Қавлаи таъолӣ : исӣлўнки ани алхмру алмисри алоиаҳ . . . Шароби аҳли ғифлатроу сари анҷом ва сифат инаст ки гуфтем , бори худоиро ъзу ҷл бар рӯй замин бандагонӣанд ки ошомндаҳи шароб маърифатанд ,у маст аз ҷоми муҳаббат . Ҳар чанд ки аз ҳақиқати он шароб дар дунёи ҷузи бӯе на , ва аз ҳақиқати он мастии ҷузи намойишӣ на , зонк дунё зиндонаст , зиндон чанд бар тобад ? имрӯз чандонаст , бош то фардо ки маҷмаъи рӯҳу райҳон буд ,у маъракаи висоли ҷонон ,у раҳе дар ҳақи нигарон .

قوله تعالی: یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْخَمْرِ وَ الْمَیْسِرِ الآیة... شراب اهل غفلت را و سر انجام و صفت اینست که گفتیم، بار خدای را عز و جل بر روی زمین بندگانی‌اند که آشامنده شراب معرفت‌اند، و مست از جام محبت. هر چند که از حقیقت آن شراب در دنیا جز بویی نه، و از حقیقت آن مستی جز نمایشی نه، زانک دنیا زندان است، زندان چند بر تابد؟ امروز چندانست، باش تا فردا که مجمع روح و ریحان بود، و معرکه وصال جانان، و رهی در حق نگران.

Шӯридаи бклбаҳ хумор шуд , дар медошт буи дод . Гуфт : бойени як дирами марои шароби даҳ ! хумор гуфт : маро шароб намонад . Он шӯрида гуфт : ман худ мардӣ шӯридаам , тоқати ҳақиқат шароб надорам ! қатра бинмоӣ то аз он бӯе бмн расад , бинӣ ки аз он чанд мастӣ кунам ! ва чаҳ шӯри ангезам ! субҳони аллоҳ ! ин чаҳ барқӣаст ки аз азал тобед , ду гетӣ бсухт . Ва ҳеҷ нпоӣид ? якеро шароби ҳайрат аз кос ҳайбат дод , маст ҳайрат шуд гуфт .

شوریده بکلبه خمار شد، در می داشت بوی داد. گفت: باین یک درم مرا شراب ده! خمار گفت: مرا شراب نماند. آن شوریده گفت: من خود مردی شوریده‌ام، طاقت حقیقت شراب ندارم! قطره بنمای تا از آن بویی بمن رسد، بینی که از آن چند مستی کنم! و چه شور انگیزم! سبحان اللَّه! این چه برقیست که از ازل تابید، دو گیتی بسوخت. و هیچ نپائید؟ یکی را شراب حیرت از کاس هیبت داد، مست حیرت شد گفت.

Якеро шароби маърифат аз хмхонаҳ раҷо дод бар сари кӯии шавқ бар умеди васл ҳаме гуяд :

یکی را شراب معرفت از خمخانه رجا داد بر سر کوی شوق بر امید وصل همی گوید:

Якеро шароби васлат аз ҷом муҳаббат дод бар бисоти инбисоташ роҳ дод , бар такяи гоҳи инсаш ҷой дод , аз сари ноз ва даллол гуфт :

یکی را شراب وصلت از جام محبت داد بر بساط انبساطش راه داد، بر تکیه‌گاه انسش جای داد، از سر ناز و دلال گفت:

Якеро худ аз дидори соқии чандон шуғл афтод , ки бо шароб напардохт !

یکی را خود از دیدار ساقی چندان شغل افتاد، که با شراب نپرداخت!

Онони занони Миср ки роъилро маломат мекарданд дар ишқи Юсуф , чун бмшоҳдаҳи Юсуфи расиданди чунон бихўд шуданд ки даст бибареданд ва ҷома дариданд , ва он мастии мушоҳидаи Юсуф бар эшон чандон ғалаба дошт ки на аз даст баридан хабар доштанд на аз ҷома даридан . Ҳамин буд ҳоли ёқӯби ғлботи шавқи дидори Юсуфи вайро бар он дошт ки баҳр чаҳ нигараст Юсуф дид , ва ҳар чаҳ гуфт аз Юсуф гуфт .

آنان زنان مصر که راعیل را ملامت میکردند در عشق یوسف، چون بمشاهده یوسف رسیدند چنان بیخود شدند که دست ببریدند و جامه دریدند، و آن مستی مشاهده یوسف بر ایشان چندان غلبه داشت که نه از دست بریدن خبر داشتند نه از جامه دریدن. همین بود حال یعقوب غلبات شوق دیدار یوسف وی را بر آن داشت که بهر چه نگرست یوسف دید، و هر چه گفت از یوسف گفت.

То рӯзӣ ки Ҷабраил омад ва гуфт : низ номи Юсуф бар забони марон , ки фармон чунинаст ! пас ёқӯби баҳр ки раседӣ гуфтӣ ном ту чист ? будӣ ки дар миёнаи Юсуфи номии баромадӣ ,у вайро бидон тасаллӣ будӣ !

تا روزی که جبرئیل آمد و گفت: نیز نام یوسف بر زبان مران، که فرمان چنین است! پس یعقوب بهر که رسیدی گفتی نام تو چیست؟ بودی که در میانه یوسف نامی برآمدی، و وی را بدان تسلی بودی!

Ва исӣлўнки мо зои инФқўни алоиаҳ . . . Арбоб маъонӣ гуфтанд савол бар се зарбаст : яке саволи тақриру таъриф , чунонк , раб алъзаҳ гуфт : Фўи рбки лнсӣлнҳми أҷмъини ъмои конўои иъмлўну ҳўи алмшори илайҳ

وَ یَسْئَلُونَکَ ما ذا یُنْفِقُونَ الآیة... ارباب معانی گفتند سؤال بر سه ضرب است: یکی سؤال تقریر و تعریف، چنانک، رب العزة گفت: فَوَ رَبِّکَ لَنَسْئَلَنَّهُمْ أَجْمَعِینَ عَمَّا کانُوا یَعْمَلُونَ و هو المشار الیه‌

Бқўл алнабӣ слии аллоҳи алайҳу ?алау силами лои изўли қудамои абди явми алқимаҳ ҳатто исӣли ани арбъ : ани шабобаи Фимои аблоаҳ ,у ани умраи Фимои аФноаҳ ,у ани молаи ман ин ҷумъа ,у Фимои зои анФқаҳ , ва мо зои амали бмои илм . »

بقول النبی صلّی اللَّه علیه و آله و سلم لا یزول قدما عبد یوم القیمة حتی یسئل عن اربع: عن شبابه فیما ابلاه، و عن عمره فیما افناه، و عن ماله من این جمعه، و فیما ذا انفقه، و ما ذا عمل بما علم.»

Дигари савол тънтаст , чунон ки бегонагон аз Мустафо пурседанд ки қиёмат кӣ хоҳад буд ?у бқёмти худ имон надоштанд , ва ба тънт мепурседанд ,у злки қавла : исӣлўнки ани алсоъаҳи أёни мрсоҳо ,у кзлки қавла :у исӣлўнки ани алҷболи алоиаҳ . Сдигри савол истифҳомасту талаби иршод , чунонк дарин оёт гуфт ! исӣлўнки ани алхмру алмиср ,у исӣлўнки мо зои инФқўн ,у исӣлўнки ани алитомӣ ,у исӣлўнки ани алмҳизи ин ҳамаи савол астар шоданду мардуми дарин савол мухталифанд . Яке аз аҳвол мепурсед , бзбони восита ҷавоб мешунид ва ӯ ки аз муҳаввал аҳвол мепурсед бевосита аз ҳазрати иззати бнъти карами ҷавоб май шунӯд ки « ании қариб » ! пер тариқат гуфт : хоҳандагони азу бар дар ӯ бисёранд ,у хоҳандагон ӯ кам ! гӯяндагон аз дард бедард ӯ бисёранд ,у соҳиби дард кам . Ва дар тафсир овардаанд ки раб Алъоламин гуфт : мнкми ман ириди алднёу мнкми ман ириди алохраҳ , Фأини ман ириднӣ ?

دیگر سؤال تعنّت است، چنان که بیگانگان از مصطفی پرسیدند که قیامت کی خواهد بود؟ و بقیامت خود ایمان نداشتند، و به تعنت می‌پرسیدند، و ذلک قوله: یَسْئَلُونَکَ عَنِ السَّاعَةِ أَیَّانَ مُرْساها، و کذلک قوله: وَ یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْجِبالِ الآیة. سدیگر سؤال استفهام است و طلب ارشاد، چنانک درین آیات گفت! یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْخَمْرِ وَ الْمَیْسِرِ، وَ یَسْئَلُونَکَ ما ذا یُنْفِقُونَ، وَ یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْیَتامی‌، وَ یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْمَحِیضِ این همه سؤال استر شاداند و مردم درین سؤال مختلف‌اند. یکی از احوال می‌پرسید، بزبان واسطه جواب می‌شنید و او که از محول احوال میپرسید بی واسطه از حضرت عزت بنعت کرم جواب می‌شنود که «انی قریب»! پیر طریقت گفت: خواهندگان ازو بر در او بسیاراند، و خواهندگان او کم! گویندگان از درد بی درد او بسیارند، و صاحب درد کم. و در تفسیر آورده‌اند که رب العالمین گفت: منکم من یرید الدنیا و منکم من یرید الآخرة، فأین من یریدنی؟

Ва исӣлўнки ани алитомии алоиаҳ . . . Чандон ки туоне ятемонро бинавоз ва ва дар мурооту мўосоаҳ эшон бакӯш , ки эшон дармондагон ва андўҳгнон халқанд , навохтагон ва наздикон ҳақанд . Ани аллоҳи иҳби кули қалби ҳазин , фармон дар омад ки эй меҳтари оламён !у чароғи ҷаҳонён ! ятемонро вопноаҳи худ гир , ки саропардаи ҳасрати ҷузи бФноءи дил эшон назаданд ,у ҳасратёнро бнздики мо миқдораст . эй меҳтар ! туро ки ятем кардем аз он кардем то дарди дили эшон бадоне , эшонро никўдорӣ .

وَ یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْیَتامی‌ الآیة... چندان که توانی یتیمان را بنواز و و در مراعات و مواساة ایشان بکوش، که ایشان درماندگان و اندوهگنان خلقند، نواختگان و نزدیکان حقند. ان اللَّه یحب کل قلب حزین، فرمان در آمد که ای مهتر عالمیان! و چراغ جهانیان! یتیمان را واپناه خود گیر، که سراپرده حسرت جز بفناء دل ایشان نزدند، و حسرتیان را بنزدیک ما مقدار است. ای مهتر! ترا که یتیم کردیم از آن کردیم تا درد دل ایشان بدانی، ایشان را نیکوداری.

Инс молик гуфт : рӯзии Мустафои слии аллоҳи алайҳу ?алау силам дар шоҳроҳ Мадина мерафт , ятемиро дид ки кӯдакон бар ваии ҷамъ омада буданд ва ӯро хор ва хаҷал карда , ва ҳар яке биравӣ татовулии ҷуста , он яке мегуфт падари ман ба аз падари ту . Дайгарӣ мегуфт : модари ман ба аз модари ту , сдигрӣ мегуфт : касону пайвастагони мо ба аз касону пайвастагони ту , ва он ятем мегирист , ва дар хок меғалтид . Расӯли худо чун он кӯдакро чунон дид , бар ваии ббхшўд , ва бар ваии бистод , гуфт : эй ғулом кистӣ ту ? ва чаҳ расед туро ки чунин дармонда ? гуфт : ман писари рФоъаҳ Ансорӣам , падарами рӯзи аҳад кушта шуд ,у хоҳарии доштам фармон ёфт ,у модарами шавҳар боз кард , ва маро баранд , акнӯн манам дармонда , бекас ! ва бенаво ! ва азин саъбтар марои сарзаниши ин кӯдаконаст ! Мустафо аз он сухани вай дар гирифт , ва он дард дар дили ваии бадв кор кард , ва бигирист ! пас гуфт эй ғуломи андӯҳи мадор , ва сокин бош , ки агар падаратро бикуштанд ман ки Муҳамадами падари туам ,у Фотимаи хоҳари ту ,у Оишаи модари ту . Кӯдак шод шуд ва бархест , ва овоз баровард ки эй кӯдакон , акнӯн маро сарзаниш макунеду ҷавоб худ шунавед « ани абии хайри ман обоӣкм !у уммии хайри ман амҳоткм !у ахтии хайри ман ахўоткм ? » он гуҳи Мустафои даст вай гирифт ,у бахонаи Фотимаи барад , гуфт ё Фотима ! ин фарзанд моасту бародари ту , Фотима бархест , ва ӯро бнўохту хурмои пеш вай биниҳод ,у равған дар сар вай молида ,у ҷома дар ваии пӯшед , ва ҳамчунин вайро бҳҷраҳҳои модарони муъминони бгрдонид . Факони иъиши байни азўоҷаҳ ҳатто қабз алнабӣ слии аллоҳи алайҳу ?алау силам , Фўзъи алтроби алии раъса ,у нодай « вои абтоаҳ ! алиўми бақиятаи итимо » Фобкии ъиўни алмҳоҷрину алонсор , Фохзаҳи абӯи бикр . Ва ҳўи иқўл ё банӣ мсибаҳи дахлати алии алмуслимӣни азои ахтлси Муҳамади ман байни азҳрҳм , анои Абук ё банӣ ! факони маъаи абии бикр ҳатто қабзаи аллоҳи ъзу ҷл

انس مالک گفت: روزی مصطفی صلّی اللَّه علیه و آله و سلم در شاهراه مدینه میرفت، یتیمی را دید که کودکان بر وی جمع آمده بودند و او را خوار و خجل کرده، و هر یکی بروی تطاولی جسته، آن یکی میگفت پدر من به از پدر تو. دیگری میگفت: مادر من به از مادر تو، سدیگری میگفت: کسان و پیوستگان ما به از کسان و پیوستگان تو، و آن یتیم می‌گریست، و در خاک می‌غلتید. رسول خدا چون آن کودک را چنان دید، بر وی ببخشود، و بر وی بیستاد، گفت: ای غلام کیستی تو؟ و چه رسید ترا که چنین درمانده؟ گفت: من پسر رفاعه انصاری‌ام، پدرم روز احد کشته شد، و خواهری داشتم فرمان یافت، و مادرم شوهر باز کرد، و مرا براند، اکنون منم درمانده، بی کس! و بی‌نوا! و ازین صعب‌تر مرا سرزنش این کودکان است! مصطفی از آن سخن وی در گرفت، و آن درد در دل وی بدو کار کرد، و بگریست! پس گفت ای غلام اندوه مدار، و ساکن باش، که اگر پدرت را بکشتند من که محمدم پدر توام، و فاطمه خواهر تو، و عایشه مادر تو. کودک شاد شد و برخاست، و آواز برآورد که ای کودکان، اکنون مرا سرزنش مکنید و جواب خود شنوید «ان ابی خیر من آبائکم! و امّی خیر من امهاتکم! و اختی خیر من اخواتکم؟» آن گه مصطفی دست وی گرفت، و بخانه فاطمه برد، گفت یا فاطمه! این فرزند ما است و برادر تو، فاطمه برخاست، و او را بنواخت و خرما پیش وی بنهاد، و روغن در سر وی مالید، و جامه در وی پوشید، و همچنین وی را بحجره‌های مادران مؤمنان بگردانید. فکان یعیش بین ازواجه حتی قبض النبی صلّی اللَّه علیه و آله و سلم، فوضع التراب علی رأسه، و نادی «وا ابتاه! الیوم بقیت یتیما» فابکی عیون المهاجرین و الانصار، فاخذه ابو بکر. و هو یقول یا بنیّ مصیبة دخلت علی المسلمین اذا اختلس محمد من بین اظهرهم، انا ابوک یا بنی! فکان مع ابی بکر حتی قبضه اللَّه عز و جل‌