Мқсўр шуд масолеҳи кори ҷаҳонён

مقصور شد مصالح کار جهانیان

Бар ҳабсу банди ин тани ранҷури нотавон

بر حبس و بند این تن رنجور ناتوان

Дар ҳабсу банд низ надорандам устувор

در حبس و بند نیز ندارندم استوار

То гирд ман набошад даҳ тани нигоҳбон

تا گرد من نباشد ده تن نگاهبان

Ҳар даҳ нишаста бар дар ва бар боми симиҷи ман

هر ده نشسته بر در و بر بام سمج من

Бо якдигар дамодам гӯйанд ҳар замон

با یکدیگر دمادم گویند هر زمان

Хезед ва бингаред мабодо ба ҷодуӣ

خیزید و بنگرید مبادا به جادویی

ӯ аз шикофи равзани пурд бар осмон

او از شکاف روزن پرد بر آسمان

Ҳин бар ҷаҳид зуд ки ҳиялат гирист ин

هین بر جهید زود که حیلت گریست این

Каз офтоб пул кунад аз сояи нардбон

کز آفتاب پل کند از سایه نردبان

Албата ҳеҷ кас ба наяндешад ин сухан

البته هیچ کس به نیندیشد این سخن

Кин шоири мхнс худ кист дар ҷаҳон

کاین شاعر مخنث خود کیست در جهان

Чун бугзарад зи равзан ва чун бар пурди зи симиҷ

چون بگذرد ز روزن و چون بر پرد ز سمج

На мурғ ва мӯш гаштаст ин хоми қалбатон

نه مرغ و موش گشتست این خام قلبتان

Бо ин дили шикаста ва бо дидаи заъиф

با این دل شکسته و با دیده ضعیف

Симиҷии чунин наҳуфтау бандии чунин гарон

سمجی چنین نهفته و بندی چنین گران

Аз ман ҳаме ҳаросанд онон ки солҳо

از من همی هراسند آنان که سالها

Зоишони ҳамеи ҳаросад дар кори ҷнгўон

زایشان همی هراسد در کار جنگوان

Гирам ки сохта шавам аз баҳри корзор

گیرم که ساخته شوم از بهر کارزار

Берун шавам зи гӯшаи ин симиҷи ногаҳон

بیرون شوم ز گوشه این سمج ناگهان

Бочанд каси броим дар қалъа гарчи ман

باچند کس برآیم در قلعه گرچه من

Ширӣ шавам джогаҳ ва пелӣ шавам дмон

شیری شوم دژآگه و پیلی شوم دمان

Пас бе силаҳи ҷанг чигуна кунам магар

پس بی سلاح جنگ چگونه کنم مگر

Мари синаро сипар кунаму пуштро камон

مر سینه را سپر کنم و پشت را کمان

Зеро ки сахт гашта сет аз ранҷанда ин

زیرا که سخت گشته ست از رنج انده این

Чунон ки чифта гашта сет аз бори меҳнати он

چونان که چفته گشته ست از بار محنت آن

Донам ки кас нагардад аз бими гирди ман

دانم که کس نگردد از بیم گرد من

Зингўнаҳи шермардии ман чун шавад аён

زینگونه شیرمردی من چون شود عیان

Ҷонами зи ранҷу меҳнаташон дар шиканҷа аст

جانم ز رنج و محنتشان در شکنجه است

Ёрб зи ранҷу меҳнат бозам Раҳон ба ҷон

یارب ز رنج و محنت بازم رهان به جان

Дар ҳол хуб гардад ҳоли ман ар шавад

در حال خوب گردد حال من ار شود

Бар ҳоли ман дили сқти алмалики меҳрбон

بر حال من دل ثقت الملک مهربان

Хуршеди саракашони ҷаҳони тоҳири алӣ

خورشید سرکشان جهان طاهر علی

Он чарх бо ҷалолат ва он баҳр бе карон

آن چرخ با جلالت و آن بحر بی کران

эй он ҷавон ки чун ту надидаст чархи пер

ای آن جوان که چون تو ندیدست چرخ پیر

Ёраст рои пери туро давлати ҷавон

یارست رای پیر تو را دولت جوان

Ҳам кўФсўни меҳри ту бар хештани дамад

هم کوفسون مهر تو بر خویشتن دمد

зи оҳанаши зимрони дамад аз хори арғавон

ز آهنش ضیمران دمد از خار ارغوان

Бо ҷӯши ҳишмати ту чаҳ саҳро чаҳ кӯҳсор

با جوش حشمت تو چه صحرا چه کوهسار

Бо захми ханҷари ту чаҳ санадон чаҳ парниён

با زخم خنجر تو چه سندان چه پرنیان

Дорад сипеҳри хондаи меҳри туро биноз

دارد سپهر خوانده مهر تو را بناز

Надиҳади замонаи рондаи кини туро амон

ندهد زمانه رانده کین تو را امان

Болои ртбти ту гузаштаи з ҳар фалак

بالای رتبت تو گذشته ز هر فلک

Паҳнои бастати ту расида ба ҳар макон

پهنای بسطت تو رسیده به هر مکان

Як моҳаи давлат ту нагашта сети ҳеҷ чарх

یک ماهه دولت تو نگشته ست هیچ چرخ

Як рӯзаи бахшиш ту надидаст ҳеҷ кон

یک روزه بخشش تو ندیدست هیچ کان

Гиряд ҳамеи ниёзи ҷаҳон бар атои ту

گرید همی نیاز جهان بر عطای تو

Хандад ҳамеи атои ту бар ганҷи шоягон

خندد همی عطای تو بر گنج شایگان

На чархро хилофи ту корӣ ҳаме равад

نه چرخ را خلاف تو کاری همی رود

На маликро зи раъии ту розӣ буд ниҳон

نه ملک را ز رأی تو رازی بود نهان

Пайвастаи тайра ва хаҷаласт абру офтоб

پیوسته طیره و خجل است ابر و آفتاب

Зон лафзи дирафшони туу дасти зарфишон

زان لفظ درفشان تو و دست زرفشان

Ҷоҳи туро саодат чун рӯзро зё

جاه تو را سعادت چون روز را ضیا

Азми туро кифоят чун теғро Фсон

عزم تو را کفایت چون تیغ را فسان

Гар на зи баҳри неъмат будӣ бидон дуруст

گر نه ز بهر نعمت بودی بدان درست

Аз фаслҳои сол набӯдӣ туро хазон

از فصل های سال نبودی تو را خزان

Аз баҳри дидау дили бади хоҳи ту фалак

از بهر دیده و دل بد خواه تو فلک

Созад ҳамеи ҳисому фарозади ҳамеи синон

سازد همی حسام و فرازد همی سنان

Бимат чу теғ сар бузанд душмани ту ро

بیمت چو تیغ سر بزند دشمن تو را

Гар чун қалам набандад пешати миён ба ҷон

گر چون قلم نبندد پیشت میان به جان

Аз ту қарини нусрату иқбол ва давлатаст

از تو قرین نصرت و اقبال و دولتست

Малики ълои давлату дайни соҳиби қирон

ملک علای دولت و دین صاحب قران

Валлоҳ ки чашми чархи ҷаҳондидаи ҳеҷ вақт

والله که چشم چرخ جهاندیده هیچ وقت

На чун ту банда дид ва на чун ӯ хдоигон

نه چون تو بنده دید و نه چون او خدایگان

эй бар ҳавоати халқи ҳама суд карда ман

ای بر هوات خلق همه سود کرده من

Бар мояи ҳавоат чаро кардаам зиён

بر مایه هوات چرا کرده ام زیان

Андари влўъи хизмати хеши эътиқоди ман

اندر ولوع خدمت خویش اعتقاد من

Донеи ҳама ва донад яздони ғайби дон

دانی همه و داند یزدان غیب دان

Чун булбулон навой саноҳои ту задам

چون بلبلان نوای ثناهای تو زدم

То кард рӯзгори марои андари ошён

تا کرد روزگار مرا اندر آشیان

Он рӯй ва қад бӯда чу гулнору нордон

آن روی و قد بوده چو گلنار و ناردان

Бо ранги заъфарон шуда бо заъфи хайзарон

با رنگ زعفران شده با ضعف خیزران

Андари танами зи сармои бФсрдаҳи хӯни тан

اندر تنم ز سرما بفسرده خون تن

Бгдохти бозами оташи дили мағзи устихон

بگداخت بازم آتش دل مغز استخوان

Огндаҳи дил чу нори зи тимор ва ҳар ду рух

آگنده دل چو نار ز تیمار و هر دو رخ

Гашта чу нори кФтаҳу ашкам чу нордон

گشته چو نار کفته و اشکم چو ناردان

То мари марои ду ҳалқа бандаст бар ду пой

تا مر مرا دو حلقه بندست بر دو پای

Ҳастам ду дидаи гӯйӣ аз хӯни ду новдон

هستم دو دیده گویی از خون دو ناودان

Бандами ҳаме чаҳ бояд комрўзи мари маро

بندم همی چه باید کامروز مر مرا

Баста шавад ду пой ба як тори ресмон

بسته شود دو پای به یک تار ریسمان

Чун тори парниёни танам аз лоғарӣ ва ман

چون تار پرنیان تنم از لاغری و من

Монами ҳаме ба сӯрат бе ҷони парниён

مانم همی به صورت بی جان پرنیان

Чандон дурӯғ гуфт нишоед ки шукр ҳаст

چندان دروغ گفت نشاید که شکر هست

Аз рӯй меҳрбонӣ наз рӯй сӯзён

از روی مهربانی نز روی سوزیان

Дар ҳеҷ вақт бешафқат нест гўтўол

در هیچ وقت بی شفقت نیست گوتوال

Ҳар шаб кунад зиёдат бар ман ду посбон

هر شب کند زیادت بر من دو پاسبان

Гуяд нигоҳбонамгар бар шӯй ба бом

گوید نگاهبانم گر بر شوی به بام

Дар чашм коҳат уфтад аз роҳи каҳкашон

در چشم کاهت افتد از راه کهکشان

Дар симиҷи ман дуконӣ чун як бадаст нест

در سمج من دکانی چون یک بدست نیست

Нгзордм ки ҳеҷ нишинам бар он дукон

نگذاردم که هیچ نشینم بر آن دکان

Ин ҳақ бигӯ чигуна тавонам гузордан

این حق بگو چگونه توانم گزاردن

Кин хизматам кунанд ҳмидўн ба ройгон

کاین خدمتم کنند همیدون به رایگان

Ғбно ва андҳо ки марои чархи дздўор

غبنا و اندها که مرا چرخ دزدوار

Бе олати силаҳи бузади роҳи корвон

بی آلت سلاح بزد راه کاروان

Чун давлатӣ намӯд маро меҳнатӣ фузуд

چون دولتی نمود مرا محنتی فزود

Бегардан эй шигифти набӯдаи сети грдрон

بی گردن ای شگفت نبوده ست گردران

Ман рост худ бигӯям чун рост ҳеҷ нест

من راست خود بگویم چون راست هیچ نیست

Худ ростӣ нуҳуфтани ҳаргизи куҷои тавон

خود راستی نهفتن هرگز کجا توان

Будам чунонкии сахт ба андоми корҳо

بودم چنانکه سخت به اندام کارها

Ронадам ҳаме ба давлати султони Комрон

راندم همی به دولت سلطان کامران

Бар кӯҳ разм кардам ва дар беша саф дарид

بر کوه رزم کردم و در بیشه صف درید

Дар ҳамла бар натофтам аз ҳеҷ каси Аннан

در حمله بر نتافتم از هیچ کس عنان

Ҳар ҳафт рӯз кардам ҷангӣ ба ҳафт ҷой

هر هفت روز کردم جنگی به هفت جای

Дар қсҳои нхўондми ҷузи ҷанги ҳФтхўон

در قصها نخواندم جز جنگ هفتخوان

Иқболи шоҳ буду ҷавонӣу бахти нек

اقبال شاه بود و جوانی و بخت نیک

Имрӯз ҳар чаҳ буд ҳама шуд хилофи он

امروز هر چه بود همه شد خلاف آن

Дар рӯзгори ҷустам то пеш ман биҷуст

در روزگار جستم تا پیش من بجست

Дар рӯзгор ҷустан корӣаст коломон

در روزگار جستن کاریست کالامان

Гардуни ҳазор кони ситад аз ман ба ҷавру қаҳр

گردون هزار کان ستد از من به جور و قهر

Ҳарчи он ба зӯр ёфта будам якон якон

هرچ آن به زور یافته بودم یکان یکان

Акнӯн дарин маранҷам дар симиҷи баста дар

اکنون درین مرنجم در سمج بسته در

Бар банд худ нишаста чу бар байзаи мокиён

بر بند خود نشسته چو بر بیضه ماکیان

Рафтани марои зи банд ба зонуаст ё ба даст

رفتن مرا ز بند به زانوست یا به دست

Хуфтан чаҳ ҳалқа ҳоаш нигунаст ё синон

خفتن چه حلقه هاش نگونست یا سنان

Дар икдрми зи зиндон бо оҳании се ман

در یکدرم ز زندان با آهنی سه من

Ҳар шом ва чошт бошам дар иўбаҳи дунон

هر شام و چاشت باشم در یوبه دونان

Скбоҷм орзӯ кунад ва нест оташӣ

سکباجم آرزو کند و نیست آتشی

Ҷузи чеҳра ба зардӣ монанди заъфарон

جز چهره به زردی مانند زعفران

На на на рост гуфтам каз бар вуҷӯди ту

نه نه نه راست گفتم کز بر وجود تو

Дар сабзи марғзорам ва дар тозаи бӯстон

در سبز مرغزارم و در تازه بوستان

Хоҳам ҳаме ки донам бо ту ба ҳеҷ вақт

خواهم همی که دانم با تو به هیچ وقت

Гӯйии ҳамеи дареғ ки ботил шавад фалон

گویی همی دریغ که باطل شود فلان

Оре ба дил ки ҳамчу дигар бандагони нек

آری به دل که همچو دگر بندگان نیک

Масъӯди саъди хизмат ман кард солиён

مسعود سعد خدمت من کرد سالیان

Ин гунбади каён ки бадингуна бе гуноҳ

این گنبد کیان که بدینگونه بی گناه

Бар кунад ва бар кашфати марои беху хонимон

بر کند و بر کشفت مرا بیخ و خانمان

Маъзӯр дорамаш ки шикояти марои зи тест

معذور دارمش که شکایت مرا ز تست

На буд ва ҳаст бандаи ту гунбади каён

نه بود و هست بنده تو گنبد کیان

Вар рӯзгор кард на ӯ ҳам ғуломи тест

ور روزگار کرد نه او هم غلام تست

Аз баҳр ман бигӯӣ мар ӯро ки ҳону ҳон

از بهر من بگوی مر او را که هان و هان

Масъӯди саъди бандаи сӣ сола манаст

مسعود سعد بنده سی ساله منست

Ту низ бандаи манӣ ин қадарро бидон

تو نیز بنده منی این قدر را بدان

Кони кас ки бандагӣ кунадам кӣ ризои даҳум

کان کس که بندگی کندم کی رضا دهم

Кӯро ба умр меҳнатӣ уфтад ба ҳеҷ сон

کو را به عمر محنتی افتد به هیچ سان

эй дода ҷоҳи ту ба ҳамаи давлатии навид

ای داده جاه تو به همه دولتی نوید

эй карда ҷӯади ту ба ҳама наҳимматӣ змон

ای کرده جود تو به همه نهمتی ضمان

Дар порсӣу тозӣ дар назму насри кас

در پارسی و تازی در نظم و نثر کس

Чун ман нишон наёрад гуёу тарҷумон

چون من نشان نیارد گویا و ترجمان

Пари ганҷу пари хазинаи дониш надида анд

پر گنج و پر خزینه دانش ندیده اند

Чун табъу хотири ман ганҷуру қаҳрамон

چون طبع و خاطر من گنجور و قهرمان

Онк ки бонги ман чу ба гӯш сухан расад

آنک که بانگ من چو به گوش سخن رسد

Андари тан фасоҳат гардад равони равон

اندر تن فصاحت گردد روان روان

Ман дар шаби сиёҳами номи ман офтоб

من در شب سیاهم نام من آفتاب

Ман дар маранҷаму сухани ман ба қирвон

من در مرنجم و سخن من به قیروان

Ҷузи ман ки гуфт хоҳад дар хӯрд ту сано

جز من که گفت خواهد در خورد تو ثنا

Ҷузи ту киро расад ба бузургии ман гумон

جز تو که را رسد به بزرگی من گمان

Ороишӣ буд ба ситоишгарӣ чу ман

آرایشی بود به ستایشگری چو من

Дар базму маҷлиси ту ба наврӯзу меҳргон

در بزم و مجلس تو به نوروز و مهرگان

эй офтоби равшани тобони рӯзгор

ای آفتاب روشن تابان روزگار

Кардаст рӯзгори марои доими имтиҳон

کردست روزگار مرا دایم امتحان

Гарчи зи ҳеҷ ҷинс надидам ман ин ъно

گرچه ز هیچ جنس ندیدم من این عنا

На ҳеҷ вақт хондаам аз ҳеҷ достон

نه هیچ وقت خوانده ام از هیچ داستان

Маъзул нест табъи ман аз назм гарчи ҳаст

معزول نیست طبع من از نظم گرچه هست

Маъзулам аз нбштни ин гуфтҳо бенон

معزولم از نبشتن این گفتها بنان

Худ нест бар қлмдони дасти марои сиблат

خود نیست بر قلمدان دست مرا سبیل

Бории маро иҷозат бошад ба дўкдон

باری مرا اجازت باشد به دوکدان

То давлатасту бахт ки дилҳо аз он ва ин

تا دولتست و بخت که دلها از آن و این

Ҳамвора тоза бошаду пайвастаи шодмон

همواره تازه باشد و پیوسته شادمان

Ҳар соъатии зи давлати шамъӣ дигар фурӯз

هر ساعتی ز دولت شمعی دگر فروز

Ҳар лаҳзае зи бахти ниҳолӣ дигар нишон

هر لحظه ای ز بخت نهالی دگر نشان

То фаррухии бпоид дар фаррухии бпоӣ

تا فرخی بپاید در فرخی بپای

То хуррамӣ бимонад дар хуррамии бимон

تا خرمی بماند در خرمی بمان

Аз ҳар чаҳ хостанд ба додӣ ту дод халқ

از هر چه خواستند به دادی تو داد خلق

Акнӯн ту дод халқи зи давлати ҳамеи ситон

اکنون تو داد خلق ز دولت همی ستان

Бниўши қиссаи ман ва онгаҳ Карими вор

بنیوش قصه من و آنگه کریم وار

Бахшоиши ор бар ман бадбахти гуми нишон

بخشایش آر بر من بدبخت گم نشان

То шукр гӯямат зи димоғии ҳамаи хирад

تا شکر گویمت ز دماغی همه خرد

То мадҳи хўонмт ба забонии ҳамаи баён

تا مدح خوانمت به زبانی همه بیان

Чун шукри ман ту нашнавӣ аз ҳеҷ шукри гӯ

چون شکر من تو نشنوی از هیچ شکر گو

Чун мадҳи ман ту нашнавӣ аз ҳеҷ мадҳ хон

چون مدح من تو نشنوی از هیچ مدح خوان

То дар даҳон забон будам дар забони маро

تا در دهان زبان بودم در زبان مرا

Орми забон ба шукру санои ту дар даҳон

آرم زبان به شکر و ثنای تو در دهان

Вонгаҳ ки бесаноӣ ту бошад забони ман

وانگه که بی ثنای تو باشد زبان من

Андари даҳон чаҳ фоида дорад марои забон

اندر دهان چه فایده دارد مرا زبان

эй боди навбаҳории ваии мшкбўии бод

ای باد نوبهاری وی مشکبوی باد

Ин мадҳ ман бигир ва бидон пишгаҳи расон

این مدح من بگیر و بدان پیشگه رسان

БўолФтҳи ровии онкӣ чу ӯ нест ин мдиҳ

بوالفتح راوی آنکه چو او نیست این مدیح

ё дар сароаш хонд ё на ба вақт хон

یا در سراش خواند یا نه به وقت خوان

Донам ки чун бихонад аҳсант ҳо кунанд

دانم که چون بخواند احسنت ها کنند

Қозии хуши ҳикояту лؤлؤии сорибон

قاضی خوش حکایت و لؤلؤی ساربان