Қавлаи таъолӣ : ллзини иؤлўни алоиаҳ . . . Аилоء аз рӯй луғати масдар илоаст иқоли олии иўлии аилоء , Фҳўи мўли олӣу аитлӣу тأлӣ ҳама яксонаст «у лои иأтли аўлўои алФзл » азинст ,у أлиаҳ ном савгандаст қоли алшоър .

قوله تعالی: لِلَّذِینَ یُؤْلُونَ الآیة... ایلاء از روی لغت مصدر الی است یقال آلی یولی ایلاء، فهو مول آلی و ایتلی و تألّی همه یکسانست «و لا یأتل اولوا الفضل» ازینست، و ألیة نام سوگندست قال الشاعر.

Қалили алأлоёи ҳофизи лиминаҳу ан бадарат манеҳ алолиаҳи ?бирт .

قلیل الألایا حافظ لیمینه و ان بدرت منه الالیة برّت.

Ва аз рӯй шаръи аило он бошад ки мардӣ савганд хӯрд баномӣ аз номҳои худованди ъзу ҷл ки боҳилл худ нарасм ва наздикӣ накунам зиёдат аз чаҳор моҳи чндонк тақдир кунад , аммо агар савганди бчҳор моҳ хӯрд ё кам аз чаҳор моҳ мавло набошад , ва агар савганд на баном худо хӯрд ки бтлоқ ва ътоқ хӯрд бурузау бнмозу садақа ки бар худ воҷиб кунад бқўли ҷадиди шофиии рз мавло бошад . Пас чун аило дуруст шуд чаҳор моҳи муддати трбс вай бошад ки дарин муддат аз ҷиҳати шаръи мтолбтӣ бар вай мутаваҷҷеҳ нашавад . Аммо агар дар миёнаи ин муддати пеш аз онки чаҳор моҳ бар ояд боз ояд ва бо аҳл хеш кунад , бар ваии ҷуз аз куффорат савганд нест ва ин Фиӣаҳ ҳар чанд ки на дар маҳал хешаст аммо чун касе буд ки биравӣ динӣ мўҷл бошаду пеш аз аҷали он дайн боз диҳад раво буд . Ва агар ин Фиӣаҳ накунад то муддати чаҳор моҳ басар ояд ва он гуҳ бе узрии ҳам наздикӣ накунад , занонро расад ки матолибат вай кунад ки бози ой ё талоқи даҳ . Ихтилофаст уламоро ки боз омадан бсхнаст ё бўтӣ . Қавмӣ гуфтанд . Бсхн аст гуяд бо пас омадам . Ва дуруст тар онаст ки втӣаст . Пас агар боз наёяд занро расад ки аз қозӣ дар хоҳад то вайро талоқ диҳад . Ва чун боз омад баъд аз матолибат ва наздикӣ кард , агар савганд ки хӯрда буд баноми худоӣ буд ъзу ҷли куффорат савганд биравӣ лозим ояд , бадалели хабар ки гуфт « ман ҳлФи алии ямини Фрأиғайриҳо хайри минҳои Флиأти алзии ҳўи хайру ликФри ани ямина »

و از روی شرع ایلا آن باشد که مردی سوگند خورد بنامی از نامهای خداوند عز و جل که باهل خود نرسم و نزدیکی نکنم زیادت از چهار ماه چندانک تقدیر کند، اما اگر سوگند بچهار ماه خورد یا کم از چهار ماه مولی نباشد، و اگر سوگند نه بنام خدا خورد که بطلاق و عتاق خورد بروزه و بنماز و صدقه که بر خود واجب کند بقول جدید شافعی رض مولی باشد. پس چون ایلا درست شد چهار ماه مدت تربص وی باشد که درین مدت از جهت شرع مطالبتی بر وی متوجه نشود. اما اگر در میانه این مدت پیش از آنک چهار ماه بر آید باز آید و با اهل خویش کند، بر وی جز از کفارت سوگند نیست و این فیئه هر چند که نه در محل خویش است اما چون کسی بود که بروی دینی موجّل باشد و پیش از اجل آن دین باز دهد روا بود. و اگر این فیئه نکند تا مدت چهار ماه بسر آید و آن گه بی عذری هم نزدیکی نکند، زنان را رسد که مطالبت وی کند که باز آی یا طلاق ده. اختلافست علما را که باز آمدن بسخن است یا بوطی. قومی گفتند. بسخن است گوید با پس آمدم. و درست‌تر آنست که وطی است. پس اگر باز نیاید زن را رسد که از قاضی در خواهد تا وی را طلاق دهد. و چون باز آمد بعد از مطالبت و نزدیکی کرد، اگر سوگند که خورده بود بنام خدای بود عز و جل کفارت سوگند بروی لازم آید، بدلیل خبر که گفت «من حلف علی یمین فرأی غیرها خیر منها فلیأت الذی هو خیر و لیکفّر عن یمینه»

Ва бқўли қадими шофиии куффорат лозим наёяд , лқўлаҳи таъолии Фإни Фоؤи Фإни аллоҳи ғафури раҳими ълқи алмғФраҳи болФиӣаҳи Фдли алии анаи қади астғнии ани алкФораҳ . Ва агар савганди бтлоқ ё ътоқ буд ба нафаси втии талоқ дар уфтад ,у ътқ ҳосил шавад . Ва агар бар тариқи назри савганд ёд карда буд чунонк гуяд ани втأтки Фллаҳи алии ани аътқи рқбаҳ ӯ асўми кзо ӯ аслии кзо ӯ атсдқи бкзо . ӣнҷо мухайяраст агар хоҳад бўФоء назр бозояд ва агар хоҳад куффорат савганд кунад .

و بقول قدیم شافعی کفارت لازم نیاید، لقوله تعالی فَإِنْ فاؤُ فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ علّق المغفرة بالفیئة فدل علی انه قد استغنی عن الکفارة. و اگر سوگند بطلاق یا عتاق بود به نفس وطی طلاق در افتد، و عتق حاصل شود. و اگر بر طریق نذر سوگند یاد کرده بود چنانک گوید ان وطأتک فللّه علی ان اعتق رقبة او اصوم کذا او اصلی کذا او اتصدق بکذا. اینجا مخیر است اگر خواهد بوفاء نذر بازآید و اگر خواهد کفارت سوگند کند.

Ва إни ъзмўои алтлоқи Фإни аллоҳи самиъи алӣами ин оят аз ду ваҷҳ радаст бар асҳоби раъй ки гуфтанд чун муддати аилоءи чаҳор моҳ басар ояд зан аз мард ҷудо шавад бики талоқ ,у ҳоҷат бон нест ки шавҳарро бФиӣаҳ ё талоқ матолибат кунад . Гўӣим агар чунон будӣ пас ин азм кардан бар талоқ маънӣ надоштӣ , ки вуқуъи талоқи худ ҳосил будӣ , ва дар ояти Фоӣдаҳи нмондӣ . Ваҷҳ дигар онаст ки гуфт : Фإни аллоҳи самиъи алӣами лафзи самоъи ақтзоء мсмўъ кунад ,у мсмўъ лафз талоқаст то бзбони бнгўид мсмўъ набошад .

وَ إِنْ عَزَمُوا الطَّلاقَ فَإِنَّ اللَّهَ سَمِیعٌ عَلِیمٌ این آیت از دو وجه رد است بر اصحاب رأی که گفتند چون مدت ایلاء چهار ماه بسر آید زن از مرد جدا شود بیک طلاق، و حاجت بآن نیست که شوهر را بفیئه یا طلاق مطالبت کند. گوئیم اگر چنان بودی پس این عزم کردن بر طلاق معنی نداشتی، که وقوع طلاق خود حاصل بودی، و در آیت فائده نماندی. وجه دیگر آنست که گفت: فَإِنَّ اللَّهَ سَمِیعٌ عَلِیمٌ لفظ سماع اقتضاء مسموع کند، و مسموع لفظ طلاقست تا بزبان بنگوید مسموع نباشد.

Ва алмтлқоти итрбсни алоиаҳ . . . Трбси ӣнҷо ъдтаст . Ва қрءи бмзҳби шофиӣ тҳраст . Ва каминаи тҳри понздаҳ рӯзаст ,у мҳинаҳи онч буд ки онро ҳаддӣ нест . Дар шаръ мегуяд :у алнсоءи алмтлқоти итрбсн , бтъризи анФсҳни ллнкоҳи салосаи атҳор .

وَ الْمُطَلَّقاتُ یَتَرَبَّصْنَ الآیة... تربص اینجا عدت است. و قرء بمذهب شافعی طهر است. و کمینه طهر پانزده روز است، و مهینه آنچ بود که آن را حدی نیست. در شرع میگوید: و النساء المطلقات یتربّصن، بتعریض انفسهن للنکاح ثلاثة اطهار.

Зани даст боз дошта яъне он зан ки бблўғ расед ва бо шавҳар духул ёфт ва обистан нест диранг кунад дар ъдт ,у бози истад аз тазвиҷ то се покӣ . Въдтҳо дар қуръон панҷаст : ъдти зан ки бҳиз нарасед се моҳаст . Въдти зани навмед шуда аз ҳайзи ҳам чунон ,у злки фии қавлаи таъолӣу аллоӣии иӣсни ман алмҳизи ман нсоӣкми إни артбтми Фъдтҳни салосаи أшҳру аллоӣии лами иҳзну ъдти борварони занон то бабори фурӯ ниҳоданасту злки фии қавла :у أўлоти алأҳмоли أҷлҳни أни изъни ҳмлҳн агар ҳам дар он соъаҳ ки шӯии мард ё талоқ дод бори фурӯ наад , ҳам дар соъаҳи тазвиҷи вай ҳалол гардад чаҳоруми ъдти шӯии мурдаи чаҳор моҳ ва даҳ рӯзаст . Ва злки фии қавлау аллазӣнаи итўФўни мнкму изрўни أзўоҷои итрбсни бأнФсҳни أрбъаҳи أшҳру ъшрои панҷуми ъдти мутлақоти се покӣу ҳўи қавла :у алмтлқоти итрбсни бأнФсҳни салосаи қрўء . Ва зани даст боз дошта ки бамурд нарасед худ биравӣ ъдт нест ,у злки фии қавлаи Фмои лаками ълиҳни ман иддаи тътдўнҳои магар ки шавҳараши бимирад ки ҳам чаҳор моҳ ва даҳ рӯз биншинад , умуми оятро ки гуфт итрбсни бأнФсҳни أрбъаҳи أшҳру ъшро ва фарқ наниҳод миёни он зан ки бамурд расед ва онк нарасед , ин баёни ъдти озод занонаст . Аммо ъдти занони бардагии нимаи ъдт озод занонаст , магар дар атҳор ки ъдти эшон дар он ду тҳраст . Ва дар ҳамл ҳамчун озоди занони вазъ ҳамласт . Аммо абтдоءу антҳоءи ъдти бон тавон донист ки мард ки занро талоқ диҳад дар ҳол ҳайз диҳад ё дар ҳоли тҳр . Агар дар ҳол ҳайз диҳад рӯзгори он ҳайз дар шумор нест то тҳр падед ояд , он гуҳ дар ъдт шавад то се тҳр бугзарад . Чун ҳайзи чаҳорум оғоз кунад ъдт басар омад . Ва агар дар ҳоли тҳр талоқ диҳад , агар ҳамаи як лаҳза бошад он тҳр дар шумор бошад баъд аз он ки ду тҳр дигар бугзарад чун ҳайзи сеюм оғоз кунад ъдт тамом шуд . Ва дарин маънии руҷӯъ бо занон бояд кард , ки роҳи маърифати ин аҳвол гуфт эшонаст . Ҳар гуҳ ки кам аз сӣ ва ду рӯз ва ду лаҳзаи нгўинд ки кам азин сӯрат на бандаду аллоҳи аълам .

زن دست باز داشته یعنی آن زن که ببلوغ رسید و با شوهر دخول یافت و آبستن نیست درنگ کند در عدت، و باز ایستد از تزویج تا سه پاکی. وعدتها در قرآن پنج است: عدت زن که بحیض نرسید سه ماهست. وعدت زن نومید شده از حیض هم چنان، و ذلک فی قوله تعالی وَ اللَّائِی یَئِسْنَ مِنَ الْمَحِیضِ مِنْ نِسائِکُمْ إِنِ ارْتَبْتُمْ فَعِدَّتُهُنَّ ثَلاثَةُ أَشْهُرٍ وَ اللَّائِی لَمْ یَحِضْنَ و عدّت باروران زنان تا ببار فرو نهادن است و ذلک فی قوله: وَ أُولاتُ الْأَحْمالِ أَجَلُهُنَّ أَنْ یَضَعْنَ حَمْلَهُنَّ اگر هم در آن ساعة که شوی مرد یا طلاق داد بار فرو نهد، هم در ساعة تزویج وی حلال گردد چهارم عدت شوی مرده چهار ماه و ده روز است. و ذلک فی قوله وَ الَّذِینَ یُتَوَفَّوْنَ مِنْکُمْ وَ یَذَرُونَ أَزْواجاً یَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَ عَشْراً پنجم عدت مطلقات سه پاکی و هو قوله: وَ الْمُطَلَّقاتُ یَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ ثَلاثَةَ قُرُوءٍ. و زن دست باز داشته که بمرد نرسید خود بروی عدت نیست، و ذلک فی قوله فَما لَکُمْ عَلَیْهِنَّ مِنْ عِدَّةٍ تَعْتَدُّونَها مگر که شوهرش بمیرد که هم چهار ماه و ده روز بنشیند، عموم آیت را که گفت یَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَ عَشْراً و فرق ننهاد میان آن زن که بمرد رسید و آنک نرسید، این بیان عدت آزاد زنان است. اما عدت زنان بردگی نیمه عدت آزاد زنانست، مگر در اطهار که عدت ایشان در آن دو طهر است. و در حمل همچون آزاد زنان وضع حمل است. اما ابتداء و انتهاء عدت بآن توان دانست که مرد که زن را طلاق دهد در حال حیض دهد یا در حال طهر. اگر در حال حیض دهد روزگار آن حیض در شمار نیست تا طهر پدید آید، آن گه در عدت شود تا سه طهر بگذرد. چون حیض چهارم آغاز کند عدت بسر آمد. و اگر در حال طهر طلاق دهد، اگر همه یک لحظه باشد آن طهر در شمار باشد بعد از آن که دو طهر دیگر بگذرد چون حیض سوم آغاز کند عدت تمام شد. و درین معنی رجوع با زنان باید کرد، که راه معرفت این احوال گفت ایشانست. هر گه که کم از سی و دو روز و دو لحظه نگویند که کم ازین صورت نه بندد و اللَّه اعلم.

Ва лои иҳли лҳни أни иктмни алоиаҳ . . . Ва ҳалол нест занонро ки чизе аз ҳайз ё аз бори хеш ки дар шикам доранд пинҳон кунанд , то ҳақи раҷъат мард бидон ботил кунанд .

وَ لا یَحِلُّ لَهُنَّ أَنْ یَکْتُمْنَ الآیة... و حلال نیست زنان را که چیزی از حیض یا از بار خویش که در شکم دارند پنهان کنند، تا حق رجعت مرد بدان باطل کنند.

Ъкрмаҳ гуфт : ин чунон бошад ки зан дар ъдт шавад чун мард хоҳад ки раҷъат кунад гуяд марои ҳайз сим расед ,у ъдт басар омаду қасд вай бидон ибтоли ҳақ мард бошад аз раҷъати он гуҳ гуфт :у бъўлтҳни أҳқи брдҳн эй брҷътҳни фии злк эй фии алъдаҳи ҳам шавҳарон .

عکرمه گفت: این چنان باشد که زن در عدت شود چون مرد خواهد که رجعت کند گوید مرا حیض سیم رسید، و عدت بسر آمد و قصد وی بدان ابطال حق مرد باشد از رجعت آن گه گفت: وَ بُعُولَتُهُنَّ أَحَقُّ بِرَدِّهِنَّ ای برجعتهن فی ذلک ای فی العدة هم شوهران.

Эшон боишон сзоўортронд ки раҷъат кунанд аз дигарон , إни أродўои إслоҳо агар мақсӯди эшон дар он раҷъат ислоҳ бошад на азрор , чунонк қавмӣ мекарданд дар абтдоءи ислом ки занро талоқ рҷъӣ медонад , чун наздики он буд ки ъдт басар ояд раҷъат мекарданд ,у занро бо худ мегирифтанд бози дигари бораи вайро талоқ рҷъӣ медоданд ,у мақсӯди эшон бони раҷъати азрору тъзиби эшон буд на ислоҳи эшон , муфассирон гуфтанду бъўлтҳни أҳқи брдҳн дар ҳақ мардӣ омад аз аҳли тоиФ ки зани хешро се талоқ дод , зан бор дошт ва мард надонист ,у зан аз бори хеши вайро огоҳии надод , пас раби Алъоламин ин оят фиристод ,у марди бҳкми оят муроҷиат кард . Ва ин ҳукми собит буд миёни эшон то ҳар мард ки борварро талоқ додӣ ҳам шӯии ваии сазовортар будӣ буи ,у ҳақи раҷъати вайро будӣ , пас бойени ояти дигар ки алтлоқи маратони ин мансӯх шуд ,у аҳкоми талоқи ду гона ва се гонаи онҷо равшан шуд бъўлаҳи ҷамъ бъласт ҳамчун зукурау Фъўлаҳу умумау хؤўлаҳ . Шавҳарро бъл гӯйанду занро бълаҳу иштиқоқи он аз мбоълаҳасту алмбоълаҳи алмҷомъаҳ .

ایشان بایشان سزاوارتراند که رجعت کنند از دیگران، إِنْ أَرادُوا إِصْلاحاً اگر مقصود ایشان در آن رجعت اصلاح باشد نه اضرار، چنانک قومی میکردند در ابتداء اسلام که زن را طلاق رجعی میداند، چون نزدیک آن بود که عدت بسر آید رجعت میکردند، و زن را با خود میگرفتند باز دیگر باره وی را طلاق رجعی میدادند، و مقصود ایشان بآن رجعت اضرار و تعذیب ایشان بود نه اصلاح ایشان، مفسران گفتند وَ بُعُولَتُهُنَّ أَحَقُّ بِرَدِّهِنَّ در حق مردی آمد از اهل طایف که زن خویش را سه طلاق داد، زن بار داشت و مرد ندانست، و زن از بار خویش وی را آگاهی نداد، پس رب العالمین این آیت فرستاد، و مرد بحکم آیت مراجعت کرد. و این حکم ثابت بود میان ایشان تا هر مرد که بارور را طلاق دادی هم شوی وی سزاوارتر بودی بوی، و حق رجعت وی را بودی، پس باین آیت دیگر که الطَّلاقُ مَرَّتانِ این منسوخ شد، و احکام طلاق دو گانه و سه گانه آنجا روشن شد بعولة جمع بعل است همچون ذکورة و فعوله و عمومة و خؤولة. شوهر را بعل گویند و زن را بعله و اشتقاق آن از مباعله است و المباعلة المجامعة.

Ва лҳн мисли алзии ълиҳни болмърўФи алоиаҳ . . . Мегуяд ҳақи занон .

وَ لَهُنَّ مِثْلُ الَّذِی عَلَیْهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ الآیة... میگوید حق زنان.

Бар мардон ҳамчунонаст ки ҳақи мардон бар занон . Бар ҳар ду воҷибаст ки якдигарро чндонки хештанро пок доранд , ва хуш доранд ,у хуш зиндагӣ кунанд ,у ъушрату суҳбат росохтаҳ бошанд . Қоли ибни аббоси рзи ании лоҳби ани атзини ллмрأаҳи комаи аҳби ани ттзини лии лони аллоҳи таъолии иқўлу лҳн мисли алзии ълиҳн болмърўФ ҳамонаст ки ҷой дигар гуфт : ъошрўҳни болмърўФ . Ва Мустафо ъ гуфт « хиркми хиркми лоҳлаҳ » .

بر مردان همچنانست که حق مردان بر زنان. بر هر دو واجب است که یکدیگر را چندانک خویشتن را پاک دارند، و خوش دارند، و خوش زندگی کنند، و عشرت و صحبت راساخته باشند. قال ابن عباس رض انی لاحبّ ان اتزیّن للمرأة کما احب ان تتزین لی لان اللَّه تعالی یقول وَ لَهُنَّ مِثْلُ الَّذِی عَلَیْهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ همانست که جای دیگر گفت: عاشِرُوهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ. و مصطفی ع گفت‌ «خیرکم خیرکم لاهله».

Ва ани Саиди бен алмсиби қоли блғнии ани расӯли аллоҳи слии аллоҳи алайҳу ?алау силами қол « ани алмрأаҳи алмслми азои ҳам ботёни аҳлаи кутуби аллоҳи ?лаи ъушрин ҳасана ,у мҳои анҳу ъушрин сиӣаҳ , Фозои ахзи бедҳо кутуби аллоҳи ?лаи арбаъӣни ҳасанау мҳои анҳу арбаъӣни сиӣаҳ . Фозои қаблҳо кутуби аллоҳи ?лаи баҳои сетин ҳасанау куфри анҳу сетин сиӣаҳ , Фозои асобҳои кутуби аллоҳи ?лаи ъушрину моӣаҳи ҳасана , сами азои қоми иғтсли боҳаии аллоҳи таъолӣ ба алмлоӣкаҳ ,у иқўли анзрўои илои абдии қоми фии лайлаи борадаи иғтсли ман алҷнобаҳ , ибтғии рзоءи раба , ашҳдкми ании қади ғФрти ?ла » .

و عن سعید بن المسیب قال بلغنی ان رسول اللَّه صلّی اللَّه علیه و آله و سلم قال «انّ المرأة المسلم اذا همّ باتیان اهله کتب اللَّه له عشرین حسنة، و محا عنه عشرین سیئة، فاذا اخذ بیدها کتب اللَّه له اربعین حسنة و محا عنه اربعین سیئة. فاذا قبلها کتب اللَّه له بها ستین حسنة و کفّر عنه ستین سیّئة، فاذا اصابها کتب اللَّه له عشرین و مائة حسنة، ثم اذا قام یغتسل باهی اللَّه تعالی به الملائکة، و یقول انظروا الی عبدی قام فی لیلة باردة یغتسل من الجنابة، یبتغی رضاء ربه، اشهدکم انی قد غفرت له».

Ва ллрҷоли ълиҳни дараҷаи алоиаҳ . . . Ва мардонро бар занон афзӯнӣаст . Яъне бмои соқўои ман алмҳр ,у анФқўои ман алмол . Бонки меҳру нФқт бар эшонаст , эшонро бар занон афзӯнӣаст , ҳам бадят ки дяти мардони ду чанд дят занонаст , ва ҳам бмирос ки мардонро ду баҳрааст ,у занонро як баҳра , ва ҳам бтлоқу раҷъат ки дар даст мардонаст на дар дасти занон , ва ҳам бомомту аморату ҷиҳод ки мардонроасту занонро на , ва ҳам бъқлу дайн ки занони ноқисоти ақл ва дайнанд ,у злки фӣ

وَ لِلرِّجالِ عَلَیْهِنَّ دَرَجَةٌ الآیة... و مردان را بر زنان افزونی است. یعنی بما ساقوا من المهر، و انفقوا من المال. بآنک مهر و نفقت بر ایشانست، ایشان را بر زنان افزونی است، هم بدیت که دیت مردان دو چند دیت زنان است، و هم بمیراث که مردان را دو بهره است، و زنان را یک بهره، و هم بطلاق و رجعت که در دست مردان است نه در دست زنان، و هم بامامت و امارت و جهاد که مردان را است و زنان را نه، و هم بعقل و دین که زنان ناقصات عقل و دین اند، و ذلک فی‌

Қавлаи слии аллоҳи алайҳу ?алау силам « мо раъйати ман ноқисоти ақлу дайни ағлаби лзии лаби мнкни Фқолти амрأаҳ ё расӯли аллоҳи мо нуқсони алъқлу аддӣн ? қол аммо нуқсони алъқли Фшҳодаҳи амрأтини бшҳодаҳи раҷули Фҳзои нуқсони алъқлу тмкси аҳдикни аллёлии лои тсўму тФтри фии рамазони Фҳзои ман нуқсони аддӣн » .

قوله صلّی اللَّه علیه و آله و سلم «ما رأیت من ناقصات عقل و دین اغلب لذی لبّ منکن فقالت امرأة یا رسول اللَّه ما نقصان العقل و الدین؟ قال اما نقصان العقل فشهادة امرأتین بشهادة رجل فهذا نقصان العقل و تمکث احدیکن اللیالی لا تصوم و تفطر فی رمضان فهذا من نقصان الدین».

Рӯй Саиди бен алмсиби ани ибни аббоси рзи фии қавли аллоҳи ъзу ҷлу лҳн мисли алзии ълиҳни болмърўФу ллрҷоли ълиҳни дараҷаи алоиаҳ . . . Қоли азои кони явми алқимаҳи ҷамъи аллоҳи таъолии алФқҳоءу алълмоء , Фқомўои сафо , Фиҷии ءи раҷули мутаъаллиқи бомрأаҳу ҳўи иқўл ё раби анати алҳкми алъдл ! канти аноу ҳзаҳ қабл алнкоҳи ҳаромин сами срнои болнкоҳи ҳалолину канти лҳои ман аллзаҳ мисли молии Флми авҷабати лҳои алии алсдоқу анати алҳкми алъдл ? Фиқўли аллоҳи таъолӣу қад ахзат манеҳ мҳро ? Фтқўли нъми Фиқўли ман амрки бҳзо ? Фтؤмии илои алФқҳоءи Фиқўли аллоҳи ҷли ҷалолаи ллФқҳоءи антми амртми ҳзаҳи ан тأхз манеҳ мҳро ? Фиқўлўни нъм , Фиқўли ман ин қиллатам ? Фиқўлўн ё раби анати қиллати фии ктобку отўои алнсоءи сдқотҳни наҳлаи Фиқўли аллоҳи ъзу ҷли сдқтм . Фиқўли алзўҷу лами авҷабати лҳои алии алсдоқу кнои фии аллзаҳи сўоء ? Фиқўли аллоҳи ҷли ҷалолаи лонии абҳти лаки ани ттлззи бғирҳо ,у ҳаии мъку ҳурмати алайҳои ани ттлззи бғирки мо домати мък , Флмои абҳти лаку ҳурмати алайҳои ардти ани аътиҳои мо тасовӣон , Фҷълти лҳои алейк алсдоқ . Фиқўли алзўҷи сонё ё раби Флми авҷабати лҳои алии алнФқаҳи баъди алсдоқ ? Фиқўли аллоҳи ҷли ҷалолаи лонии фарзати алайҳои тоътки ани лои тъсик эй вақти ардтҳо ,у лами аФрзи алейк тоъатҳо , Флмои фарзати алайҳоу асқтти ънки ардти ани аътиҳои мо ттсоўён , Фҷълти лҳои алейк алнФқаҳи баъди алсдоқ . Фиқўли алзўҷи солсо ё раби Флми авҷабати алии нафақаи алўлду أсқтти анҳоу алўлди бинӣ ва байнҳо ? Фиқўли аллоҳи таъолии лонки ҳамлати алўлди фии зҳрки хафоу взътаҳи шҳўаҳ ,у ҳмлтаҳи сқлоу взътаҳи карҳо , ман ҳоҳнои асқтти анҳо алнФқаҳу авҷабати алейк . Фиқўли алзўҷи робъои Флми авҷабати алии нафақаи алўлди баъди хурӯҷаи ман алрзоъаҳу фии алкбру асқтти анҳо ? Фиқўли аллоҳи таъолии ҷаълати злки ғайри ании ъўзтк , Фиқўли бмозо ё раб ? Фиқўли азои моти алўлди қисмати миросаи аслосо : лломи алслс ,у ллоби алслсон , сулси бозоءи сулси алоаму алслси алохри ъўзои ани алнФқаҳ . Фиқўли алзўҷи хомсои фии ктобки анати қиллату ллрҷоли ълиҳни дараҷау қади тсоўинои Фоини дрҷтии алайҳо ? Фиқўли аллоҳи ъзу ҷл : дрҷтки алайҳои ании ҷаълати амрҳо алики ани шӣти тлқтҳоу ани шӣти амсктҳо ,у лӣси илоҳо злк . Сами иқўли аллоҳи ъзу ҷли ллФқҳоءу алълмоءи Киеви трўни ҳукмӣу қазои ман қзоءи қзоткми фии дори алднё ? Фиқўлўн ё раби анати алҳкми алъдли мо рأинои ман қзотнои фии дори алднёи шиӣои ман злк .

روی سعید بن المسیب عن ابن عباس رض فی قول اللَّه عز و جل وَ لَهُنَّ مِثْلُ الَّذِی عَلَیْهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَ لِلرِّجالِ عَلَیْهِنَّ دَرَجَةٌ الآیة... قال اذا کان یوم القیمة جمع اللَّه تعالی الفقهاء و العلماء، فقاموا صفّا، فیجی‌ء رجل متعلق بامرأة و هو یقول یا رب انت الحکم العدل! کنت انا و هذه قبل النکاح حرامین ثم صرنا بالنکاح حلالین و کانت لها من اللّذة مثل مالی فلم اوجبت لها علیّ الصداق و انت الحکم العدل؟ فیقول اللَّه تعالی و قد اخذت منه مهرا؟ فتقول نعم فیقول من امرک بهذا؟ فتؤمی الی الفقهاء فیقول اللَّه جل جلاله للفقهاء انتم امرتم هذه ان تأخذ منه مهرا؟ فیقولون نعم، فیقول من این قلتم؟ فیقولون یا رب انت قلت فی کتابک وَ آتُوا النِّساءَ صَدُقاتِهِنَّ نِحْلَةً فیقول اللَّه عز و جل صدقتم. فیقول الزوج و لم اوجبت لها علی الصداق و کنا فی اللذة سواء؟ فیقول اللَّه جل جلاله لانی ابحت لک ان تتلذذ بغیرها، و هی معک و حرمت علیها ان تتلذذ بغیرک ما دامت معک، فلما ابحت لک و حرمت علیها اردت ان اعطیها ما تساویان، فجعلت لها علیک الصداق. فیقول الزوج ثانیا یا رب فلم اوجبت لها علیّ النفقة بعد الصداق؟ فیقول اللَّه جل جلاله لانی فرضت علیها طاعتک ان لا تعصیک ایّ وقت اردتها، و لم افرض علیک طاعتها، فلما فرضت علیها و اسقطت عنک اردت ان اعطیها ما تتساویان، فجعلت لها علیک النفقة بعد الصداق. فیقول الزوج ثالثا یا رب فلم اوجبت علی نفقة الولد و أسقطت عنها و الولد بینی و بینها؟ فیقول اللَّه تعالی لانک حملت الولد فی ظهرک خفا و وضعته شهوة، و حملته ثقلا و وضعته کرها، من هاهنا اسقطت عنها النفقة و اوجبت علیک. فیقول الزوج رابعا فلم اوجبت علیّ نفقة الولد بعد خروجه من الرضاعة و فی الکبر و اسقطت عنها؟ فیقول اللَّه تعالی جعلت ذلک غیر انی عوضتک، فیقول بماذا یا رب؟ فیقول اذا مات الولد قسمت میراثه اثلاثا: للام الثلث، و للاب الثلثان، ثلث بازاء ثلث الام و الثلث الآخر عوضا عن النفقة. فیقول الزوج خامسا فی کتابک انت قلت وَ لِلرِّجالِ عَلَیْهِنَّ دَرَجَةٌ و قد تساوینا فاین درجتی علیها؟ فیقول اللَّه عزّ و جلّ: درجتک علیها انی جعلت امرها الیک ان شئت طلقتها و ان شئت امسکتها، و لیس الیها ذلک. ثم یقول اللَّه عز و جل للفقهاء و العلماء کیف ترون حکمی و قضایی من قضاء قضاتکم فی دار الدنیا؟ فیقولون یا رب انت الحکم العدل ما رأینا من قضاتنا فی دار الدنیا شیئا من ذلک.

Ва ани абии Саиди алхдрии рзи қол : қоли расӯли аллоҳи слии аллоҳи алайҳу ?алау силами ани алрҷли азои назари илои зўҷтаҳу ?назарети илайҳ , назари аллоҳи ъзу ҷли алиҳмои ман фавқи аршаи назараи раҳма . Фозои ахзи бкФҳоу ахзати бкФаҳи тносрти знўбҳмои ман хилоли асобъҳмо .

و عن ابی سعید الخدری رض قال: قال رسول اللَّه صلّی اللَّه علیه و آله و سلم ان الرجل اذا نظر الی زوجته و نظرت الیه، نظر اللَّه عز و جل الیهما من فوق عرشه نظرة رحمة. فاذا اخذ بکفها و اخذت بکفه تناثرت ذنوبهما من خلال اصابعهما.

Фозои тҳллҳои актнФтҳмои алмлоӣкаҳи ман аъолии рؤсҳмои илои Аннани алсмоء , истғФрўни лҳмоу итроҳмўни ъалиҳумо ,у кони лҳмои бакули қиблау шҳўаҳи ҳасаноти амсоли ҷиболи тҳомаҳ , Фозои дхлои мғтслҳмои Фоғтслои хрҷои ман знўбҳмои комаи тхрҷи алшъраҳи ман алъҷин , ?фони ҳаии ҳамлат , кони лҳои фии злки коҷри алсоӣми алмхбти фии сиблати аллоҳи ъзу ҷл . Фозои вазъати Флои тааллуми нафаси мо ахФии ?лаами ман қурраи аъин . Қолўои ҳозои ллнсоءи Фмои ллрҷл ? Фқол ,у ллрҷоли ълиҳни дараҷау аллоҳи азизи ҳаким .

فاذا تحللها اکتنفتهما الملائکة من اعالی رؤسهما الی عنان السماء، یستغفرون لهما و یتراحمون علیهما، و کان لهما بکل قبلة و شهوة حسنات امثال جبال تهامة، فاذا دخلا مغتسلهما فاغتسلا خرجا من ذنوبهما کما تخرج الشعرة من العجین، فان هی حملت، کان لها فی ذلک کاجر الصائم المخبت فی سبیل اللَّه عز و جل. فاذا وضعت فلا تعلم نفس ما اخفی لهم من قرة اعین. قالوا هذا للنساء فما للرجل؟ فقال، و للرجال علیهن درجة و اللَّه عزیز حکیم.