з дониш дод зоҳиди посухи ром
ز دانش داد زاهد پاسخ رام
Ки рое буд дар стҷг , сгари ном
که رایی بود در ستجگ، سگر نام
Чу шоҳи ахтарони соҳиби кулоҳӣ
چو شاه اختران صاحب کلاهی
Чу моҳи осмони анҷуми сипоҳӣ
چو ماه آسمان انجم سپاهی
Ба фурмонаши ҳамаи иқлӣмҳо ром
به فرمانش همه اقلیم ها رام
Чу ҳукми ҷони равон бар ҳафт андом
چو حکم جان روان بر هفت اندام
Набӯдаш дар хазонаи нақди фарзанд
نبودش در خزانه نقد فرزند
Дилаши зини ғам ҳамеша буд дар банд
دلش زین غم همیشه بود در بند
Ба пеш зоҳидӣ рафт он ҷаҳондор
به پیش زاهدی رفت آن جهاندار
Ки фарзандяш дар хоҳад зи додар
که فرزندیش در خواهد ز دادار
Неи т дар дил ки зоҳид дар бишорат
نی ت در دل که زاهد در بشارت
Ба як Фрзн д дод аввали ишорат
به یک فرزن د داد اول اشارت
Ки аз як зани турои як гавҳар ояд
که از یک زن ترا یک گوهر آید
Зани дигари ҳазорон беш зояд
زن دیگر هزاران بیش زاید
Шумор ҳар ҳазоронаш буд шаст
شمار هر هزارانش بود شصت
Чунин дували т ба зуд ояд фародаст
چنین دول ت به زود آید فرادست
Сгарро нақши гашти он мужда дар ҷон
سگر را نقش گشت آن مژده در جان
Ки шак набӯд ба меоди карямон
که شک نبود به میعاد کریمان
Давон бӯсед пои он ягона
دوان بوسید پای آن یگانه
зи дайр зоҳид омад сӯии хона
ز دیر زاهد آمد سوی خانه
Ба мшкўи ҳмчўҷосўси азсрҳўш
به مشکو همچوجاسوس ازسرِهوش
Ба мужда монад бар девор ва дар гӯш
به مژده ماند بر دیوار و در گوش
Ба ногуҳи мужда Эй доданд шаҳ ро
به ناگه مژده ای دادند شه را
Ки монад умед аз бахшиши ду ма ро
که ماند امید از بخشش دو مه را
Чу рӯз ваъда бишуморанд ушшоқ
چو روز وعده بشمارند عشّاق
Ҳисоб ма гирифтӣ шоҳи муштоқ
حساب مه گرفتی شاه مشتاق
зи баси шодии шикор моҳ ме кард
ز بس شادی شکار ماه می کرد
Ба хоҳиши умри худ кӯтоҳ ме кард
به خواهش عمر خود کوتاه می کرد
Ба шодии ъмрхўд зон рӯи ҳамеи кост
به شادی عمرخود زان رو همی کاست
Ки умри ҷи аўдони зи авлод май хост
که عمر ج اودان ز اولاد می خواست
Чу андар орзӯ бигузашт на моҳ
چو اندر آرزو بگذشت نه ماه
Яке маи пораи зод аз як зани шоҳ
یکی مه پاره زاد از یک زن شاه
Шаҳ аз шодӣ нисораш кард сад ганҷ
شه از شادی نثارش کرد صد گنج
Брҳмн дид номаш монад асмнҷ
برهمن دید نامش ماند اسمنج
Чу вақт зодан он дигар омад
چو وقت زادن آن دیگر آمد
Сурӯди ҳайрат аз бом ва даромад
سرود حیرت از بام و درآمد
Яке абриқ вааш зоӣид бар Фўр
یکی ابریق وش زائید بر فور
Пар аз байзаи басони байзаи мӯр
پر از بیضه بسان بیضۀ مور
зи вазъи ҳамл ҳайрон монад доя
ز وضع حمل حیران ماند دایه
Хабар шуд пеши тахти арши соя
خبر شد پیش تخت عرش سایه
Шаҳи огоҳи бади заҳри як байзаи мӯр
شه آگاه بد زهر یک بیضۀ مور
Ки хоҳад шуд наҳангу аждаҳои зӯр
که خواهد شد نهنگ و اژدها زور
Чу дили шогирдии мурғ хирад кард
چو دل شاگردی مرغ خرد کرد
Ба ҳикмати байзаи қудрати бпрўрд
به حکمت بیضۀ قدرت بپرورد
Ҳазорон хам муҳайё шуд шбошб
هزاران خم مهیا شد شباشب
Ҳама аз равғани кунҷиди лаболаб
همه از روغن کنجد لبالب
Ба равғани байзаҳо шоҳии зФрёб
به روغن بیضه ها شاهی ظفریاب
Чу моҳии байзаҳо пурвирд дар об
چو ماهی بیضه ها پرورد در آب
Ҷудо дар ҳар хамии як байза биниҳод
جدا در هر خمی یک بیضه بنهاد
з ҳар як байзаи Тифли мўрўши зод
ز هر یک بیضه طفل موروش زاد
Шуданд аз хӯрд равған ҳар як афзӯн
شدند از خورد روغن هر یک افزون
Чу Тифли андари раҳм аз хӯрдани хӯн
چو طفل اندر رحم از خوردن خون
Нигаҳбонони хами устода бар пой
نگهبانان خم استاده بر پای
Ба ҳукм рой гашта равғани афзой
به حکم رای گشته روغن افزای
Казон равшан шавад ҳар як чароғаш
کزان روشن شود هر یک چراغش
Шавад серобии гулҳои боғаш
شود سیرابی گلهای باغش
зи равғани шер ва аз хами гоҳўораҳ
ز روغن شیر و از خم گاهواره
Бад-ӣни гаштанди Тифлони ширхора
بدین گشتند طفلان شیرخواره
Калони гаштанди он хирадон бисёр
کلان گشتند آن خردان بسیار
Пас аз солӣ ба қади Тифли нонхўор
پس از سالی به قد طفل نانخوار
Ба ҳукми шаҳи зи хами ҷустанди берун
به حکم شه ز خم جستند بیرون
Ту гуфтӣ каз раҳм зоданд акнӯн
تو گفتی کز رحم زادند اکنون
Баромад ҳар яке чун аз замини ганҷ
برآمد هر یکی چون از زمین گنج
Басони қад ва хӯбӣҳои асмнҷ
بسان قد و خوبیهای اسمنج
Падари мрҳри якеро гашта дмсоз
پدر مرهر یکی را گشته دمساز
Намӯдаш парвариш дар неъмату ноз
نمودش پرورش در نعمت و ناز
Ба тани гаштанди пели афкани далерон
به تن گشتند پیل افکن دلیران
Ҷавону ҳамлаи зан чун нараҳ шерон
جوان و حمله زن چون نره شیران
зи қудратҳои яздон зон сафи мӯр
ز قدرتهای یزدان زان صف مور
Шуда ҳар як дар охири аждаҳои зӯр
شده هر یک در آخر اژدها زور
Вале аси мнҷро рои ҷавонмард
ولی اس منج را رای جوانمرد
з хурдӣ дошт чун ги ли нози пурвирд
ز خردی داشت چون گ ل ناز پرورد
зи тифлии нозаш аз андоза бигузашт
ز طفلی نازش از اندازه بگذشت
Ҷавони нозуки мизоҷу тунди хуи гашт
جوان نازک مزاج و تند خو گشت
Шароби нози бади мастяши омухт
شرابِ ناز بد مستیش آموخت
Чу нози дилбарони дилҳо ҳамеи сӯхт
چو ناز دلبران دلها همی سوخت
Ҷавону саркашу худраъйу худком
جوان و سرکش و خودرأی و خودکام
Забонаши талхтар аз миваи хом
زبانش تلخ تر از میوهٔ خام
Ба кӣна аз ҷФокории аён тар
به کینه از جفاکاری عیان تر
Ба бедод аз балои номеҳрбон тар
به بیداد از بلا نامهربان تر
Чу ҳасан бевафо шуд мардуми озор
چو حسن بی وفا شد مردم آزار
Чу ишқи хонаи барҳами зани ситамкор
چو عشق خانه برهم زن ستمکار
Чу чашми масти хубони фитнаи ангез
چو چشم مست خوبان فتنه انگیز
Чу шамшери нигоҳи гарми хӯни рез
چو شمشیر نگاه گرم خون ریز
Чу об аз майли пастии ёри ҳрхс
چو آب از میل پستی یار هرخس
Чу оташ бе сабаби душман ба ҳаркас
چو آتش بی سبب دشمن به هرکس
зи ҷавр ӯ ба малик ӯ халал шуд
ز جور او به ملک او خلل شد
Ки дар бедоди карданҳо мисл шуд
که در بیداد کردنها مثل شد
з клҷг шуд бтар си тҷги зи асмнҷ
ز کَلجگ شد بتر س تجگ ز اسمنج
Раоё дод хоҳ омад зи баси ранҷ
رعایا داد خواه آمد ز بس رنج
Ба гӯш рой шуд фарёди мазлӯм
به گوش رای شد فریاد مظلوم
Фасод ӯ падарро гашта маълум
فساد او پدر را گشته معلوم
Ҳакӣмонаи алоҷаши байн ки чун кард
حکیمانه علاجش بین که چون کرد
Ба ихроҷ аз тани маликаш бурун кард
به اخراج از تن ملکش برون کرد
зи малики асмнҷ берун рафт ноком
ز ملک اسمنج بیرون رفت ناکام
Азуи фарзанди мондаи инсмони ном
ازو فرزند مانده انسمان نام
Мараз рафт аз бадани берун шифо монад
مرض رفت از بدن بیرون شفا ماند
Фано фонӣ шуду боқӣ бақо монад
فنا فانی شد و باقی بقا ماند
Чу гавҳари зод аз сангу гул аз хор
چو گوهر زاد از سنگ و گل از خار
Чу муҳраи зи аждаҳоу нур аз нор
چو مهره ز اژدها و نور از نار
Ҷаҳондору хабардору вафодор
جهاندار و خبردار و وفادار
Кам озору гронбору гуҳарбор
کم آزار و گرانبار و گهربار
Накӯному накӯи раъйу накӯи гӯй
نکونام و نکو رأی و نکو گوی
Накӯи табъу накӯи кеш ва накӯр рӯй
نکو طبع و نکو کیش و نکور روی
Дамид аз субҳи козиби субҳи содиқ
دمید از صبح کاذب صبح صادق
Чу нилӯфар бирав хуршеди ошиқ
چو نیلوفر برو خورشید عاشق
Азон боди баҳор ҷон фишонӣ
ازان باد بهار جان فشانی
Ҷаҳон шуд боғи боғ аз тозаи ҷонӣ
جهان شد باغ باغ از تازه جانی
зи сари глгл шуда дилҳои ғамнок
ز سر گلگل شده دلهای غمناک
Ту гӯйии заҳр хӯрда ёфт тирёк
تو گویی زهر خورده یافت تریاک
Чу аз ҳоли набераи ҷад хабар ёфт
چو از حال نبیره جد خبر یافت
Ба чашми нур кам карда басар ёфт
به چشم نور کم کرده بصر یافت
Асои перӣ аз қадаши гузида
عصای پیری از قدش گزیده
Чу айнак доштӣ болои дида
چو عینک داشتی بالای دیده
Ба кораши ҷад ҳаме кардӣ ба ҷони ҷаҳд
به کارش جد همی کردی به جان جهد
Хитобаш дод фарзандии валиаҳд
خطابش داد فرزندی ولیعهد
Ба шукри ончунон анъоми ҷовид
به شکر آنچنان انعام جاوید
Ба худ ва аҷб гирифтӣ ҷг исмед
به خود و اجب گرفتی جگ اسمید
Тамоми асбоб ҷг карда муҳайё
تمام اسباب جگ کرده مهیا
Раҳо шуд боди пои боди паймо
رها شد باد پای باد پیما
зи банди истаблро бикшод сарсар
ز بند اصطبل را بگشاد صرصر
Ки гардад боди сони кишвар ба кишвар
که گردد باد سان کشور به کشور
Ҷаҳон паймо шуд он Рахши зафари сам
جهان پیما شد آن رخش ظفر سم
Ба дунболаши сипаҳдорони дмони дам
به دنبالش سپهداران دمان دم
Фарс дар пеш чун бод хазоне
فرس در پیش چون باد خزانی
Сипаҳ дар пас ҷаҳонӣ дар ҷаҳонӣ
سپه در پس جهانی در جهانی
Сиррии кӯи саркашӣ хеш багазед
سری کو سرکشی خویش بگزید
Ба икдми барги рези умр худ дид
به یکدم برگ ریز عمر خود دید
Касе каз аҷзи бӯсида ба ҷони хок
کسی کز عجز بوسیده به جان خاک
Тавонгар шуд ба зар чун дар хазони хок
توانگر شد به زر چون در خزان خاک
Бад-ӣни тадбир дар шаҳр ва даҳу даши т
بدین تدبیر در شهر و ده و دش ت
Басони аблақи айём май гашт
بسانِ ابلقِ ایام می گشت
Замини бӯсони шаҳони ҳафт иқлӣм
زمین بوسان شهان هفت اقلیم
Хароҷ оварда ва карданд таъзим
خراج آورده و کردند تعظیم
Давони пай дар паии ас б ҷаҳонгир
دوان پی در پی اس ب جهانگیر
Сипаҳдорон ҷаҳон карданд тасхир
سپهداران جهان کردند تسخیر
Чу давлат дар рикоби аспи шоҳӣ
چو دولت در رکاب اسپ شاهی
Ба доруссалтанаи гаштанди роҳӣ
به دارالسلطنه گشتند راهی
Қазоро он луанд оҳанӣни сам
قضا را آن لوند آهنین سم
Қариби тахти гоҳ рой шуд гум
قریب تخت گاه رای شد گُم
Ба икдм аз назар чун ваҳм бигурехт
به یکدم از نظر چون وهم بگریخت
Ҳаво шуд бо ҳаво гармӣ даромехт
هوا شد با هوا گرمی درآمیخت
Магари бодаш ба лутфи ҷони расида
مگر بادش به لطف جان رسیده
Ки дар рафтани надидаи ҳеҷ дида
که در رفتن ندیده هیچ دیده
Ҳамаи шаби посбони бедор ногоҳ
همه شب پاسبان بیدار ناگاه
Рабӯдаи дузди дастораши саҳаргоҳ
ربوده دزد دستارش سحرگاه
Чу ғаввосӣ ки орад дар шҳўор
چو غواصی که آرد در شهوار
зи дарёи боз кам созад ба бозор
ز دریا باز کم سازد به بازار
Сипаҳи ҳайрони зи рӯбаҳи бозии даҳр
سپه حیران ز روبه بازی دهر
Хаҷал бе муддаои рафтанд дар шаҳр
خجل بی مدعا رفتند در شهر
Сгар бе асби дармонда ба шоҳӣ
سگر بی اسب درمانده به شاهی
Ки бебодаст киштӣ дар табоҳӣ
که بی باد است کشتی در تباهی
Дилаши пари инфеъол аз оташи ҳўм
دلش پر انفعال از آتش هوم
Азин ҳайрат ба худ бгдохт чун мум
ازین حیرت به خود بگداخت چون موم
Наомад боди пои оташи ниФрўхт
نیامد باد پا آتش نیفروخت
Ба ёди бод , бе оташи ҳамеи сӯхт
به یاد باد، بی آتش همی سوخت
Дилаши хӯни ҷигари хорӣ нуҳуфтан
دلش خون جگر خواری نهفتن
Чу нақши ғунчаи навмед аз шукуфтан
چو نقش غنچه نومید از شکفتن
зи авлоди сгари пар буд олам
ز اولاد سگر پر بود عالم
Чу саҳрои вуҷӯд аз тухми одам
چو صحرای وجود از تخم آدم
зи фарзандон на пиндории сгар буд
ز فرزندان نه پنداری سگر بود
Ҷаҳонро одами сонии магар буд
جهان را آدم ثانی مگر بود
Сгар бо лашкари авлод худ гуфт
سگر با لشکر اولاد خود گفت
Ки асби ҷг бо ҳар кас ки бнҳФт
که اسب جگ با هر کس که بنهفت
Бибояд бастаи пеш аз асбаш оварад
بباید بسته پیش از اسبش آورد
Ба шамшераши ҳаме шояд сазо кард
به شمشیرش همی شاید سزا کرد
Дарин кӯшиш камар бандед пари танг
درین کوشش کمر بندید پر تنگ
Ки аспи ҷг зуд ояд фарои чанг
که اسپ جگ زود آید فرا چنگ
Кунун бояд ба кӯҳу баҳр ва бар гашт
کنون باید به کوه و بحر و بر گشت
Таҷассусҳо намӯдан дар даҳу дашт
تجسس ها نمودن در ده و دشت
Ба ҳар тақдир саъйӣ карда бояд
به هر تقدیر سعیی کرده باید
Казон тадбири кор мо барояд
کزان تدبیر کارِ ما برآید
Агар он асб бар рӯй замин аст
اگر آن اسب بر روی زمین است
Ба андаки саъй тон ояд фародаст
به اندک سعی تان آید فرادست
Зарурат варна рафтан дар таҳи хок
ضرورت ورنه رفتن در ته خاک
Баровардани зкон дар хатарнок
برآوردن زکان درِ خطرناک
Накарда кори пас ноӣиди зинҳор
نکرده کار پس نائید زنهار
Ки чашмамро буд аз рӯятони ъои р
که چشمم را بود از رویتان عا ر
Ба фармони падари аФўоҷи авлод
به فرمان پدر افواج اولاد
Басит хок паймӯданд чун бод
بسیط خاک پیمودند چون باد
Ҷаҳони гаштанди меҳнат ҳо кашиданд
جهان گشتند محنت ها کشیدند
Нишони асб гум гашта надиданд
نشان اسب گم گشته ندیدند
Зарурати пелҳо дар даст карданд
ضرورت پیلها در دست کردند
Ба ковидани заминро паст карданд
به کاویدن زمین را پست کردند
Заҳри як зарбати пели гарони санг
زهر یک ضربت پیل گران سنگ
Замин барканда мешуд чанд фарсанг
زمین برکنده می شد چند فرسنگ
Замини ковон ба зӯри осмони бол
زمین کاوان به زور آسمان بال
Ҳамеи рафтанд то пелони дкпол
همی رفتند تا پیلانِ دکپال
Фалаки тимсоли пелони ҳашт занҷир
فلک تمثال پیلان هشت زنجیر
Замин бар фарқ эшон монад тақдир
زمین بر فرق ایشان ماند تقدیر
Ба фарқашони замин зон гирди камтар
به فرقشان زمین زان گرد کمتر
Ки аз хартуми резади пел бар сар
که از خرطوم ریزد پیل بر سر
Таҳайюр монад паии лон зон далерӣ
تحیر ماند پی لان زان دلیری
Ки хуш аз ҷон худ карданд сирӣ
که خوش از جان خود کردند سیری
Дуои бад барояшон ёдкарданд
دعای بد برایشان یادکردند
Иҷобат шуд чу ойин ёд карданд
اجابت شد چو آیین یاد کردند
зи пелони ҳам фурӯ канданд баси майл
ز پیلان هم فرو کندند بس میل
Ки асби хеш май ҷустанди неи пел
که اسب خویش می جستند نی پیل
Фаровони ҷонварро дили парешон
فراوان جانور را دل پریشان
Ки зери хо к бӯда ҷои эшон
که زیر خا ک بوده جای ایشان
Басои ҷондори арзии гашти бади ҳол
بسا جاندار ارضی گشت بد حال
Басои мӯру малахи гаштанди помол
بسا مور و ملخ گشتند پامال
Барояшони бад дуо карданду нафрин
برایشان بد دعا کردند و نفرین
Ба ҷони ранҷидаи ҳайвоноти мискин
به جان رنجیده حیوانات مسکین
Тибқҳои замин ҳар ҳафт канданд
طبقهای زمین هر هفت کندند
Ки то зери рсотл ҷо писанданд
که تا زیر رساتل جا پسندند
Ба ковуши хокро длриш карданд
به کاوش خاک را دلریش کردند
Ту гӯйии ҳафри гӯр хеш карданд
تو گویی حفر گور خویش کردند
Таҳи ҳафтуми замини диданди боғӣ
ته هفتم زمین دیدند باغی
Ирамро ҳар гулаш бар синаи доғӣ
ارم را هر گلش بر سینه داغی
зи минӯи дили гшотар сабзаи зораш
ز مینو دل گشا تر سبزه زارش
зи кавсари ҷонФзотри ҷӯйбораш
ز کوثر جانفزاتر جویبارش
Яке хуши ҳуҷра дар саҳни гулистон
یکی خوش حجره در صحن گلستان
Бъинаҳ чун қусӯри боғи ризвон
بعینه چون قصور باغ رضوان
Кпли зоҳиди дарави маъвои гузида
کَپِل زاهد درو ماوا گزیده
зи азлати пой дар доман кашида
ز عزلت پای در دامن کشیده
Ба тоъат буд ҳФсди қарн бе дор
به طاعت بود هفصد قرن بی دار
зи бедорӣ чу наргис гашта бемор
ز بیداری چو نرگس گشته بیمار
Пас аз умрии ниҳодаи сар ба болин
پس از عمری نهاده سر به بالین
Ба дида вақф карда хоби нӯшин
به دیده وقف کرده خواب نوشین
Ба хоби хуши даруни чашми пари хоб
به خوابِ خوش درون چشم پر خواب
Чу ташна кард сард аз шарбати об
چو تشنه کرد سرد از شربت آب
Шаҳи рӯҳонӣон аз ғояти ҳуш
شه روحانیان از غایت هوش
Ба боғаши баста буд ас б сияҳи гӯш
به باغش بسته بود اس بِ سیه گوش
Халал май хост дар ҷги ошкоро
خلل می خواست در جگ آشکارا
Каз онҷо чун баради каси боди по ро
کز آنجا چون برد کس باد پا را
Чу асби хешро дар боғи диданд
چو اسبِ خویش را در باغ دیدند
Чу асб аз баси нишот аз ҷон ҷаҳиданд
چو اسب از بس نشاط از جان جهیدند
Ки дузди ас б ҷги мости зоҳид
که دزد اس ب جگ ماست زاهد
Каҷ андешаст ин норости зоҳид
کج اندیش است این ناراست زاهد
з аизоҳо накарда ҳеҷ тақсир
ز ایذاها نکرده هیچ تقصیر
Забон таъна бикшоданд бо пер
زبانِ طعنه بگشادند با پیر
Ки эй сад донаи сбҳаҳ дом карда
که ای صد دانه سبحه دام کرده
Маъоӣибро маҳосин ном карда !
معایب را محاسن نام کرده !
Фириштаи рӯеу Иблиси хуӣ
فرشته رویی و ابلیس خویی
Никуӣ чун батон фитнаи ҷӯӣ
نکویی چون بتان فتنه جویی
зи риши ту накӯтар риши бузи нар
ز ریش ت و نکو تر ریش بز نر
Бааст аз тилсони ту ҷли хар
به است از طیلسان تو جل خر
Сару ришаш чу пашм хоя канданд
سر و ریشش چو پشم خایه کندند
Ки бузи ришон барои риш банданд
که بز ریشان برای ریش بندند
Кпи ли андари бало ӣ бади гирифтор
کَپِ ل اندر بلا ی بد گرفتار
Чу дар мисатону саҳбои мӯҳтасиби хор
چو در مستان و صهبا محتسب خوار
Бадӣ карданд ноҳақи мудаббирӣ чанд
بدی کردند ناحق مدبری چند
Бад-ӣни ҳақи иҳонати кофарӣ чанд
بدین حق اهانت کافری چند
Чу зоҳиди сари зи хоби дайри бардошт
چو زاهد سر ز خواب دیر برداشت
Нахусти озоршонрои хи веби пиндошт
نخست آزارشانرا خ وب پنداشت
Ки бо ман худ касеро нест кӣна
که با من خود کسی را نیست کینه
Ба хобами даст чап омад ба сина
به خوابم دست چپ آمد به سینه
Сабаб кам дид ҷавр бесабаб ро
سبب کم دید جور بی سبب را
Ғазаб ҷӯшед мард кам ғазаб ро
غضب جوشید مرد کم غضب را
Чу бе мӯҷиби зи кас озор бошад
چو بی موجب ز کس آزار باشد
Ҳакямонро ғазаб бисёр бошад
حکیمان را غضب بسیار باشد
зи лати хории расида то ба мурдан
ز لت خواری رسیده تا به مردن
Чу оташи гарми гашт аз чӯб хӯрдан
چو آتش گرم گشت از چوب خوردن
Нигоҳи гарм чун оташ бе фурухт
نگاه گرم چون آتش بی فروخت
Залолати пешаро парвона вааш сӯхт
ضلالت پیشه را پروانه وش سوخت
зи зулми куфри ноҳақи брФтоднд
ز ظلمِ کفر ناحق برفتادند
Дарин олам ба дӯзахи дрФтоднд
درین عالم به دوزخ درفتادند
Шуданд андари ҷазои феъли нохуш
شدند اندر جزای فعل ناخوش
Кафи хокистарони тӯфони оташ
کف خاکستران طوفان آتش
бад-инсон моҷаро бигузашт шаш моҳ
بدینسان ماجرا بگذشت شش ماه
Касе зон рози пинҳон кам шуд огоҳ
کسی زان راز پنهان کم شد آگاه
Сгарро ҳеҷ азин қси ҳи хабар на
سگر را هیچ ازین قص ه خبر نه
зи асби ҷгу фарзандони асар на
ز اسب جگ و فرزندان اثر نه
зи ғами дилтанг тар шуд рои дилтанг
ز غم دلتنگ تر شد رای دلتنگ
Наомад устихони рафта дар гунг
نیامد استخوان رفته در گنگ
Шикориро ҳаваси барӣонеи ғоз
شکاری را هوس بریانی غاز
Надонист инки аз дасташи баради боз
ندانست اینکه از دستش برد باز
Ба дил андеша фармуд он сафи оро
به دل اندیشه فرمود آن صف آرا
Зарурат буд ҷустани боди по ро
ضرورت بود جستن باد پا را
Валиаҳди инсмонро дод фармон
ولیعهد اُنسمان را داد فرمان
Ки беас баст корами нои басомон
که بی اس ب است کارم نا بسامان
Ба ҷони кӯшиши намои кини кор дайн аст
به جان کوشش نما کین کار دین است
з ту хоҳад шудан моро яқин аст
ز تو خواهد شدن ما را یقین است
зи ҳарфи ҷади набера шодгар дид
ز حرف جد نبیره شادگر دید
Ба гӯши хеши фол нек бишунид
به گوش خویش فال نیک بشنید
Зафари дархост аз додари довар
ظفر درخواست از دادار داور
зи хўшнўдии дилҳо сохт лашкар
ز خوشنودی دلها ساخت لشکر
Дуои халқ бар фавҷаши тилоия
دعای خلق بر فوجش طلایه
зи чатри ҳам таш бар фарқи соя
ز چتر هم تش بر فرق سایه
Қадам дар раҳи ниҳоди он дар якто
قدم در ره نهاد آن در یکتا
Мусофири гашт чун хуршед танҳо
مسافر گشت چون خورشید تنها
Ба роҳи кандаи ъмҳо равон шуд
به راه کندهٔ عمها روان شد
Ба ҷусту ҷӯии ас б бенишон шуд
به جست و جوی اس ب بی نشان شد
Ба роҳи рафта эшон карда оҳанг
به راه رفته ایشان کرده آهنگ
Гурезон зон раҳу ойин ба фарсанг
گریزان زان ره و آیین به فرسنگ
Пай эшон гирифт андари так ва ду
پی ایشان گرفت اندر تک و دو
На андари гмрҳии шани гашти пайрав
نه اندر گمرهی شان گشت پیرو
Ба ҳаркас шуд дучори онро хабар нест
به هرکس شد دچار آن را خبر نیست
Ба миннат орзӯ мекард аз нест
به منت آرزو می کرد از نیست
ТФоли хост аз пелони дгпол
تفال خواست از پیلان دگپال
Чаҳ ҷои пел каз мӯрони помол
چه جای پیل کز موران پامال
Бад-ӣни хўшхўиии он марди гузида
بدین خوشخویی آن مرد گزیده
Ба гулгашти кпли зоҳиди расида
به گلگشت کپل زاهد رسیده
Ба боғаш ёфт асбии боди рафтор
به باغش یافت اسبی باد رفتار
Чу боди навбаҳорӣ дар чамани зор
چو باد نوبهاری در چمن زار
Кпл дар савмиъаи машғӯли ҳақ буд
کپل در صومعه مشغول حق بود
Ибодатро ҷабин бар хок май суд
عبادت را جبین بر خاک می سود
Адаб кард инсмон бар пои устод
ادب کرد انسمان بر پای استاد
Чу фориғ шуд кпл аз вирду аврод
چو فارغ شد کپل از ورد و اوراد
Ба хоки саҷдаи ихлоси дарави иш
به خاک سجدهٔ اخلاص درو یش
Ҳама тан шуд ҷабин чун сояи хеш
همه تن شد جبین چون سایۀ خویش
Ризоӣ ӯ гирифт ва асб бигирифт
رضای او گرفت و اسب بگرفت
Дуоӣ ӯ гирифту ас б бигирифт
دعای او گرفت و اس ب بگرفت
Ҳамонҷои мҳрқи ъмҳоӣ ӯ буд
همانجا محرق عمهای او بود
Зиёратро равон шуд он ғам андӯд
زیارت را روان شد آن غم اندود
Чу бар хокистар ъамҳои худ рафт
چو بر خاکستر عم های خود رفت
зи баси зорӣ чу ашки азҷоӣ худ рафт
ز بس زاری چو اشک ازجای خود رفت
зи хуршеди эҳтироқ ахтарон дид
ز خورشید احتراق اختران دید
Ситораи сӯхта зон зор нолид
ستاره سوخته زان زار نالید
зи хокистари басар бар хок ме зад
ز خاکستر بسر بر خاک می زد
зи чоки дили гиребон чок ме зад
ز چاک دل گریبان چاک می زد
Гарони зории замонӣ беш ме кард
گران زاری زمانی بیش می کرد
Чаҳ он оташ ки дӯзах мешудӣ сард
چه آن آتش که دوزخ می شدی سرد
Наҷот аз сӯхтан шан додӣ осон
نجات از سوختن شان دادی آسان
Тануриро чаҳ ёрои пеши тӯфон
تنوری را چه یارا پیش طوفان
Валикин рафт нақди фурсат аз даст
ولیکن رفت نقد فرصت از دست
Наомад бози тири рафта дар шаст
نیامد باز تیر رفته در شست
Саҳаргаҳи мори хӯрдаи мурдаи ноком
سحرگه مار خورده مرده ناکام
Чаҳ суди ашкии гавазнони рехтани шом
چه سود اشکی گوزنان ریختن شام
Чу дӯшам кард оташи хонимони сӯз
چو دوشم کرد آتش خانمان سوز
Чаҳ кор ояд марои ин оби имрӯз
چه کار آید مرا این آب امروز
Ба дили гуфто бибояд додани обӣ
به دل گفتا بباید دادن آبی
Ба рӯҳи шани расонӣдани савобӣ
به روح شان رسانیدن ثوابی
Равон шуд то диҳад оби он ҷигари тоб
روان شد تا دهد آب آن جگر تاب
зи мижгон гарчи сад раҳ дода буд об
ز مژگان گرچه صد ره داده بود آب
Вале симурғ монеъ омад ва гуфт
ولی سیمرغ مانع آمد و گفت
Ба гӯшаш дар роз сифтании сифт
به گوشش در راز سفتنی سفت
Ки ъмҳоит ҳаме буданд бе дайн
که عمهایت همی بودند بی دین
Кпли шани сӯхт зон дар оташи кин
کپل شان سوخت زان در آتش کین
Ба мурдани сӯии дӯзах рӯ ниҳоданд
به مردن سوی دوزخ رو نهادند
Азин оташ ба он оташ фитоданд
ازین آتش به آن آتش فتادند
Ба рӯҳашон чаҳ суди ин об додан
به روحشان چه سود این آب دادن
Ки кори бастаро натавон кушодан
که کار بسته را نتوان گشادن
Шитобӣ чун кунӣ кор диранг аст
شتابی چون کنی کار درنگ است
Алоҷи тишнагӣашони об гунг аст
علاج تشنگیشان آب گنگ است
Ҳамаи оби ҷаҳони лухт сароб аст
همه آبِ جهان لخت سراب است
Ки ҷотки ташнаи об ҳубоб аст
که جاتک تشنۀ آبِ حباب است
Садафи ҷузи қатра Нитсаон нахоҳад
صدف جز قطرهٔ نیسان نخواهد
Хизри ҷузи чашма ҳайвон нахоҳад
خضر جز چشمۀ حیوان نخواهد
Вале мушкил ки гунг азатон ниҳон аст
ولی مشکل که گنگ ازتان نهان است
Наёяд бар замин бар осмон аст
نیاید بر زمین بر آسمان است
Агар дар домани ҳиммати зании чанг
اگر در دامنِ همت زنی چنگ
Ки оре бар замин аз осмони гунг
که آری بر زمین از آسمان گنگ
Яқини дони кор мардон карда бошӣ
یقین دان کار مردان کرده باشی
Ба хуишон низ эҳсон карда бошӣ
به خویشان نیز احسان کرده باشی
Кунӣ осони азоби он ҷаҳонӣ
کنی آسان عذابِ آن جهانی
зи зиндони хона оташ Раҳон ӣ
ز زندان خانۀ آتش رهان ی
Касе кӯи тан ба об он бишӯяд
کسی کو تن به آب آن بشوید
зи хокаши гулбуни тавҳиди равед
ز خاکش گلبن توحید روید
Шавад омурзиши чандини гунаҳкор
شود آمرزش چندین گنهکار
Фурӯ шавед зи ҷомаи доғи идбор
فرو شوید ز جامه داغ ادبار
Фаровон дӯзахӣ ёбанд ҷинат
فراوان دوزخی یابند جنّت
Туро бошад савоби андари ҳақиқат
ترا باشد ثواب اندر حقیقت
Чу панд ӯ ба гӯш онсмон шуд
چو پند او به گوش آنسمان شد
Надоди об ва гирифт асб ва равон шуд
نداد آب و گرفت اسب و روان شد
Сгар зон муждаи шодони гашт ва хурсанд
سگر زان مژده شادان گشت و خرسند
Бурун омад ба истиқболи фарзанд
برون آمد به استقبال فرزند
Баҳори ҷон ба он боди баҳорӣ
بهار جان به آن باد بهاری
Расиданд аз раҳи умедворӣ
رسیدند از ره امیدواری
Равад бо бод ҳарҷоӣ ӣ ки хушбӯаст
رود با باد هرجای ی که خوشبوست
Хуши он бӯе ки б адоўрдаҳ ӯст
خوش آن بویی که ب ادآورده اوست
Халос аз банд дев омад ба ҷавлон
خلاص از بند دیو آمد به جولان
Ба пеш тахт шуд боди сулаймон
به پیش تخت شد باد سلیمان
Чу мурғи бастаи пар парвоз ёбад
چو مرغِ بسته پر پرواز یابد
Чу мурдаи умри рафта боз ёбад
چو مرده عمر رفته باز یابد
зи сарви ёси чидаи бори умед
ز سرو یاس چیده بار امید
Сгарро шуд савоб ҷг исмед
سگر را شد ثواب جگ اسمید
Гирифт асб ва ба кор ҷг бипардохт
گرفت اسب و به کار جگ بپرداخت
Қри ани онҷҳони соҳибқирони сохт
قر ان آنجهان صاحبقران ساخت
Азон пас инсмонро ҷонишин кард
ازان پس انسمان را جانشین کرد
Ба тарки салтанати хилвати газ йен кард
به ترک سلطنت خلوت گز ین کرد
Ҳавои гунг дар дили инсмон ро
هوای گنگ در دل انسمان را
Чу ишқ об бӯда ташнаи ҷон ро
چو عشق آب بوده تشنه جان را
Азу фарзандӣ омад поки ҷавҳар
ازو فرزندی آمد پاک جوهر
Чунон каз абри Нитсаон поки гавҳар
چنان کز ابر نیسان پاک گوهر
Шароби хўшдлӣ дар ҷом карда
شراب خوشدلی در جام کرده
Длипи онро ба ҳиндӣ ном карда
دلیپ آن را به هندی نام کرده
Пас аз умрӣ чу фарзандаш ҷавон шуд
پس از عمری چو فرزندش جوان شد
Мҷиби орўзӣ инсмон шуд
مجیب آروزی اُنسمان شد
Васоё дода ва кардаш вале аҳд
وصایا داده و کردش ولی عهد
Равон шуд бо ҳавои гунг бо ҷаҳд
روان شد با هوای گنگ با جهد
Басои муддати басони гӯшаи гирон
بسا مدت بسان گوشه گیران
Риёзат карда чун фармон пазирон
ریاضت کرده چون فرمان پذیران
Нахурда ҳеҷ рӯзу не ба шаб хуфт
نخورده هیچ روز و نی به شب خفت
Брҳмо то бирав ҳозир шуд ва гуфт
برهما تا برو حاضر شد و گفت
Кигар гунгаст мақсӯди ту эй мард
که گر گَنگ است مقصود تو ای مرد
Азин тоъат ба ҳасрати бози пас гирд
ازین طاعت به حسرت باز پس گرد
Вале зи авлоди ту фарзандӣ ояд
ولی ز اولاد تو فرزندی آید
Казу ин қуфли бастаи бргшоид
کزو این قفل بسته برگشاید
Ба навмидӣ равон шуд рои зоҳид
به نومیدی روان شد رای زاهد
Сӯии фарзанди малики орои зоҳид
سوی فرزند ملک آرای زاهد
Васият нома бинвишта ба авлод
وصیت نامه بنوشته به اولاد
Ки аз наслам ҳамон бошад халафи зод
که از نسلم همان باشد خلف زاد
Ки тоъатро кунад бар хештани фарз
که طاعت را کند بر خویشتن فرض
Наад гунг аз само дар домани арз
نهد گنگ از سما در دامن ارض
Длип аз инсмони нақди сухан ро
دلیپ از اُنسمان نقد سخن را
Гиреҳ бар баст чун дар адан ро
گره بر بست چون در عدن را
Азуи фарзанди некӯи сайр т омад
ازو فرزند نیکو سیر ت آمد
Ки номи некӯаш богирт омад
که نام نیکوش باگیرت آمد
зи гулбуни нави гули хандони дамида
ز گلبن نو گل خندان دمیده
зи нилӯфари брмҳо сар кашида
ز نیلوفر برمها سر کشیده
з рӯйиш тофтӣ фари илоҳӣ
ز رویش تافتی فرّ الهی
Длип ӯро супурдаи кори шоҳӣ
دلیپ او را سپرده کار شاهی
Ибодатро сӯии дайр падар шуд
عبادت را سوی دیر پدر شد
Ба шуғлаш низ алқси ҳ басар шуд
به شغلش نیز القص ه بسر شد
Брўҳм хонд ?бурмаи ояти бед
بروهم خواند برما آیت بید
з мақсад бозгардонед навмед
ز مقصد بازگردانید نومید
Даромад навбати богирти саъд
درآمد نوبت باگیرت سعد
Ки будаш сӯрат ва ҳам сирати саъд
که بودش صورت و هم سیرت سعد
Ба ободон ӣ аз эҳсони худ малик
به آبادان ی از احسان خود ملک
Супурда бар валиаҳдони худ малик
سپرده بر ولیعهدان خود ملک
Раҳи ҷаду падарро пеш карда
ره جد و پدر را پیش کرده
Таваккул бар худоӣ хеш карда
توکّل بر خدای خویش کرده
Ба тоъат бар ниҳодаи дили з ҳар чиз
به طاعت بر نهاده دل ز هر چیز
Ба роҳи он ду кас шуд ин сеюм низ
به راه آن دو کس شد این سوم نیز
Мусалласи шакли саъди куҳна дайр аст
مثلث شکل سعد کهنه دیر است
Мисли ҳам дар ҷаҳони солис ба хайр аст
مثل هم در جهان ثالث به خیر است
Ба даъвии шахси солис ихтиёр аст
به دعوی شخص ثالث اختیار است
Сеюм ҳукми шаҳон бар эътибор аст
سوم حکم شهان بر اعتبار است
Амонатро сеюм ҷо ме гузоранд
امانت را سوم جا می گذارند
Сеюмро нек дониста супоранд
سوم را نیک دانسته سپارند
Ба таии рӯзаи шаб хушкаст ноҳор
به طّی روزه شب خشک است ناهار
Биҷуз сиўм набошад вақти ифтор
بجز سیوم نباشد وقت افطار
Ба соли якҳазораш аз ибодат
به سال یکهزارش از عبادت
Брмҳо кард лутф аз ҳади зиёди т
برمها کرد لطف از حد زیاد ت
Бишорат дод к-эй бо ақлу фарҳанг
بشارت داد کای با عقل و فرهنگ
Фиристам баҳри ту аз осмони гунг
فرستم بهر تو از آسمان گنگ
Валикини худ заминро Нитса ти он тоб
ولیکن خود زمین را نیس ت آن تاب
Ки монад пой бар ҷои пеши он об
که ماند پای بر جا پیش آن آب
Шикофади тезии обаши замин ро
شکافد تیزی آبش زمین را
Чу оби тези ханҷари марди кин ро
چو آب تیز خنجر مرد کین را
Бурун созад зи ҷурми хоки густох
برون سازد ز جرم خاک گستاخ
Чу аз тизоб гардад дасти сӯрох
چو از تیزاب گردد دست سوراخ
Ба додан нест аз мо ҳеҷ тақсир
به دادن نیست از ما هیچ تقصیر
Турои лекин бибояд кард тадбир
ترا لیکن بباید کرد تدبیر
Чу афшурдӣ дар ин роҳи сахти по ро
چو افشردی در این راه سخت پا را
Ба курсӣ бар нишони ин муддао ро
به کرسی بر نشان این مدعا را
Ба ёрӣ хостан бо гирати ню
به یاری خواستن با گیرت نیو
Аз онҷо шуд ба даргоҳи мҳодиў
از آنجا شد به درگاه مهادیو
зи баҳри бандагӣ чун сарви озод
ز بهر بندگی چون سرو آزاد
Ду сол беш бар як пои устод
دو سال بیش بر یک پای استاد
Мҳодиў аз карам чун меҳрбон шуд
مهادیو از کرم چون مهربان شد
Ба ҳар неку бади кораш змон шуд
به هر نیک و بد کارش ضمان شد
Ғарази кони ъри з ӯ бар сари пазируфт
غرض کان عر ض او بر سر پذیرفت
Ба ?бурма рафт б агирт хабар гуфт
به برما رفت ب اگیرت خبر گفت
Кушодаи дида бар мо чун дар танг
گشاده دیده بر ما چون درِ تنگ
Равон бикшод қуфли чашмаи гунг
روان بگشاد قفل چشمه گنگ
Ҷудо аз абр шуд борони раҳмат
جدا از ابر شد باران رحمت
На борони оятӣ аз шани раҳмат
نه باران آیتی از شان رحمت
Муъаллақи шари шари обӣ аз ҳавои рехт
معلق شر شر آبی از هوا ریخت
зи дасти қудрати хоси худои рехт
ز دست قدرت خاص خدا ریخت
Чу гунг аз осмон дар олам афтод
چو گنگ از آسمان در عالم افتاد
Мҳодиўи авло бар фарқ ҷо дод
مهادیو اولاً بر فرق جا داد
Ба мор мўиҳоиш шуд наоне
به مار مویهایش شد نهانی
Ба ҷои заҳри оби зиндагонӣ
به جای زهر آب زندگانی
Чу ҷони зиндонии андари турраи ёр
چو جان زندانی اندر طرهٔ یار
Ҳамеи печид бар худ гунг чун мор
همی پیچید بر خود گنگ چون مار
Ки аз рафтани таваққуф чун гузинам
که از رفتن توقف چون گزینم
з риш оем ба сблт бар нишинам
ز ریش آیم به سبلت بر نشینم
Сафари моро латофат ме фазояд
سفر ما را لطافت می فزاید
Ба якҷо ҳам нишин хуш наёяд
به یکجا هم نشین خوش نیاید
Саросемаи ҳамеи гаштии ду адў
سراسیمه همی گشتی دو ادو
Надидаи хешро роҳи падари рӯ
ندیده خویش را راه پدر رو
Дарон жулидаи мӯяши мондаи пинҳон
دران ژولیده مویش مانده پنهان
Бурун ноед зи зулмати оби ҳайвон
برون ناید ز ظلمت آب حیوان
Хазида монад дар вай то ба яксол
خزیده ماند در وی تا به یکسال
Камолӣ ёфт зӯр ӯ ба ҳар ҳол
کمالی یافت زور او به هر حال
Мҳодиўи он замон зон ҷаъди пари хам
مهادیو آن زمان زان جعد پر خم
Гиреҳ бикшод карда ҳалқае кам
گره بگشاد کرده حلقه ای کم
Чу мухлис ёфт зонҷои оби ҷорӣ
چو مخلص یافت زآنجا آب جاری
Равон шуд нарм чун боди баҳорӣ
روان شد نرم چون باد بهاری
Равон бо гират аз пеш ва пас гунг
روان با گیرت از پیش و پس گنگ
Расидаи ғулғули ҷӯшаш ба фарсанг
رسیده غلغل جوشش به فرسنگ
Шуд аз кишвар ба кишвари файзи омаш
شد از کشور به کشور فیض عامش
зи сар богиртӣ афтод номаш
ز سر باگیرتی افتاد نامش
Ба дарё рафт аз онҷо дар таҳи хок
به دریا رفت از آنجا در ته خاک
Шудаи сероби хоки қавми ғамнок
شده سیراب خاک قوم غمناک
Чу зоҳиди қисса аз сар гуфт бо ром
چو زاهد قصه از سر گفت با رام
Ба по афтод роми неки фарҷом
به پا افتاد رامِ نیک فرجام