرزید بر سان شاخ درخت

Ба дил гуфт оё ки ( ин ) мард кист

به دل گفت آیا که (این) مرد کیست

Мари инро ба Эрон ҳамовард кист

مر این را به ایران هماورد کیست

Ба наздик ӯ рафт бар сони шер

به نزدیک او رفت بر سان شیر

Чунон чун буд расми марди далер

چنان چون بود رسم مرد دلیر

Яке тарк прхошхр дид мард

یکی ترک پرخاشخر دید مرد

зи гардуни гардон бар оварда гирд

ز گردون گردان بر آورده گرد

Камоне ба бозуу тирӣ ба даст

کمانی به بازو و تیری به دست

Хурӯшанда аз кӣна чун пели маст

خروشنده از کینه چون پیل مست

Чу бежани мар ӯро бидон гӯна дид

چو بیژن مر او را بدان گونه دید

Хурӯшӣ чу шер жён баркашид

خروشی چو شیر ژیان برکشید

Бадв гуфт эй номвари чораи соз

بدو گفت ای نامور چاره ساز

Ба найранги ое ба Эрони фароз

به نیرنگ آیی به ایران فراز

Чунинаст ойини афросйоб

چنین است آیین افراسیاب

Ба дидаи дарун дар надоранд об

به دیده درون در ندارند آب

Чаҳ кардӣ бидон номдорони шоҳ

چه کردی بدان نامداران شاه

Сари номдорони Эрони сипоҳ

سر نامداران ایران سپاه

Ба бежан чунин гуфт пас пилсм

به بیژن چنین گفت پس پیلسم

Чу пурсӣ зи гардони ҳаме беш ва кам

چو پرسی ز گردان همی بیش و کم

Сари паҳлавонон ба банд андар аст

سر پهلوانان به بند اندر است

Вазони номдорони туро бтар аст

وزان نامداران تو را بتر است

Бипечед ҳар як зи кирдори худ

بپیچید هر یک ز کردار خود

зи рухшандаи хуршед чунин сазад

ز رخشنده خورشید چونین سزد

Ҳамаи бастаи гаштанд бар дасти ман

همه بسته گشتند بر دست من

Ба моҳӣ гроиндаҳ шуд шасти ман

به ماهی گراینده شد شست من

Бабандам туро ҳамчуи эшон ду даст

ببندم تو را همچو ایشان دو دست

Азин пас набошӣ бар шоҳи маст

ازین پس نباشی بر شاه مست

Ҳамон номвари пӯри дастони сом

همان نامور پور دستان سام

Ба хоки андари орми зи гардунаши ном

به خاک اندر آرم ز گردونش نام

Ба дастон ( ва ) Бурзуии Суҳроб ро

به دستان (و) برزوی سهراب را

Кунам шодмони шоҳи сақлоб ро

کنم شادمان شاه سقلاب را

Фиристам ба пушти ҳиўнони маст

فرستم به پشت هیونان مست

Бар ойини гардони хусрави параст

بر آیین گردان خسرو پرست

Ҳамон бад ки кард ӯ ба туронён

همان بد که کرد او به تورانیان

Бтар зон кунам ман ба эрониён

بتر زان کنم من به ایرانیان

Чунинаст ойини чархи баланд

چنین است آیین چرخ بلند

Гуҳии нозу нӯшу гуҳии дарду банд

گهی ناز و نوش و گهی درد و بند

Чу рӯзӣ касеро расад аз ту бад

چو روزی کسی را رسد از تو بد

Бипечӣ ба фарҷом аз он кори бад

بپیچی به فرجام از آن کار بد

Набӯдаи сети гардун ба ком касе

نبوده ست گردون به کام کسی

зи кирдор ӯ озмудам басӣ

ز کردار او آزمودم بسی

Пас ҳар нишинии фарозӣ буд

پس هر نشینی فرازی بود

Пас ҳар умедии ниёзӣ буд

پس هر امیدی نیازی بود

Бадв гуфт бежан ки эй сарфароз

بدو گفت بیژن که ای سرفراز

Ба кӣна ба чора надоранд соз

به کینه به چاره ندارند ساز

Чаҳ гӯйанд озодагони ин сухан

چه گویند آزادگان این سخن

Ки афканди ҷодӯии бади сози бен

که افکند جادوی بد ساز بن

Туро зишти номӣ буд дар ҷаҳон

تو را زشت نامی بود در جهان

Миён киону миёни маон

میان کهان و میان مهان

Шабихун на ойини мардон буд

شبیخون نه آیین مردان بود

Баду нек аз чархи гардон буд

بد و نیک از چرخ گردان بود

Агар мурда бастан туро ном дод

اگر مرده بستن تو را نام داد

Марои чархи гардони ҳама ком дод

مرا چرخ گردان همه کام داد

Ки бисёр зинда чу ту баста ам

که بسیار زنده چو تو بسته ام

Ҷигарашон ба пайкору кин хаста ам

جگرشان به پیکار و کین خسته ام

Чаҳ маст ва чаҳ мурда ба овардгоҳ

چه مست و چه مرده به آوردگاه

Ҳамонаст наздики шоҳу сипоҳ

همان است نزدیک شاه و سپاه

Ба дён ки огаҳ набад Геви азин

به دیان که آگه نبد گیو ازین

На Гӯдарз ва на номдорони кин

نه گودرز و نه نامداران کین

Вагар на чу ту чорагар сад ҳазор

و گر نه چو تو چاره گر صد هزار

Набӯдӣ ҳамеи тоби он як савор

نبودی همی تاب آن یک سوار

Чу кирдори гардони барин гӯна буд

چو کردار گردان برین گونه بود

Азин биҳдаҳи гуфтан акнӯн чаҳ суд

ازین بیهده گفتن اکنون چه سود

Чунонат фиристам ба афросйоб

چنانت فرستم به افراسیاب

Ки бар ту бгринди моҳӣ дар об

که بر تو بگریند ماهی در آب

Бигуфт ин вази ҷой бар кард асб

بگفت این وز جای بر کرد اسب

Буғурред бар сони озари гшсб

بغرید بر سان آذر گشسب

Баровард бозу ба гурзи гарон

برآورد بازو به گُرز گران

Бузад бар сару трг ӯ паҳлавон

بزد بر سر و ترگ او پهلوان

Набад гурз бежан бирав коргар

نبد گُرز بیژن برو کارگر

Форуманд бар ҷои прхошхр

فروماند بر جای پرخاشخر

Баровард аз он пас ҳамеи теғи тез

برآورد از آن پس همی تیغ تیز

Бидон то намояди варои растхез

بدان تا نماید ورا رستخیز

Барангехти бора ба кирдори бод

برانگیخت باره به کردار باد

Ба нафрини таркон забон баргушод

به نفرین ترکان زبان برگشاد

зи гардун ба мардӣ баровард гирд

ز گردون به مردی برآورد گرد

Чунон чун буд сози мардони мард

چنان چون بود ساز مردان مرد

Сару ёл бежан даромад ба банд

سر و یال بیژن درآمد به بند

зи неруии тарку зи хами каманд

ز نیروی ترک و ز خم کمند

зи асб андар омад ба рӯй замин

ز اسب اندر آمد به روی زمین

Тиҳӣ кард аз он номвари пушти зин

تهی کرد از آن نامور پشت زین

Ба хам камандаш бибаст устувор

به خم کمندش ببست استوار

Кашонаши ҳамеи баради сӯии ҳисор

کشانش همی برد سوی حصار

Сутураш ба наздикӣ ӯ бибаст

ستورش به نزدیکی او ببست

Биёмад дигар бора бар диз нишаст

بیامد دگر باره بر دز نشست

Фаромӯши гашташ ки ӯро даҳон

فراموش گشتش که او را دهان

Бибандад бар он сон ки он дигарон

ببندد بر آن سان که آن دیگران

Ҳаме буд бежани з кӣна хамӯш

همی بود بیژن ز کینه خموش

Ниҳода ба овои рустами ду гӯш

نهاده به آوای رستم دو گوش

Ҳаме гуфт бо Тӯси навзар ба кин

همی گفت با طوس نوذر به کین

Ки эй номвари шери Эрони замин

که ای نامور شیر ایران زمین

зи мардони нзибди ҳамеи хашму кин

ز مردان نزیبد همی خشم و کین

Бинолад азуи шаҳриёри замин

بنالد ازو شهریار زمین