Қавлаи таъолӣ ё أиҳои анноси аъбдўои рбкми инат хитоби хатиру низом беназир , сухании пари офарин ва бар дилҳо ширин , ҷонро пайғомасту дилро инс ,у забонро ойин . Фармони бузургвор аз худоӣ номдор мегуяд блтФи хеши бсзои карами хеш : аъбдўои рбкми бандагони ман маро парастед ва маро хонед ва маро донед , ки офаридагори манам , кирдигори номдори бандаи навози омрзгори манам , маро парастед ки ҷузи ман маъбуд нест , маро хонед ки ҷузи ман мҷиб нест , офаринандаи манам чаро дигаронро мепарастед бахшанда манам чунаст ки аз дигарон мебайнед ? !

قوله تعالی یا أَیُّهَا النَّاسُ اعْبُدُوا رَبَّکُمُ اینت خطاب خطیر و نظام بی نظیر، سخنی پر آفرین و بر دلها شیرین، جان را پیغام است و دل را انس، و زبان را آئین. فرمان بزرگوار از خدای نامدار میگوید بلطف خویش بسزای کرم خویش: اعْبُدُوا رَبَّکُمُ بندگان من مرا پرستید و مرا خوانید و مرا دانید، که آفریدگار منم، کردگار نامدار بنده نواز آمرزگار منم، مرا پرستید که جز من معبود نیست، مرا خوانید که جز من مجیب نیست، آفریننده منم چرا دیگران را می‌پرستید بخشنده منم چونست که از دیگران می‌بینید؟!

Иқўли ҷли ҷалолаи Аннау алмлأи фии бноءи азим , ахлқи Фиъбд ғайриӣу анъми Фишкр ғайриӣ . Ва қоли ҷлу ъз « ё ибни одами анои бдки аллозми Фоъмли лбдк , кули аннос лак манеҳам баду лӣси манӣ бад »

یقول جلّ جلاله آنا و الملأ فی بناء عظیم، اخلق فیعبد غیری و انعم فیشکر غیری. و قال جلّ و عزّ «یا ابن آدم انا بدّک اللازم فاعمل لبدّک، کل الناس لک منهم بد و لیس منی بدّ»

Ва рӯй ани асъади бен зрораҳи ақоми лайлаи алъқбаҳи Фқол « ё расӯли аштрти лрбку аштрти лнФску аштрти лосҳобк » Фқол аммо шартии лрбии ?фони тъбдўаҳу лои тшркўо ба шиӣо , ва аммо шартии лнФсии ?фони тмнъўнии ммо тмнъўн манеҳ анФскму аўлодкм , ва аммо шартии лосҳобии Фолмўосоаҳи фии зоти аидикм » қолўои Фои шайъи ءи лнои азои Фълнои злки қол « лаками алҷнаҳи қоли абсти идики абоиък .

و روی انّ اسعد بن زرارة اقام لیلة العقبة فقال «یا رسول اشترط لربک و اشترط لنفسک و اشترط لاصحابک» فقال امّا شرطی لربی فان تعبدوه و لا تشرکوا به شیئا، و اما شرطی لنفسی فان تمنعونی ممّا تمنعون منه انفسکم و اولادکم، و اما شرطی لاصحابی فالمواساة فی ذات ایدیکم» قالوا فای شی‌ء لنا اذا فعلنا ذلک قال «لکم الجنّة قال ابسط یدیک ابایعک.

Аъбдўо рбкм гуфтаанд ки ин хитоб авомаст ки ибодати эшон бар дидори неъмат буду бавоситаи тарбият ,у онҷо ки гуфт « аъбдўои аллоҳ » хитоб бо аҳл тахсӣсаст ки ибодати эшон бар дидори манъам буд бе воситаи тарбият ва бе ҳаззи башарият . Ҳамонаст ки ҷой дигар гуфт ё أиҳои анноси атқўои рбкм , ҷой дигар гуфт ё أиҳои аллазӣнаи омнўои атқўои аллоҳ бо хитоби таъмими атқўо рбкм гуфт ва бо хитоби тахсӣси атқўои аллоҳ . Он бҳштёнрост ва ин ҳазратёнро . Ҷунайд аз ӣнҷо гуфт он рӯз ки дар ҷамъ авом нагирист ки аз ҷомеъи алмнсўр берун меомаданд ҳؤлоءи ҳшўи алҷнаҳу ллҳзраҳи қавми охрўн .

اعْبُدُوا رَبَّکُمُ گفته‌اند که این خطاب عوام است که عبادت ایشان بر دیدار نعمت بود و بواسطه تربیت، و آنجا که گفت «اعْبُدُوا اللَّهَ» خطاب با اهل تخصیص است که عبادت ایشان بر دیدار منعم بود بی واسطه تربیت و بی حظ بشریّت. همانست که جای دیگر گفت یا أَیُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّکُمُ، جای دیگر گفت یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ با خطاب تعمیم اتَّقُوا رَبَّکُمُ گفت و با خطاب تخصیص اتَّقُوا اللَّهَ. آن بهشتیانراست و این حضرتیان را. جنید از اینجا گفت آن روز که در جمع عوام نگریست که از جامع المنصور بیرون میآمدند هؤلاء حشو الجنة و للحضرة قوم آخرون.

Ва дар охир оят гуфт лълкми ттқўни ин танбеҳаст ки ибодати аллоҳи бандаро бенҳоят тақвои расонад , ва аз ниҳояти тақвои банда ба бдоити дӯстии ҳақу пирӯзӣ ҷовдона расад . Чунонк ҷой дигар гуфту атқўои аллоҳи лълкми тФлҳўн ва ҳам азин бобаст « аъбдўои рбкму аФълўои алхири лълкми тФлҳўн » .

و در آخر آیت گفت لَعَلَّکُمْ تَتَّقُونَ این تنبیه است که عبادت اللَّه بنده را بنهایت تقوی رساند، و از نهایت تقوی بنده به بدایت دوستی حق و پیروزی جاودانه رسد. چنانک جای دیگر گفت وَ اتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ و هم ازین بابست «اعبدوا ربکم و افعلوا الخیر لعلکم تفلحون».

Пас он гуҳи роҳи шинохти хеш боз намӯд гуфт : алзии ҷаъли лаками алأрзи Фрошоу алсмоءи бноءи он гуҳи аҷоиби қудрату бадоеъи ҳикмат дар замин ва дар осмон далеласт бар худовандӣу офаридагорӣ ва гувоҳаст бар яктоеу доноӣу тавоноӣ ӯ он ҳафт қуббаи хзро аз бар якдигар беимодӣу пайвандӣ бар бади бдоштаҳ . Нишони қудрат ӯ ин ҳафт каллаи ағбр бар сар об дошта , баёни ҳикмат ӯ он якеро гуфта ва ?зинаҳо ллнозрин ва ин якеро « Фршноҳои Фнъми алмоҳдўн » , вонгаҳи ин мисоли ду кабӯтари сиёҳу сипеди байн ки дар Фзоءи гунбади азрақи беруни омада , бар ҷиноҳи яке рақами Фмҳўнои ояи аллил ва бар он дигару ҷълнои ояи алнҳори мубсираи ин сиёҳ аз он сипеди зода ва он сипеди азин сиёҳи падеди омада , икўри аллили алии алнҳору икўри алнҳори алии аллил , иўлҷи аллили фии алнҳору иўлҷи алнҳори фии аллил , покӣ ва бе айбии худоиро ки равшанои рӯз аз шаби диҷўр бар овараду торикии шаби диҷўр аз равшанои рӯз падед кард . Аз ин аҷабтар ки равшанои доноӣ дар нуқтаи хӯни сиёҳи дили ниҳод ,у равшанои бенаӣ дар нуқтаи сиёҳии чашми ниҳод то бадоне ки қодир бо камол бахшанда бо фазлу аФзол , ин рӯзи равшани нишони аҳд давлатаст , ва он шаби торики мисоли рӯзгори меҳнат , мегуяд . эй касоне ки андари равшанои рӯзи давлат ором доред эмин мабошед ки торикии шаби меҳнат бар асараст , вае касоне ки андари шаби меҳнат беором бӯдаед навмед мабошед ки рӯзи равшан бар асараст . Ҳаминаст аҳволи дили гуҳии шаби қабзу гоҳи рӯзи баст : андари шаби қабзи ҳайбату даҳшат ва бо рӯзи басти инсу раҳмат , дар ҳоли қабзи бандаро ҳама зориднасту хоҳиш аз дили риш , ва дар ҳоли басти ҳама но?зиданасту ромиш дар пеш .

پس آن گه راه شناخت خویش باز نمود گفت: الَّذِی جَعَلَ لَکُمُ الْأَرْضَ فِراشاً وَ السَّماءَ بِناءً آن گه عجایب قدرت و بدایع حکمت در زمین و در آسمان دلیل است بر خداوندی و آفریدگاری و گواهست بر یکتایی و دانایی و توانایی او آن هفت قبه خضرا از بر یکدیگر بی عمادی و پیوندی بر بد بداشته. نشان قدرت او این هفت کلّه اغبر بر سر آب داشته، بیان حکمت او آن یکی را گفته وَ زَیَّنَّاها لِلنَّاظِرِینَ و این یکی را «فَرَشْناها فَنِعْمَ الْماهِدُونَ»، وانگه این مثال دو کبوتر سیاه و سپید بین که در فضاء گنبد ازرق بیرون آمده، بر جناح یکی رقم فَمَحَوْنا آیَةَ اللَّیْلِ و بر آن دیگر وَ جَعَلْنا آیَةَ النَّهارِ مُبْصِرَةً این سیاه از آن سپید زاده و آن سپید ازین سیاه پدید آمده، یُکَوِّرُ اللَّیْلَ عَلَی النَّهارِ وَ یُکَوِّرُ النَّهارَ عَلَی اللَّیْلِ، یُولِجُ اللَّیْلَ فِی النَّهارِ وَ یُولِجُ النَّهارَ فِی اللَّیْلِ، پاکی و بی عیبی خدای را که روشنایی روز از شب دیجور بر آورد و تاریکی شب دیجور از روشنایی روز پدید کرد. از این عجب‌تر که روشنایی دانایی در نقطه خون سیاه دل نهاد، و روشنایی بینایی در نقطه سیاهی چشم نهاد تا بدانی که قادر با کمال بخشنده با فضل و افضال، این روز روشن نشان عهد دولت است، و آن شب تاریک مثال روزگار محنت، میگوید. ای کسانی که اندر روشنایی روز دولت آرام دارید ایمن مباشید که تاریکی شب محنت بر اثر است، و ای کسانی که اندر شب محنت بی آرام بوده‌اید نومید مباشید که روز روشن بر اثر است. همین است احوال دل گهی شب قبض و گاه روز بسط: اندر شب قبض هیبت و دهشت و با روز بسط انس و رحمت، در حال قبض بنده را همه زاریدن است و خواهش از دل ریش، و در حال بسط همه نازیدن است و رامش در پیش.

Пер тариқат гуфт : « илоҳигар зорам дар ту зоридн хушаст , вари нозами бтў но?зидан хушаст . Илоҳӣ шод бидонам ки бар даргоҳи ту мизорм , бар умеди онки рӯзӣ дар майдони фазли бтўи нозам , ту ман Фои пазирӣ ва ман Фотўи пардозам , як назар дар маннигарӣ ва ду гетӣ боб андозам . » арбоби ҳақоиқи ин оятро тафсирӣ дигар кардаанду рамзии дигар дида анд гуфтаанд ки ин мслҳост ки аллоҳ зад дарин оят , замин мисли танасту осмон мисли ақлу об ки аз осмон фурӯ ояд мисли илмаст ки бавоситаи ақл ҳосил шаваду самарот мисли кирдор некӯаст ки банда кунад бмқтзои илм , ишорат мекунад ки аллоҳ он худовандӣаст ки шуморо шахсу сӯрату тани офарид ва он тани бҷмол ақл биёрост , вонгаҳи бавоситаи ақл илм доду зиракӣу дониш , то аз он илми самарҳои бузургвор хост , он смртҳо кирдор некӯаст ки ғзоءи ҷони шумоу ҳаёаи тайибаи шумо дар онаст . Он худовандӣ ки меҳрбонии вайу раҳмати вай бар шумо инаст чаро дар ибодати вай ширк меореду дайгариро бо вай анбоз мегиред ? Флои тҷълўои ллаҳи أндодоу أнтм тълмўн макунед , ва бо ваии анбози мгириду إни кантами фии риби ммои нзлнои алии ъбднои ояи аввал дар исботи тавҳид ҳуҷҷатаст бар мушрикони араб ва ин дар исботи набувват ҳуҷҷатаст бар аҳли китобу змт . Ва калимаи шаҳодат муштамиласт бар ҳар ду тарафи босаботи тавҳиду исботи набувват , то баҳри ду мӯътариф ва муътақид нашавад ва бар мӯҷиб ҳар ду амал накунад банда дар доираи ислом дар наёяд . Ва исбот набувват онаст ки Мустафоро слии аллоҳи алайҳу ?алау силами гузидаи ҳақу беҳинаи халқи доне ,у набуввату рисолати ваии бҷону дил қабул кунӣ ,у гуфтору кирдору сунану сайри ваии пешраву раҳбари худгирӣу бҳқиқти доне ки қавл ӯ ваҳй ҳақасту баён ӯ роҳ ҳақасту ҳукм ӯ дайн ҳақаст ,у нафасу балоғ ӯ дар ҳоли ҳаёау мамоти ҳуҷҷат ҳақаст . Одам ҳануз дар пардаи обу гул буд ки сари фитрати Муҳамад бар даргоҳи иззати камари баста буду назари лутфи ҳақи бҷони ваии пайваста .

پیر طریقت گفت: «الهی گر زارم در تو زاریدن خوشست، ور نازم بتو نازیدن خوشست. الهی شاد بدانم که بر درگاه تو میزارم، بر امید آنک روزی در میدان فضل بتو نازم، تو من فا پذیری و من فاتو پردازم، یک نظر در من نگری و دو گیتی بآب اندازم.» ارباب حقایق این آیت را تفسیری دیگر کرده‌اند و رمزی دیگر دیده‌اند گفته‌اند که این مثلهاست که اللَّه زد درین آیت، زمین مثل تن است و آسمان مثل عقل و آب که از آسمان فرو آید مثل علم است که بواسطه عقل حاصل شود و ثمرات مثل کردار نیکوست که بنده کند بمقتضای علم، اشارت میکند که اللَّه آن خداوندیست که شما را شخص و صورت و تن آفرید و آن تن بجمال عقل بیاراست، وانگه بواسطه عقل علم داد و زیرکی و دانش، تا از آن علم ثمرهای بزرگوار خاست، آن ثمرتها کردار نیکوست که غذاء جان شما و حیاة طیّبة شما در آنست. آن خداوندی که مهربانی وی و رحمت وی بر شما اینست چرا در عبادت وی شرک می‌آرید و دیگری را با وی انباز میگیرید؟ فَلا تَجْعَلُوا لِلَّهِ أَنْداداً وَ أَنْتُمْ تَعْلَمُونَ مکنید، و با وی انباز مگیرید وَ إِنْ کُنْتُمْ فِی رَیْبٍ مِمَّا نَزَّلْنا عَلی‌ عَبْدِنا آیة اول در اثبات توحید حجت است بر مشرکان عرب و این در اثبات نبوّت حجت است بر اهل کتاب و ذمّت. و کلمه شهادت مشتمل است بر هر دو طرف باثبات توحید و اثبات نبوت، تا بهر دو معترف و معتقد نشود و بر موجب هر دو عمل نکند بنده در دایره اسلام در نیاید. و اثبات نبوت آنست که مصطفی را صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم گزیده حق و بهینه خلق دانی، و نبوت و رسالت وی بجان و دل قبول کنی، و گفتار و کردار و سنن و سیر وی پیشرو و رهبر خود گیری و بحقیقت دانی که قول او وحی حق است و بیان او راه حق است و حکم او دین حق است، و نفس و بلاغ او در حال حیاة و ممات حجت حقّ است. آدم هنوز در پرده آب و گل بود که سرّ فطرت محمد بر درگاه عزت کمر بسته بود و نظر لطف حق بجان وی پیوسته.

Ва ҳўи алмшори илайҳи бқўлаҳи слии аллоҳи алайҳу ?алау силам : « кант набиёу одами байни алмоءу алтин » .

و هو المشار الیه‌ بقوله صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم: «کنت نبیا و آدم بین الماء و الطّین».

Фأтўои бсўраҳи ман мислаи нашри бисот иззат қуръонаст аз таии қудси хеш то номаҳрамро дасти ради бсинаҳи боз нааду сӯхтаи ишқро ниқоби ҷамоли фурӯи кушояд .

فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِنْ مِثْلِهِ نشر بساط عزت قرآنست از طی قدس خویش تا نامحرم را دست رد بسینه باز نهد و سوخته عشق را نقاب جمال فرو گشاید.

Ва башари аллазӣнаи омнўои ин оят навохт дӯстонасту умед додан эшон бинозу Наими ҷовдон ,у тарғиби муъминону ҳси эшон бар тоъату талаби зиёдати неъмат . Ва ояти пеш таҳзир бегонагонаст аз шӯри дилу ширки забон ,у бим додан эшон аз оташи уқубату сиёсати қтиъти ҳақ , муъмин онаст ки чун ояти аввал шунӯд битарсад ва беором шавад , ва аз азоби дӯзахи бондишд ва чун ояти дувуми шунӯд шод шаваду дил дар бандаду умед қавӣ кунаду ором дар дили орад . Раби Алъоламин ҳар ду ксрои бстўд , он тарснда ва ин орамида тарсндаро мегуяд إнмои алмؤмнўни аллазӣнаи إзои зикри аллоҳи вҷлти қлўбҳм ва орамидаро мегуяд .

وَ بَشِّرِ الَّذِینَ آمَنُوا این آیت نواخت دوستانست و امید دادن ایشان بناز و نعیم جاودان، و ترغیب مؤمنان و حث ایشان بر طاعت و طلب زیادت نعمت. و آیت پیش تحذیر بیگانگانست از شور دل و شرک زبان، و بیم دادن ایشان از آتش عقوبت و سیاست قطیعت حق، مؤمن آنست که چون آیت اول شنود بترسد و بی آرام شود، و از عذاب دوزخ باندیشد و چون آیت دوم شنود شاد شود و دل در بندد و امید قوی کند و آرام در دل آرد. رب العالمین هر دو کسرا بستود، آن ترسنده و این آرمیده ترسنده را میگوید إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِینَ إِذا ذُکِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ و آرمیده را میگوید.

Аллазӣнаи омнўоу ттмӣни қлўбҳми бзкри аллоҳу суннати худованди Карими ҷл ҷалола онаст ки ҳар ҷо ки оят хавф фиристаду бандагонро бон битарсанд аз паии он ояти раҷоу раҳмат фурӯ фиристаду дили эшонро ором диҳад то навмед нашаванд .

الَّذِینَ آمَنُوا وَ تَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُمْ بِذِکْرِ اللَّهِ و سنت خداوند کریم جل جلاله آنست که هر جا که آیت خوف فرستد و بندگان را بآن بترساند از پی آن آیت رجا و رحمت فرو فرستد و دل ایشان را آرام دهد تا نومید نشوند.

Ва башари аллазӣнаи омнўо ҳар ки имрӯз дар майдон хизматаст бишораташи бод ки фардо дар маҷмаъи рӯҳ ва райҳонаст , ва на ҳар ки ббҳшти ризвон , бкромти рӯҳ ва райҳон расед . Биҳишти ризвони ғояти нузҳат мутааббидонаст ,у рӯҳу райҳони қиблаи ҷони мҳбонсти биҳишти ризвони алӣину дор алисломаст ,у рӯҳу райҳон дар ҳазрати ъндиаҳи тӯҳфа ҷон ошиқонаст , ҳар ки ҳаракотро пос дорад ббҳшт ризвон расад ҳар ки анфосро пос дорад брўҳ ва райҳон расад . Ин рӯҳу райҳон ки тавонад шарҳи он ва чаҳ ниҳанд иборат аз он , чизе ки наёяд дар забони шарҳи он чун тавон , бодии даройад аз олами ғайб ки онро бод фазл гӯйанд меғии фароҳами орад ки онро меғ бар гӯйанд , боронии баборад ки онро борон лутф гӯйанд силӣ ояд аз он борон ки онро сайл меҳр гӯйанд

وَ بَشِّرِ الَّذِینَ آمَنُوا هر که امروز در میدان خدمت است بشارتش باد که فردا در مجمع روح و ریحان است، و نه هر که ببهشت رضوان، بکرامت روح و ریحان رسید. بهشت رضوان غایت نزهت متعبدان است، و روح و ریحان قبله جان محبانست بهشت رضوان علّیین و دار الاسلام است، و روح و ریحان در حضرت عندیّة تحفه جان عاشقانست، هر که حرکات را پاس دارد ببهشت رضوان رسد هر که انفاس را پاس دارد بروح و ریحان رسد. این روح و ریحان که تواند شرح آن و چه نهند عبارت از آن، چیزی که نیاید در زبان شرح آن چون توان، بادی درآید از عالم غیب که آن را باد فضل گویند میغی فراهم آرد که آن را میغ برّ گویند، بارانی ببارد که آن را باران لطف گویند سیلی آید از آن باران که آن را سیل مهر گویند

Он сайли меҳр бар ниҳоди об ва хок гуморанд то на аз об нишон монад на аз хоки хабар , на аз башарият ном монад на аз инсонияти асар ҳар шуғл ки хост аз об ва гул хост , ҳар шӯр ки омад аз башарият ва инсоният омад . Ҳар ду бигзор то бнистии рисӣ ва аз нестӣ бар гузар то брўҳу райҳони рисӣ .

آن سیل مهر بر نهاد آب و خاک گمارند تا نه از آب نشان ماند نه از خاک خبر، نه از بشریت نام ماند نه از انسانیت اثر هر شغل که خاست از آب و گل خاست، هر شور که آمد از بشریت و انسانیت آمد. هر دو بگذار تا بنیستی رسی و از نیستی بر گذر تا بروح و ریحان رسی.