Ҷаҳонро чархи заррини чашма заррин мезанад зевар

جهان را چرخ زرین چشمه زرین می زند زیور

Аз он шуд чашмаи хуршед ҳамчун бутаи заргар

از آن شد چشمه خورشید همچون بوته زرگر

Хазонро дод пиндории фалаки малики баҳорӣ ро

خزان را داد پنداری فلک ملک بهاری را

Ки андари боғи заррини тахти гашти он зумуррадин афсар

که اندر باغ زرین تخت گشت آن زمردین افسر

Ҳамон минои ниҳоди атроф гул шуд каҳрабои сӯрат

همان مینا نهاد اطراف گل شد کهربا صورت

Ҳамон наққош бӯда боди дай имрӯз шуд пайкар

همان نقاش بوده باد دی امروز شد پیکر

Замин аз боди фарвардин ки аз гул буд бар чеҳра

زمین از باد فروردین که از گل بود بر چهره

Ба моҳи меҳру меҳри моҳи гашт аз миваи пари шукр

به ماه مهر و مهر ماه گشت از میوه پر شکر

На саҳро рӯй бинмоед ҳаме аз шмъгўни ҳала

نه صحرا روی بنماید همی از شمعگون حله

На гардун рӯй бигушоед ҳаме аз обгуни чодар

نه گردون روی بگشاید همی از آبگون چادر

Бо боғ ва роғ нашносад ҳамеи перӣу кўжӣ ро

با باغ و راغ نشناسد همی پیری و کوژی را

Чу бахти давлати хоҷаи сари сарву қади ърър

چو بخت دولت خواجه سر سرو و قد عرعر

Ба тамаъ ҷустани сурӯш ба ҳаср дидани базмаш

به طمع جستن سروش به حصر دیدن بزمش

Кашида панҷаҳо сарву кушодаи дидаҳо ъбҳр

کشیده پنجه ها سرو و گشاده دیده ها عبهر

Нигаҳ кун дар трнҷстони бороўрдаҳ то бинӣ

نگه کن در ترنجستان بارآورده تا بینی

Ҳазорон лаъибати заррини тани андари зумуррадин мъҷр

هزاران لعبت زرین تن اندر زمردین معجر

Басони душмани хоҷаи туранҷи базми нодида

بسان دشمن خواجه ترنج بزم نادیده

Нигуни овехтаи сет аз шохи тани ларзон ва рӯй асФр

نگون آویخته ست از شاخ تن لرزان و روی اصفر

зи акси ранг ӯ гашта млўни барг чун дебо

ز عکس رنگ او گشته ملون برگ چون دیبا

зи нақли бор ӯ мондаи хамидаи шох чун чанбар

ز نقل بار او مانده خمیده شاخ چون چنبر

Ҳамоно ганҷ бод оварад бигушо дасти бодоиро

همانا گنج باد آورد بگشا دست بادایرا

Ки дар ифшоанд бас беҳад ва зар густард бас бе мар

که در افشاند بس بی حد و زر گسترد بس بی مر

Ту гӯйии хоҷа ҷашнӣ кард ва заҳмат кард хоҳанда

تو گویی خواجه جشنی کرد و زحمت کرد خواهنده

зи баси динор кӯ пошед заррин шуд ҳамаи кишвар

ز بس دینار کو پاشید زرین شد همه کشور

Амиди мамлакати бўнсри асли нусрати дунё

عمید مملکت بونصر اصل نصرت دنیا

Кигар нусрат шавад афсар шавад номаш дару гавҳар

که گر نصرت شود افسر شود نامش در و گوهر

Ҳамеи бахшидаи эзад ба тозии ном ӯ бошад

همی بخشیده ایزد به تازی نام او باشد

Ба эзадгар буд бахшидаи эзади азуи беҳтар

به ایزد گر بود بخشیده ایزد ازو بهتر

Баҳори давлат ӯро шукуфта аз саодати гул

بهار دولت او را شکفته از سعادت گل

Сарои хизмат ӯро кушода аз бузургӣ дар

سرای خدمت او را گشاده از بزرگی در

Ҷаҳони Комрониро зани вари рой ӯ гардун

جهان کامرانی را زن ور رای او گردون

Биҳишти шодмониро зи дасти ҷӯад ӯ кавсар

بهشت شادمانی را ز دست جود او کوثر

Буд бунёди азмашро зи чархи бесутуни кӯшиш

بود بنیاد عزمش را ز چرخ بیستون کوشش

Сазад киштии ҳзмшро зи кӯҳи бесутуни лангар

سزد کشتی حزمش را ز کوه بیستون لنگر

Чу размаш дар Нидо ояд ба теғаш ҷон диҳад посух

چو رزمش در ندا آید به تیغش جان دهد پاسخ

Чу базмаш дар маро уфтад зи дасташи кони баради кайфар

چو بزمش در مرا افتد ز دستش کان برد کیفر

зи васфу наът ӯ хираи зи мадҳу шукр ӯ оҷиз

ز وصف و نعت او خیره ز مدح و شکر او عاجز

Равонҳои сухани санҷу забонҳои сухани густар

روان های سخن سنج و زبان های سخن گستر

Амал беном ӯ ҷоҳили амл бебазл ӯ вола

عمل بی نام او جاهل امل بی بذل او واله

Сахо бефеъл ӯ ноқиси сухан беқавл ӯ абтар

سخا بی فعل او ناقص سخن بی قول او ابتر

Фузуд аз ҷоҳу барад аз ҷону ҷуст аз табъ ва дод аз дил

فزود از جاه و برد از جان و جست از طبع و داد از دل

Амалро ъзи амлро раҳи сахоро дили суханро фар

عمل را عز امل را ره سخا را دل سخن را فر

Зиҳӣ чун бахт бар ту шуда бар ҳар тании пайдо

زهی چون بخت بر تو شده بر هر تنی پیدا

Зиҳӣ чун рози меҳри ту шуда дар ҳар дилии мзмр

زهی چون راز مهر تو شده در هر دلی مضمر

Надонад кӯҳи Бобулро ҳамеи ҳалами ту як зарра

نداند کوه بابل را همی حلم تو یک ذره

Бихонад баҳри қулзумро ҳамеи ҷӯади ту як Фрғр

بخواند بحر قلزم را همی جود تو یک فرغر

зи тоби оташ теғат баҷушад об дар Ҷайҳун

ز تاب آتش تیغت بجوشد آب در جیحون

зи зӯри шеҳаи Рахшати бирезади хора дар крдр

ز زور شیهه رخشت بریزد خاره در کردر

Забон дода шукуфаи ту сиёдатро ба неку бад

زبان داده شکوفه تو سیادت را به نیک و بد

Змон карда нФози ту сиёсатро ба нафъу зр

ضمان کرده نفاذ تو سیاست را به نفع و ضر

Саноро асли ту умдаи дҳоро ақли ту марказ

ثنا را اصل تو عمده دها را عقل تو مرکز

Адабро табъи ту мизони хирадро рои ту довар

ادب را طبع تو میزان خرد را رای تو داور

Шарафи асли туро қайии ҳунари ақли туро нофиз

شرف اصل تو را قیم هنر عقل تو را نافذ

Вафои табъи туро сайқали зкои рои туро раҳбар

وفا طبع تو را صیقل ذکا رای تو را رهبر

Ҳаме бе амри меҳри ту арз накушояд аз унсур

همی بی امر مهر تو عرض نگشاید از عنصر

Ҳаме бо наҳй кини ту арз бигурезад аз ҷавҳар

همی با نهی کین تو عرض بگریزد از جوهر

Хисоли ту ба ҳар саъйу замири ту ба ҳар фикрат

خصال تو به هر سعی و ضمیر تو به هر فکرت

Мисоли ту ба ҳар ҳукму ҳузури ту ба ҳар маҳзар

مثال تو به هر حکم و حضور تو به هر محضر

Ҳама саъдаст бенаҳс ва ҳама нураст бе зулмат

همه سعدست بی نحس و همه نورست بی ظلمت

Ҳамаи инсоф безулму ҳамаи маърӯф бе мункир

همه انصاف بی ظلم و همه معروف بی منکر

Ҷаҳонии зода аз табъат ба обу боди сарду хуш

جهانی زاده از طبعت به آب و باد سرد و خوش

Дарахтии руста аз хилқат ба шоху бехи сабз ва тар

درختی رسته از خلقت به شاخ و بیخ سبز و تر

Чу аз хӯн дар баргардони бибандади айбаи ҷавшан

چو از خون در برگردان ببندد عیبه جوشن

Чу аз туф дар сари мардони бтФсди байзаи мғФр

چو از تف در سر مردان بتفسد بیضه مغفر

Дар он танагӣ ки чун дӯзахи ялони размро гардад

در آن تنگی که چون دوزخ یلان رزم را گردد

зи гармо рӯй чун ангушту зи туфи дида чун ахгар

ز گرما روی چون انگشت و ز تف دیده چون اخگر

Салбҳо зи аФринши боргиронро бадал гардад

سلب ها ز افرینش بارگیران را بدل گردد

Шавад ашҳб ба гирд абраш шавад адҳами зи хӯни ашқр

شود اشهب به گرد ابرش شود ادهم ز خون اشقر

Ҳавои мзлми тира мисолӣ гардад аз дӯзах

هوای مظلم تیره مثالی گردد از دوزخ

Замини ҳоили тафта қиёсӣ гирад аз маҳшар

زمین هایل تفته قیاسی گیرد از محشر

зи кории қӯт ҳамла билразад қомати найза

ز کاری قوت حمله بلرزد قامت نیزه

зи тории зулмат захмат битобад сафҳаи ханҷар

ز تاری ظلمت زخمت بتابد صفحه خنجر

Бариро кӯфтаи бораи дилиро дӯхтаи зубин

بری را کوفته باره دلی را دوخته زوبین

Сирриро хору хаси болини таниро хоку хӯни бистар

سری را خار و خس بالین تنی را خاک و خون بستر

Ба захм аз шахси маҷрӯҳони дамади рӯин зи озриўн

به زخم از شخص مجروحان دمد روین ز آذریون

зи хӯн бар рӯй ханҷарҳо кафади лолаи зи нилӯфар

ز خون بر روی خنجرها کفد لاله ز نیلوفر

Аҷали доман кашон ояд гиребони амл дар каф

اجل دامن کشان آید گریبان امل در کف

Қазои наъраи занони хезади мхориқи бало бар сар

قضا نعره زنان خیزد مخاریق بلا بر سر

зи бими маргу ҳирси номи ҷӯшони пари дилу бади дил

ز بیم مرگ و حرص نام جوشان پر دل و بد دل

Гурезони ин чу мӯши кӯр ва тозон он чун мори кар

گریزان این چو موش کور و تازان آن چون مار کر

Туро бенанд бар кӯҳӣ шуда дар ҳамла чун бодӣ

تو را بینند بر کوهی شده در حمله چون بادی

Чу барқии наъраи пари оташ чу раъдии ҳалқи пари тундар

چو برقی نعره پر آتش چو رعدی حلق پر تندر

Ҳиўнии тунди хорои шахси оҳани соқи санадони сам

هیونی تند خارا شخص آهن ساق سندان سم

Уқобии тези кӯҳи анҷоми ҳомӯни кӯби дарё дар

عقابی تیز کوه انجام هامون کوب دریا در

Сарин ӯ надидаи шеб ва чун шеби дарозаши дам

سرین او ندیده شیب و چون شیب درازش دم

Брхш ӯ нахурда захм ва бар захми ду дасташ бар

برخش او نخورده زخم و بر زخم دو دستش بر

Ҳазорон доираи бинии ҳазорон хат ки бинагорад

هزاران دایره بینی هزاران خط که بنگارد

Гуҳи новирд чун паргору гоҳи пўиаҳ чун мстр

گه ناورد چون پرگار و گاه پویه چون مسطر

Ба дастати гавҳарии ларзони фалаки ҷурми нуҷуми огӣн

به دستت گوهری لرزان فلک جرم نجوم آگین

Мураккаби нуқра дар алмосу маъҷуни об дар озар

مرکب نقره در الماس و معجون آب در آذر

зи ҷони дӯдӣ барангезӣ бидон пӯлод чун оташ

ز جان دودی برانگیزی بدان پولاد چون آتش

зи гирди абрии броФрозӣ бар он шабдиз чун сарсар

ز گرد ابری برافرازی بر آن شبدیز چون صرصر

Дурахши ин фурӯ гирад ҳама рӯй ҳавои яксон

درخش این فرو گیرد همه روی هوا یکسان

Нъоли он фурӯи кӯбади ҳама рӯй замин яксар

نعال آن فرو کوبد همه روی زمین یکسر

Гуҳии ин бар гуҳари тобад чу ёқӯтии туро дар каф

گهی این بر گهر تابد چو یاقوتی تو را در کف

Гуҳии он пургиреҳи печад чу събонӣ ба чанги андар

گهی آن پرگره پیچد چو ثعبانی به چنگ اندر

Чаҳ бозу ва чаҳ дастаст онкӣ гирад сустӣу кундӣ

چه بازو و چه دستست آنکه گیرد سستی و کندی

Азин дандони пели маст аз он чанголи шери нар

ازین دندان پیل مست از آن چنگال شیر نر

Наҳанги ҳайбатат ҳар сӯ чу бод андар кашида дам

نهنگ هیبتت هر سو چو باد اندر کشیده دم

эй нусратат чун абр бар ҳар сӯи кушодаи пар

همای نصرتت چون ابر بر هر سو گشاده پر

Халилии ту ки ҳар оташи туро ҳамсон буд бо гул

خلیلی تو که هر آتش تو را همسان بود با گل

Климии ту ки ҳар дарёи туро осон диҳад маъбар

کلیمی تو که هر دریا تو را آسان دهد معبر

Мъозоллаҳ на инӣ ва на онӣ балки худ ҳастӣ

معاذالله نه اینی و نه آنی بلکه خود هستی

зи наъти фаҳмҳо беруни зи ҳади ваҳмҳо бартар

ز نعت فهم ها بیرون ز حد وهم ها برتر

Надонам гуфт мадҳи ту бақои бодат ки аз ртбт

ندانم گفت مدح تو بقا بادت که از رتبت

Сари уммоли ҳндстони расонидӣ ба гардун бар

سر عمال هندستان رسانیدی به گردون بر

Бидон беҷон ки ҳамчун ҷон шудаст анбози андеша

بدان بی جان که همچون جان شدست انباز اندیشه

Нахондаи ҳеҷ илмӣу тамоми ълмҳош аз бар

نخوانده هیچ علمی و تمام علمهاش از بر

Фарӣ зон тундараст зард ва он фориғи дили гирён

فری زان تندرست زرد و آن فارغ دل گریان

Шигифти он ростгӯии гунг ва он қӯт кун лоғар

شگفت آن راستگوی گنگ و آن قوت کن لاغر

Таниш чун устихони сахту дилаш ҳамчун шиками холӣ

تنش چون استخوان سخت و دلش همچون شکم خالی

Забон чун дасти нерӯманду сар чун пои гом овар

زبان چون دست نیرومند و سر چون پای گام آور

Ба ту ховари муқаллиди гашти хуршед аз барои он

به تو خاور مقلد گشت خورشید از برای آن

Бипошад бар ҷаҳони нурӣ ки афзӯн ояд аз ховар

بپاشد بر جهان نوری که افزون آید از خاور

зи номи тести рои ту ҳамаи роҳат ки бе ҳар ду

ز نام تست رای تو همه راحت که بی هر دو

Нагирад рӯҳи родӣ тан наёрад шохи шодӣ бар

نگیرد روح رادی تن نیارد شاخ شادی بر

Туе инсофу ҳукми ту чу дониши ақлро шоён

تویی انصاف و حکم تو چو دانش عقل را شایان

Туе иқболу малики ту чу дидаи чашмро дар хур

تویی اقبال و ملک تو چو دیده چشم را در خور

Набард афрӯхтӣ як чанду базми орои як чанде

نبرد افروختی یک چند و بزم آرای یک چندی

Ки гоҳе навбат теғаст ва гоҳе навбати соғар

که گاهی نوبت تیغست و گاهی نوبت ساغر

Нзибд чун ба ҷоу даври бгроиди нишоти ту

نزیبد چون به جا و دور بگراید نشاط تو

Ба ҷузи хуршед май паймоӣу ҷузи ноҳиду хунёгар

به جز خورشید می پیمای و جز ناهید و خنیاگر

Аз он маъшӯқи ҳўроиин аз он маъшӯқи срўосо

از آن معشوق حورآیین از آن معشوق سروآسا

Вази он хўшхўии гули ориз ва зон зебои маи пайкар

وز آن خوشخوی گل عارض و زان زیبای مه پیکر

Бихоҳ он табъро қӯт бихоҳ он комро лиззат

بخواه آن طبع را قوت بخواه آن کام را لذت

Бихоҳ он чашмро лола бихоҳ он мағзро анбар

بخواه آن چشم را لاله بخواه آن مغز را عنبر

Бутӣ каз тан ба зулф ва рух кашиду баради ҳушу дил

بتی کز تن به زلف و رخ کشید و برد هوش و دل

На чун ӯ лъбтии дигар на чун ӯ сӯратии дилбар

نه چون او لعبتی دیگر نه چون او صورتی دلبر

Ба хизмати пеш рӯй ӯ миёни бастаи сети шохи гул

به خدمت پیش روی او میان بسته ست شاخ گل

зи ҳишмати пеши зулф ӯ сроФкндсти сиснбр

ز حشمت پیش زلف او سرافکندست سیسنبر

Ба хуйу одати обо ба ҷамъи зоирони зари даҳ

به خوی و عادت آبا به جمع زایران زر ده

Ба расму сирати аҷдоди ҷашни меҳргон май хур

به رسم و سیرت اجداد جشن مهرگان می خور

Бидонро ғами ҳамеи молад ба лафз равад шодӣ кун

بدان را غم همی مالد به لفظ رود شادی کن

Бадиро ҷони ҳамеи коҳад ба ҷони ҷоми ҷон парвар

بدی را جان همی کاهد به جان جام جان پرور

Бабри баҳр нишотанда ба авдӣ аз дили ъушрат

ببر بهر نشاط انده به عودی از دل عشرت

Бизан баҳри димоғи оташ ба авдӣ дар дили миҷмар

بزن بهر دماغ آتش به عودی در دل مجمر

Бзргои ҳеҷ иқболам набошад чун қабули ту

بزرگا هیچ اقبالم نباشد چون قبول تو

Ки чун ман нест мадҳати гӯй ва чун ту нест мадҳати хар

که چون من نیست مدحت گوی و چون تو نیست مدحت خر

Арӯси табъ ман бипазир азирои шоҳи аҳрорӣ

عروس طبع من بپذیر ازیرا شاه احراری

Ҳар озодаи туро бандаи сет ва ҳар хоҷаи туро чокар

هر آزاده تو را بنده ست و هر خواجه تو را چاکر

Нигорӣ каз ҷамол ӯ ҷаҳон чун бӯстони хуррам

نگاری کز جمال او جهان چون بوستان خرم

Баҳорӣ каз баҳои ӯ замин чун осмони анвар

بهاری کز بهای او زمین چون آسمان انور

Ҳамаи сари сӯрату сФўти ҳамаи тани зинати мадҳат

همه سر صورت و صفوت همه تن زینت مدحت

Барин аз нури дили кисват бар он аз лутфи ҷони зевар

برین از نور دل کسوت بر آن از لطف جان زیور

Ба арҷи гавҳари шҳўору арзи лؤлؤи лоло

به ارج گوهر شهوار و ارز لؤلؤ لالا

Ба фари афсари фағфуру қадари ёраи қайсар

به فر افسر فغفور و قدر یاره قیصر

Ба нақши дибаҳи рӯмӣу буии анбари Соро

به نقش دیبه رومی و بوی عنبر سارا

Ба ҳасани сӯрати Монӣу зеби лаъибати озар

به حسن صورت مانی و زیب لعبت آذر

Валикини бахт бемаънӣ ба тундӣ мекунад даъвӣ

ولیکن بخت بی معنی به تندی می کند دعوی

Намоишу озмоишро шавад ҳар соъатии дигар

نمایش و آزمایش را شود هر ساعتی دیگر

Сарой дил танасту тан ба меҳнат мешавад вайрон

سرای دل تنست و تن به محنت می شود ویران

Амир тан диласту дил з анда мекашад лашкар

امیر تن دلست و دل ز انده می کشد لشکر

Нҳўс толеъӣ кардаст кору ҳоли ман тира

نحوس طالعی کردست کار و حال من تیره

Ба ҳасбати ҳол ман бишинав ба ибрати ҳол ман бингар

به حسبت حال من بشنو به عبرت حال من بنگر

зи гетии зодаи табъи ман зи табъи ман сухани зода

ز گیتی زاده طبع من ز طبع من سخن زاده

Миёни модару фарзанди мондаи табъи ман музтар

میان مادر و فرزند مانده طبع من مضطر

Бгриди чашми назм ӯ бинолад ҳақи наср ӯ

بگرید چشم نظم او بنالد حق نثر او

Аз он бе манфиати фарзанд ва зон номеҳрбони модар

از آن بی منفعت فرزند و زان نامهربان مادر

Бигир ин моя аз шахсе ки андари қабзаи меҳнат

بگیر این مایه از شخصی که اندر قبضه محنت

зи обу оташи хотир хилолаш монаду хокистар

ز آب و آتش خاطر خلالش ماند و خاکستر

Гуҳии васвоси бекорӣ ба фарқаш мезанад митин

گهی وسواس بیکاری به فرقش می زند میتین

Гуҳии тимори бедорӣ ба чашмаш дар хулд нашутур

گهی تیمار بیداری به چشمش در خلد نشتر

Ба заъфи зимронши тан ба хами хайзаронаши қад

به ضعف ضیمرانش تن به خم خیزرانش قد

Ба лавни шнблидши рух ба ранги ёсаминаш бар

به لون شنبلیدش رخ به رنگ یاسمینش بر

Басони бози бастаи пой ва чун тӯтии кушодаи лаб

بسان باز بسته پای و چون طوطی گشاده لب

Сипед аз ҷоҳи ту рӯйу сиёҳ аз мадҳи ту дафтар

سپید از جاه تو روی و سیاه از مدح تو دفتر

Чу симу зар ниҳон дорандаш аз бегона дар хона

چو سیم و زر نهان دارندش از بیگانه در خانه

Чу санг ва гул нагардонандаш андари хона бо знбр

چو سنگ و گل نگردانندش اندر خانه با زنبر

Ҳавои шаби либос ӯ зи меҳрати сохтаи анҷум

هوای شب لباس او ز مهرت ساخته انجم

Даҳони заҳри таъм ӯ з шукрат ёфта шукр

دهان زهر طعم او ز شکرت یافته شکر

Сипеҳраш ишва додаст ӯро вФтодаҳи хуш

سپهرش عشوه دادست او را وفتاده خوش

Замонаи ши ваъда Эй кардаст ва ӯро омадаи бовар

زمانه ش وعده ای کردست و او را آمده باور

Ҳаме то андарин гетӣ ба хилқат муҷтамаъ бошад

همی تا اندرین گیتی به خلقت مجتمع باشد

зи регу сангу дашту кӯҳу зобу хоку баҳр ва бар

ز ریگ و سنگ و دشت و کوه و زاب و خاک و بحر و بر

Асар бошад зи хайру шари ду оламро зи шаш ҷониб

اثر باشد ز خیر و شر دو عالم را ز شش جانب

Мадад хоҳад з беш ва кам чаҳор арқон ва ҳафт ахтар

مدد خواهد ز بیش و کم چهار ارکان و هفت اختر

Наравед шох беабрӯ нахезад абр бе дарё

نروید شاخ بی ابرو نخیزد ابر بی دریا

Набошад меҳр бечарх ва нагардад чарх бе меҳвар

نباشد مهر بی چرخ و نگردد چرخ بی محور

Ба дасти бахт ҳар чизе ки он беҳтар буд бустон

به دست بخت هر چیزی که آن بهتر بود بستان

Ба пои фахр ҳар авҷӣ ки он бартар буд биспур

به پای فخر هر اوجی که آن برتر بود بسپر

зи гиряи қисми чашми ту ба девони гиряи хома

ز گریه قسم چشم تو به دیوان گریه خامه

зи нолаи хати гӯши ту ба маҷлиси нолаи мзмр

ز ناله خط گوش تو به مجلس ناله مزمر

Сипеҳри оростаи айшати ҷаҳони афрӯхтаи умрат

سپهر آراسته عیشت جهان افروخته عمرت

Ба маҷду фахру ҷоҳу бахту ъзу номи кому кар

به مجد و فخر و جاه و بخت و عز و نام کام و کر

Ҷавоби шоир розӣ бигуфтам кӯ ҳаме гуяд

جواب شاعر رازی بگفتم کو همی گوید

Саҳаргоҳони яке ъмдо ба саҳро бигузар ва бингар

سحرگاهان یکی عمدا به صحرا بگذر و بنگر