Қавлаи таъолӣ : исӣлўнки ани алхмру алмисри алоиаҳ . . . Ин аввал оятаст ки дар кор меомад , ки ҳануз дар таҳрими он аз осмон пайғом наёмада буду қавмӣ аз мусулмонон кроҳит медоштанд май хӯрдан , аз ончӣ дар он медиданд аз ҳатки ҳурмат ,у хрқи мурувват ,у айби заволи ақлу зиёни молу адовату арбада ки дар он май диданд . Ҳамвора аз расӯл худо мепурседанд ки дар кор май ҳеҷ чиз наомад ? ва он прсндаҳи умри хитоб буд , ҷавоб омад , ин оят : қул Фиҳмои إсми кабӣру манофеи ллноси манфиат дар он он буд , ки дар маҷлис мешутурон мекиштанд ,у даравишонро дар ҷанби он май рФқ буд . Раб Алъоламин гуфт : бузаи корӣу бузаи мандии он мааст аз манфиати он . Мардумон чун ин бишуниданд , қавмӣ аз мебоз истоданду қавмӣ на . То он рӯз ки абди арраҳмони ъўФ мизбонӣ кард ҷамоатиро аз ёрони расӯли слии аллоҳи алайҳу ?алау силам , ва дар миёни эшон хамр буд , мехӯрданд то маст шуданд , вақти намози шом дар омад , яке фаро пеш шуд бомомӣ ,у сӯраи қул ё аиҳо алкоФрўн дар гирифт ва на бар ваҷҳ бархонад , ки бар ҷой « лои аъбди мо тъбдўн » аъбд гуфт то бохри сӯра , гуфт : лаками динкми алшрк вале динии алисломи пас раби Алъоламин ин оят фиристод : ки ё أиҳои аллазӣнаи омнўои лои тқрбўои алслоаҳу أнтми скорӣ ҳатто тълмўои мо тқўлўни гирди масҷиди мгрдид ки маст бошед , то он гуҳ ки бҳўши бози оӣид ва донед ки мечаҳ хонед ва чаҳ мегуед . Қавмии боз аз мусулмонон гуфтанд ки хайр нест дар чизе ки аз масҷид боз дорад ва аз май хӯрдан боз истоданд ,у қавмии ҳам чунон михўрднду авқоти намоз дар он нигаҳ медоштанд , то он гуҳ ки қавмӣ аз ансор дар хонаи яке азишон меҳмон буданд ва бо эшон май буд . Ва Ҳамзаи бен абди алмтлби ҳозир буд . Ҳамза берун омаду шароб дар вай кор карда , ва ду шутур дид аз он бародари зодаи худ алии бен абии толиб . Ки бар он азхри миоўрнд , шамшер бар кашиду қасд шутурон кард вайро гуфтанд ки ин он алӣанд . Вай гуфт « ҳилли антми алои убайди лобӣ » ҷавоб дод ки шумо киед магари бандагони падари ман абди алмтлб ? ва эшонро ҳар ду пай зад ва шикам бшикофт ,у ҷигар берун кашид , ва бар оташи афканд . Алӣ , дар расед , ва он ҳол дид гиристан бар вай афтод , бар расӯл худо шуд , ва он қисса боз гуфт . Ҷабраил омад ва оят оварад .

قوله تعالی: یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْخَمْرِ وَ الْمَیْسِرِ الآیة... این اول آیت است که در کار می‌آمد، که هنوز در تحریم آن از آسمان پیغام نیامده بود و قومی از مسلمانان کراهیت میداشتند می‌خوردن، از آنچه در آن میدیدند از هتک حرمت، و خرق مروت، و عیب زوال عقل و زیان مال و عداوت و عربده که در آن می‌دیدند. همواره از رسول خدا می‌پرسیدند که در کار می هیچ چیز نیامد؟ و آن پرسنده عمر خطاب بود، جواب آمد، این آیت: قُلْ فِیهِما إِثْمٌ کَبِیرٌ وَ مَنافِعُ لِلنَّاسِ منفعت در آن آن بود، که در مجلس می شتران می‌کشتند، و درویشان را در جنب آن می‌رفق بود. رب العالمین گفت: بزه کاری و بزه‌مندی آن مه است از منفعت آن. مردمان چون این بشنیدند، قومی از می باز ایستادند و قومی نه. تا آن روز که عبد الرحمن عوف میزبانی کرد جماعتی را از یاران رسول صلّی اللَّه علیه و آله و سلم، و در میان ایشان خمر بود، می خوردند تا مست شدند، وقت نماز شام در آمد، یکی فرا پیش شد بامامی، و سورة قل یا ایها الکافرون در گرفت و نه بر وجه برخواند، که بر جای «لا اعبد ما تعبدون» اعبد گفت تا بآخر سورة، گفت: لکم دینکم الشرک ولی دینی الاسلام پس رب العالمین این آیت فرستاد: که یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لا تَقْرَبُوا الصَّلاةَ وَ أَنْتُمْ سُکاری‌ حَتَّی تَعْلَمُوا ما تَقُولُونَ گرد مسجد مگردید که مست باشید، تا آن گه که بهوش باز آئید و دانید که می چه خوانید و چه می‌گویید. قومی باز از مسلمانان گفتند که خیر نیست در چیزی که از مسجد باز دارد و از می‌خوردن باز ایستادند، و قومی هم چنان میخوردند و اوقات نماز در آن نگه میداشتند، تا آن گه که قومی از انصار در خانه یکی ازیشان مهمان بودند و با ایشان می بود. و حمزة بن عبد المطلب حاضر بود. حمزه بیرون آمد و شراب در وی کار کرده، و دو شتر دید از آن برادر زاده خود علی بن ابی طالب. که بر آن اذخر میآورند، شمشیر بر کشید و قصد شتران کرد وی را گفتند که این آن علی‌اند. وی گفت «هل انتم الّا عبید لابی» جواب داد که شما که اید مگر بندگان پدر من عبد المطلب؟ و ایشان را هر دو پی زد و شکم بشکافت، و جگر بیرون کشید، و بر آتش افکند. علی، در رسید، و آن حال دید گریستن بر وی افتاد، بر رسول خدا شد، و آن قصه باز گفت. جبرئیل آمد و آیت آورد.

ё أиҳои аллазӣнаи омнўои إнмои алхмру алмиср то онҷо ки гуфт Фҳли أнтми мнтҳўн ? расӯли худо бар минбар шуд , ва ин оят бар хонд , ва меҳаром кард . Мусулмонони бархестанд , ва бо хонҳои худ шуданд , ва меҳо мерехтанд . То май дар кӯйҳои Мадина бирафт ва ҷойҳои он май кас буд ки май шикаст ,у кас буд ки бобу гул май шасти баъзе муфассирон гуфтанд ки мавзе таҳрим онаст ки гуфт : Фоҷтнбўаҳ эй Фотркўаҳ . Ва қавмӣ гуфтанд .

یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَ الْمَیْسِرُ تا آنجا که گفت فَهَلْ أَنْتُمْ مُنْتَهُونَ؟ رسول خدا بر منبر شد، و این آیت بر خواند، و می حرام کرد. مسلمانان برخاستند، و با خانهای خود شدند، و میها می‌ریختند. تا می در کویهای مدینه برفت و جایهای آن می کس بود که می شکست، و کس بود که بآب و گل می شست بعضی مفسران گفتند که موضع تحریم آنست که گفت: فَاجْتَنِبُوهُ ای فاترکوه. و قومی گفتند.

Фҳли أнтми мнтҳўн ? эй антҳўои комаи қоли фии сӯраи алФрқон : أи тсбрўну алмънии асбрўоу лиҳозои қол умр ъанд нузули алоиаҳ : а « нтҳино ё раб ! »

فَهَلْ أَنْتُمْ مُنْتَهُونَ؟ ای انتهوا کما قال فی سورة الفرقان: أَ تَصْبِرُونَ و المعنی اصبروا و لهذا قال عمر عند نزول الآیة: ا «نتهینا یا رب!»

фасл

فصل

Мазҳаб шофиӣ онаст : ки ҳар шаробӣ ки ҷинси он мастии орад , агар хамр буд ва агар нбизи мтбўх ё хом , аз хурмо , ё аз мавиз , ё аз гандум , ё аз гоўрс , ё аз асал , андак ва бисёр он ҳаромаст ,у ошомндаҳи он мустуҷиби ҳад , агар маст шавад ва агар на Мустафои слии аллоҳи алайҳу ?ала ва силам гуфт : « кули мускири хамр ,у кули хамри ҳароми ани ман алтмри хмроу ани ман албри хмроу ани ман алшъири хмроу ани ман алъсли хмро »

مذهب شافعی آنست: که هر شرابی که جنس آن مستی آرد، اگر خمر بود و اگر نبیذ مطبوخ یا خام، از خرما، یا از مویز، یا از گندم، یا از گاورس، یا از عسل، اندک و بسیار آن حرامست، و آشامنده آن مستوجب حدّ، اگر مست شود و اگر نه مصطفی صلّی اللَّه علیه و آله و سلم گفت: «کل مسکر خمر، و کل خمر حرام انّ من التمر خمرا و ان من البر خمرا و ان من الشعیر خمرا و ان من العسل خمرا»

Ва рӯй анаи қол : « анҳокми ани қалили мо аскри касӣра »

و روی انه قال: «انهاکم عن قلیل ما اسکر کثیره»

Ва ани абди аллоҳи бен умри қоли қоли расӯли аллоҳи слии аллоҳи алайҳу ?алау силам : « ман шурби алхмри лами иқбли аллоҳи ?лаи салоаи арбаъӣни сбоҳо , ?фони тоби тоби аллоҳи алайҳ , ?фони оди лами иқбли аллоҳи ?лаи салоаи арбаъӣни сбоҳо , ?фони тоби тоби аллоҳи алайҳи ?фони оди лами иқбли аллоҳи ?лаи салоаи арбаъӣни сбоҳои ?фони тоби тоби аллоҳи алайҳи ?фони оди алробъаҳи лами иқбли аллоҳи ?лаи салоаи арбаъӣни сбоҳои ?фони тоби лами итби аллоҳи алайҳу саққоаи ман наҳри алхбол . Қол ва ман кони иؤмни биллоҳу алиўми алохри Флои иҷлси алии моидаи ӣдори алайҳои алхмр , қол :у алзии бъснии болҳқ , ани шорби алхмри иҷии ءи явми алқимаҳи мсўдои виҷҳаи исили луобаи алии қадама , иқзраҳи кули ман роаҳ . Қол : ва ман кони фии қалбаи ояи ман китоби аллоҳу исби алайҳи алхмри иҷии ءи кули ҳарфи ман тлки алоиаҳи иأхзи бноситаҳ ҳатто иқимаҳ ъанд алрб , Фихосмаҳ , ва ман хосмаҳи алқуръони хасм »

و عن عبد اللَّه بن عمر قال قال رسول اللَّه صلّی اللَّه علیه و آله و سلم: «من‌ شرب الخمر لم یقبل اللَّه له صلاة اربعین صباحا، فان تاب تاب اللَّه علیه، فان عاد لم یقبل اللَّه له صلاة اربعین صباحا، فان تاب تاب اللَّه علیه فان عاد لم یقبل اللَّه له صلاة اربعین صباحا فان تاب تاب اللَّه علیه فان عاد الرّابعة لم یقبل اللَّه له صلاة اربعین صباحا فان تاب لم یتب اللَّه علیه و سقاه من نهر الخبال. قال و من کان یؤمن باللّه و الیوم الآخر فلا یجلس علی مائدة یدار علیها الخمر، قال: و الذی بعثنی بالحق، انّ شارب الخمر یجی‌ء یوم القیمة مسودا وجهه یسیل لعابه علی قدمه، یقذره کل من رآه. قال: و من کان فی قلبه آیة من کتاب اللَّه و یصبّ علیه الخمر یجی‌ء کل حرف من تلک الآیة یأخذ بناصیته حتی یقیمه عند الرب، فیخاصمه، و من خاصمه القرآن خصم»

Гуфтаанд ки ин хамри маъҷун лаънатаст , он ҷӯши овози даст шайтонаст , чун даст дарав кунад баҷушад , пас оби даҳан дарав андозад то талх гардад , пас бўл дарав кунад то бгндд . Он мискин ки хамр мехӯрд бўл шайтон мехӯрд ,у маъҷун лаънатаст ки бакор медорад , ин хамри заҳр дайнаст , чунонк танро бо заҳр бақо нест ? дайнро бо хамр бақо нест . Мустафои слии аллоҳи алайҳу ?ала ва силам гуфт : « шорби алхмри къобди алўсн »

گفته‌اند که این خمر معجون لعنت است، آن جوش آواز دست شیطان است، چون دست درو کند بجوشد، پس آب دهن درو اندازد تا تلخ گردد، پس بول درو کند تا بگندد. آن مسکین که خمر میخورد بول شیطان میخورد، و معجون لعنت است که بکار میدارد، این خمر زهر دین است، چنانک تن را با زهر بقا نیست؟ دین را با خمر بقا نیست. مصطفی صلّی اللَّه علیه و آله و سلم گفت: «شارب الخمر کعابد الوثن»

Ин бмънии хавф оқибат гуфт , яъне ки бисёр уфтад май хораро ки бъоқбт аз имони дармонд ,у бъбодт всн кашад . Чунонк яке май хораро буқат марг гуфтанд бигӯ « лои илоҳи алои аллоҳ » вай мегуфт шод бошу нӯши хур . Буқати марг бар бандаи он ғолиб шавад , ки ҷумлаи рӯзгори хеши бони басар барда бошад . Ва ба қол алнабӣ имўти алрҷли алии мо ъоши алайҳ .

این بمعنی خوف عاقبت گفت، یعنی که بسیار افتد می خواره را که بعاقبت از ایمان درماند، و بعبادت وثن کشد. چنانک یکی می خواره را بوقت مرگ گفتند بگو «لا اله الا اللَّه» وی میگفت شاد باش و نوش خور. بوقت مرگ بر بنده آن غالب شود، که جمله روزگار خویش بآن بسر برده باشد. و به‌ قال النبی یموت الرجل علی ما عاش علیه.

Оиша гуфт : агар қатра май дар чоҳӣ уфтад ва он чоҳ анбошта шавад , пас аз онҷо гиёҳ барояд , ва гўспнд бихӯрад ман кроҳит дорам ки гӯшти он гўспнд хӯрдам . Май хораро ҳам суқӯт адолатаст , ва ҳам заволи вилоят , ва ҳам вуҷуби лаънат , ва ҳам фасоди оқибат , ва ҳам хавфи хотамат . Аммо суқӯт адолат онаст ки боҷимоъи уммати шаҳодати вай мақбул нест ,у бқўли баъзе уламои вайро вилоят бар духтар нест ,у вуҷуб лаънат онаст ки Мустафои слии аллоҳи алайҳу ?ала ва силам гуфт : « ани аллоҳи лаъни алхмру ъосрҳоу мътсрҳоу шорбҳоу соқиҳо ва ҳомилҳоу алмҳмўлаҳи илайҳу боиъҳо ва муштарӣҳоу окли саманҳо . »

عایشه گفت: اگر قطره می در چاهی افتد و آن چاه انباشته شود، پس از آنجا گیاه برآید، و گوسپند بخورد من کراهیت دارم که گوشت آن گوسپند خوردم. می خواره را هم سقوط عدالت است، و هم زوال ولایت، و هم وجوب لعنت، و هم فساد عاقبت، و هم خوف خاتمت. اما سقوط عدالت آنست که باجماع امت شهادت وی مقبول نیست، و بقول بعضی علما وی را ولایت بر دختر نیست، و وجوب لعنت آنست که مصطفی صلّی اللَّه علیه و آله و سلم گفت: «ان اللَّه لعن الخمر و عاصرها و معتصرها و شاربها و ساقیها و حاملها و المحمولة الیه و بایعها و مشتریها و آکل ثمنها.»

Ва хавф хотамат онаст ки дар осори биоранд ки панҷ чизи нишон бадбахтонаст , ва дар вақти марги бими заволи имон дар онаст : тарки алслоаҳ ,у акли алрбўо ,у алосрори алии алзно ,у ъқўқи алўолдин ,у алодмони алии шурби алхмр . Ва фасод оқибат онаст ки май хораи фардои қиёмати ночор бдўзх расад ,у ҳмим ҷаҳаннам хӯрд , чунонк дар хабараст :у алзии бъснии болҳқи ман шурби ман мускири сулси шурботи кони ҳқои алии аллоҳи ани исқиаҳи ман тинаҳи алхбол , иқоли тинаҳи алхболи мо зоби ман ҳроқаҳи аҷсоди аҳли алнор

و خوف خاتمت آنست که در آثار بیارند که پنج چیز نشان بدبختان است، و در وقت مرگ بیم زوال ایمان در آنست: ترک الصلاة، و اکل الربوا، و الاصرار علی الزنا، و عقوق الوالدین، و الادمان علی شرب الخمر. و فساد عاقبت آنست که می خواره فردای قیامت ناچار بدوزخ رسد، و حمیم جهنم خورد، چنانک در خبر است: و الذی بعثنی بالحق من شرب من مسکر ثلث شربات کان حقا علی اللَّه ان یسقیه من طینة الخبال، یقال طینة الخبال ما ذاب من حراقة اجساد اهل النار

Дарин хабари се шарбат гуфт , ва дар хабари дигари як ҷуръа гуфту злки фӣ

درین خبر سه شربت گفت، و در خبر دیگر یک جرعة گفت و ذلک فی‌

Қавлаи слии аллоҳи алайҳу ?алау силам : « ани аллоҳи бъснии раҳмау ҳудои ллъолмину ақсми рабии бъзтаҳи лои ишрби абди ман убайдии ҷуръаи ман хамри алои сқитаҳи маконаи ман ҳмими ҷаҳаннам , мъзбои кон ӯ мғФўрои ?ла ,у лои исқиҳои сбёи сғирои алои сқитаҳи маконаи ман ҳмими ҷаҳаннам , мъзбои кон ӯ мғФўрои ?ла . Ва лои идъҳои абди ман убайдии ман мхоФтии алои сқитҳо Аёа фии ҳзираҳи алқудс .

قوله صلّی اللَّه علیه و آله و سلم: «ان اللَّه بعثنی رحمة و هدی للعالمین و اقسم ربی بعزته لا یشرب عبد من عبیدی جرعة من خمر الّا سقیته مکانه من حمیم جهنم، معذبا کان او مغفورا له، و لا یسقیها صبیا صغیرا الا سقیته مکانه من حمیم جهنم، معذبا کان او مغفورا له. و لا یدعها عبد من عبیدی من مخافتی الا سقیتها ایاه فی حظیرة القدس.

Аммо ҳад май хора агар озод бошаду оқилу болиғу мухтор на макра , чиҳил тозӣонааст ва агар банда бошад бист тозӣона , ва агар рои эмоми чунон буд ки озодро ҳаштод занаду бандаро чиҳил раво бошад , ки дар аҳди расӯли худоу рӯзгори хулафои ин ихтилоф бӯдааст ,у ҳама нақл кардаанд , ва агар биҷои тозӣона даст зананд ва наълину чӯбу ҷома то бидода равост ки бӯ ҳрираҳ гуфт якеро ҳозир карданд ки май хӯрда буд , расӯл худо гуфт : бизанед ӯро , кас буд ки тпончаҳ мезад ,у кас буд ки наълин ,у кас буд ки чӯб ,у кас буд ки гӯшаи ҷома яъне ҷома то бидода сахт карда , гуфтои бъоқбт касе ӯро гуфт : ахзоки аллоҳ , расӯл худо гуфт лои тқўлўо ҳоказо ,у лои тъинўои алайҳи алшитону локини қўлўои аллоҳами ағФри ?лаи аллоҳами арҳмаҳ .

اما حد می خواره اگر آزاد باشد و عاقل و بالغ و مختار نه مکره، چهل تازیانه است و اگر بنده باشد بیست تازیانه، و اگر رای امام چنان بود که آزاد را هشتاد زند و بنده را چهل روا باشد، که در عهد رسول خدا و روزگار خلفا این اختلاف بوده است، و همه نقل کرده‌اند، و اگر بجای تازیانه دست زنند و نعلین و چوب و جامه تا بداده رواست که بو هریره گفت یکی را حاضر کردند که می خورده بود، رسول خدا گفت: بزنید او را، کس بود که طپانچه می‌زد، و کس بود که نعلین، و کس بود که چوب، و کس بود که گوشه جامه یعنی جامه تا بداده سخت کرده، گفتا بعاقبت کسی او را گفت: اخزاک اللَّه، رسول خدا گفت لا تقولوا هکذا، و لا تعینوا علیه الشیطان و لکن قولوا اللهم اغفر له اللهم ارحمه.

Ва касеро ки ҳад шаръӣ заданд , дар кабӣра ки аз вай дар вуҷӯд ояд , он ҳади куффорати гуноҳ вай бошад . Мустафои слии аллоҳи алайҳу ?ала ва силам гуфт : ман асоби знбои Фоқими алайҳи ҳади злки алзнби Фҳўи кФортаҳ .

و کسی را که حد شرعی زدند، در کبیره که از وی در وجود آید، آن حد کفارت گناه وی باشد. مصطفی صلّی اللَّه علیه و آله و سلم گفت: من اصاب ذنبا فاقیم علیه حد ذلک الذنب فهو کفارته.

Ва қоли слии аллоҳи алайҳу ?алау силам : ман асоби ҳдои Фъҷли уқубатаи фии алднёи Фоллаҳи аъдли ман ани иснии алии абдаи алъқўбаҳи фии алохраҳ , ва ман асоби ҳдои Фстраҳи аллоҳи алайҳу ъФои анҳу , Фоллаҳи акрами ман ани иъўди фии шайъи ءи қади ъФои анҳу .

و قال صلّی اللَّه علیه و آله و سلم: من اصاب حدا فعجّل عقوبته فی الدنیا فاللّه اعدل من ان یثنی علی عبده العقوبة فی الآخرة، و من اصاب حدا فستره اللَّه علیه و عفا عنه، فاللّه اکرم من ان یعود فی شی‌ء قد عفا عنه.

Исӣлўнки ани алхмру алмисри алоиаҳ . . . Майро хамр ном кард лонҳои тхомри алъқл , аз баҳри онк дар хирадомезад ва онро бипушад . Ва муяссар қимораст ва аз касби араб буд ,у қавмӣ аз аҷам . Раби Алъоламин онро бо меҳаром кард . Ва муфассирон гуфтанд кули шайъи ءи фӣаи қимори Фҳўи ман алмиср ҳатто лаъиби алсбёни болҷўзу алкъобу қол алнабӣ слии аллоҳи алайҳу ?алау силам « аёкму ҳотини алкъбтини алмшؤмтини Фонҳмои ман муяссари алъҷму қоли алқосми бен Муҳамади кули шайъи ءи илоҳии ани зикри аллоҳу ани алслоаҳи Фҳўи муяссар .

یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْخَمْرِ وَ الْمَیْسِرِ الآیة... می را خمر نام کرد لانها تخامر العقل، از بهر آنک در خرد آمیزد و آن را بپوشد. و میسر قمار است و از کسب عرب بود، و قومی از عجم. رب العالمین آن را با می حرام کرد. و مفسران گفتند کل شی‌ء فیه قمار فهو من المیسر حتی لعب الصبیان بالجوز و الکعاب و قال النبی صلّی اللَّه علیه و آله و سلم «ایاکم و هاتین الکعبتین المشؤمتین فانهما من میسر العجم و قال القاسم بن محمد کل شی‌ء الهی عن ذکر اللَّه و عن الصلاة فهو میسر.

Қул Фиҳмои إсми кабӣри баннои қроءти Ҳамза ва алӣаст дигарон ббо хонанду бмънӣ мутақорибанд , ки дар хамру қимори ҳам азимӣ гуноҳаст ва ҳам бисёре гуноҳ чунонк дар ояти дигар бар шимурд : إнмои ириди алшитони أни иўқъи бинкми алъдоўаҳу албғзоءи илои охири алоиаҳ . . .

قُلْ فِیهِما إِثْمٌ کَبِیرٌ بنا قراءت حمزة و علی است دیگران ببا خوانند و بمعنی متقارب‌اند، که در خمر و قمار هم عظیمی گناهست و هم بسیاری گناه چنانک در آیت دیگر بر شمرد: إِنَّما یُرِیدُ الشَّیْطانُ أَنْ یُوقِعَ بَیْنَکُمُ الْعَداوَةَ وَ الْبَغْضاءَ الی آخر الایة...

Ва исӣлўнки мо зои инФқўни қул алъФўи алоиаҳ . . . БрФъ ва ӯ қроءти бӯ умраст эй алзии тнФқўнаҳи алъФўи дигарон бнсб ва ӯ хонанд . Алии маънии тнФқўни алъФў эй мо ъФӣ , яъне мо фазли ман амўолкм , иқоли самими молии лФлону афваи лФлон эй фазла .

وَ یَسْئَلُونَکَ ما ذا یُنْفِقُونَ قُلِ الْعَفْوَ الآیة... برفع و او قراءت بو عمر است ای الذی تنفقونه العفو دیگران بنصب و او خوانند. علی معنی تنفقون العفو ای ما عفی، یعنی ما فضل من اموالکم، یقال صمیم مالی لفلان و عفوه لفلان ای فضله.

Ин ҳам ҷавоби саволи умр ва ҷмўҳаст ки гуфт : ё расӯл аллоҳ донистем ки сидқот ба ки мебояд дод яъне фии қавлаи мо أнФқтми ман хайри Фллўолдини алоиаҳ , акнӯн хоҳем то бидонем ки чанд диҳем ва чаҳ диҳем ? оят омад қул алъФў бигӯӣ ончӣ басар ояд яъне аз нафақаи худу аёли худ .

این هم جواب سؤال عمر و جموح است که گفت: یا رسول اللَّه دانستیم که صدقات به که میباید داد یعنی فی قوله ما أَنْفَقْتُمْ مِنْ خَیْرٍ فَلِلْوالِدَیْنِ الآیة، اکنون خواهیم تا بدانیم که چند دهیم و چه دهیم؟ آیت آمد قُلِ الْعَفْوَ بگوی آنچه بسر آید یعنی از نفقه خود و عیال خود.

Қол алнабӣ слии аллоҳи алайҳу ?алау силам : « афзали алсдқаҳи мо кони ани зуҳри ғанӣу абдأи бмни тъўл »

قال النبی صلّی اللَّه علیه و آله و سلم: «افضل الصدقة ما کان عن ظهر غنی و ابدأ بمن تعول»

Ва рӯй абӯи ҳрираҳи ани рҷлои қол ё расӯли аллоҳи ъндии динор . Қоли анФқаҳи алии нФски Фқоли ъндии охир . Фқоли анФқаҳи алии влдк , қоли ъндии охир , қоли анФқаҳи алии аҳлк , қоли ъндии охир , қоли анФқаҳи алии ходмк , қоли ъндии охири қоли анати аълам .

و روی ابو هریرة ان رجلا قال یا رسول اللَّه عندی دینار. قال انفقه علی نفسک فقال عندی آخر. فقال انفقه علی ولدک، قال عندی آخر، قال انفقه علی اهلک، قال عندی آخر، قال انفقه علی خادمک، قال عندی آخر قال انت اعلم.

Пас ҳар ки худованди молу зёъу амлок буд як солаи нафақаи худу аёл дар ксўаҳ ва дар таом ва дар шароб биниҳодӣ ,у боқӣ бсдқаҳ додӣ ва ҳар киро нафақаи худу аёл аз музду кору касби нақдӣ будӣ як рӯза биниҳодӣу боқӣ садақа додӣ , пас кор душвор шуд бар эшон , то худои таъолии ин оят фиристод : хзи ман أмўолҳми садақаи ттҳрҳму тазкияами баҳои қолўо ё расӯли аллоҳ кам наахз ? Фбинти алснаҳи аъёни алзкоаҳи ман алўрқу алзҳбу алмошиаҳу алзръ .

پس هر که خداوند مال و ضیاع و املاک بود یک ساله نفقه خود و عیال در کسوة و در طعام و در شراب بنهادی، و باقی بصدقه دادی و هر که را نفقه خود و عیال از مزد و کار و کسب نقدی بودی یک روزه بنهادی و باقی صدقه دادی، پس کار دشوار شد بر ایشان، تا خدای تعالی این آیت فرستاد: خُذْ مِنْ أَمْوالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَکِّیهِمْ بِها قالوا یا رسول اللَّه کم ناخذ؟ فبینت السنة اعیان الزکاة من الورق و الذهب و الماشیة و الزرع.

Фсорти ҳзаҳи алоиаҳи аънии қавлаи таъолӣ : хзи ман أмўолҳми носихаи лқўлаҳи таъолии қул алъФў .

فصارت هذه الآیة اعنی قوله تعالی: خُذْ مِنْ أَمْوالِهِمْ ناسخة لقوله تعالی قل العفو.

Қавлаи кзлки ибини аллоҳи лаками алоёт . . . . Чунонк аҳком майу қимору инфоқ баён карду равшан , худои шуморо баён мекунад ва падед меорад нишонҳои кирдигорӣу меҳрбонии хеш . Лълкми ттФкрўни фии алднёу алохраҳ то шумо тафаккур кунед дар кори дунёу охират ва бидонед ки ин дунёи сарои бало ва фаноаст ,у охирати сарои ҷазоу бақо .

قوله کَذلِکَ یُبَیِّنُ اللَّهُ لَکُمُ الْآیاتِ.... چنانک احکام می و قمار و انفاق بیان کرد و روشن، خدای شما را بیان میکند و پدید میآرد نشانهای کردگاری و مهربانی خویش. لَعَلَّکُمْ تَتَفَکَّرُونَ فِی الدُّنْیا وَ الْآخِرَةِ تا شما تفکر کنید در کار دنیا و آخرت و بدانید که این دنیا سرای بلا و فنا است، و آخرت سرای جزا و بقا.

Рӯй инси бен молики қоли қоли расӯли аллоҳ : « аиҳо анноси атқўои аллоҳи ҳақи тқотаҳу асъўои фии мрзотаҳ ,у аиқнўои ман алднёи болФноء , ва ман алохраҳи болбқоء ,у аъмлўои лмои баъди аламут , Фконкми болднёи лами ткн ,у болохраҳи лами тзл . Аиҳо аннос ! ани ман фии алднёи заиф ва мо фии ядаи орӣа ,у ани алзиФи мртҳл ,у алъориаҳи мардӯда , أло !у ани алднёи арзи ҳозири ёкли минҳои албру алФоҷр ,у алохри въди содиқи иҳкми фӣҳо малики қодир , фараҳами аллоҳи амрأи назари лнФсаҳу маҳди лрмсаҳи мо доми расанаи мрхӣу ҳаблаи алии ғорбаҳи млқӣ , қабл ани инФди أҷлаҳу инқтъи амала

روی انس بن مالک قال قال رسول اللَّه: «ایها الناس اتقوا اللَّه حق تقاته و اسعوا فی مرضاته، و ایقنوا من الدنیا بالفناء، و من الآخرة بالبقاء، و اعملوا لما بعد الموت، فکانکم بالدنیا لم تکن، و بالآخرة لم تزل. ایها الناس! ان من فی الدنیا ضیف و ما فی یده عاریة، و ان الضیف مرتحل، و العاریة مردودة، ألا! و ان الدنیا عرض حاضر یاکل منها البرّ و الفاجر، و الآخر وعد صادق یحکم فیها ملک قادر، فرحم اللَّه امرأ نظر لنفسه و مهد لرمسه ما دام رسنه مرخی و حبله علی غاربه ملقی، قبل ان ینفد أجله و ینقطع عمله‌

Ва исӣлўнки ани алитомӣ . . . . Ин оят дар шаън қавмӣ омад ки қайион ятемон буданд дар моли эшон , ва шуниданд ки худои таъолӣ дар қуръон дар садри сувараи алнсоء чаҳ ташдид кард дар хӯрдани моли ятемон , бтрсиднд ва қасд карданд ки гурезанд аз қиём кардани бомари ятемон ,у моли ятемон май зойеъ хост монад , ин оят омад : қул إслоҳи ?лаам хайр бигӯӣ ин қайиони ятемонро , агар дар моли ятемон тиҷорат кунед , ва бе музди эшонро нигаҳ доред , он беҳтараст ва некӯтар .

وَ یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْیَتامی‌.... این آیت در شأن قومی آمد که قیمان یتیمان بودند در مال ایشان، و شنیدند که خدای تعالی در قرآن در صدر صورة النساء چه تشدید کرد در خوردن مال یتیمان، بترسیدند و قصد کردند که گریزند از قیام کردن بامر یتیمان، و مال یتیمان می ضایع خواست ماند، این آیت آمد: قُلْ إِصْلاحٌ لَهُمْ خَیْرٌ بگوی این قیمان یتیمان را، اگر در مال یتیمان تجارت کنید، و بی مزد ایشان را نگه دارید، آن بهتر است و نیکوتر.

Қол алнабӣ слии аллоҳи алайҳу ?алау силам : « ман вале итимои ?лаи моли Флитҷри фӣау лои итркаҳ ҳатто иأклаҳи алсдқаҳ »

قال النبی صلّی اللَّه علیه و آله و سلم: «من ولی یتیما له مال فلیتجر فیه و لا یترکه حتی یأکله الصدقه»

Ва إни тхолтўҳми алоиаҳ . . . Ва агар бо эшон дар омезед ,у моли эшон бо моли худ дарҳам наед , ва омехта доред , он гуҳи муздии маърӯф бар гиред бчм , беисроф ва бештт , ва бигзоред эшонро то дар ҷой шумо нишинанд , ва шумо дар ҷой эшон нишинед эшон бар фарш шумо нишинанд , ва шумо бар фарш эшон нишинед , эшон бо шумо михўрнд аз он шумо , ва шумо бо эшон михўрид аз он эшон , агар чунин кунед Фإхўонкми алии ҳоли эшон бародарон шумоанд дар дайн ,у бародарон дар дайн бо якдигари чунин бояд ки зиндагонӣ кунанд . Ва илайҳи алошораҳ

وَ إِنْ تُخالِطُوهُمْ الآیة... و اگر با ایشان در آمیزید، و مال ایشان با مال خود درهم نهید، و آمیخته دارید، آن گه مزدی معروف بر گیرید بچم، بی اسراف و بی شطط، و بگذارید ایشان را تا در جای شما نشینند، و شما در جای ایشان نشینید ایشان بر فرش شما نشینند، و شما بر فرش ایشان نشینید، ایشان با شما میخورند از آن شما، و شما با ایشان میخورید از آن ایشان، اگر چنین کنید فَإِخْوانُکُمْ علی حال ایشان برادران شمااند در دین، و برادران در دین با یکدیگر چنین باید که زندگانی کنند. و الیه الاشارة

Бқўлаҳи слии аллоҳи алайҳу ?алау силам : « лои тҳосдўоу лои тбоғзўоу лои тдобрўоу лои тқотъўоу кўнўои ибоди аллоҳи ахўоно » .

بقوله صلّی اللَّه علیه و آله و سلم: «لا تحاسدوا و لا تباغضوا و لا تدابروا و لا تقاطعوا و کونوا عباد اللَّه اخوانا».

Ва аллоҳи иълми алмФсди ман алмслҳи алоиаҳ . . . Ва аллоҳ боз донад муфсидро аз муслеҳ , он кас ки даромезад пӯшидани мол хеш бимол эшон , аз он кас ки даромезад ва аз эшон дареғ надорад моли хеш азишон , Мустафои слии аллоҳи алайҳу ?ала ва силам гуфт : « хайри байти алмуслимӣни байти фӣаи ятеми макрам »

وَ اللَّهُ یَعْلَمُ الْمُفْسِدَ مِنَ الْمُصْلِحِ الآیة... و اللَّه باز داند مفسد را از مصلح، آن کس که در آمیزد پوشیدن مال خویش بمال ایشان، از آن کس که در آمیزد و از ایشان دریغ ندارد مال خویش ازیشان، مصطفی صلّی اللَّه علیه و آله و سلم گفت: «خیر بیت المسلمین بیت فیه یتیم مکرم»

Ва лои тнкҳўои алмшркоти алоиаҳ . . . Ин дар шаъни мрсди бен абии мрсд алғнўӣ омад , мардӣ буд қавии диловар , расӯли худои вайро бимика фиристод , то қавмӣ аз мусулмонон ки онҷо буданд ниҳон аз кофарони беруни орад . Чун бимика расед , занӣ мушрика омад номи он зани ъноқ ва дар ҷоҳилияти он зан бо мрсди сарв корӣ дошт . Мрсдро бахуд даъват кард , мрсди сар возд гуфт : виҳк ё ъноқ ! ани алисломи ҳоли бинноу байни злк » гуфт : маро бизанӣ кун мрсд ҷавоб дод ки то аз расӯли худои пурсам , пас он зан овоз баровард ,у фарёди хост то қавмӣ омаданд ,у мрсдро бзднд . Чун бо Мадина омад ин қисса бо расӯл худо бигуфту дастурии хост то вайро бизанӣ кунад . Раби Алъоламин оят фиристоду лои тнкҳўои алмшркоти алоиаҳ . . . Занони мушрикотро бизанӣ макунед ,у гирди эшон мгрдид , то мушрик бошанд , акнӯн ҳаромаст бар мусулмонон ки занон бут прессатону габрону ҳама тавоғит прессатон бизанӣ хоҳанд . Магари ҳроири аҳли китобин ки қуръони эшонро мустасно кард : Фқоли таъолӣу алмҳсноти ман аллазӣнаи أўтўои алкитоби ман қблкм . Агар касе гуяд ки ҳроири аҳли китобин ҳам аз кофаронанду никоҳи сабаби маваддат , лқўлаҳи таъолӣу ҷаъли бинкми мўдаҳу раҳма ,у маваддат бо кофарон манеҳӣаст бойени оят ки аллоҳ гуфт лои тҷди қўмои иؤмнўни биллоҳу алиўми алохри иўодўни ман ҳоди аллоҳу расӯла . . . ? ҷавоб онаст ки ани маваддат ки манеҳӣаст маваддат динӣаст ,у маваддати никоҳи маваддати нафъӣ ва шаҳвонӣаст пас дар таҳт он наҳй нашавад .

وَ لا تَنْکِحُوا الْمُشْرِکاتِ الآیة... این در شأن مرثد بن ابی مرثد الغنوی آمد، مردی بود قوی دلاور، رسول خدا وی را بمکه فرستاد، تا قومی از مسلمانان که آنجا بودند نهان از کافران بیرون آرد. چون بمکه رسید، زنی مشرکه آمد نام آن زن عناق و در جاهلیت آن زن با مرثد سرو کاری داشت. مرثد را بخود دعوت کرد، مرثد سر وازد گفت: ویحک یا عناق! ان الاسلام حال بیننا و بین ذلک» گفت: مرا بزنی کن مرثد جواب داد که تا از رسول خدا پرسم، پس آن زن آواز برآورد، و فریاد خواست تا قومی آمدند، و مرثد را بزدند. چون با مدینه آمد این قصه با رسول خدا بگفت و دستوری خواست تا وی را بزنی کند. رب العالمین آیت فرستاد وَ لا تَنْکِحُوا الْمُشْرِکاتِ الآیة... زنان مشرکات را بزنی مکنید، و گرد ایشان مگردید، تا مشرک باشند، اکنون حرام است بر مسلمانان که زنان بت پرستان و گبران و همه طواغیت پرستان بزنی خواهند. مگر حرایر اهل کتابین که قرآن ایشان را مستثنی کرد: فقال تعالی وَ الْمُحْصَناتُ مِنَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتابَ مِنْ قَبْلِکُمْ. اگر کسی گوید که حرایر اهل کتابین هم از کافران اند و نکاح سبب مودت، لقوله تعالی وَ جَعَلَ بَیْنَکُمْ مَوَدَّةً وَ رَحْمَةً، و مودت با کافران منهی است باین آیت که اللَّه گفت لا تَجِدُ قَوْماً یُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ یُوادُّونَ مَنْ حَادَّ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ...؟ جواب آنست که ان مودت که منهی است مودت دینی است، و مودت نکاح مودت نفعی و شهوانی است پس در تحت آن نهی نشود.

Ва лأмаҳи муъминаи алоиаҳ . . . Ин дар шаъни абди аллоҳ равоҳа омад , ки канизакӣ сиёҳ дошт , рӯзӣ бар вай хашм гирифту тпончаҳ бар вай зад . Он гуҳи брсўл худо шуд ва он ҳол боз гуфт , расӯл гуфт « ва мо ҳай ? » ?

وَ لَأَمَةٌ مُؤْمِنَةٌ الآیة... این در شأن عبد اللَّه رواحه آمد، که کنیزکی سیاه داشت، روزی بر وی خشم گرفت و طپانچه بر وی زد. آن گه برسول خدا شد و آن حال باز گفت، رسول گفت «و ما هی؟»؟

Чист он канизак ? қоли ҳаии ташаҳҳуди أни лои илоҳи алои аллоҳ ,у анки расӯла ,у тсўми шаҳри рамазон ,у тҳсни алўзўء ,у тслӣ . Мустафои слии аллоҳи алайҳу ?алау силам чун васф вай шунид гуфт : « ҳзаҳи муъмина » .

چیست آن کنیزک؟ قال هی تشهد أن لا اله الا اللَّه، و انک رسوله، و تصوم شهر رمضان، و تحسن الوضوء، و تصلی. مصطفی صلّی اللَّه علیه و آله و سلم چون وصف وی شنید گفت: «هذه مؤمنة».

Ин канизак муъминааст . Абд аллоҳ гуфт бони худоӣ ки турои баростӣ бхлқ фиристод ки вайро озод кунам , пас ӯро бизанӣ хоҳам , чунон кард . Пас мардумони вайро таън карданд ки канизакӣ сиёҳ бизанӣ хост ,у озоди зании мушрика бо молу ҷамол бо вай арза мекарданд ва нахост ! раб Алъоламин гуфт : он канизаки сиёҳи муъмина ба аз он озоди зани мушрика , бо молу ҷамол . Ва гуфтаанд ин дар шаъни хнсоء фурӯ омад , канизакӣ буд аз он ҳзиФаҳ ӣмон , ҳзиФаҳ ӯро гуфт : ё хнсоءи қади зикрати фии алмлأи алоълии маъаи сўодку дмомтки пас вайро озод кард ва бизанӣ хост .

این کنیزک مؤمنه است. عبد اللَّه گفت بآن خدای که ترا براستی بخلق فرستاد که وی را آزاد کنم، پس او را بزنی خواهم، چنان کرد. پس مردمان وی را طعن کردند که کنیزکی سیاه بزنی خواست، و آزاد زنی مشرکه با مال و جمال با وی عرضه میکردند و نخواست! رب العالمین گفت: آن کنیزک سیاه مؤمنه به از آن آزاد زن مشرکه، با مال و جمال. و گفته‌اند این در شأن خنساء فرو آمد، کنیزکی بود از آن حذیفه یمان، حذیفه او را گفت: یا خنساء قد ذکرت فی الملأ الاعلی مع سوادک و دمامتک پس وی را آزاد کرد و بزنی خواست.

Ва лои тнкҳўои алмшркин ҳатто иؤмнўоу лаъибади муъмини хайри ман мушрику луи أъҷбкми алоиаҳ . . . . Мегуяд зани мусулмонро бамурд мушрики мдҳид , на равост бҳичи ҳол ки марди кофари зан мусулмон хоҳад , ки ин никоҳ истидлоласт , ва навъе ақтҳор ,у раб алъзт нахост ки зани мусулмони зердасту мақҳури мард кофар гардад ,у лни иҷъли аллоҳи ллкоФрини алии алмؤмнини сбило , أўлӣки идъўни إлии алнору аллоҳи идъўои إлии алҷнаҳу алмғФраҳи бإзнаҳ ин ҳамчунонаст ки гуфт : идъўкми лиғФри лаками ман знўбкми ҷой дигар гуфт :у аллоҳи идъўои إлии дори ассалом чун халқро бар равиши роҳи дайн ,у ранҷи бурдан ва бор кашӣдан дар мусулмонӣ мехонд , бавосита боз гузошт гуфт : адъи إлии сиблати рбки болҳкмаҳу алмўъзаҳи алҳасанаи боз чун даъвати дори ассалому мағфирату раҳмат будӣ воситаи эшонро худ хонд гуфту аллоҳи идъўои إлии алҷнаҳу аллоҳи аълам

وَ لا تُنْکِحُوا الْمُشْرِکِینَ حَتَّی یُؤْمِنُوا وَ لَعَبْدٌ مُؤْمِنٌ خَیْرٌ مِنْ مُشْرِکٍ وَ لَوْ أَعْجَبَکُمْ الآیة.... میگوید زن مسلمان را بمرد مشرک مدهید، نه رواست بهیچ حال که مرد کافر زن مسلمان خواهد، که این نکاح استدلال است، و نوعی اقتهار، و رب العزت نخواست که زن مسلمان زیردست و مقهور مرد کافر گردد، و لن یجعل اللَّه للکافرین علی المؤمنین سبیلا، أُولئِکَ یَدْعُونَ إِلَی النَّارِ وَ اللَّهُ یَدْعُوا إِلَی الْجَنَّةِ وَ الْمَغْفِرَةِ بِإِذْنِهِ این همچنانست که گفت: یَدْعُوکُمْ لِیَغْفِرَ لَکُمْ مِنْ ذُنُوبِکُمْ جای دیگر گفت: وَ اللَّهُ یَدْعُوا إِلی‌ دارِ السَّلامِ چون خلق را بر روش راه دین، و رنج بردن و بار کشیدن در مسلمانی میخواند، بواسطه باز گذاشت گفت: ادْعُ إِلی‌ سَبِیلِ رَبِّکَ بِالْحِکْمَةِ وَ الْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ باز چون دعوت دار السلام و مغفرت و رحمت بودی واسطه ایشان را خود خواند گفت وَ اللَّهُ یَدْعُوا إِلَی الْجَنَّةِ و اللَّه اعلم‌