Қавлаи таъолӣ : алтлоқи маратони алоиаҳ . . . Ҳукми талоқ дар рӯзгори ҷоҳилият ва дар абтдоءи исломи пеш аз нузули ин ояти он буд ки ҳар он кас ки зани хешро талоқ додӣ агар якеу бештар , талоқро ҳасрӣ ва ҳаддӣ набӯд ,у мардро ҳақи раҷъат буд дар рӯзгори идда , то он гуҳ ки занӣ омад бъоишаҳ нолид аз шӯии хеш , ки вайро талоқ медод бар давом , ва раҷъат мекард бар сиблати азрор ,у Оишаи он қисса бо расӯли слии аллоҳи алайҳу ?ала ва силам бигуфт , ва дар он ҳоли ин оят омаду ҳади талоқ пайдо шуд ва ба боз омад . Гуфтанд ё расӯли аллоҳи алтлоқи маратон ва ин алсолсаҳ ? ин ду талоқаст ки гуфт зикр сим куҷост ? гуфт : Фإмсоки бмърўФи أўи тсриҳи бإҳсони ин тсриҳи номи сдигр талоқаст . Ва номҳои талоқ дар қуръон сеаст : талоқу фироқу сроҳ : « тлқўҳну Форқўҳну срҳўҳн » .

قوله تعالی: الطَّلاقُ مَرَّتانِ الآیة... حکم طلاق در روزگار جاهلیت و در ابتداء اسلام پیش از نزول این آیت آن بود که هر آن کس که زن خویش را طلاق دادی اگر یکی و بیشتر، طلاق را حصری و حدی نبود، و مرد را حق رجعت بود در روزگار عدّة، تا آن گه که زنی آمد بعایشه نالید از شوی خویش، که وی را طلاق میداد بر دوام، و رجعت میکرد بر سبیل اضرار، و عایشه آن قصه با رسول صلّی اللَّه علیه و آله و سلم بگفت، و در آن حال این آیت آمد و حدّ طلاق پیدا شد و به باز آمد. گفتند یا رسول اللَّه الطَّلاقُ مَرَّتانِ و این الثالثة؟ این دو طلاق است که گفت ذکر سیم کجاست؟ گفت: فَإِمْساکٌ بِمَعْرُوفٍ أَوْ تَسْرِیحٌ بِإِحْسانٍ این تسریح نام سدیگر طلاق است. و نامهای طلاق در قرآن سه است: طلاق و فراق و سراح: «طلقوهن و فارقوهن و سرحوهن».

Маънӣ оят онаст ки талоқ ки буии раҷъат тавон кард дуаст , баъд аз он ду талоқ имсокаст бо худ гирифтани блФзи муроҷиат , أўи тсриҳи бإҳсон ё гусел кардани бонк фурӯ гузорад то ъдт басар ояду бинўнт ҳосил шавад , пас чун ъдт басар омаду бинўнт ҳосил шуд ва хоҳад ки вайро бо худ гирад блФзи муроҷиати кор бар наёяд . Ки никоҳи тоза бояд кард . Аммо агар ин ду талоқ гуфту пеш аз онки ъдт басар ояд ё на ки баъд аз онки ъдт басар ояду никоҳ тоза кунад вайро талоқ сеюм диҳад бинўнти кубро ҳосил шавад . Ва то он зани бнкоҳи бшўҳрӣ дигар нарасад бҳичи ваҷҳи вайро бо худ натавонад гирифт .

معنی آیت آنست که طلاق که بوی رجعت توان کرد دو است، بعد از آن دو طلاق امساک است با خود گرفتن بلفظ مراجعت، أَوْ تَسْرِیحٌ بِإِحْسانٍ یا گسیل کردن بآنک فرو گذارد تا عدت بسر آید و بینونت حاصل شود، پس چون عدت بسر آمد و بینونت حاصل شد و خواهد که وی را با خود گیرد بلفظ مراجعت کار بر نیاید. که نکاح تازه باید کرد. اما اگر این دو طلاق گفت و پیش از آنک عدّت بسر آید یا نه که بعد از آنک عدت بسر آید و نکاح تازه کند وی را طلاق سوّم دهد بینونت کبری حاصل شود. و تا آن زن بنکاح بشوهری دیگر نرسد بهیچ وجه وی را با خود نتواند گرفت.

Инаст ки аллоҳ гуфт : Фإни талқҳо Флои тҳли ?лаи ман баъд ҳатто тнкҳи зўҷои ғайраи сами қолу лои иҳли лаками أни тأхзўои ммои отитмўҳни шиӣои ҷои дигари бшрҳ тар гуфт :у إни أрдтми астбдоли завҷи макони завҷу отитми إҳдоҳни қнторои Фло тأхзўо манеҳ шиӣои إлои أни ихоФои أлои иқимои ҳудӯди аллоҳи ин хавфи бмънӣ илмаст , мегуяд магар ки бидонанд ки андозаҳои худоӣ дар мъомлту суҳбат бпоӣ натавонанд дошт , он гуҳ раво бошад ки зани хештанро ба ковин хеш аз шӯии бози хирад , ва ҷудоӣ ҷӯяд .

اینست که اللَّه گفت: فَإِنْ طَلَّقَها فَلا تَحِلُّ لَهُ مِنْ بَعْدُ حَتَّی تَنْکِحَ زَوْجاً غَیْرَهُ ثم قال وَ لا یَحِلُّ لَکُمْ أَنْ تَأْخُذُوا مِمَّا آتَیْتُمُوهُنَّ شَیْئاً جای دیگر بشرح‌تر گفت: وَ إِنْ أَرَدْتُمُ اسْتِبْدالَ زَوْجٍ مَکانَ زَوْجٍ وَ آتَیْتُمْ إِحْداهُنَّ قِنْطاراً فَلا تَأْخُذُوا مِنْهُ شَیْئاً إِلَّا أَنْ یَخافا أَلَّا یُقِیما حُدُودَ اللَّهِ این خوف بمعنی علم است، میگوید مگر که بدانند که اندازه‌های خدای در معاملت و صحبت بپای نتوانند داشت، آن گه روا باشد که زن خویشتن را به کاوین خویش از شوی باز خرد، و جدایی جوید.

Ёқӯбу Ҳамзаи ихоФои бзм ёء хонанд , ва дарин қроءти хавфи бмънӣ тарс бошад лои бад .

یعقوب و حمزه یخافا بضم یاء خوانند، و درین قراءت خوف بمعنی ترس باشد لا بد.

Мегуяд : магари шӯии занро ба тарсанд ,у зани шӯйро . Ва трсонидн онаст ки аз суҳбати малолати намояд , ва аз дилу хуй худ набоист берун диҳад , агар чунин буд пас бар зан ҷиноҳ нест ки ковин буии бгзошт , ва на бар мард ки ковин боз гирифт , чун бар ваҷҳ уфтад ӯ боз харидан буд .

میگوید: مگر شوی زن را به ترساند، و زن شوی را. و ترسانیدن آنست که از صحبت ملالت نماید، و از دل و خوی خود نبایست بیرون دهد، اگر چنین بود پس بر زن جناح نیست که کاوین بوی بگذاشت، و نه بر مرد که کاوین باز گرفت، چون بر وجه افتد او باز خریدن بود.

Муфассирон гуфтанд : ин оят дар шаъни собити бен Қайси бен шмоси алонсорӣу зани ваии Ҷамила номам ҳабибаи бинти абди аллоҳи бен абӣ фурӯд омад , ки шавҳари боғии бмҳр буи дода буд ,у зани вайро нахост ва аз ваии ҷудои ҷусту хештанро бони ковин аз ваии бози харид ,у аввали халъӣ ки дар ислом бирафт ин буд . Фқҳоء ислом гуфтанд халъ макрӯҳаст магар дар ду ҳол : яке онки ҳудӯди аллоҳ бпоӣ натавонанд дошт , дигари онк касе савганд ёд кунад басаи талоқ ки фалон кор накунад , ва он кори лои бад карданӣ бошад , дарин ҳоли халъ макрӯҳ нест . Ва халъ онаст ки занро талоқӣ бъўз диҳад то бинўнт ҳосил шавад , пас он кори бикунад то аз ӯҳдаи савганд берун ояд , он гуҳи бъқди никоҳи занро бо худ гирад , ва агар ин халъ бо аҷнабӣ равад чунонк ивази он талоқ аҷнабӣ диҳад на зани хеш , бмзҳби шофиӣ раво бошад .

مفسران گفتند: این آیت در شأن ثابت بن قیس بن شماس الانصاری و زن وی جمیله نام ام حبیبه بنت عبد اللَّه بن ابی فرود آمد، که شوهر باغی بمهر بوی داده بود، و زن وی را نخواست و از وی جدایی جست و خویشتن را بآن کاوین از وی باز خرید، و اول خلعی که در اسلام برفت این بود. فقهاء اسلام گفتند خلع مکروه است مگر در دو حال: یکی آنک حدود اللَّه بپای نتوانند داشت، دیگر آنک کسی سوگند یاد کند بسه طلاق که فلان کار نکند، و آن کار لا بد کردنی باشد، درین حال خلع مکروه نیست. و خلع آنست که زن را طلاقی بعوض دهد تا بینونت حاصل شود، پس آن کار بکند تا از عهده سوگند بیرون آید، آن گه بعقد نکاح زن را با خود گیرد، و اگر این خلع با اجنبی رود چنانک عوض آن طلاق اجنبی دهد نه زن خویش، بمذهب شافعی روا باشد.

Фإни талқҳо Флои тҳли ?лаи ман баъд ҳатто тнкҳи зўҷои ғайра агар шӯии занро талоқ сеюм диҳад пас вайро бизанӣ ҳалол нест то шӯй дигар кунад , ва он шӯй буи расад расӣданӣ ки ҳар ду ғусл кунанд , инаст маънии он хабар ки Мустафо ъ Оишаи бинти абди арраҳмони бен ътики алқрзиро гуфт чун хост ки бо шавҳар нахустин шаваду шавҳари Дуюмин буи нарасида буд гуфт слии аллоҳи алайҳу ?алау силам

فَإِنْ طَلَّقَها فَلا تَحِلُّ لَهُ مِنْ بَعْدُ حَتَّی تَنْکِحَ زَوْجاً غَیْرَهُ اگر شوی زن را طلاق سوّم دهد پس وی را بزنی حلال نیست تا شوی دیگر کند، و آن شوی بوی رسد رسیدنی که هر دو غسل کنند، اینست معنی آن خبر که مصطفی ع عایشه بنت عبد الرحمن بن عتیک القرظی را گفت چون خواست که با شوهر نخستین شود و شوهر دومین بوی نرسیده بود گفت صلّی اللَّه علیه و آله و سلم

« ло , ҳатто тзўқии ъсилтаҳу тзўқи ъсилтк »

«لا، حتی تذوقی عسیلته و تذوق عسیلتک»

Ва ҳади исобат ки тҳлли бон ҳосил шавад « . . . . . . » ва фарқ нест миёни онки шавҳари Дуюмин болиғ бошад ё норасида , ё . . . . . . . Фإни талқҳо ин шӯй дувумаст агар ӯро талоқ диҳад , яъне бохтёр на бокроаҳ , пас аз онки бикдигр расида бошанд ва ғусл карда Флои ҷиноҳи ъалиҳумо أни итроҷъо танге нест бар шавҳари нахустин ва барин зан ки бнкоҳ бо якдигар шаванд , пас аз онки ъдти бдошт аз шавҳари Дуюмин .

و حدّ اصابت که تحلّل بآن حاصل شود «......» و فرق نیست میان آنک شوهر دومین بالغ باشد یا نارسیده، یا....... فَإِنْ طَلَّقَها این شوی دوم است اگر او را طلاق دهد، یعنی باختیار نه باکراه، پس از آنک بیکدیگر رسیده باشند و غسل کرده فَلا جُناحَ عَلَیْهِما أَنْ یَتَراجَعا تنگیی نیست بر شوهر نخستین و برین زن که بنکاح با یکدیگر شوند، پس از آنک عدت بداشت از شوهر دومین.

إни знои أни иқимои ҳудӯди аллоҳи қоли муҷоҳид эй ани уламои ани нкоҳҳмои алии ғайри алдлсаҳ ,у ании болдлсаҳи алтҳлил . Мазҳаби Сафёну Аҳмаду аўзоъӣ ва ҷамоатӣ онаст ки никоҳи таҳлили никоҳ фосидаст ,у бмзҳби шофиӣ чун дар он шартӣ набошад ки муфсид ақд бошад фосид нест , аммо макрӯҳаст , ки Мустафо ъ гуфт : « лаъни аллоҳи алмҳллу алмҳлли ?ла »

إِنْ ظَنَّا أَنْ یُقِیما حُدُودَ اللَّهِ قال مجاهد ای ان علما ان نکاحهما علی غیر الدلسه، و عنی بالدلسة التحلیل. مذهب سفیان و احمد و اوزاعی و جماعتی آنست که نکاح تحلیل نکاح فاسد است، و بمذهب شافعی چون در آن شرطی نباشد که مفسد عقد باشد فاسد نیست، اما مکروه است، که مصطفی ع گفت: «لعن اللَّه المحلل و المحلّل له»

Ва қоли слии аллоҳи алайҳу ?алау силам « алои адлкми алии алтиси алмстъор ? қолўои балӣ ё расӯли аллоҳ , қоли ҳўи алмҳллу алмҳлли ?ла »

و قال صلّی اللَّه علیه و آله و سلم «الا ادلکم علی التیس المستعار؟ قالوا بلی یا رسول اللَّه، قال هو المحلّل و المحلّل له»

Ва иқоли إни знои أни иқимои ҳудӯди аллоҳ эй ани рҷўои ани иқимои мо сабти ман ҳақи аҳдҳмои алӣ алохр мегуяд танагӣ нест бар эшон ки ба никоҳ бо якдигар шаванд агар умед доранд ки ҳақи якдигар бар худ бишносанду биҷои оранд , ҳақи мард бар зану ҳақи зан бар мард : аммо ҳақи мард бар зан онаст ки дар хона мард биншинад ва бе дастурии вай берун наёяду фаро дар ва бом нашавад , ва бо ҳамсоягони мхолтту ҳадис бисёр накунад , ва аз шӯии хеши ҷузи некуӣ боз нагӯяд ,у бстохӣ ки дар миёни эшон дар ъушрату суҳбат буд ҳикоят накунад , ва дар моли вай хиёнат накунад , ва агар аз дӯстону ошноёни шавҳари яке бадар сарой ояд чунон ҷавоби надиҳад ки вайро бишносад , ва бо шавҳари бончаҳ буд қаноат кунад , ва зёдтӣ наҷуед ,у ҳақи вай аз он хешовандони фаро пеш дорад , ва ҳамеша худро покиза ва ороста дорад , чунонк суҳбату ъушратро бшоид ,у хидматӣ ки бадаст хеш тавонад кард фурӯ нагузорад , ва бо шавҳари бҷмоли хеш фахр накунад , ва бар никўӣиҳо ки аз вай дида бошад носипосӣ накунад , ки расӯл худоӣ гуфт дар дӯзахи нгрстми бештарини занонро дидам гуфтанд : ё расӯли аллоҳ чаро чунинаст ?

و یقال إِنْ ظَنَّا أَنْ یُقِیما حُدُودَ اللَّهِ ای ان رجوا ان یقیما ما ثبت من حق احدهما علی الآخر میگوید تنگی نیست بر ایشان که به نکاح با یکدیگر شوند اگر امید دارند که حق یکدیگر بر خود بشناسند و بجای آرند، حق مرد بر زن و حق زن بر مرد: اما حق مرد بر زن آنست که در خانه مرد بنشیند و بی دستوری وی بیرون نیاید و فرا در و بام نشود، و با همسایگان مخالطت و حدیث بسیار نکند، و از شوی خویش جز نیکویی باز نگوید، و بستاخی که در میان ایشان در عشرت و صحبت بود حکایت نکند، و در مال وی خیانت نکند، و اگر از دوستان و آشنایان شوهر یکی بدر سرای آید چنان جواب ندهد که وی را بشناسد، و با شوهر بآنچه بود قناعت کند، و زیادتی نجوید، و حق وی از آن خویشاوندان فرا پیش دارد، و همیشه خود را پاکیزه و آراسته دارد، چنانک صحبت و عشرت را بشاید، و خدمتی که بدست خویش تواند کرد فرو نگذارد، و با شوهر بجمال خویش فخر نکند، و بر نیکوئیها که از وی دیده باشد ناسپاسی نکند، که رسول خدای گفت در دوزخ نگرستم بیشترین زنان را دیدم گفتند: یا رسول اللَّه چرا چنین است؟

Гуфт аз онки лаънат бисёр кунанд , ва бо шавҳар носипосӣ кунанд . Ва дар хабараст ки агар суҷуди ҷузи худоиро ъзу ҷли раво будӣ занонро Фрмўдндӣ барои шавҳар . Ва азим тар онаст ки Мустафо гуфт ъ : « ҳақи алзўҷи алии алмрأаҳи кҳқии алайкум , Фмни зиъи ҳақии Фқди зиъи ҳақи аллоҳ , ва ман зиъи ҳақи аллоҳи Фқди боءи бсхти ман аллоҳу мأўоаҳи ҷаҳаннаму бӣси алмсир »

گفت از آنک لعنت بسیار کنند، و با شوهر ناسپاسی کنند. و در خبر است که اگر سجود جز خدای را عز و جل روا بودی زنان را فرمودندی برای شوهر. و عظیم‌تر آنست که مصطفی گفت ع: «حق الزوج علی المرأة کحقّی علیکم، فمن ضیّع حقی فقد ضیّع حق اللَّه، و من ضیّع حق اللَّه فقد باء بسخط من اللَّه و مأواه جهنم و بئس المصیر»

Ва қоли ибни умр : ҷоءти амрأаҳи ило алнабӣ слии аллоҳи алайҳу ?алау силами Фқолт ё расӯли аллоҳи мо ҳақи алзўҷи алии алмрأаҳ ? Фқоли лои тмнъаҳи нафасҳоу ани канти алии зуҳри қтб ,у лои тсўми иўмои алои бознаҳ , алои рамазон , ?фони феълати кони ?лаи алоҷру алўзри алайҳо ,у лои тхрҷи алои бознаҳ , ?фони харҷати лами тақаббули лҳои салоа , ва лаънатҳо малоикаи алрҳмаҳу малоикаи алъзоб , ҳатто трҷъ . »

و قال ابن عمر: جاءت امرأة الی النبی صلّی اللَّه علیه و آله و سلم فقالت یا رسول اللَّه ما حق الزوج علی المرأة؟ فقال لا تمنعه نفسها و ان کانت علی ظهر قتب، و لا تصوم یوما الا باذنه، الّا رمضان، فان فعلت کان له الاجر و الوزر علیها، و لا تخرج الّا باذنه، فان خرجت لم تقبل لها صلاة، و لعنتها ملائکة الرحمة و ملائکة العذاب، حتی ترجع.»

Ва қоли каъб , аввали мо тсӣли алмрأаҳи явми алқимаҳи ани слўтҳо , сами ани ҳақи завҷҳо »у қоли слии аллоҳи алайҳу ?алау силам : « алмрأаҳи азои слти хумсҳоу сомити шаҳрҳоу аҳснти фараҷҳоу итоати бълҳои Флтдхли ман эй абвоби алҷнаҳи шоءт »

و قال کعب، اول ما تسئل المرأة یوم القیمة عن صلوتها، ثم عن حق زوجها» و قال صلّی اللَّه علیه و آله و سلم: «المرأة اذا صلّت خمسها و صامت شهرها و احصنت فرجها و اطاعت بعلها فلتدخل من ایّ ابواب الجنة شاءت»

Аммо ҳуқуқи занон бар мардон : онаст ки мард бо эшон бхўши хуӣ зиндагонӣ кунад , ва эшонро наранҷоанд , балки ранҷи эшонро эҳтимол кунад , ва бар маҳоли гуфтану носипосии эшон сабр кунад , ки эшонро аз заъфу урат офарӣдаанд , ва ҳеҷ кас аз занони чунон эҳтимол накардӣ ки расӯли худо , то он ҳад ки зании даст бар сина вай зад бахшам , модари он зан бо вай дуруштӣ кард , расӯл худо гуфт : бигзор ки эшон бештар азин кунанд ва ман фурӯи гузорам . Умри хитоб бо дуруштии вай дар корҳо мегуяд : мард бояд ки бо аҳли хеши чунон зайд ки бо кӯдакон , ва бо дараҷаи ақл эшон ояд , ва бо эшон мазоҳ ва таййибат кунад , ва гирифта набошад аммо мазоҳу таййибати бон ҳад нарасонад ки ҳайбату сиёсати мард бҷмлгӣ биафтад ,у мусаххар эшон шавад , ки раб алъзаҳ гуфт : алрҷоли қўомўни алии алнсоءи пас бояд ки мард муставле бошад бар зан на зан бар мард .

اما حقوق زنان بر مردان: آن است که مرد با ایشان بخوش خویی زندگانی کند، و ایشان را نرنجاند، بلکه رنج ایشان را احتمال کند، و بر محال گفتن و ناسپاسی ایشان صبر کند، که ایشان را از ضعف و عورت آفریده‌اند، و هیچ کس از زنان چنان احتمال نکردی که رسول خدا، تا آن حد که زنی دست بر سینه وی زد بخشم، مادر آن زن با وی درشتی کرد، رسول خدا گفت: بگذار که ایشان بیشتر ازین کنند و من فرو گذارم. عمر خطاب با درشتی وی در کارها میگوید: مرد باید که با اهل خویش چنان زید که با کودکان، و با درجه عقل ایشان آید، و با ایشان مزاح و طیبت کند، و گرفته نباشد اما مزاح و طیبت بآن حد نرساند که هیبت و سیاست مرد بجملگی بیفتد، و مسخّر ایشان شود، که رب العزّة گفت: الرِّجالُ قَوَّامُونَ عَلَی النِّساءِ پس باید که مرد مستولی باشد بر زن نه زن بر مرد.

Ва дар хабараст ки « тъси абди алзўҷаҳ »

و در خبر است که‌ «تعس عبد الزوجة»

Нигунсораст он мард ки банда занаст , ва аз ҳуқуқ занон онаст ки мард нафақа кунад бар эшон бмърўФ , на танг фаро гирад ва на исроф кунад , ва эътиқод кунад ки савоби он нафақаи бештар аз савоб садақааст . Мустафо гуфт : як динор ки мардӣ дар азо ҳазина кунад , ва як динор ки бандаро бидон озод кунад , ва як динор ки бдрўишӣ диҳад , ва як динор ки бар аёли худ нафақа кунад , фозилтар ва некӯтар ва дар савоб тамомтар онаст ки бар аёли худ нафақа кард . Ва мард бояд ки бо аҳли хеши таом бо ҳам хӯрд , ки дар асар меояд ки худоӣу Фриштгон дуруд диҳанд бар аҳли байтӣ ки таом баҳам хуранд ва тамомтар шафқатӣ онаст ки ончӣ бар аёл нафақа кунад аз ҳалоли бадасти орад , ки ҳеҷ ҷинояту ҷафои саъбтар аз он нест ки эшонро бҳроми пурвирд , ва ончӣ донад ки занонро ба кор бояд аз илми дайн дар кори намозу таҳорату ҳайзи эшонро дар омӯзад , ва агар дар он тақсир кунад мард осӣ шавад , ки аллоҳ гуфт : қувои أнФскму أҳликм норо ва агар ду зан дорад ё бештари миёни эшон ростӣ кунад дар ато ва дар навохт ,у бончаҳ дар ихтиёр вай ояд , ки дар хабараст : « ман канти ?лаи амрأтони Фмоли илои аҳдоҳмои ҷоءи явми алқимаҳу шақаи моӣл »

نگونسارست آن مرد که بنده زنست، و از حقوق زنان آنست که مرد نفقه کند بر ایشان بمعروف، نه تنگ فرا گیرد و نه اسراف کند، و اعتقاد کند که ثواب آن نفقه بیشتر از ثواب صدقه است. مصطفی گفت: یک دینار که مردی در عزا هزینه کند، و یک دینار که بنده را بدان آزاد کند، و یک دینار که بدرویشی دهد، و یک دینار که بر عیال خود نفقه کند، فاضلتر و نیکوتر و در ثواب تمامتر آنست که بر عیال خود نفقه کرد. و مرد باید که با اهل خویش طعام با هم خورد، که در اثر می‌آید که خدای و فریشتگان درود دهند بر اهل بیتی که طعام بهم خورند و تمامتر شفقتی آنست که آنچه بر عیال نفقة کند از حلال بدست آرد، که هیچ جنایت و جفا صعب تر از آن نیست که ایشان را بحرام پرورد، و آنچه داند که زنان را به کار باید از علم دین در کار نماز و طهارت و حیض ایشان را در آموزد، و اگر در آن تقصیر کند مرد عاصی شود، که اللَّه گفت: قُوا أَنْفُسَکُمْ وَ أَهْلِیکُمْ ناراً و اگر دو زن دارد یا بیشتر میان ایشان راستی کند در عطا و در نواخت، و بآنچه در اختیار وی آید، که در خبر است: «من کانت له امرأتان فمال الی احداهما جاء یوم القیمة و شقّه مائل»

Ва дар ҷумлаи ҳуқуқи занон бар мардон онаст : ки зан маоз пурсед аз Мустафои слии аллоҳи алайҳу ?алау силам , гуфт : ё расӯли аллоҳи мо ҳақи алзўҷаҳи алии завҷҳо ? қоли ани лои изрби ваҷҳҳо ,у лои иқбҳҳо ,у ани итъмҳои ммои иأкл ,у илбсҳои ммои илбс ,у лои иҳҷрҳо »

و در جمله حقوق زنان بر مردان آنست: که زن معاذ پرسید از مصطفی صلّی اللَّه علیه و آله و سلم، گفت: یا رسول اللَّه ما حق الزوجة علی زوجها؟ قال ان لا یضرب وجهها، و لا یقبحها، و ان یطعمها مما یأکل، و یلبسها مما یلبس، و لا یهجرها»

Ва рӯй ани рҷлои ҷоءи илои умри рзи ишкўи зўҷтаҳ , Флмои блғ боба самъ амрأтаҳам кулсуми татовулати алайҳ , Фқоли алрҷл анӣ аред ани ашкўи илайҳу ?лаи ман алблўии молӣ , Фрҷъ . Фдъоаҳи умри Фқоли ании ардти ани ашкўи алики зўҷтии Флмои самъати ман зўҷтки мо самъати раҷъат . Фқоли умри ании أтҷоўзи анҳо лҳқўқҳои алӣ , аввалҳо анҳо тстри бинӣу байни алнор , Фискни қалбии баҳои ани алнор . Ва ассонии анҳо хозинаи лии азои харҷати ман манзилии ткўни ҳофизаи лмолӣ ,у алсолси анҳо қасораи лии тғсли сёбӣ ,у алробъи зӣри лўлдӣ . Ва алхомси анҳо хбозаҳи таббоха . Фқоли алрҷли ани лӣ мисли злки Фотҷоўзи анҳо , қавла :у إзои тлқтми алнсоءи Фблғни أҷлҳни алоиаҳ . . . эй қорбни булӯғи аҷлҳн ,у ашрФни алии ани байни бонқзоءи алъдаҳ , Фأмскўҳн бмърўФ мегуяд чун талоқ диҳед занонро ,у наздик он бошад ки ъдт басар ояд эшонро , муроҷиат кунед . Ва муроҷиати бмзҳби шофиӣ бқўласт на бФъл ,у ашҳод дар он шарт нест аммо мустаҳабаст ,у ҳоҷати брзоء зан нест ,у лафзи сариҳ дар раҷъат онаст , ки гуяд : роҷътҳо ё гуяд : рддтҳо агар гуяд амсктҳо ё гуяд амсктҳо ё гуяд зўҷтҳо ё нкҳтҳои бики ваҷҳ дуруст бошад . Ва ҳар ки занро пеш аз духул талоқ диҳад ё баъд аз духул талоқ диҳад бъўз , вайро ҳақ раҷъат набӯд ,у бинўнт ҳосил шавад , ва касе ки ҳудӯди аллоҳ дар никоҳ ва дар суҳбати нигаҳ натавонад дошт ,у шроӣти он биҷой натавонад оварад , аввалитар он бошад ки муроҷиат накунаду бигузорад то ъдт басар ояд . Ва зани молики нафас хеш гардад : чунонк раб алъзаҳ гуфт : أўи срҳўҳни бмърўФ .

و روی انّ رجلا جاء الی عمر رض یشکو زوجته، فلما بلغ بابه سمع امرأته ام کلثوم تطاولت علیه، فقال الرجل انی ارید ان اشکو الیه و له من البلوی مالی، فرجع. فدعاه عمر فقال انی اردت ان اشکو الیک زوجتی فلما سمعت من زوجتک ما سمعت رجعت. فقال عمر انی أتجاوز عنها لحقوقها علیّ، اولها انّها تستر بینی و بین النار، فیسکن قلبی بها عن النار. و الثانی انّها خازنة لی اذا خرجت من منزلی تکون حافظة لمالی، و الثالث انها قصّارة لی تغسل ثیابی، و الرابع ظئر لولدی. و الخامس انها خبّازة طبّاخة. فقال الرجل ان لی مثل ذلک فاتجاوز عنها، قوله: وَ إِذا طَلَّقْتُمُ النِّساءَ فَبَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ الآیة... ای قاربن بلوغ اجلهن، و اشرفن علی ان بیّن بانقضاء العدة، فَأَمْسِکُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ میگوید چون طلاق دهید زنان را، و نزدیک آن باشد که عدت بسر آید ایشان را، مراجعت کنید. و مراجعت بمذهب شافعی بقول است نه بفعل، و اشهاد در آن شرط نیست اما مستحبّ است، و حاجت برضاء زن نیست، و لفظ صریح در رجعت آن است، که گوید: راجعتها یا گوید: رددتها اگر گوید امسکتها یا گوید امسکتها یا گوید زوّجتها یا نکحتها بیک وجه درست باشد. و هر که زن را پیش از دخول طلاق دهد یا بعد از دخول طلاق دهد بعوض، وی را حق رجعت نبود، و بینونت حاصل شود، و کسی که حدود اللَّه در نکاح و در صحبت نگه نتواند داشت، و شرائط آن بجای نتواند آورد، اولی تر آن باشد که مراجعت نکند و بگذارد تا عدت بسر آید. و زن مالک نفس خویش گردد: چنانک رب العزة گفت: أَوْ سَرِّحُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ.

Пас гуфту лои тмскўҳни зророи ин хитоби бон касаст ки хоҳад ки зани худро на нигаҳ дорад бъдл , ва на бигушоед то аз вай бадал гирад , вайро талоқ медиҳад , чун ъдт бикрон расад ки ин зан бар кори худ подшоҳ хоҳад гашти вайро бо худ орад ,у боз талоқ диҳад то ъдти ту фарои сари ваии нишонд . Гӯйанд собити бен ясори алонсорӣ чунин мекард бо зани хешу оят дар шаън вай омад , ва ӯро таҳдид карданд , ва аз он боз заданд , ҳам бктоб ва ҳам бснт : китоб инаст ки гуфт :у лои тмскўҳни зророи лтътдўо . Ва суннат онаст ки Мустафо ъ гуфт : « малъуни ман зор мусалламан ӯ мокраҳ »

پس گفت وَ لا تُمْسِکُوهُنَّ ضِراراً این خطاب بآن کس است که خواهد که زن خود را نه نگه دارد بعدل، و نه بگشاید تا از وی بدل گیرد، وی را طلاق میدهد، چون عدت بکران رسد که این زن بر کار خود پادشاه خواهد گشت وی را با خود آرد، و باز طلاق دهد تا عدت تو فرا سر وی نشاند. گویند ثابت بن یسار الانصاری چنین میکرد با زن خویش و آیت در شأن وی آمد، و او را تهدید کردند، و از آن باز زدند، هم بکتاب و هم بسنت: کتاب اینست که گفت: وَ لا تُمْسِکُوهُنَّ ضِراراً لِتَعْتَدُوا. و سنت آنست که مصطفی ع گفت: «ملعون من ضار مسلما او ماکره»

Он гуҳ дар таҳдиди биФзўд ва гуфт : « ва ман иФъли злки Фқди зулм нафса »

آن گه در تهدید بیفزود و گفت: «و من یفعل ذلک فقد ظلم نفسه»

Бар хештан бедод кард он кас ки мусулмониро зиёнкор кард ё бо мусулмонии ситези барад . Ва фии алхбри лои зарару лои зрори фии алислом .

بر خویشتن بیداد کرد آن کس که مسلمانی را زیانکار کرد یا با مسلمانی ستیز برد. و فی الخبر لا ضرر و لا ضرار فی الاسلام.

Ва лои ттхзўои оёти аллоҳи ҳзўои дайни худоу шариъати Мустафои бофусӯси мгирид ,у бтъзими фарои пеш он шед , ин оят бон омад ки қавмии кори талоқу ътоқу никоҳро суст фаро мегирифтанд , бзбон мегуфтанд пас аз он боз меомаданд , ва бар бозӣ мегирифтанд : раб алъзаҳ гуфт : чунин макунед ки ҳадиси шаръ бозӣ нест ,у кори дайн маҷозӣ нест . Мустафои слии аллоҳи алайҳу ?алау силами ин оят бар хонд , ва гуфт : « ман талқ ӯ ҳрр ӯ нкҳ ӯ анкҳи фазаъами анаи лоъби Фҳўи ҷад »

وَ لا تَتَّخِذُوا آیاتِ اللَّهِ هُزُواً دین خدا و شریعت مصطفی بافسوس مگیرید، و بتعظیم فرا پیش آن شید، این آیت بآن آمد که قومی کار طلاق و عتاق و نکاح را سست فرا میگرفتند، بزبان میگفتند پس از آن باز می‌آمدند، و بر بازی می‌گرفتند: رب العزة گفت: چنین مکنید که حدیث شرع بازی نیست، و کار دین مجازی نیست. مصطفی صلّی اللَّه علیه و آله و سلم این آیت بر خواند، و گفت: «من طلّق او حرّر او نکح او انکح فزعم انه لاعب فهو جدّ»

Ва рӯй анаи қол : « хумси ҷдҳни ҷаду ҳзлҳни ҷад : алтлоқу алътоқу алнкоҳу алрҷъаҳу алнзр . »

و روی انه قال: «خمس جدّهنّ جدّ و هزلهنّ جدّ: الطلاق و العتاق و النکاح و الرجعة و النذر.»

Ва азкрўо наамма аллоҳи алайкуми болоямону аҳФзўо ва мо أнзли алайкуми ман алкитобу алҳкмаҳи фии алқуръони ман алмўоъзу алҳдўду алоҳкоми иъзкм бае болқрони ани алзрори фии алтлоқ . Ва атқўои аллоҳи Флои тъсўаҳи Фиҳн . Ва аълмўои أни аллоҳи бакули шайъи ءи ман аъмолкми алӣами Фиҷозикми баҳо . Агар касе гуяд китобу ҳикмати ҳам аз неъмат худоӣаст бар бандагон , мҳинаҳи нъмтҳост , чун бар умуми зикр неъмат рафт афроди китобу ҳикмат чаҳ маънӣ дорад ? ҷавоб онаст : ки неъмат дар таъоруфи мардуми мол фаровонаст ,у ҷоҳ ,у тани дурустӣ ,у зинати дунё ,у ҷузи доноён ва зиракон ндонанд ки китобу ҳикмати неъмат мҳинаҳаст , пас ончӣ боз гуфт иршоди эшонро боз гуфт ки надонистанд . Ваҷҳе дигар гуфтаанд : ки тафзилу тахсӣси китобу ҳикматро боз гуфт ,у баёни шарафи онро дар миёни неъматҳои дигар , чунонк ҷои дигари малоикаро бар умум ёд кард он гуҳи дигари бораи Ҷабраилу Микоилро бзкр махсӯс кард , тафзили эшонро бар Фриштгони дигар .

وَ اذْکُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَیْکُمْ بالایمان و احفظوا وَ ما أَنْزَلَ عَلَیْکُمْ مِنَ الْکِتابِ وَ الْحِکْمَةِ فی القرآن من المواعظ و الحدود و الاحکام یَعِظُکُمْ بِهِ ای بالقرآن عن الضرار فی الطلاق. وَ اتَّقُوا اللَّهَ فلا تعصوه فیهنّ. وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ بِکُلِّ شَیْ‌ءٍ من اعمالکم عَلِیمٌ فیجازیکم بها. اگر کسی گوید کتاب و حکمت هم از نعمت خدای است بر بندگان، مهینه نعمتهاست، چون بر عموم ذکر نعمت رفت افراد کتاب و حکمت چه معنی دارد؟ جواب آنست: که نعمت در تعارف مردم مال فراوان است، و جاه، و تن درستی، و زینت دنیا، و جز دانایان و زیرکان ندانند که کتاب و حکمت نعمت مهینه است، پس آنچه باز گفت ارشاد ایشان را باز گفت که ندانستند. وجهی دیگر گفته‌اند: که تفضیل و تخصیص کتاب و حکمت را باز گفت، و بیان شرف آن را در میان نعمتهای دیگر، چنانک جای دیگر ملائکه را بر عموم یاد کرد آن گه دیگر باره جبرئیل و میکائیل را بذکر مخصوص کرد، تفضیل ایشان را بر فریشتگان دیگر.

Ва إзои тлқтми алнсоءи Фблғни أҷлҳни алоиаҳ . . . Ин оят дар шаъни мъқли бен ясор алмзнӣ омад хоҳари худро бамурдӣ дод он марди вайро даст боз дошт , зан дар ъдт шуд , домоди пушаймони гашт , вайро бози хост , мъқл гуфт : « ақррти айнаки бкримтии Фтлқтҳо » чашми туро равшан кардам бхўоҳри гиромии хеши он гуҳи вайро талоқ додӣ , сами ҷӣти тстрҷъҳо , баъд аз он омадӣ вайро май бози хоҳӣ !у аллоҳи лои раҷъати алик абадан . Бхдо ки ҳаргиз бо ту наёяд , ин оят омад Мустафои слии аллоҳи алайҳу ?алау силам бар мъқл хонд . Мъқл гуфт рағми анФи мъқли ломри аллоҳу расӯла , ва завҷҳо манеҳу куфри ани ямина . Ъзл манъ бошад ,у алдоءи алъзоли ҳўи алдоءи алмниъи алии алмттбб .

وَ إِذا طَلَّقْتُمُ النِّساءَ فَبَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ الآیة... این آیت در شأن معقل بن یسار المزنی آمد خواهر خود را بمردی داد آن مرد وی را دست باز داشت، زن در عدت شد، داماد پشیمان گشت، وی را باز خواست، معقل گفت: «اقررت عینک بکریمتی فطلقتها» چشم ترا روشن کردم بخواهر گرامی خویش آن گه وی را طلاق دادی، ثم جئت تسترجعها، بعد از آن آمدی وی را می‌باز خواهی! و اللَّه لا رجعت الیک ابدا. بخدا که هرگز با تو نیاید، این آیت آمد مصطفی صلّی اللَّه علیه و آله و سلم بر معقل خواند. معقل گفت رغم انف معقل لامر اللَّه و رسوله، و زوّجها منه و کفّر عن یمینه. عضل منع باشد، و الدّاء العضال هو الدّاء المنیع علی المتطبّب.

إзои трозўои бинҳми болмърўФ яъне азои трозёи бинҳмо , ки ин зан ва ин мард ҳар ду ризо доданд бибоз расӣдан бо ҳам болмърўФи бнкоҳии ҳалолу Меҳрии ҷоиз , ва пазируфтанд ки бо якдигари боқтсодтри раванд , ва бичишамтар ва некӯтар , шумо ки қимониди эшонро боз мадоред , ки ба никоҳи бози шӯии хеши мигрднд .

إِذا تَراضَوْا بَیْنَهُمْ بِالْمَعْرُوفِ یعنی اذا تراضیا بینهما، که این زن و این مرد هر دو رضا دادند بباز رسیدن با هم بِالْمَعْرُوفِ بنکاحی حلال و مهری جایز، و پذیرفتند که با یکدیگر باقتصادتر روند، و بچشم تر و نیکوتر، شما که قیّمانید ایشان را باز مدارید، که به نکاح باز شوی خویش میگردند.

Злки иўъз ба ман кони мнкми иؤмни биллоҳу алиўми алохри алоиаҳ . . .

ذلِکَ یُوعَظُ بِهِ مَنْ کانَ مِنْکُمْ یُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ الآیة...

Ин наҳй ъзл ки кардему роҳ ки намудем пандӣаст ки худоӣ медиҳад гиравидагонро бхдоӣу рӯзи растохез . Злкми أзкии лакаму أтҳри ин шуморо наздиктар ва сазовортар , ӯро ки якдигарро дида бошанд ва пушаймонӣ чашида , аз шӯии нав ки нодидау нои шинохтау ноозмудаи озмуда ,у أтҳр ва дилҳо поктар буд , аз онки мард аз зани ҳаром май андешад ба пушаймонӣ ,у зани бадал аз шавҳари ҳаром май андешад ба пушаймонӣ , أтҳри ӣнҷо бмънӣ ҳамонаст ки дар сӯра алоҳзоб гуфт : злкми أтҳри лқлўбкму қлўбҳн ва ҳар ду таҳоратаст аз рибту днс ,у онҷо ки гуфт ҳؤлоءи бнотии ҳни أтҳри лакам яъне : аҳли лаками ман никоҳи алрҷоли азўҷкмўҳн » ва дар қуръони вуҷӯҳи таҳорат фаровонаст ,у биҷои хеши шарҳ он гуфта шавад ани шоءи аллоҳ .

این نهی عضل که کردیم و راه که نمودیم پندی است که خدای میدهد گرویدگان را بخدای و روز رستاخیز. ذلِکُمْ أَزْکی‌ لَکُمْ وَ أَطْهَرُ این شما را نزدیکتر و سزاوارتر، او را که یکدیگر را دیده باشند و پشیمانی چشیده، از شوی نو که نادیده و نا شناخته و ناآزموده آزموده، وَ أَطْهَرُ و دلها پاکتر بود، از آنک مرد از زن حرام می اندیشد به پشیمانی، و زن بدل از شوهر حرام می‌اندیشد به پشیمانی، أَطْهَرُ اینجا بمعنی همانست که در سورة الاحزاب گفت: ذلِکُمْ أَطْهَرُ لِقُلُوبِکُمْ وَ قُلُوبِهِنَّ و هر دو طهارت است از ریبت و دنس، و آنجا که گفت هؤُلاءِ بَناتِی هُنَّ أَطْهَرُ لَکُمْ یعنی: احلّ لکم من نکاح الرجال ازوجکموهنّ» و در قرآن وجوه طهارت فراوان است، و بجای خویش شرح آن گفته شود ان شاء اللَّه.

Ва аллоҳи иълм ва аллоҳ медонад , ки он зани раҷъатро хўоҳосту шӯии вайро хўоҳо ,у أнтми лои тълмўн ва шумо ки аўлёӣид ва ъзл мекунеду занро аз раҷъат боз медоред нмидонид . Ин ояти далел шофиӣаст ки гуфт : никоҳ бе вале дуруст набошад , ки агар будӣ ин хитоби тазвиҷ ва наҳй ъзл бо вай нарафтӣ , ва дар он Фоидт набӯдӣ , ки зан бар кори худ подшо будӣ . Идли алайҳи мо

وَ اللَّهُ یَعْلَمُ و اللَّه میداند، که آن زن رجعت را خواهاست و شوی وی را خواها، وَ أَنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ و شما که اولیائید و عضل می‌کنید و زن را از رجعت باز می‌دارید نمیدانید. این آیت دلیل شافعی است که گفت: نکاح بی ولیّ درست نباشد، که اگر بودی این خطاب تزویج و نهی عضل با وی نرفتی، و در آن فایدت نبودی، که زن بر کار خود پادشا بودی. یدل علیه ما

Рӯй ан алнабӣ слии аллоҳи алайҳу ?алау силами анаи қол : « лои никоҳи алои бўлии муршиду шоҳидии адл »

روی عن النبی صلّی اللَّه علیه و آله و سلم انه قال: «لا نکاح الّا بولی مرشد و شاهدی عدل»

Ва қоли слии аллоҳи алайҳу ?алау силам : « ?имаи амрأаҳи нкҳти бғири изни валеҳо Фнкоҳҳои ботил , ?фони мисҳо Флҳои алмҳри бмои астҳли ман фараҷҳо , ?фони аштҷрўои Фолслтон вале ман ло вале ?ла .

و قال صلّی اللَّه علیه و آله و سلم: «ایّما امرأة نکحت بغیر اذن ولیّها فنکاحها باطل، فان مسّها فلها المهر بما استحلّ من فرجها، فان اشتجروا فالسلطان ولی من لا ولی له.