Қавлаи таъолӣ : Фإзои қзитми мносккми алоиаҳ . . . Абтдоءи маносики ҳаҷу умра ниятаст ,у аввали рукнӣ аз арқони он эҳромаст ,у эҳром аз ҷомаи берун омаданаст , аз рӯй ишорат мегуяд ҳар ки бетони зиёрати хона мо кунад аз ҷома берун ояд , пас ҳар ки бадали қасди ҳазрат мо кунад аввалитар ки аз муродоти башарӣ берун ояд « алмкотби абди мо бқии алайҳи дарҳам » раби Алъоламин риояти дили дарвешро фармуд ки чун бадаргоҳи ман оӣид ! бсФти даравишону оҷизони оӣид ! сару пои бараҳна , ва аз асбоби роҳату лиззати бозмонда , на ҷомаи некӯ , на буии хуш , на суҳбати ҳам ҷуфт , то даравишон чун подшоҳону ҷҳондорони бсФти дарвешӣ ҳамчун худашони бенанд , бар даргоҳи иззати дил эшон бинмоанд ,у қадар дарвешӣ бидонанд ,у хатар он бишносанд . Оре , ҳар ки гавҳари дарвешии шиносад , осони осон аз дасти бандаад , сирати даравишон дар равиши роҳи дайни чунон бояд ки сирати ҳоҷён дар аъмоли ҳаҷ , ки ҳар чаҳ нобакор ва ношоистаст чашму забону дили хеш аз он нигаҳ дорад ,у злки фии қавлаи Флои рФсу лои Фсўқу лои ҷидоли фии алҳҷи алоиаҳ . . . Равиши дайни дорони ҳам барин сон ниҳоданд , чашми хеш аз млоҳзти ағёр фурӯ гиранд ,у дили хеш ҳамчун корвони сарои гадоёни манзили гоҳ ҳар биҳдаҳ нагардонанд , вагар ҳосидону ҷоҳилони ҷумла муттафиқ шаванд ,у дилу дидаи эшон нишонаи таъни хеши созанд , эшон озоди вор бар гузаранд , ва мукофот накунанд , ҳам рӯй бо худ кунанд ва бар нафаси худ бо хасм худ бархезанд иқўли аллоҳи таъолӣу إзои хотбҳми алҷоҳлўни қолўои сломо .

قوله تعالی: فَإِذا قَضَیْتُمْ مَناسِکَکُمْ الآیة... ابتداء مناسک حج و عمره نیّت است، و اول رکنی از ارکان آن احرام است، و احرام از جامه بیرون آمدن است، از روی اشارت میگوید هر که بتن زیارت خانه ما کند از جامه بیرون آید، پس هر که بدل قصد حضرت ما کند اولی تر که از مرادات بشری بیرون آید «المکاتب عبد ما بقی علیه درهم» ربّ العالمین رعایت دل درویش را فرمود که چون بدرگاه من آئید! بصفت درویشان و عاجزان آئید! سر و پای برهنه، و از اسباب راحت و لذت بازمانده، نه جامه نیکو، نه بوی خوش، نه صحبت هم جفت، تا درویشان چون پادشاهان و جهانداران بصفت درویشی همچون خودشان بینند، بر درگاه عزت دل ایشان بنماند، و قدر درویشی بدانند، و خطر آن بشناسند. آری، هر که گوهر درویشی شناسد، آسان آسان از دست بندهد، سیرت درویشان در روش راه دین چنان باید که سیرت حاجیان در اعمال حج، که هر چه نابکار و ناشایست است چشم و زبان و دل خویش از آن نگه دارد، و ذلک فی قوله فَلا رَفَثَ وَ لا فُسُوقَ وَ لا جِدالَ فِی الْحَجِّ الآیة... روش دین داران هم برین سان نهادند، چشم خویش از ملاحظت اغیار فرو گیرند، و دل خویش همچون کاروان سرای گدایان منزل گاه هر بیهده نگردانند، و گر حاسدان و جاهلان جمله متفق شوند، و دل و دیده ایشان نشانه طعن خویش سازند، ایشان آزاد وار بر گذرند، و مکافات نکنند، هم روی با خود کنند و بر نفس خود با خصم خود برخیزند یقول اللَّه تعالی وَ إِذا خاطَبَهُمُ الْجاهِلُونَ قالُوا سَلاماً.

Ва манеҳам ман иқўли рбнои отнои фии алднёи ҳасанау фии алохраҳи ҳасанаи алоиаҳ . . . Гуфтаанд ки ҳасанаи ин ҷаҳонӣ ки муъминон мехоҳанд илм ва ибодатаст ,у ҳасанаи он ҷаҳонии биҳишту руят . Ин ҷаҳонии шуҳуд асрораст ва он ҷаҳонии руяти абсор , ин ҷаҳонии тавфиқи хизмат ва он ҷаҳонии таҳқиқи васлат , ин ҷаҳонии ихлос дар тоъат ва он ҷаҳонии халос аз ҳрқту фурқат , ин ҷаҳонии суннату ҷамоати он ҷаҳонии лақоу руят , ин ҷаҳонии саботи алоямони он ҷаҳонии рӯҳу райҳон , ин ҷаҳонии ҳаловати тоъати он ҷаҳонии лиззати мшоҳдт , ин ҷаҳониро амал бояд дар тоъати он ҷаҳониро дард бояд андари маърифат , ва аз амал то дард роҳ давраст ӯ ки бад-ӣн басар надорад ва маъзӯраст , ҳосили он амали ҳур ва қусӯраст ,у соҳиби ин дард дар баҳри аён ғарқа нураст .

وَ مِنْهُمْ مَنْ یَقُولُ رَبَّنا آتِنا فِی الدُّنْیا حَسَنَةً وَ فِی الْآخِرَةِ حَسَنَةً الآیة... گفته‌اند که حسنه این جهانی که مؤمنان میخواهند علم و عبادت است، و حسنه آن جهانی بهشت و رؤیت. این جهانی شهود اسرار است و آن جهانی رؤیت ابصار، این جهانی توفیق خدمت و آن جهانی تحقیق وصلت، این جهانی اخلاص در طاعت و آن جهانی خلاص از حرقت و فرقت، این جهانی سنت و جماعت آن جهانی لقا و رؤیت، این جهانی ثبات الایمان آن جهانی روح و ریحان، این جهانی حلاوت طاعت آن جهانی لذت مشاهدت، این جهانی را عمل باید در طاعت آن جهانی را درد باید اندر معرفت، و از عمل تا درد راه دورست او که بدین بصر ندارد و معذورست، حاصل آن عمل حور و قصور است، و صاحب این درد در بحر عیان غرقه نورست.

Ва манеҳам ман иқўли рбнои алоиаҳ . . . Дарин оят латифааст он кас ки дунёи хост аз савоби уқбои лои маҳолаи дармонд , ки аллоҳ гуфт ва мо ?лаи фии алохраҳи ман халлоқу Мустафои слии аллоҳи алайҳу ?ала ва силам гуфт : « ман аҳби дунёаи азри бохртаҳ ва ман аҳби охиратаи азри бадунёа , Фосрўои мо ибқии алии мо иФнӣ »

وَ مِنْهُمْ مَنْ یَقُولُ رَبَّنا الآیة... درین آیت لطیفه است آن کس که دنیا خواست از ثواب عقبی لا محاله درماند، که اللَّه گفت وَ ما لَهُ فِی الْآخِرَةِ مِنْ خَلاقٍ و مصطفی صلّی اللَّه علیه و آله و سلم گفت: «من احبّ دنیاه اضرّ بآخرته و من احب آخرته اضر بدنیاه، فآثروا ما یبقی علی ما یفنی»

Ва он кас ки ҳам дунё ва ҳам уқбои хости раби алъзаҳ аз вай дареғ надошт , ва ӯро дод ончии хост , ФФии алхбр « ани аллоҳи листҳиии ман алъбди ани ирФъи илайҳи идиаҳи Фирдҳмои хоӣбтин »

و آن کس که هم دنیا و هم عقبی خواست رب العزة از وی دریغ نداشت، و او را داد آنچه خواست، ففی الخبر «ان اللَّه لیستحیی من العبد ان یرفع الیه یدیه فیردّهما خائبتین»

Ва рӯй « ани аллоҳи листҳиии ман зии алшибаҳи азои кони мсддо лузуман ллснаҳи ани исأлаҳи Флои иътиаҳ »

و روی «ان اللَّه لیستحیی من ذی الشیبة اذا کان مسددا لزوما للسنة ان یسأله فلا یعطیه»

Бимонад ӣнҷои қавмии дигар ки ҳақиқат ризо бишнохтанд ,у бҳкми худои тан дар доданд ,у тақдир вай писандиданд , ва аз сноءи аллоҳи бози савол аз ваии напардохтанад , на таъарруз дунё карданд ва на уқбо хостанд , раби Алъоламин дар ҳақ эшон мегуяд « ман шуғлаи зикрии ани масъалатии аътитаҳи афзали мо аътии алсоӣлин »у азкрўои аллоҳи фии أёми маъдӯдоти алоиаҳ . . . Зикри се қисмаст : зикри одату зикри ҳасбату зикри суҳбат . Зикри одат беқиматаст , аз баҳри онк аз сар ғифлатаст , зикри ҳасбат безинатаст ки саранҷоми он талаб аҷратаст , зикри суҳбат вадиатаст аз баҳри онки забони зокир дар миён ориятаст . Зикр , хоӣФ аз бим қтиътаст , зикри раҷӣ бар умед ёфт талабатаст , зикри муҳиб аз риққат ҳрқтаст . ХоӣФ бигӯаш тарси ндоء ва ид шунид дар дуо овехт , раҷӣ бигӯаш раҷои ндоء въд шунид дар сано овехт , муҳиб бигӯаш меҳри Нидо фаротар шунид бо баҳона нёмихт , орифро зикри азал дар расед аз ҷаҳд дар бахт гурехт .

بماند اینجا قومی دیگر که حقیقت رضا بشناختند، و بحکم خدای تن در دادند، و تقدیر وی پسندیدند، و از ثناء اللَّه باز سؤال از وی نپرداختند، نه تعرض دنیا کردند و نه عقبی خواستند، رب العالمین در حق ایشان میگوید «من شغله ذکری عن مسئلتی اعطیته افضل ما اعطی السائلین» وَ اذْکُرُوا اللَّهَ فِی أَیَّامٍ مَعْدُوداتٍ الآیة... ذکر سه قسم است: ذکر عادت و ذکر حسبت و ذکر صحبت. ذکر عادت بی قیمت است، از بهر آنک از سر غفلت است، ذکر حسبت بی زینت است که سرانجام آن طلب اجرت است، ذکر صحبت ودیعت است از بهر آنک زبان ذاکر در میان عاریت است. ذکر، خائف از بیم قطیعت است، ذکر راجی بر امید یافت طلبت است، ذکر محب از رقت حرقت است. خائف بگوش ترس نداء و عید شنید در دعا آویخت، راجی بگوش رجا نداء وعد شنید در ثنا آویخت، محب بگوش مهر ندا فراتر شنید با بهانه نیامیخت، عارف را ذکر ازل در رسید از جهد در بخت گریخت.

Ва азкрўои аллоҳи фии أёми маъдӯдоти Фмни тъҷли фии явмин алоиаҳ . . .

وَ اذْکُرُوا اللَّهَ فِی أَیَّامٍ مَعْدُوداتٍ فَمَنْ تَعَجَّلَ فِی یَوْمَیْنِ الایة...

Ин сифат ӯро охир наскаст ,у оқибати аъмоли ҳаҷ , вақтаст акнӯн ки суханӣ ҷомеъ баравад муштамил бар ҷумлаи машоиру маносик , мақруни бошороту лтоӣФ .

این صفت او را آخر نسک است، و عاقبت اعمال حج، وقت است اکنون که سخنی جامع برود مشتمل بر جمله مشاعر و مناسک، مقرون باشارات و لطائف.

Бидон ки ҳарам дуанд : ҳарами зоҳиру ҳарами ботин , гирд бар гирди бкаҳ ҳарам зоҳирасту гирди дили муъминони ҳарами ботин . Дар миёни ҳарами зоҳир каъбааст қиблаи муъминон , ва дар миёни ҳарами ботини каъбаи исти нишонаи назари рҳмн , он мақсади зуввор ва ин маҳали анвор « Фҳўи алии нури ман раба » , он озодаст аз дасти ашрору куффор , ва ин озодаст аз чашму андешаи ағёр , дар ҳарами зоҳир агар лқтаҳ ёбанд ҳам бар ҷой бигузоранд то худовандаш падед ояд ,у басар он расад , ва дарин ҳарами ботин агар лқтаҳ буд ҳам гирди он гаштан рӯй нест , ва он ҷузи сар аллоҳ нест . Худоиро ъзу ҷл дар ҳар дилӣ сиррӣаст ,у касро бони сар роҳ нест , мегуяд ҷли ҷалола : астўдътаҳи қалби ман аҳббти ман ибодии сари мо мҷўӣ ! ки ҳар ки сар мо ҷӯяд хештанро дар ғарқоби балои афканд , бандаро бо сари рубубият чаҳ кор !у лами икни сами кони балами излу лои изол чаҳ роҳ ?

بدان که حرم دواند: حرم ظاهر و حرم باطن، گرد بر گرد بکه حرم ظاهرست و گرد دل مؤمنان حرم باطن. در میان حرم ظاهر کعبه است قبله مؤمنان، و در میان حرم باطن کعبه ایست نشانه نظر رحمن، آن مقصد زوار و این محلّ انوار «فَهُوَ عَلی‌ نُورٍ مِنْ رَبِّهِ»، آن آزادست از دست اشرار و کفار، و این آزادست از چشم و اندیشه اغیار، در حرم ظاهر اگر لقطه یابند هم بر جای بگذارند تا خداوندش پدید آید، و بسر آن رسد، و درین حرم باطن اگر لقطه بود هم گرد آن گشتن روی نیست، و آن جز سرّ اللَّه نیست. خدای را عز و جل در هر دلی سری است، و کس را بآن سرّ راه نیست، میگوید جل جلاله: استودعته قلب من احببت من عبادی سرّ ما مجوی! که هر که سرّ ما جوید خویشتن را در غرقاب بلا افکند، بنده را با سرّ ربوبیت چه کار! و لم یکن ثم کان بلم یزل و لا یزال چه راه؟

Пер тариқат гуфт : ин илми сар ҳақаст , ва ин мардумони соҳиби асрор , посбонро бор аз мулӯк чаҳ кор ? дар пеши он каъбаи зоҳири бодияи мардуми хор , ва дар пеши ин каъбаи ботини бодияи андӯҳу тимор !

پیر طریقت گفت: این علم سر حق است، و این مردمان صاحب اسرار، پاسبان را بار از ملوک چه کار؟ در پیش آن کعبه ظاهر بادیه مردم خوار، و در پیش این کعبه باطن بادیه اندوه و تیمار!

Он каъбаи қибла мъомлтаст , ва ин каъбаи қиблаи мушоҳидот , он мӯҷиби мкошФ , ва ин муқтазии мъоинт , он даргоҳи иззату азимат , ва ин пешгоҳи лутфу мбостт !

آن کعبه قبله معاملت است، و این کعبه قبله مشاهدات، آن موجب مکاشف، و این مقتضی معاینت، آن درگاه عزت و عظمت، و این پیشگاه لطف و مباسطت!

Дар зиёрати он каъбаи азор врдо маълумаст , дар зиёрати ин каъбаи азори тФриду рдоء таҷредаст , эҳроми он лаббайк забонаст ,у эҳроми ин безорӣ аз ҳар ду ҷаҳонаст !

در زیارت آن کعبه ازار وردا معلومست، در زیارت این کعبه ازار تفرید و رداء تجرید است، احرام آن لبیک زبان است، و احرام این بیزاری از هر دو جهانست!

Ҷзоءи он ҳаҷи ҳур ва қусӯрасту Наиму роҳати биҳишт , ҷзоءи ин ҳаҷ онаст ки дар қубба ғайрат бинишонад бар бисоти ъз , бар тахти қурб ,у такяи гоҳи инс , ФикошФаҳи бсФотаҳу ишоҳдаҳи бзотаҳ , гуҳ дар ҷалоли мкошФту гуҳ дар лутфи мшоҳдт , фии мақъад сидқ ъанд млики муқтадир .

جزاء آن حجّ حور و قصور است و نعیم و راحت بهشت، جزاء این حجّ آنست که در قبه غیرت بنشاند بر بساط عز، بر تخت قرب، و تکیه گاه انس، فیکاشفه بصفاته و یشاهده بذاته، گه در جلال مکاشفت و گه در لطف مشاهدت، فی مقعد صدق عند ملیک مقتدر.