Қавлаи таъолӣ :у إзои сأлки ибодии алоиаҳ . . . Муфассирон гуфтанд чун оят омад киу қоли рбкми адъўнии أстҷби лакам ёрон гуфтанд ё расӯли аллоҳ акнӯн ки моро бдъо фармуданд кӣ хонем ва чун хонем ? буруз хонем ё бшб ? боўоз баланд хонем ё нарм хонем ? наздикаст то броз хонем ? ё давраст то боўоз хонем ?

قوله تعالی: وَ إِذا سَأَلَکَ عِبادِی الآیة... مفسّران گفتند چون آیت آمد که وَ قالَ رَبُّکُمُ ادْعُونِی أَسْتَجِبْ لَکُمْ یاران گفتند یا رسول اللَّه اکنون که ما را بدعا فرمودند کی خوانیم و چون خوانیم؟ بروز خوانیم یا بشب؟ بآواز بلند خوانیم یا نرم خوانیم؟ نزدیک است تا براز خوانیم؟ یا دور است تا بآواز خوانیم؟

Раби алъзаҳи бҷўоби эшон ин оят фиристоду إзои сأлки ибодии анӣ . . . Овардаанд дар баъзе кутуб ки чун Мӯсои алайҳи ассалом бо ҳақ муноҷот кард гуфт бори худоё ! даврӣ то туро боўоз хонам ? ё наздикӣ то броз хонам ? ҷавоб омад ки эй Мӯсо ! агар давриро ҳаддии бунаами ҳаргиз бон нарисӣ , ва агар наздикиро ҳаддии бунаами тоқати надорӣ ,у зери бори азимату ҷалоли мо пасти шӯй .

رب العزة بجواب ایشان این آیت فرستاد وَ إِذا سَأَلَکَ عِبادِی عَنِّی... آورده‌اند در بعضی کتب که چون موسی علیه السّلام با حق مناجات کرد گفت بار خدایا! دوری تا ترا بآواز خوانم؟ یا نزدیکی تا براز خوانم؟ جواب آمد که ای موسی! اگر دوری را حدی بنهم هرگز بآن نرسی، و اگر نزدیکی را حدّی بنهم طاقت نداری، و زیر بار عظمت و جلال ما پست شوی.

Пери тариқат азинҷо гуфт : илоҳӣ аз наздик нишонат медиҳанду бартар аз онӣ , ваз даврат мепиндоранду наздиктар аз ҷонӣ , мавҷӯди нафасҳои ҷавонмардоне , ҳозири дилҳои зокироне . Малико ! ту онӣ ки худ гуфтӣ ва чунонк гуфтӣ онӣ . Бишинав латифаи некӯи дарин оят : гуфтанд савол ҳар равандаи далели ҳол ӯ бошад , қавмиро ҳамаи андешаи махлуқоту муҳаддисоти гирифта буду зи ҳиммати дуни чандон дар маснӯъот овехтанд ки худ пурвой сонеъ надоштанд , ва бо ҳақиқати маърифат ӯ напардохтанад , то яке аз рӯҳ пурсед , яке аз кӯҳ , яке аз моли ғанимат , яке аз ҳоли ятемон , яке аз хамру қимор , яке аз узри занон , лои ҷурми ҷавоби ҳамгинон бавосита дод чунонк гуфт исӣлўнки ани алأнФоли қул алأнФоли ллаҳ ва алрасул алоиаҳу исӣлўнки ани алрўҳ , қул алрўҳи ман أмри рабии алоиаҳ . Ва исӣлўнки ани алҷболи Фқли инсФҳои рабии нсФо .

پیر طریقت ازینجا گفت: الهی از نزدیک نشانت میدهند و برتر از آنی، وز دورت می‌پندارند و نزدیک‌تر از جانی، موجود نفسهای جوانمردانی، حاضر دلهای ذاکرانی. ملکا! تو آنی که خود گفتی و چنانک گفتی آنی. بشنو لطیفه نیکو درین آیت: گفتند سؤال هر رونده دلیل حال او باشد، قومی را همه اندیشه مخلوقات و محدثات گرفته بود و ز همت دون چندان در مصنوعات آویختند که خود پروای صانع نداشتند، و با حقیقت معرفت او نپرداختند، تا یکی از روح پرسید، یکی از کوه، یکی از مال غنیمت، یکی از حال یتیمان، یکی از خمر و قمار، یکی از عذر زنان، لا جرم جواب همگنان بواسطه داد چنانک گفت یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْأَنْفالِ قُلِ الْأَنْفالُ لِلَّهِ وَ الرَّسُولِ الآیة وَ یَسْئَلُونَکَ عَنِ الرُّوحِ، قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّی الآیة. وَ یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْجِبالِ فَقُلْ یَنْسِفُها رَبِّی نَسْفاً.

эй Сайиди содот вае меҳтари коинот ! эшон ки фармуд аз мо бо дайгарӣ пардохтанд , ва бақадр ҳиммати худ савол карданд , ҳамаро ту эй Муҳамади ҷавоби даҳ !у мақсӯдҳошон дар канор на , бози қавмӣ ки аз мо пурсанад ва аз дӯстии мо бо дайгарӣ напардозанд , тахсӣсу ташрифи эшонро бҷўоби восита аз миён бурдорам бахудии худашони ҷавоби даҳум .

ای سید سادات و ای مهتر کائنات! ایشان که فرمود از ما با دیگری پرداختند، و بقدر همت خود سؤال کردند، همه را تو ای محمد جواب ده! و مقصودهاشان در کنار نه، باز قومی که از ما پرسند و از دوستی ما با دیگری نپردازند، تخصیص و تشریف ایشان را بجواب واسطه از میان بردارم بخودی خودشان جواب دهم.

Фإнӣ қариб нагуфт қул ании қариби он гуҳ дар ташриф биФзўд гуфт : ибодии бандагони ман , рҳикони ман , азоФти эшон бо худ кард , агар каъбаи сангинро бончи рақам азоФт биравӣ кашид ва гуфт тҳри байтии чандон шараф ёфт ки мтоФи ҷаҳонёну қиблаи оламёни гашт , ва аз ҳар ҷабборӣ ки қасд он кард озод шуд . Пас бандаи муъмин бо маърифату тавҳид чун ин рақами тахсӣс ва азоФт биравӣ кашид аввалитар ки бкромтҳо ва ртбтҳо расад ва гуфтаанд ки абд бар ду қисмаст яке онаст ки ин ном бар вай афтод аз тариқи эҷоду тасхир , ва барин маънӣ гуфт аллоҳи ҷли ҷалолаи إни кули ман фии алсмоўоту алأрзи إлои отии арраҳмони ъбдо , ва барин эътибори муъмину кофару садиқу зиндиқро абд гӯйанд .

فَإِنِّی قَرِیبٌ نگفت قل انّی قریب آن گه در تشریف بیفزود گفت: عِبادِی بندگان من، رهیکان من، اضافت ایشان با خود کرد، اگر کعبه سنگین را بآنچ رقم اضافت بروی کشید و گفت طَهِّرْ بَیْتِیَ چندان شرف یافت که مطاف جهانیان و قبله عالمیان گشت، و از هر جبّاری که قصد آن کرد آزاد شد. پس بنده مؤمن با معرفت و توحید چون این رقم تخصیص و اضافت بروی کشید اولی‌تر که بکرامتها و رتبتها رسد و گفته‌اند که عبد بر دو قسم است یکی آنست که این نام بر وی افتاد از طریق ایجاد و تسخیر، و برین معنی گفت اللَّه جل جلاله إِنْ کُلُّ مَنْ فِی السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ إِلَّا آتِی الرَّحْمنِ عَبْداً، و برین اعتبار مؤمن و کافر و صدیق و زندیق را عبد گویند.

Ва қисм дигар онаст ки ин ном биравӣ афтод аз тариқи тахсӣсу ташрик , чунонк гуфту إзои сأлки ибодии ании алоиаҳ . . . إни ибодии лӣси лаки алайҳими султони алоиаҳ , أсрии бъбдаҳи алоиаҳ ,у ибоди арраҳмони алоиаҳ . . . , ва барин эътибор агар фосиқиро гӯйанд ё кофариро ки ваии банда худо нест ки банда тоғӯтаст ,у бандаи ҳўӣу шаҳват раво бошад ва ба қоли аллоҳи ъзу ҷлу абди алтоғўту қол алнабӣ « тъси абди алдрҳм » .

و قسم دیگر آنست که این نام بروی افتاد از طریق تخصیص و تشریک، چنانک گفت وَ إِذا سَأَلَکَ عِبادِی عَنِّی الآیة... إِنَّ عِبادِی لَیْسَ لَکَ عَلَیْهِمْ سُلْطانٌ الآیة، أَسْری‌ بِعَبْدِهِ الآیة، و عِبادُ الرَّحْمنِ الآیة...، و برین اعتبار اگر فاسقی را گویند یا کافری را که وی بنده خدا نیست که بنده طاغوت است، و بنده هوی و شهوت روا باشد و به قال اللَّه عز و جل وَ عَبَدَ الطَّاغُوتَ و قال النبی «تعس عبد الدرهم».

أҷиби дъўаҳи алдоъи إзои дъони ин бози кароматӣ дигараст вобндгон ,у фазлии дигар , ки иҷобати худ дар хондану дуо кардан эшон баст , на дар ихлоси аъмоли эшон . То агар муфлисӣ бошад ё осӣӣ ки аз сари надомату шикастагӣ бе бизоъати тоъат ӯро хонд , навмед набошад ,у хондани бандаи мари худоиро се рӯй дорад ҳар се дуо гӯйанд : аввал онаст ки биравӣ сано гуяду бпо кӣ бастоед ,у бегонагии вай иқрор диҳад , чунонк гуяд « анати аллоҳи лои илоҳи анат , рбнои лаки алҳмд » ҳозоу амсола ,у илайҳи алошораҳ

أُجِیبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذا دَعانِ این باز کرامتی دیگر است وابندگان، و فضلی دیگر، که اجابت خود در خواندن و دعا کردن ایشان بست، نه در اخلاص اعمال ایشان. تا اگر مفلسی باشد یا عاصیی که از سر ندامت و شکستگی بی بضاعت طاعت او را خواند، نومید نباشد، و خواندن بنده مر خدای را سه روی دارد هر سه دعا گویند: اول آنست که بروی ثنا گوید و بپا کی بستاید، و بیگانگی وی اقرار دهد، چنانک گوید «انت اللَّه لا اله انت، ربنا لک الحمد» هذا و امثاله، و الیه الاشارة

Бқўлаҳи слии аллоҳи алайҳу ?алау силам «у алдъоءи ҳўи алъбодаҳ » .

بقوله صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم «و الدعاء هو العبادة».

Дигар ваҷҳ онаст ки банда афв хоҳаду мағфирату раҳмат , гуяд « ағФри лӣу арҳмнӣу аъФи анӣу аҳднӣ . » ва ман злки қавлаи таъолии аҳднои алсроти алмстқим . Сдигр ваҷҳ онаст ки ҳазз дунявӣ хоҳад гуяд арзқнии молоу влдо . , ин ҳар се қисмро дуо гӯйанд , ки бандаи бовел дар ҳамаи худоиро хонд ва гуяд « ё аллоҳ ! ё рҳмн ! ё раб ! » аммо маънии оят , гуфтаанд : ки хосаст агар чаҳ бар лафз ом аст мегуяд хондани хонандаро посух кунам , ҳар гуҳ ки хонд . Яъне хондан ӯ бшрт хеш бошад ва дар иҷобати ваии хайрат буд . Ва далели барин тахсӣс онаст ки Мустафо ъ гуфт .

دیگر وجه آنست که بنده عفو خواهد و مغفرت و رحمت، گوید «اغفر لی و ارحمنی و اعف عنی و اهدنی.» و من ذلک قوله تعالی اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِیمَ. سدیگر وجه آنست که حظّ دنیوی خواهد گوید ارزقنی مالا و ولدا.، این هر سه قسم را دعا گویند، که بنده باوّل در همه خدای را خواند و گوید «یا اللَّه! یا رحمن! یا رب!» اما معنی آیت، گفته‌اند: که خاص است اگر چه بر لفظ عام است میگوید خواندن خواننده را پاسخ کنم، هر گه که خواند. یعنی خواندن او بشرط خویش باشد و در اجابت وی خیرت بود. و دلیل برین تخصیص آنست که مصطفی ع گفت.

« мо ман мусаллами дуои аллоҳи ъзу ҷли бдъўаҳи лӣси фӣҳо қтиъаҳи раҳму лои асми алои эътоаи баҳои аҳадии хисоли сулс : аммо ани иъҷли даъвата , ва аммо ани идхри ?лаи фии алохраҳ , ва аммо ани идФъи анҳу ман алшри мислҳо , қолўо ё расӯли аллоҳи ази анкср , қоли аллоҳи аксар .

«ما من مسلم دعا اللَّه عز و جل بدعوة لیس فیها قطیعة رحم و لا اثم الّا اعطاه بها احدی خصال ثلث: امّا ان یعجل دعوته، و امّا ان یدخر له فی الآخرة، و امّا ان یدفع عنه من الشر مثلها، قالوا یا رسول اللَّه اذ انکثر، قال اللَّه اکثر.

Ва ани абии ҳрираҳ , қоли қоли расӯли аллоҳи слии аллоҳи алайҳу ?алау силам : мо қоли абди қт ё раби слосои алои қоли аллоҳи ъзу ҷли лаббайки абдӣ , сили Фиъҷли ман злки мо шоءу иؤхри мо шоء .

و عن ابی هریره، قال قال رسول اللَّه صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم: ما قال عبد قطّ یا ربّ ثلاثا الّا قال اللَّه عز و جل لبیک عبدی، سل فیعجّل من ذلک ما شاء و یؤخر ما شاء.

Ва ани ҷобири қоли қоли расӯли аллоҳи слии аллоҳи алайҳу ?алау силами идъўи аллоҳи бъбдаҳи явми алқимаҳи ФиқФаҳи байни идиаҳ , Фиқўли абдӣ ! ании амртки ани тдъўнӣ ,у въдтки ани астҷиби лаки Фҳли канти тдъўнӣ ? Фиқўли нъм ё раб ! канти адъўк , Фиқўли канттарӣ лбъзи дъоӣки аҷобаҳу баъзаи лотарӣ ?лаи аҷобаҳ , Фиқўли нъм ё раб ! Фиқўл аммо анки мо дъўтнии бдъўаҳи қти алои астҷбтҳои лак , Фомои акўни ъҷлтҳои лаки фии алднё ва аммо зхртҳои лаки фии алохраҳ , أи лӣси дъўтнии явми кзоу кзои фии ҳоҷаи ақзиҳои Фқзитҳои Фиқўли нъм ё раб ! Фиқўли ании зхрти лаки фии алҷнаҳи кзоу кзо . Флои идъўи аллоҳи дъўаҳи дуои баҳои абдаи алмؤмни фии алднёи алои байни ?лаи мо аҷҷали ?ла ва мо зхр , қоли Фбинои алъбди фии злки алмўқФ , иқўл ё лӣати лами иъҷли лии ман дъоӣии шайъи ء .

و عن جابر قال قال رسول اللَّه صلی اللَّه علیه و آله و سلّم یدعو اللَّه بعبده یوم القیمة فیقفه بین یدیه، فیقول عبدی! انّی امرتک ان تدعونی، و وعدتک ان استجیب لک فهل کنت تدعونی؟ فیقول نعم یا رب! کنت ادعوک، فیقول کنت تری لبعض دعائک اجابة و بعضه لا تری له اجابة، فیقول نعم یا رب! فیقول اما انّک ما دعوتنی بدعوة قطّ الّا استجبتها لک، فاما اکون عجلتها لک فی الدنیا و امّا ذخرتها لک فی الآخرة، أ لیس دعوتنی یوم کذا و کذا فی حاجة اقضیها فقضیتها فیقول نعم یا ربّ! فیقول انی ذخرت لک فی الجنة کذا و کذا. فلا یدعو اللَّه دعوة دعا بها عبده المؤمن فی الدنیا الّا بیّن له ما عجّل له و ما ذخّر، قال فبینا العبد فی ذلک الموقف، یقول یا لیت لم یعجل لی من دعائی شی‌ء.

Ва шарт дуо онаст , ки банда дар ҳоли дуои шикаста дил бошаду андҳгн ,у дуо ки кунад бтзръ ва зорӣ кунад бо рҳбту хашят , лқўлаҳи таъолии адъўои рбкми тзръоу хФиаҳ . Онаст ки дуо басар кунад ,у боҳстгӣу шикастагӣ , на боўози баланд , ки овози баланд дар дуои аътдост ,у аллоҳи таъолии аътдоء дар дуо дӯст надорад . Иқўли таъолии إнаҳи лои иҳби алмътдин .

و شرط دعا آنست، که بنده در حال دعا شکسته دل باشد و اندهگن، و دعا که کند بتضرّع و زاری کند با رهبت و خشیت، لقوله تعالی ادْعُوا رَبَّکُمْ تَضَرُّعاً وَ خُفْیَةً. آنست که دعا بسرّ کند، و بآهستگی و شکستگی، نه بآواز بلند، که آواز بلند در دعا اعتداست، و اللَّه تعالی اعتداء در دعا دوست ندارد. یقول تعالی إِنَّهُ لا یُحِبُّ الْمُعْتَدِینَ.

Ва қоли абӯи Мӯсои алошърӣ : қдмнои маъаи расӯли аллоҳи Флмои днўнои ман алмдинаҳи кибри анносу рФъўои асўотҳми Фқоли слии аллоҳи алайҳу ?алау силам « ё аиҳо анноси анкми лни тдъўи أсму лои ғоӣбо »

و قال ابو موسی الاشعری: قدمنا مع رسول اللَّه فلما دنونا من المدینة کبّر الناس و رفعوا اصواتهم فقال صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم «یا ایها الناس انکم لن تدعو أصم و لا غائبا»

Ва азинҷост ки раби Алъоламин закариёро боўози нарм дар дуо бстўд гуфт : إзи нодаии рабаи ндоءи хФё .

و ازینجاست که رب العالمین زکریا را بآواز نرم در دعا بستود گفت: إِذْ نادی‌ رَبَّهُ نِداءً خَفِیًّا.

Ва аз одоб дуо онаст ки тоъатӣу садақаи фаро пеш дорад , ки мардӣ аз Мустафои си дуои хост , расӯл гуфт : аънии алии ксраҳи алркўъу алсҷўд , дайгарӣ омаду дуо хост гуфт «у ҳилли أтити бҷноҳи алдъоء ? » яъне алсдқаҳ .

و از آداب دعا آنست که طاعتی و صدقه فرا پیش دارد، که مردی از مصطفی ص دعا خواست، رسول گفت: اعنی علی کثرة الرکوع و السجود، دیگری آمد و دعا خواست گفت «و هل أتیت بجناح الدعاء؟» یعنی الصدقة .

Ва аз одоби дуо алҳоҳ аст

و از آداب دعا الحاح است‌

Фқди қоли с « ани аллоҳи иҳби алмлҳини фии алдъоء » ,у кони иқўл « ё ман лои ибрмаҳи алҳоҳи алмлҳин ва аз одоби дуо таъмимаст ?фонаи си самъи рҷлои иқўли аллоҳами ағФри лӣ !

فقد قال ص «انّ اللَّه یحب الملحین فی الدعاء»، و کان یقول «یا من لا یبرمه الحاح الملحّین و از آداب دعا تعمیم است فانه ص سمع رجلا یقول اللهم اغفر لی!

Фқол « ъаму лои тхс ! » ,у ани инси бен молики қоли расӯли аллоҳ « ани алъбди лидъўи аллоҳу ҳўи иҳбаҳ » қол : « Фиқўл ё ҷбрил ! ақзи лъбдии ҳозои ҳоҷатау ахрҳои фонии аҳби ани лои азоли асмъи савтау ани алъбди лидъўои аллоҳу аллоҳи ибғзаҳ , Фиқўли аллоҳи ъзу ҷл ё ҷбрили ақзи лъбдии ҳозои ҳоҷатаи бохулоса , ва аҷҷалҳо фонии акраҳи ани асмъи савта »у ани яҳёи бен Саиди алқтони қоли раъйат алҳақ фии алмноми Фқлти илоҳӣ кам адъўку лои тҷибнӣ ! Фқол ё яҳёи лонии аҳби ани асмъи сўтк »

فقال «عم و لا تخص!»، و عن انس بن مالک قال رسول اللَّه «ان العبد لیدعو اللَّه و هو یحبّه» قال: «فیقول یا جبریل! اقض لعبدی هذا حاجته و اخّرها فانی احب ان لا ازال اسمع صوته و انّ العبد لیدعوا اللَّه و اللَّه یبغضه، فیقول اللَّه عز و جل یا جبریل اقض لعبدی هذا حاجته باخلاصه، و عجّلها فانی اکره ان اسمع صوته» و عن یحیی بن سعید القطان قال رأیت الحق فی المنام فقلت الهی کم ادعوک و لا تجیبنی! فقال یا یحیی لانی احب ان اسمع صوتک»

Ва ани рабеъаи бен вқоси ан алнабӣ слии аллоҳи алайҳу ?алау силами қоли слоси мўотни лотарад фӣҳо дъўаҳи алъбд : раҷули икўни фии барӣаи ҳайси лои ироаҳи аҳад , Фиқўми файсалии Фиқўли аллоҳи таъолии лмлоӣктаҳ : أрии абдии ҳозои иълми ани ?лаи рибои иғФри алзнўб , Фонзрўои мо итлби Фтқўли алмлоӣкаҳ , эй раб ! рзоку мғФртк , Фиқўл : ашҳдўои ании қади ғФрти ?ла . Ва раҷули икўни маъааи ФиФри анҳу асҳобау исбти ҳўи фии макона , Фиқўли аллоҳи ллмлоӣкаҳи анзрўои мо итлби абдӣ ? Фтқўли алмлоӣкаҳи базли мҳҷаҳ нафса лаку итлби рзоку мғФртк , Фиқўли ашҳдўои ании қади ғФрти ?ла . Ва раҷули иқўми ман охири аллили Фиқўли аллоҳи أи лӣси қади ҷаълати аллили скноу алнўми сбото , Фқоми абдии ҳозои мусаллоу иълми ани ?лаи рибо , Фиқўли аллоҳи лмлоӣкаҳи анзрўои мо итлби абдӣ , Фтқўли алмлоӣкаҳи рзоку мғФртк , Фиқўли ашҳдўои ании қади ғФрти ?ла »

و عن ربیعة بن وقاص عن النبی صلّی اللَّه علیه و آله و سلم قال ثلاث مواطن لا تردّ فیها دعوة العبد: رجل یکون فی برّیة حیث لا یراه احد، فیقوم فیصلّی فیقول اللَّه تعالی لملائکته: أری عبدی هذا یعلم انّ له ربا یغفر الذنوب، فانظروا ما یطلب فتقول الملائکة، ای رب! رضاک و مغفرتک، فیقول: اشهدوا انی قد غفرت له. و رجل یکون معه فیفرّ عنه اصحابه و یثبت هو فی مکانه، فیقول اللَّه للملائکة انظروا ما یطلب عبدی؟ فتقول الملائکة بذل مهجة نفسه لک و یطلب رضاک و مغفرتک، فیقول اشهدوا انّی قد غفرت له. و رجل یقوم من آخر اللیل فیقول اللَّه أ لیس قد جعلت اللیل سکنا و النوم سباتا، فقام عبدی هذا مصلّی و یعلم ان له ربا، فیقول اللَّه لملائکة انظروا ما یطلب عبدی، فتقول الملائکة رضاک و مغفرتک، فیقول اشهدوا انی قد غفرت له»

Ва ани ҷобири қоли расӯли аллоҳи слии аллоҳи алайҳу ?алау силам «у алзии нафасии бедаи ани алъбди лидъўи аллоҳу أнаҳи алайҳи ғазабон , Фиързи анҳу сами идъўаҳи Фиързи анҳу сами идъўаҳ , Фиқўли аллоҳи таъолии ллмлоӣкаҳ , ани абдии лни идъў ғайриӣ Фқд астҳиит манеҳ , кам идъўнӣу аързи анҳу , ашҳдкми ании қади астҷбти ?ла »

و عن جابر قال رسول اللَّه صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم «و الذی نفسی بیده انّ العبد لیدعو اللَّه و أنّه علیه غضبان، فیعرض عنه ثم یدعوه فیعرض عنه ثم یدعوه، فیقول اللَّه تعالی للملائکة، ان عبدی لن یدعو غیری فقد استحییت منه، کم یدعونی و اعرض عنه، اشهدکم انی قد استجبت له»

Ва дар хабараст ки мардӣ дар масҷиди расӯли слии аллоҳи алайҳу ?алау силам дуо мекарду расӯл дар вай менагирист ва табассум мекард , гуфтанд : ё расӯли аллоҳ чаро табассум кардӣ ? гуфт аҷаб омад марои дъоءи ин мард , як бор бигуфт ки ё раб , аллоҳи як бор гуфт ки « лаббайк » пас ду бор бигуфт ки ё раб ! аллоҳи ду бор бигуфт ки лаббайки пас се бор бигуфт ки « ё раб ! » аллоҳи се бор бигуфт ки лаббайк .

و در خبرست که مردی در مسجد رسول صلی اللَّه علیه و آله و سلّم دعا میکرد و رسول در وی می نگریست و تبسّم میکرد، گفتند: یا رسول اللَّه چرا تبسم کردی؟ گفت عجب آمد مرا دعاء این مرد، یک بار بگفت که یا ربّ، اللَّه یک بار گفت که «لبیک» پس دو بار بگفت که یا رب! اللَّه دو بار بگفت که لبیک پس سه بار بگفت که «یا رب!» اللَّه سه بار بگفت که لبیک.

Ва ани абди аллоҳи бен умри қоли қоли расӯли аллоҳи слии аллоҳи алайҳу ?алау силам : « ман фатҳати ?лаи мнкми абвоби алдъоءи фатҳати ?лаи абвоби алрҳмаҳ , ва мо сӣли аллоҳи шиӣои аҳби илайҳи ман ани исӣли алъоФиаҳ , ани алдъоءи инФъ бмо назул ,у ммои лами инзл , Фъликми ибоди аллоҳи болдъоء »

و عن عبد اللَّه بن عمر قال قال رسول اللَّه صلی اللَّه علیه و آله و سلّم: «من فتحت له منکم ابواب الدعاء فتحت له ابواب الرحمة، و ما سئل اللَّه شیئا احبّ الیه من ان یسئل العافیة، انّ الدعاء ینفع بما نزل، و ممّا لم ینزل، فعلیکم عباد اللَّه بالدعاء»

Ва ани вослаҳи бен алосқъи қоли қоли расӯли аллоҳи слии аллоҳи алайҳу ?алау силами арбаъаи лотарад дъўтҳм : эмоми одил :у дъўаҳи алмриз ,у дъўаҳи алмрءи алмслми лохиаҳи болғиб ,у дъўаҳи алўолди лўлдаҳ .

و عن واثلة بن الاسقع قال قال رسول اللَّه صلی اللَّه علیه و آله و سلّم اربعة لا ترد دعوتهم: امام عادل: و دعوة المریض، و دعوة المرء المسلم لاخیه بالغیب، و دعوة الوالد لولده.

Ва ани абии ҳрираҳи қоли қоли расӯли аллоҳи слии аллоҳи алайҳу ?алау силам : « салосаи лотарад дъўтҳм , аломоми алъодлу алсоӣми ҳайни иФтр ,у дъўаҳи алмзлўм , таҳаммули алии алғмоми тФтҳи лҳои абвоби алсмоء ,у иқўли алрби ъзу ҷл : лои нсртку луи баъди ҳайн . Ва фии рўоиаҳи алзокри аллоҳи ксиро , макони қавлау алсоӣми ҳайни иФтр . »

و عن ابی هریرة قال قال رسول اللَّه صلی اللَّه علیه و آله و سلّم: «ثلاثة لا ترد دعوتهم، الامام العادل و الصائم حین یفطر، و دعوة المظلوم، تحمل علی الغمام تفتح لها ابواب السماء، و یقول الرب عز و جل: لا نصرتک و لو بعد حین. و فی روایة الذاکر اللَّه کثیرا، مکان قوله و الصائم حین یفطر.»

أҷиби дъўаҳи алдоъи худовандон маъонӣ гуфтанд : ин ташрифасту тахфиф ва ончӣ гуфт Флистҷибўои лӣ таклифасту ташдид , чун бъз хеш донист ки бори ҳукму таклиф бар банда май наад , нахуст ӯро бишорат дод ба ин каромат ва навохт ки гуфт أҷиби дъўаҳи алдоъ , то бандаи бойени бишорату каромати он бори ҳукму таклиф бар вай осон шавад . Ва назири ин дар қирон фаровонаст : ё أиҳои аллазӣнаи омнўои аркъўоу асҷдўоу қоли таъолӣ ё أиҳои аллазӣнаи омнўои атқўои аллоҳи ҳақи тқотаҳи ҳозоу амсола .

أُجِیبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ خداوندان معانی گفتند: این تشریف است و تخفیف و آنچه گفت فَلْیَسْتَجِیبُوا لِی تکلیف است و تشدید، چون بعز خویش دانست که بار حکم و تکلیف بر بنده می‌نهد، نخست او را بشارت داد به این کرامت و نواخت که گفت أُجِیبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ، تا بنده باین بشارت و کرامت آن بار حکم و تکلیف بر وی آسان شود. و نظیر این در قران فراوانست: یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا ارْکَعُوا وَ اسْجُدُوا و قال تعالی یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقاتِهِ هذا و امثاله.

Флистҷибўои лӣу лиؤмнўо бе ҳар чанд ки истиҷобату имони бмънӣ мутақорибанд , аммо фарқ онаст ки истиҷобати бҳкми истеъмол дар аъмоли ҷавориҳ зоҳир равад ,у имон дар эътиқоди дил . Ва гуфтаанд истиҷобати бандаи қавл « лои илоҳи алои аллоҳ »аст алии мо рӯй фии баъзи алктби ани аллоҳи ъзу ҷли қоли лмлоӣктаҳи адъўои лии ибодӣ , қолўо ё раби Киеву алсмоўоти алсбъи дўнҳму алързи фавқи злк ! қоли анҳми ази қолўои лои илоҳи алои аллоҳ , Фқди астҷобўои лӣ . Ва қоли баъзи алмФсрини Флистҷибўои лӣ эй Флиҷибўои не эй фии мо аФтрзти алайҳиму тъбдтҳм ба ман алоямон беу брсўлӣу алтоъаҳи лӣ .

فَلْیَسْتَجِیبُوا لِی وَ لْیُؤْمِنُوا بِی هر چند که استجابت و ایمان بمعنی متقارب اند، امّا فرق آنست که استجابت بحکم استعمال در اعمال جوارح ظاهر رود، و ایمان در اعتقاد دل. و گفته‌اند استجابت بنده قول «لا اله الا اللَّه» است علی ما روی فی بعض الکتب ان اللَّه عز و جل قال لملائکته ادعوا لی عبادی، قالوا یا رب کیف و السماوات السبع دونهم و العرض فوق ذلک! قال انهم اذ قالوا لا اله الا اللَّه، فقد استجابوا لی. و قال بعض المفسرین فَلْیَسْتَجِیبُوا لِی ای فلیجیبوا نی ای فی ما افترضت علیهم و تعبدتهم به من الایمان بی و برسولی و الطاعة لی.

Агар касе гуяд ин ду оят чун аҷнабӣаст дар миёни аҳкоми рӯза ки пешини ояту пасини оят аз аҳком рӯзааст , пас чаҳ фоидаро ин дар миён оварад ? ҷавоб онаст ки ин ҳама мутақорибанд ва ҳеҷ тҷонб нест , ки аллоҳи таъолӣ дар пешин оят гуфт ,у лткбрўои аллоҳи алии мо ҳдокму лълкми тшкрўни эшонро бар зикр худ дошт ,у бткбир ва шукр фармуд , он гуҳи эшонро бсўоби ин такбиру шукр умедвор кард .

اگر کسی گوید این دو آیت چون اجنبی است در میان احکام روزه که پیشین آیت و پسین آیت از احکام روزه است، پس چه فایده را این در میان آورد؟ جواب آنست که این همه متقارب‌اند و هیچ تجانب نیست، که اللَّه تعالی در پیشین آیت گفت، وَ لِتُکَبِّرُوا اللَّهَ عَلی‌ ما هَداکُمْ وَ لَعَلَّکُمْ تَشْکُرُونَ ایشان را بر ذکر خود داشت، و بتکبیر و شکر فرمود، آن گه ایشان را بثواب این تکبیر و شکر امیدوار کرد.

Яъне он кас ки вайро зикр ва шукр мекунед бшмо наздикаст , овози шумо май ниўшду иҷобат дуо мекунад , ин оризӣ буд ки дар миён омад лоиқи ояти пешин ,у тамомии он .

یعنی آن کس که وی را ذکر و شکر می‌کنید بشما نزدیک است، آواز شما می‌نیوشد و اجابت دعا میکند، این عارضی بود که در میان آمد لایق آیت پیشین، و تمامی آن.

Пас он гуҳи боҳуккоми рӯзаи бози гашт ки : أҳли лаками лайлаи алсём . . . Алоиаҳи сабаби нузули ин ояти он буд . Ки дар абтдоءи ислом ки фармони омада буд бурузаи моҳи рамазон , касе ки ифтор кардӣ таому шаробу мубоширати аҳли хеш ӯро ҳалол будӣу кушода , то он гуҳ ки бихуфтӣ , ё намоз хуфтан кардӣ , пас баъд аз он ҳаром будӣ ҳам таом ва ҳам шароб ва ҳам мубошират . То дигари шаб . Умри хитоби шабии баъд аз онкии намоз хуфтан карда буд даст бизан хештани баради он гуҳи худро маломат кард , ва мегирист , бойени мухолифати шаръ ки аз вай биёмада буд , бҳзрти Мустафои слии аллоҳи алайҳу ?ала ва силам омад ,у қиссаи хеш боз гуфт , ва рухсат талабед . Расӯли худои слии аллоҳи алайҳу ?ала ва силам гуфт « мо канти ҷдирои бзлк ё умр ! »

پس آن گه باحکام روزه باز گشت که: أُحِلَّ لَکُمْ لَیْلَةَ الصِّیامِ... الآیة سبب نزول این آیت آن بود. که در ابتداء اسلام که فرمان آمده بود بروزه ماه رمضان، کسی که افطار کردی طعام و شراب و مباشرت اهل خویش او را حلال بودی و گشاده، تا آن گه که بخفتی، یا نماز خفتن کردی، پس بعد از آن حرام بودی هم طعام و هم شراب و هم مباشرت. تا دیگر شب. عمر خطاب شبی بعد از آنکه نماز خفتن کرده بود دست بزن خویشتن برد آن گه خود را ملامت کرد، و می‌گریست، باین مخالفت شرع که از وی بیامده بود، بحضرت مصطفی صلی اللَّه علیه و آله و سلّم آمد، و قصه خویش باز گفت، و رخصت طلبید. رسول خدای صلّی اللَّه علیه و آله و سلم گفت «ما کنت جدیرا بذلک یا عمر!»

Ин на сазоӣ туаст ки кардӣ , дар он ҳоли ҷамоатии бархестанд ки ҳамин воқеаи афтода буд эшонро ,у ҳама мӯътариф шуданд , пас худои таъолӣ дар шаъни эшон ин оят фиристод . Абди арраҳмони бен абии Лайлии бтриқии дигар ривоят мекунад , мегуяд умри хитоби пеш Мустафо омад гуфт : ё расӯли аллоҳи дӯши коми худ аз аҳли худ талаб кардам гуфт ки ман хоб кардаам , пиндоштам ки баҳонааст , дасти буии барадаму коми худ аз ваии бардоштам . Расӯли слии аллоҳи алайҳу ?ала ва силам гуфт ё умр бидонча кардӣ сазовор на ! пас раби Алъоламин аз баҳри умри ин оят фиристод ,у мусулмононро рухсат дод .

این نه سزای تو است که کردی، در آن حال جماعتی برخاستند که همین واقعه افتاده بود ایشان را، و همه معترف شدند، پس خدای تعالی در شأن ایشان این آیت فرستاد. عبد الرحمن بن ابی لیلی بطریقی دیگر روایت میکند، میگوید عمر خطاب پیش مصطفی آمد گفت: یا رسول اللَّه دوش کام خود از اهل خود طلب کردم گفت که من خواب کرده‌ام، پنداشتم که بهانه است، دست بوی بردم و کام خود از وی برداشتم. رسول صلی اللَّه علیه و آله و سلم گفت یا عمر بدانچه کردی سزاوار نه! پس رب العالمین از بهر عمر این آیت فرستاد، و مسلمانان را رخصت داد.

أҳли лаками лайлаи алсёми алрФси إлии нсоӣкми рФси ӣнҷои кноит аз ҷимоъаст ва ҳар чаҳ дар қуръон омад аз мубоширату мломсту аФзоу духул . Қоли ибни аббоси рзи ани аллоҳи ъзу ҷли ҳии Карими икнии ҳни либоси лакаму أнтми либоси лҳн эй ҳни скни лакаму антми скни лҳн , либоси ӣнҷо кноитаст аз расӣдан мард бизан ва зан бамурд беҷома , ҳамчунонк ҷой дигар гуфту фарши мрФўъаҳу фии алхбр « алўлди ллФрош »

أُحِلَّ لَکُمْ لَیْلَةَ الصِّیامِ الرَّفَثُ إِلی‌ نِسائِکُمْ رفث اینجا کنایت از جماع است و هر چه در قرآن آمد از مباشرت و ملامست و افضا و دخول. قال ابن عباس رض ان اللَّه عز و جل حی کریم یکنّی هُنَّ لِباسٌ لَکُمْ وَ أَنْتُمْ لِباسٌ لَهُنَّ ای هن سکن لکم و انتم سکن لهن، لباس اینجا کنایت است از رسیدن مرد بزن و زن بمرد بی جامه، همچنانک جای دیگر گفت وَ فُرُشٍ مَرْفُوعَةٍ و فی الخبر «الولد للفراش»

Аҳл маъонӣ гуфтанд : либоси он ҷомааст ки Фотн дорад , ва шиор гӯйанд пас марду занро бад-ӣни маънӣ либос хонд ки якдигарро ҳамчун ҷомаанд мари танро . Ва гуфтаанд : эшонро либос аз баҳр он хонд , ки ҳар дўстр якдигаранд аз ончӣ нописандида шаръаст ,у далели барин қавл он хабараст ки расӯли слии аллоҳи алайҳу ?ала ва силам гуфт , « ман тзўҷи Фқди аҳрзи дайна »

اهل معانی گفتند: لباس آن جامه است که فاتن دارد، و شعار گویند پس مرد و زن را بدین معنی لباس خواند که یکدیگر را همچون جامه‌اند مر تن را. و گفته‌اند: ایشان را لباس از بهر آن خواند، که هر دوستر یکدیگرند از آنچه ناپسندیده شرعست، و دلیل برین قول آن خبرست که رسول صلّی اللَّه علیه و آله و سلم گفت، «من تزوّج فقد احرز دینه»

Илми аллоҳи أнкми кантами тхтонўни أнФскм эй тзлмўни анФскми болҷмоъи лиёлии рамазон , Фтоби алайкуми ани оди алайкуми болтрхис ,у ъФои ънкми мо Фълтм қабл алрхсаҳ , Фолони бошрўҳни ҳамаи умматро мегуяд бар сиблати абоҳт на бар сиблати эҷоб . Чунонк дар он хабар гуфт : « тнокҳўои тксрўо »

عَلِمَ اللَّهُ أَنَّکُمْ کُنْتُمْ تَخْتانُونَ أَنْفُسَکُمْ ای تظلمون انفسکم بالجماع لیالی رمضان، فَتابَ عَلَیْکُمْ ان عاد علیکم بالترخیص، وَ عَفا عَنْکُمْ ما فعلتم قبل الرخصة، فَالْآنَ بَاشِرُوهُنَّ همه امّت را میگوید بر سبیل اباحت نه بر سبیل ایجاب. چنانک در آن خبر گفت: «تناکحوا تکثروا»

, тнокҳўои амр абоҳтаст на амри вуҷуб , бошрўҳни ҳам чунонаст , мегуяд акнӯн мерасед боҳилли хеш , мубошират расӣдан ду башара буд баҳам беҷома .

، تناکحوا امر اباحت است نه امر وجوب، بَاشِرُوهُنَّ هم چنان است، میگوید اکنون می‌رسید باهل خویش، مباشرت رسیدن دو بشره بود بهم بی جامه.

Ва абтғўои мо кутуби аллоҳи лакам май ҷўӣиди ончии аллоҳи шуморо навишт дар лавҳи маҳфӯз аз фарзандӣ ки бошад шуморо .

وَ ابْتَغُوا ما کَتَبَ اللَّهُ لَکُمْ می‌جوئید آنچه اللَّه شما را نوشت در لوح محفوظ از فرزندی که باشد شما را.

Дар хабар меояд , ки аъмол банӣ одами бмрги ҳама мунқатиъ шавад ва гусаста гардад , магари садақаи равон ,у фарзанди порсои шоиста , ки падари хешро дуо гуяд баъд аз вай . Ва дар хабар меояд ки : малики таъолии бандаро бинавозад ва бузург гирданд , банда гуяд бори худоёи бачаи амали марои бойени ртбти расонидӣ ? гуяд бдъоءи влдки лак .

در خبر می‌آید، که اعمال بنی آدم بمرگ همه منقطع شود و گسسته گردد، مگر صدقة روان، و فرزند پارسای شایسته، که پدر خویش را دعا گوید بعد از وی. و در خبر می‌آید که: ملک تعالی بنده را بنوازد و بزرگ گرداند، بنده گوید بار خدایا بچه عمل مرا باین رتبت رسانیدی؟ گوید بدعاء ولدک لک.

Маоз ҷабал гуфту абтғўои мо кутуби аллоҳи лакам яъне лайлаи алқдр , ҳасан хонду абтғўои мо кутуби аллоҳи лакам бар паии он фармон истед ки аллоҳи шуморо навишт .

معاذ جبل گفت وَ ابْتَغُوا ما کَتَبَ اللَّهُ لَکُمْ یعنی لیلة القدر، حسن خواند وَ ابْتَغُوا ما کَتَبَ اللَّهُ لَکُمْ بر پی آن فرمان ایستید که اللَّه شما را نوشت.

Ва клўоу ашрбўои ин дар шаъни абӯ Қайс омад , срмаҳи бен инси бен срмаҳ ки ҳамаи рӯз дар кор буд бкшоўрзӣ ва рӯза дошт , чун шаб дар омад аҳли ваии хост ки тъомкии гарм аз баҳр вай бисозад , чун он тъомки бсохт , абӯи Қайс аз мондагӣ дар хоб шуда буд , чун бедор шуд гуфт : нахӯрам ки мухолифат шаръ бошаду нофармонии ҳақ , пас рӯза дар рӯзаи пайваст ва дар нимаи рӯз бетоқат шуд , чунонк биҳуши гашт . Расӯли худои слии аллоҳи алайҳу ?алау силам чун ӯро чунон ранҷур дид , гуфт чаҳ расед туро ? абӯи Қайси қисса хеш бигуфт , расӯли слии аллоҳи алайҳу ?алау силами пора дар гирифт , дар ҳол оят омаду клўоу ашрбўо эй аллили калла .

وَ کُلُوا وَ اشْرَبُوا این در شأن ابو قیس آمد، صرمة بن انس بن صرمة که همه روز در کار بود بکشاورزی و روزه داشت، چون شب در آمد اهل وی خواست که طعامکی گرم از بهر وی بسازد، چون آن طعامک بساخت، ابو قیس از ماندگی در خواب شده بود، چون بیدار شد گفت: نخورم که مخالفت شرع باشد و نافرمانی حق، پس روزه در روزه پیوست و در نیمه روز بی طاقت شد، چنانک بیهوش گشت. رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله و سلم چون او را چنان رنجور دید، گفت چه رسید ترا؟ ابو قیس قصه خویش بگفت، رسول صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم پاره در گرفت، در حال آیت آمد وَ کُلُوا وَ اشْرَبُوا ای اللّیل کله.

Ҳатто итбини лаками алхити алأбизи алоиаҳ . Тафсири ин Мустафо ъ ъдии ҳотамро дар омухт гуфт : « сли кзоу кзоу сами Фозои ғобти алшмси Фклу ашрб ҳатто итбини лаками алхити алأбизи ман алхити алосўд , ъдӣ ҳотам гуфт чун ин аз Мустафо бишунидам фароз гирифтам як риштаи сипеду дайгарии сиёҳ ,у буқати субҳ дар он мингрстм ва ҳеҷ бар ман равшан намешуд , он гуҳ бо расӯл бигуфт ки ман чаҳ кардам , расӯл бихандед гуфт : « ё ибни ҳотами анки лъризи алқФо »

حَتَّی یَتَبَیَّنَ لَکُمُ الْخَیْطُ الْأَبْیَضُ الآیه. تفسیر این مصطفی ع عدی حاتم را در آموخت گفت: «صلّ کذا و کذا و صم فاذا غابت الشمس فکل و اشرب حتی یتبیّن لکم الخیط الأبیض من الخیط الاسود، عدی حاتم گفت چون این از مصطفی بشنیدم فراز گرفتم یک رشته سپید و دیگری سیاه، و بوقت صبح در آن مینگرستم و هیچ بر من روشن نمی‌شد، آن گه با رسول بگفت که من چه کردم، رسول بخندید گفت: «یا ابن حاتم انّک لعریض القفا»

Қоли абӯи сулаймони улхитобии ҳозои итأўли алии ваҷҳин : аҳдҳмои ани икўни кинояи ани алғбоўаҳу саломаи алсдр ,у ассонии анаи ?ераади анки ғализи алрқбаҳи вофири аллҳм , лони ман акли баъди алсбҳи лами инҳкаҳи алсўм ,у лами ибни ?лаи асари фӣа , сами қол : « ё ибни ҳотами анмои зоки баёзи алнҳори ман саводи аллил » эй писари ҳотами он риштаи сипеду сиёҳ мислӣаст торикии шабу равшанои рӯзро , набинӣ ки дар ақаб гуфт : ман алФҷр фаҷр номӣаст аввали бомдодро ки нафас субҳ бишкофад аз шаб , ва дар хабар меояд ки « алФҷри фаҷрон : фаҷри иҳрми фӣаи алтъому тҳли фӣаи алслоаҳ ,у фаҷри тҳрми фӣаи алслоаҳ ,у иҳли фӣаи алтъом »

قال ابو سلیمان الخطابی هذا یتأوّل علی وجهین: احدهما ان یکون کنایة عن الغباوة و سلامة الصدر، و الثانی انه اراد انک غلیظ الرقبة وافر اللحم، لان من اکل بعد الصبح لم ینهکه الصوم، و لم یبن له اثر فیه، ثم قال: «یا ابن حاتم انما ذاک بیاض النهار من سواد اللیل» ای پسر حاتم آن رشته سپید و سیاه مثلی است تاریکی شب و روشنایی روز را، نبینی که در عقب گفت: مِنَ الْفَجْرِ فجر نامیست اول بامداد را که نفس صبح بشکافد از شب، و در خبر می‌آید که «الفجر فجران: فجر یحرم فیه الطعام و تحلّ فیه الصّلاة، و فجر تحرم فیه الصّلاة، و یحل فیه الطعام»

Фаҷр дуанд , фаҷри содиқ , фаҷри козиб , аввали фаҷри козиб падед ояд сипедӣ аз машриқ зоҳир шавад ва иртифоъ гирад монанди амӯдӣ ,у чндонки рубъи осмони тӯл он баркашад ,у араби онро занб алсрҳон гӯйанд , ва бақадр ду соъат ки аз шаб монда бошад ин фаҷри козиби бпоид , он гуҳи андаки андак боз мешавад ва дар уфуқ торикӣ меафзоед , пас аз миёни зулмати фаҷри содиқи сар бар занад , сурхӣ бошад ки бързи уфуқ боз меуфтад батадрӣҷ , Мустафо ъ азинҷо гуфт : « лӣси алФҷри болобизи алмсттилу локинаи алоҳмри алмътрз »

فجر دواند، فجر صادق، فجر کاذب، اول فجر کاذب پدید آید سپیدی از مشرق ظاهر شود و ارتفاع گیرد مانند عمودی، و چندانک ربع آسمان طول آن برکشد، و عرب آن را ذنب السرحان گویند، و بقدر دو ساعت که از شب مانده باشد این فجر کاذب بپاید، آن گه اندک اندک باز میشود و در افق تاریکی می‌افزاید، پس از میان ظلمت فجر صادق سر بر زند، سرخی باشد که بعرض افق باز می‌افتد بتدریج، مصطفی ع ازینجا گفت: «لیس الفجر بالابیض المستطیل و لکنه الاحمر المعترض»

Чун ин фаҷри содиқ оғоз кунад таом хӯрдан бар рӯзаи дор ҳаром шавад ,у вақти намоз дар ояд , чунонк дар хабари гуфтем . Ва банда бояд ки дар он вақт бедор бошад , ки он вақте азизасту соъатии бузургвор ,у раби Алъоламин аз шарафи он савганд бидон ёд карда ва гуфтау алсбҳи إзои танаффус .

چون این فجر صادق آغاز کند طعام خوردن بر روزه دار حرام شود، و وقت نماز در آید، چنانک در خبر گفتیم. و بنده باید که در آن وقت بیدار باشد، که آن وقتی عزیز است و ساعتی بزرگوار، و رب العالمین از شرف آن سوگند بدان یاد کرده و گفته وَ الصُّبْحِ إِذا تَنَفَّسَ.

Сами أтмўои алсёми إлии аллили алоиаҳи пас он гуҳи рӯзаи хеш тамом кунед то бшб , ин إлии ғояти рост ки чун шаб дар омад рӯза бғоит расед ,у вақташи сипарии гашт ,у рӯзаи дор дар ҳад Фитр афтод агар таом хӯрд ва агар на , ва дар баъзе ривоёт бияёд акл ӯ лами иأклу Мустафо ъ мўослт кард , рӯзу шаб дар ҳам пайваст , ва таом нахурд , Ҷабраил омад ва гуфт « қаблат мўослтку лои тҳли ломтки ман бъдк » висол ту пазируфтанду уммати турои баъд аз ту раво нест ки висол кунанд .

ثُمَّ أَتِمُّوا الصِّیامَ إِلَی اللَّیْلِ الایة پس آن گه روزه خویش تمام کنید تا بشب، این إِلی‌ غایت راست که چون شب در آمد روزه بغایت رسید، و وقتش سپری گشت، و روزه دار در حد فطر افتاد اگر طعام خورد و اگر نه، و در بعضی روایات بیاید اکل او لم یأکل و مصطفی ع مواصلت کرد، روز و شب در هم پیوست، و طعام نخورد، جبرئیل آمد و گفت «قبلت مواصلتک و لا تحل لامّتک من بعدک» وصال تو پذیرفتند و امت ترا بعد از تو روا نیست که وصال کنند.

Ва лои тбошрўҳну أнтми ъокФўни фии алмсоҷди ин дар шаън ҷамоатӣ омад аз ёрони расӯли слии аллоҳи алайҳу ?алау силам ки дар масҷид мӯътакиф менишастанд , пас чун эшонро заруратӣ пеш меомад аз баҳри он зарурат берун мешуданд , ва дар миёнаи боҳилли худ май расиданд , он гуҳи баъд аз ғусли бмсҷд боз мешуданд , раб Алъоламин гуфту лои тбошрўҳну أнтми ъокФўни фии алмсоҷд то мӯътакиф бошед дар масҷидҳо бизанон худ мирсед ва наздикӣ макунед ъкўФ аз рӯй луғат иқоматаст , поӣидни бдрнгу ором , қоли аллоҳи таъолии Фأтўои алии қавми иъкФўни алии أсноми ?лаам ва аз рӯй шаръ поӣиднаст дар масҷид бар ваҷҳи тоъату қурбати ният дар он шартаст , ки қурбат беният дуруст наёяд , ва ба

وَ لا تُبَاشِرُوهُنَّ وَ أَنْتُمْ عاکِفُونَ فِی الْمَساجِدِ این در شأن جماعتی آمد از یاران رسول صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم که در مسجد معتکف می‌نشستند، پس چون ایشان را ضرورتی پیش میآمد از بهر آن ضرورت بیرون می‌شدند، و در میانه باهل خود می‌رسیدند، آن گه بعد از غسل بمسجد باز می‌شدند، رب العالمین گفت وَ لا تُبَاشِرُوهُنَّ وَ أَنْتُمْ عاکِفُونَ فِی الْمَساجِدِ تا معتکف باشید در مسجدها بزنان خود مرسید و نزدیکی مکنید عکوف از روی لغت اقامت است، پائیدن بدرنگ و آرام، قال اللَّه تعالی فَأَتَوْا عَلی‌ قَوْمٍ یَعْکُفُونَ عَلی‌ أَصْنامٍ لَهُمْ و از روی شرع پائیدن است در مسجد بر وجه طاعت و قربت نیّت در آن شرطست، که قربت بی نیّت درست نیاید، و به‌

Қол алнабӣ слии аллоҳи алайҳу ?алау силам « анмои алоъмоли болнёт »

قال النبی صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم «انما الاعمال بالنیّات»

эй саҳаи алоъмоли болнёту масҷид дар он шартаст ки гуфту أнтми ъокФўни фии алмсоҷд ва мустаҳабаст ки бо эътикоф рӯза дорад , пас агар рӯза надорад эътикоф дуруст бошад , бмзҳби шофиӣ , ки дар асли ваии рӯза аз шарт эътикоф нест ,у лиҳозо

ای صحة الاعمال بالنیات و مسجد در آن شرطست که گفت وَ أَنْتُمْ عاکِفُونَ فِی الْمَساجِدِ و مستحبّ است که با اعتکاف روزه دارد، پس اگر روزه ندارد اعتکاف درست باشد، بمذهب شافعی، که در اصل وی روزه از شرط اعتکاف نیست، و لهذا

Қоли умр « анӣ назуррат ани аъткФи лайлаи фии алҷоҳлиаҳ » Фқол алнабӣ слии аллоҳи алайҳу ?алау силам « أўФи бнзрк »

قال عمر «انی نذرت ان اعتکف لیلة فی الجاهلیة» فقال النبی صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم «أوف بنذرک»

Ва бдонки мӯътакифи чунон фаро намӯдааст ки ман аз ҷаҳон гурехтаам , ва карда ҳамаи солро дармони соз омадаам ,у даргоҳро лузӯм гирифтаам ,у остона болин кардааму хоки бистар , то нёмрзӣ боз нигарадам азин дар , лои ҷурм дар хабар меояд ки чун мӯътакиф берун ояд , ӯро гӯйанд беруни оре аз гуноҳи хеши чунон ки он рӯз ки аз модари зодӣ . Ва фии алхбри ман аъткФи ъшрои фии рамазони кони кҳҷтину ъмртин »

و بدانک معتکف چنان فرا نموده است که من از جهان گریخته‌ام، و کرده همه سال را درمان ساز آمده‌ام، و درگاه را لزوم گرفته‌ام، و آستانه بالین کرده‌ام و خاک بستر، تا نیامرزی باز نگردم ازین در، لا جرم در خبر می‌آید که چون معتکف بیرون آید، او را گویند بیرون آری از گناه خویش چنان که آن روز که از مادر زادی. و فی الخبر من اعتکف عشرا فی رمضان کان کحجّتین و عمرتین»

Ва фии алоср « ман аъткФи иўмои Фкъдли ъушри рқоб , ва ман аъткФи явмин Фъдли ъушрин рқбаҳ , ва ман аъткФи салосаи айёми Фъдли сулсин рқбаҳ , ва ман аксари феълии қадари злк . »

و فی الاثر «من اعتکف یوما فکعدل عشر رقاب، و من اعتکف یومین فعدل عشرین رقبة، و من اعتکف ثلاثة ایام فعدل ثلثین رقبة، و من اکثر فعلی قدر ذلک.»

Ва фозилтар онаст ки дар даҳаи охири моҳи рамазон мӯътакиф нишинад , ки Мустафо ъ чунин кардӣ . Ва ҳаргизи эътикофи дарин даҳаи дасти бндоштӣ . Ва дурустаст ки як соли сӣ рӯз мӯътакиф нишаст ,у соли дигари бист рӯз , он сол ки сӣ рӯз нишаст , сабаби он буд ки даҳ рӯзи пешин мӯътакиф нишаст талаби шаби қадарро , Ҷабраил омад ва гуфт ончӣ май ҷӯӣ дар пешаст , пас даҳ рӯз миёнин нишаст , Ҷабраил гуфт дигари бора ончӣ меҷӯӣ дар пешаст . Пас даҳ рӯзи пасин мӯътакиф нишаст тамомии сӣ рӯз . Аммо он сол ки бист рӯз мӯътакиф нишаст , чунон буд ки пешини соли бғзо буд бо ёрону эътикоф аз вай Фоӣт шуд . Дигари соли даҳ рӯзи соли гузаштаро қазо кард , ва даҳ рӯзи он солро ки дар он буд , ва як сол чунон афтод ки эътикофи вай дар моҳи рамазон Фоӣт шуд , ва дар шавол мӯътакиф нишаст ,у сабаби он буд ки бмсҷд омад ва хайма зад эътикофро , занӣ аз занони ваии дастурии хости боъткоФ , ӯро дастурӣ дод пас дигар занон омаданду бмсҷд хайма заданд , Оишау ҳФсаҳ ва дигарон , Мустафо нигоҳ кард химҳо дид зада , хашм гирифт гуфт бойен мепорсое хоҳед ? ман имсол мӯътакиф наменишинам , ва берун омад аз эътикофи хеш , пас дар моҳи шаволи он даҳ рӯз қазо кард .

و فاضلتر آنست که در دهه آخر ماه رمضان معتکف نشیند، که مصطفی ع چنین کردی. و هرگز اعتکاف درین دهه دست بنداشتی. و درست است که یک سال سی روز معتکف نشست، و سال دیگر بیست روز، آن سال که سی روز نشست، سبب آن بود که ده روز پیشین معتکف نشست طلب شب قدر را، جبرئیل آمد و گفت آنچه می‌جویی در پیش است، پس ده روز میانین نشست، جبرئیل گفت دیگر باره آنچه میجویی در پیش است. پس ده روز پسین معتکف نشست تمامی سی روز. اما آن سال که بیست روز معتکف نشست، چنان بود که پیشین سال بغزا بود با یاران و اعتکاف از وی فائت شد. دیگر سال ده روز سال گذشته را قضا کرد، و ده روز آن سال را که در آن بود، و یک سال چنان افتاد که اعتکاف وی در ماه رمضان فائت شد، و در شوال معتکف نشست، و سبب آن بود که بمسجد آمد و خیمه زد اعتکاف را، زنی از زنان وی دستوری خواست باعتکاف، او را دستوری داد پس دیگر زنان آمدند و بمسجد خیمه زدند، عایشه و حفصه و دیگران، مصطفی نگاه کرد خیمها دید زده، خشم گرفت گفت باین می پارسایی خواهید؟ من امسال معتکف نمی‌نشینم، و بیرون آمد از اعتکاف خویش، پس در ماه شوال آن ده روز قضا کرد.

Тлки ҳудӯди аллоҳи қили Фроӣзи аллоҳу шурӯта ,у қили ммнўъотаҳ . Ин андозҳоаст ки худои ниҳод дар дайни хеш , миёни тоъату маъсияти писанду нописанд . Флои тқрбўҳои гирди андозҳои вай мгрдид басаст фаро гирифтану фурӯи гузоштан .

تِلْکَ حُدُودُ اللَّهِ قیل فرائض اللَّه و شروطه، و قیل ممنوعاته. این اندازها است که خدای نهاد در دین خویش، میان طاعت و معصیت پسند و ناپسند. فَلا تَقْرَبُوها گرد اندازهای وی مگردید بسست فرا گرفتن و فرو گذاشتن.

Кзлки ибини аллоҳи оётаи ллноси лълҳми итқўн .

کَذلِکَ یُبَیِّنُ اللَّهُ آیاتِهِ لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ یَتَّقُونَ.