Қавлаи таъолӣ :у алўолдоти алоиаҳ . . . Занони мутлақотро мегуяд ки фурқат уфтад миёни эшону шавҳарону Тифл дар миён , агар баъд аз талоқ зойанд вагар пеш аз он , бар модаронаст ки шер диҳанд он фарзандро , чунонк аллоҳ гуфт : ирзъни أўлодҳн ҳар чанд блФз хабар гуфт , маънӣ амраст амри истиҳбоб на амри эҷоб .

قوله تعالی: وَ الْوالِداتُ الآیة... زنان مطلقات را میگوید که فرقت افتد میان ایشان و شوهران و طفل در میان، اگر بعد از طلاق زایند و گر پیش از آن، بر مادران است که شیر دهند آن فرزند را، چنانک اللَّه گفت: یُرْضِعْنَ أَوْلادَهُنَّ هر چند بلفظ خبر گفت، معنی امرست امر استحباب نه امر ایجاب.

Мегуяд то шер диҳанд модарони фарзандони худро , ки эшон бони сазовортару ҳақтар . Он гуҳи ҳақи рзоъу муддати он падед кард ва гуфт : ҳавлин комилин ду соли тамоми шер ки дарин ду сол диҳанд , ҳукми рзоъ аз таҳриму муҳаррамят воҷиб кунад , ва агар баъди азин ду соли шердиҳанда шер диҳад ҳукми рзоъи бон собит нашавад , ибн аббос гуфт « лои рзоъи алои мо кони фии алҳўлин » ва рӯй яҳёи бен Саид : ани рҷлои қоли лобии Мӯсои алошърӣ : ании мссти ман сдии амрأтии лбнои Фзҳби фии батнии Фқоли абӯи Мӯсо : лои ?ераҳо алои қади ҳурмати алейк Фқоли абди аллоҳи бен масъӯд : анзри мо иФтӣ ба алрҷл . Фқоли абӯи Мӯсои Фмои тқўли анат ? қоли абди аллоҳ « лои рзоъи алои мо кони фии алҳўлин » қоли абӯи Мӯсои лои тсӣлўои ани шайъи ءи мо доми ҳозои алҳбри байни азҳркм » ҳар чанд ки муддати ду сол муқайяд кард , аммо фариза нест , агар бифзоианд дар он ё бакоҳанд равост . Локини сар ин тақӣед онаст то маълум шавад ки шер додан дар ҷумлаи ин муддати ҳукми таҳриму муҳаррамятро воҷиб кунад ,у баъд аз ду сол накунаду бмзҳби молик то ду сол ва як моҳ бугзарад муддати рзоъу субут таҳрим барҷост ,у бмзҳби бӯи Ҳанифа то ду сол ва шаш моҳ .

میگوید تا شیر دهند مادران فرزندان خود را، که ایشان بآن سزاوارتر و حق‌تر. آن گه حق رضاع و مدّت آن پدید کرد و گفت: حَوْلَیْنِ کامِلَیْنِ دو سال تمام شیر که درین دو سال دهند، حکم رضاع از تحریم و محرمیت واجب کند، و اگر بعد ازین دو سال شیر دهنده شیر دهد حکم رضاع بآن ثابت نشود، ابن عباس گفت «لا رضاع الا ما کان فی الحولین» و روی یحیی بن سعید: انّ رجلا قال لابی موسی الاشعری: انّی مصصت من ثدی امرأتی لبنا فذهب فی بطنی فقال ابو موسی: لا اراها الّا قد حرّمت علیک فقال عبد اللَّه بن مسعود: انظر ما یفتی به الرجل. فقال ابو موسی فما تقول انت؟ قال عبد اللَّه «لا رضاع الّا ما کان فی الحولین» قال ابو موسی لا تسئلوا عن شی‌ء ما دام هذا الحبر بین اظهرکم» هر چند که مدت دو سال مقید کرد، اما فریضه نیست، اگر بیفزایند در آن یا بکاهند رواست. لکن سرّ این تقیید آنست تا معلوم شود که شیر دادن در جمله این مدت حکم تحریم و محرمیّت را واجب کند، و بعد از دو سال نکند و بمذهب مالک تا دو سال و یک ماه بگذرد مدت رضاع و ثبوت تحریم برجاست، و بمذهب بو حنیفه تا دو سال و شش ماه.

Ва алии алмўлўди ?лаи алоиаҳ . . . . Нагуфт « алии алأб » аз баҳри онки сари ояту алўолдот буд на ИМАот , чун алўолдот буд алмўлўди ?лаи некӯтару латифтар буд . Мегуяд доягӣ бар мо дурусти нафақа бар падар , яъне нафақаи ин зан ки фарзанди зод , ҳамонаст ки Мустафои слии аллоҳи алайҳу ?ала ва силам гуфт дар баъзе ахбор :у лҳни алайкуми рзқҳну ксўтҳни болмърўФ маърӯф онаст ки бонсоФ бошаду бчм , дар хури мард ва бар тавон вай , алии алмўсъи қадарау алии алмқтри қадара ҳар касро чандон бар ниҳанд ки бартобад .

وَ عَلَی الْمَوْلُودِ لَهُ الآیة.... نگفت «علی الأب» از بهر آنک سر آیت وَ الْوالِداتُ بود نه امهات، چون الْوالِداتُ بود الْمَوْلُودِ لَهُ نیکوتر و لطیف تر بود. میگوید دایگی بر ما درست نفقه بر پدر، یعنی نفقه این زن که فرزند زاد، همانست که مصطفی صلّی اللَّه علیه و آله و سلم گفت در بعضی اخبار: و لهن علیکم رِزْقُهُنَّ وَ کِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ معروف آنست که بانصاف باشد و بچم، در خور مرد و بر توان وی، عَلَی الْمُوسِعِ قَدَرُهُ وَ عَلَی الْمُقْتِرِ قَدَرُهُ هر کس را چندان بر نهند که برتابد.

Чунонк гуфт : лои такаллуфи нафаси إлои вусъҳо бар марди тавонгари ду мад аз таом ва як дасти либоси нафис дар хури вай , ва бар дарвеши як мад ва як дасти либос кам қимат , чунонк лоиқи ҳол вай бошад . Ва бар миёнаи як мад ва ниму дастии либоси миёна . Ин ҳамчунонаст ки онҷо гуфт : линФқи зўи саъаи ман сътаҳ ва ман қадари алайҳи ризқаи ФлинФқи ммои отоаҳи аллоҳ .

چنانک گفت: لا تُکَلَّفُ نَفْسٌ إِلَّا وُسْعَها بر مرد توانگر دو مد از طعام و یک دست لباس نفیس در خور وی، و بر درویش یک مد و یک دست لباس کم قیمت، چنانک لایق حال وی باشد. و بر میانه یک مد و نیم و دستی لباس میانه. این همچنانست که آنجا گفت: لِیُنْفِقْ ذُو سَعَةٍ مِنْ سَعَتِهِ وَ مَنْ قُدِرَ عَلَیْهِ رِزْقُهُ فَلْیُنْفِقْ مِمَّا آتاهُ اللَّهُ.

Лои тзори волидаи бўлдҳои лои тзори бФтҳи роءи қроءт нофеъасту шомӣу кӯфӣ , аз зрорасту зрори ситез буд . Мегуяд мабодо ки ситез кунод ва бар фарзанди хеши газанди оради ҳеҷ модари бон ки вайро бо падари дҳод дар хусумати фироқ , то бар фарзанди ранҷи ниҳод , лои тзори бзми роءи қроءт ?маккейаст ,у қроءти Басрау қтибаҳ аз ксоиӣ дар лафз мстқбласт . Бмънӣ наҳй , мегуяд ситез накунад ва газанд накунад ҳеҷ модари бФрзнди хеш , ки вайро шери хора бо падар диҳад ,у лои мавлуди ?лаи бўлдаҳу мабодо ки ситез куноду ранҷи ниҳоди ҳеҷ падар бар Тифли хеш , бонк дар вақти хусумат ӯро аз модар боз гираду фаро доя диҳад , бстиз бо модар бар фарзанди газанди афканд . Ва алии алўорс мисли злк мегуяд бар қайи ҳамонаст дар кори Тифл ки бар падару модар , вориси номи баради биҷои қайи , аз баҳри онки варасау аҳли байт қайиӣ кунанд , ё қайиӣ фаро кунанд , ё аз султон қайи хоҳанд . Мегуяд агар чунонаст ки падар Тифл бамурдааст , ин қайи бо модари Тифли ситеза ва бдроиӣ накунад , ва доя гирад , бар Тифл ситам накунад ,у шафқати модар аз вай дареғ надорад .

لا تُضَارَّ والِدَةٌ بِوَلَدِها لا تضارّ بفتح راء قراءت نافع است و شامی و کوفی، از ضرار است و ضرار ستیز بود. میگوید مبادا که ستیز کناد و بر فرزند خویش گزند آرد هیچ مادر بآن که وی را با پدر دهاد در خصومت فراق، تا بر فرزند رنج نهاد، لا تُضَارَّ بضم راء قراءت مکی است، و قراءت بصره و قتیبه از کسایی در لفظ مستقبل است. بمعنی نهی، میگوید ستیز نکند و گزند نکند هیچ مادر بفرزند خویش، که وی را شیر خواره با پدر دهد، وَ لا مَوْلُودٌ لَهُ بِوَلَدِهِ و مبادا که ستیز کناد و رنج نهاد هیچ پدر بر طفل خویش، بآنک در وقت خصومت او را از مادر باز گیرد و فرا دایه دهد، بستیز با مادر بر فرزند گزند افکند. وَ عَلَی الْوارِثِ مِثْلُ ذلِکَ میگوید بر قیم همانست در کار طفل که بر پدر و مادر، وارث نام برد بجای قیم، از بهر آنک ورثه و اهل بیت قیّمی کنند، یا قیمی فرا کنند، یا از سلطان قیم خواهند. میگوید اگر چنانست که پدر طفل بمرده است، این قیم با مادر طفل ستیزه و بدرایی نکند، و دایه گیرد، بر طفل ستم نکند، و شفقت مادر از وی دریغ ندارد.

Қоли ибни сайрин ?утии абди аллоҳи бен Утбаи фии рзоъи сбии ятем ,у маъаа валеа Фҷъли рзоъаҳи фии молау қоли лўорсаҳ : луи лами икни ?лаи моли лҷълнои рзоъаҳи фии молик , أи лотарӣ аллоҳи ъзу ҷли иқўл . Ва алии алўорс мисли злки қоли алзҳок : ани моти абӯи алсбӣ ,у ллсбии моли ахзи рзоъаҳи ман молау ани лами икни ?лаи моли ахзи ман алъсбаҳи ?фони лами ткни ллъсбаҳи мол , аҷбрти ИМАи алайҳ .

قال ابن سیرین اتی عبد اللَّه بن عتبة فی رضاع صبیّ یتیم، و معه ولیّه فجعل رضاعه فی ماله و قال لوارثه: لو لم یکن له مال لجعلنا رضاعه فی مالک، أ لا تری اللَّه عز و جل یقول. وَ عَلَی الْوارِثِ مِثْلُ ذلِکَ قال الضحاک: ان مات ابو الصبی، و للصبی مال اخذ رضاعه من ماله و ان لم یکن له مال اخذ من العصبة فان لم تکن للعصبة مال، اجبرت امّه علیه.

Фإни أродои Фсолои ани трози мнҳмоу тшоўри Флои ҷиноҳи ъалиҳумо Фсолу фасл аз шери боз карданаст : фасли иФсли Фсло ва Фсоло мегуяд : агар падар ва модар хоҳанд ки он Тифлро пеш аз тамомии ду сол аз шер боз кунанд , ва ҳар ду бидон ризо диҳанд , ва ба сўобдиду мушовират якдигар кунанд , эшонро расад ки чунин кунанд , ва бар эшон танагӣ нест .

فَإِنْ أَرادا فِصالًا عَنْ تَراضٍ مِنْهُما وَ تَشاوُرٍ فَلا جُناحَ عَلَیْهِما فصال و فصل از شیر باز کردن است: فصل یفصل فصلا و فصالا میگوید: اگر پدر و مادر خواهند که آن طفل را پیش از تمامی دو سال از شیر باز کنند، و هر دو بدان رضا دهند، و به صوابدید و مشاورت یکدیگر کنند، ایشان را رسد که چنین کنند، و بر ایشان تنگی نیست.

Ибн аббос гуфт агар фарзанди шаш моҳа дар вуҷӯд ояд ду соли тамом ки бист ва чаҳор моҳ бошад вайро шер диҳанд , ва агар ҳафт моҳ буд бист ва се моҳ шер диҳанд , ва агар на моҳа буд бист ва як моҳ то ҳамлу Фсоли сӣ моҳ бошад : чунонк раб Алъоламин гуфту ҳамлау Фсолаҳи слосўни шҳро .

ابن عباس گفت اگر فرزند شش ماهه در وجود آید دو سال تمام که بیست و چهار ماه باشد وی را شیر دهند، و اگر هفت ماه بود بیست و سه ماه شیر دهند، و اگر نه ماهه بود بیست و یک ماه تا حمل و فصال سی ماه باشد: چنانک رب العالمین گفت وَ حَمْلُهُ وَ فِصالُهُ ثَلاثُونَ شَهْراً.

Ва إни أрдтми أни тстрзъўои أўлодкми алоиаҳ . . . . إн أрдтм гуфту ан аҳтҷтм нагуфт то ҷоӣз бошад доя гирифтан беҳоҷату зарурат . Мегуяд агар модари шери надиҳад ки узрӣ дорад ё узрӣ надорад ,у фароғати вайро доя гиранд , баҳри ҳол бар шумо танге нест ки доя гиред . إзои слмтми мо отитми болмърўФ ки музд доя бидиҳед ва некӯ дошт вай биҷой оред чндонк дар хури тавон фарзанд буд ва бар ҳади манзалат ӯу аллазӣнаи итўФўни мнкму изрўни أзўоҷои итрбсни бأнФсҳни أрбъаҳи أшҳру ъшрои алоиаҳ . . . Мегуяд эшон ки бимиранд аз шумо ва занон гузоранд , бар занонаст ки дар хонаи шавҳари чаҳор моҳ ва даҳ рӯз диранг кунанд ъдтро , чунонк дар хабар аст

وَ إِنْ أَرَدْتُمْ أَنْ تَسْتَرْضِعُوا أَوْلادَکُمْ الآیة.... إِنْ أَرَدْتُمْ گفت و ان احتجتم نگفت تا جائز باشد دایه گرفتن بی حاجت و ضرورت. میگوید اگر مادر شیر ندهد که عذری دارد یا عذری ندارد، و فراغت وی را دایه گیرند، بهر حال بر شما تنگیی نیست که دایه گیرید. إِذا سَلَّمْتُمْ ما آتَیْتُمْ بِالْمَعْرُوفِ که مزد دایه بدهید و نیکو داشت وی بجای آرید چندانک در خور توان فرزند بود و بر حد منزلت او وَ الَّذِینَ یُتَوَفَّوْنَ مِنْکُمْ وَ یَذَرُونَ أَزْواجاً یَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَ عَشْراً الآیة... میگوید ایشان که بمیرند از شما و زنان گذارند، بر زنان است که در خانه شوهر چهار ماه و ده روز درنگ کنند عدّت را، چنانک در خبر است‌

Қоли расӯли аллоҳи слии аллоҳи алайҳу ?алау силами ломрأаҳи моти завҷҳо : « аътдии фии албити алзии атоки фӣаи вафоаи зўҷк ҳатто иблғи алкитоби аҷала , арбаъаи ашҳру ъшро »

قال رسول اللَّه صلّی اللَّه علیه و آله و سلم لامرأة مات زوجها: «اعتدّی فی البیت الذی اتاک فیه وفاة زوجک حتی یبلغ الکتاب اجله، اربعة اشهر و عشرا»

Ва дар он ъдти беруни нёинди магари заруратро ва зинатҳо бигузоранд , ҷомаи рангин ва пероя напушанд ,у буии хуш бакор надоранд , ва хизоб накунанду серума дар чашм накашанд .

و در آن عدت بیرون نیایند مگر ضرورت را و زینتها بگذارند، جامه رنگین و پیرایه نپوشند، و بوی خوش بکار ندارند، و خضاب نکنند و سرمه در چشم نکشند.

Қоли расӯли аллоҳи слии аллоҳи алайҳу ?алау силам : « алмтўФии анҳо завҷҳо лои тлбси алмъсФри ман алсёб ,у лои алммшқ ,у лои алҳлӣ ,у лои тхтзб ,у лои тктҳл »

قال رسول اللَّه صلّی اللَّه علیه و آله و سلم: «المتوفی عنها زوجها لا تلبس المعصفر من الثیاب، و لا الممشق، و لا الحلی، و لا تختضب، و لا تکتحل»

Алсўби алммшқи алзии исбғи болмшқ ,у ҳўи тини аҳмар . Ва рӯатам ҳабибаи ани расӯли аллоҳи слии аллоҳи алайҳу ?алау силами қол : « лои иҳли ломрأаҳи тؤмни биллоҳу алиўми алохри ани тҳд алӣ мет фавқи слоси алои алии завҷи арбаъаи ашҳру ъшро » .

الثوب الممشق الذی یصبغ بالمشق، و هو طین احمر. و روت ام حبیبة انّ رسول اللَّه صلّی اللَّه علیه و آله و سلم قال: «لا یحلّ لامرأة تؤمن باللّه و الیوم الآخر ان تحد علی میت فوق ثلاث الّا علی زوج اربعة اشهر و عشرا».

Қоли Саиди бен алмсиб « алҳкмаҳи фии ҳзаҳи алмдаҳи ани фӣҳо инФхи алрўҳи фии алўлд . » гуфтаанд : чун фарзанд писар бошад баъд аз се моҳи рӯҳ дар вай шавад ва дар ҳаракат ояд , ва чун духтар буд бчҳори моҳ дар ҳаракат ояд , пас даҳ рӯзи дигар дар ъдт бар сар гирифтанд астзҳорро .

قال سعید بن المسیب «الحکمة فی هذه المدة ان فیها ینفخ الروح فی الولد.» گفته‌اند: چون فرزند پسر باشد بعد از سه ماه روح در وی شود و در حرکت آید، و چون دختر بود بچهار ماه در حرکت آید، پس ده روز دیگر در عدّت بر سر گرفتند استظهار را.

Ва лои ҷиноҳи алайкуми Фимои ързтм ба ман хутбаи алнсоءи таъриз дар сухан он бошад ки сари бастаи гӯйӣ ,у ниўшндаҳро бетасреҳ бар сари кори дорӣ , ва тафҳим кунӣ . Ва хутбаи бксри хоءи зан хостанаст ,у бзми хоء суханӣ бошад ки онро аввалу охир буд ки дар пеш мурод наҳй , ҳар мурод ки бошад ва ҳар ҳоҷат ки уфтад , ва акнон онаст ки дар дили чизеи пинҳони мидорӣ , мо ткни сдўрҳм аз онаст , иқол : акннти фии қалбӣу канти фии алъибаҳу алўъоءу алкм , ва мо шабаҳҳо Фҳўи макнун , мегуяд танге нест бар шумо ки мардонед занонро дар ҳоли ъдти бсхни сари баста хўозоӣӣ кунед , чунонк гўӣиди ту аз шӯй дар наМонӣ , дайгарии ёбӣ , худои ъзу ҷли кор ту бисозад , ту шоистау писандида чун ъдт басар ояд маро хабар кун , марои бтў ҳоҷатаст , маро дар зан хостан рағбатаст ,у ончӣ бад-ӣн монад .

وَ لا جُناحَ عَلَیْکُمْ فِیما عَرَّضْتُمْ بِهِ مِنْ خِطْبَةِ النِّساءِ تعریض در سخن آن باشد که سر بسته گویی، و نیوشنده را بی تصریح بر سر کار داری، و تفهیم کنی. و خطبة بکسر خاء زن خواستن است، و بضم خاء سخنی باشد که آن را اول و آخر بود که در پیش مراد نهی، هر مراد که باشد و هر حاجت که افتد، و اکنان آنست که در دل چیزی پنهان میداری، ما تُکِنُّ صُدُورُهُمْ از آنست، یقال: اکننت فی قلبی و کنت فی العیبة و الوعاء و الکم، و ما شبهها فهو مکنون، میگوید تنگیی نیست بر شما که مردانید زنان را در حال عدت بسخن سر بسته خوازائی کنید، چنانک گوئید تو از شوی در نمانی، دیگری یابی، خدای عز و جل کار تو بسازد، تو شایسته و پسندیده چون عدّت بسر آید مرا خبر کن، مرا بتو حاجت است، مرا در زن خواستن رغبت است، و آنچه بدین ماند.

Илми аллоҳи أнкми стзкрўнҳн эй болтзўиҷи болмшоФҳаҳу локини лои тўоъдўҳни сарои қоли алклбии маъноаи лои тсФўои анФскми лҳни бксраҳи алҷмоъ ,у алсри алии ҳозои алқўли нафаси алҷмоъ , ва ба иқўли алоъшӣ .

عَلِمَ اللَّهُ أَنَّکُمْ سَتَذْکُرُونَهُنَّ ای بالتزویج بالمشافهة وَ لکِنْ لا تُواعِدُوهُنَّ سِرًّا قال الکلبی معناه لا تصفوا انفسکم لهن بکثرة الجماع، و السرّ علی هذا القول نفس الجماع، و به یقول الاعشی.

Алои заъмати бсбосаҳи алиўми аннӣ - - - - - - - - - - - - кибрату ани лои ишҳди алсри амсолӣ

الا زعمت بسباسة الیوم اننی ------------ کبرت و ان لا یشهد السرّ امثالی‌

Ва қоли зайди бен аслм « лои тўоъдўҳни саро » эй , лои тнкҳўҳни сами тамассукҳо ҳатто азои ҳалати азҳарати злку адхлтҳо , бойени қавли сар никоҳаст , мегуяд никоҳ эшон макунед бпўшидгӣ дар ҳоли ъдт , то баъд аз ъдти изҳор он кунед , пас истисно кард гуфт : « إлои أни тқўлўои қўлои мърўФо » эй търизои болхтбаҳи дуни алтсриҳу лои тъзмўои уқдае лои тъзмўои алии ақди алнкоҳи иқўли лои тнкҳўҳн ҳатто тнқзӣ ъдтҳн мегуяд то дар ъдт бошанд , эшонро бизанӣ махоҳед , чун ъдт басар омад эшонро бизанӣ бихоҳеду бева фурӯ магузоред . Дар хайраст ки зани беваро чун кФў падед омад бишӯй диҳед ва дар он тақсир макунеду кори вай дар таъхир Маяфканед . Ҳамонаст ки раб Алъоламин гуфт Флои тъзлўҳни أни инкҳни أзўоҷҳн . Ҷой дигар гуфту أнкҳўои алأёмии мнкм .

و قال زید بن اسلم «لا تُواعِدُوهُنَّ سِرًّا» ای، لا تنکحوهنّ ثم تمسکها حتی اذا حلّت اظهرت ذلک و ادخلتها، باین قول سرّ نکاح است، میگوید نکاح ایشان مکنید بپوشیدگی در حال عدت، تا بعد از عدت اظهار آن کنید، پس استثنا کرد گفت: «إِلَّا أَنْ تَقُولُوا قَوْلًا مَعْرُوفاً» ای تعریضا بالخطبة دون التصریح وَ لا تَعْزِمُوا عُقْدَةَ ای لا تعزموا علی عقد النکاح یقول لا تنکحوهن حتی تنقضی عدتهنّ میگوید تا در عدت باشند، ایشان را بزنی مخواهید، چون عدت بسر آمد ایشان را بزنی بخواهید و بیوه فرو مگذارید. در خیر است که زن بیوه را چون کفو پدید آمد بشوی دهید و در آن تقصیر مکنید و کار وی در تأخیر میفکنید. همانست که رب العالمین گفت فَلا تَعْضُلُوهُنَّ أَنْ یَنْکِحْنَ أَزْواجَهُنَّ. جای دیگر گفت وَ أَنْکِحُوا الْأَیامی‌ مِنْکُمْ.

Фасли фии алтрғиби фии алнкоҳ

فصل فی الترغیب فی النکاح‌

Абӯи ҳрираҳи рзи қоли қоли расӯли аллоҳи слии аллоҳи алайҳу ?алау силам « азои тзўҷи аҳдкми аҷи шайтона ё ?вила , ъсми ибни одами манӣ бслсии дайна »

ابو هریره رض قال قال رسول اللَّه صلّی اللَّه علیه و آله و سلم «اذا تزوج احدکم عجّ شیطانه یا ویله، عصم ابن آدم منی بثلثی دینه»

Расӯл гуфт слии аллоҳи алайҳу ?алау силам : чун яке аз шумо зан хоҳад , шайтони вай бФрёд ояд , гуяд эй вой бар ман ки писари одамро аз васвасаи ман нигоҳ доштанду бойени зан ки хости ду сики дайн ӯро мусаллам шуд . Ҳамонаст ки дар хабарӣ дигар гуфт « ман тзўҷ , Фқди ҳсни сулсии дайна , Флитқи аллоҳи фии алслси албоқӣ » ва чунонк саломату исмати дайн дар никоҳи баст , рӯзӣ ва бениёзӣ аз халқ дар дунёи ҳам дар никоҳи баст , бони хабар ки Мустафо ъ гуфт : « алтмсўои алрзқи болнкоҳ » .

رسول گفت صلّی اللَّه علیه و آله و سلم: چون یکی از شما زن خواهد، شیطان وی بفریاد آید، گوید ای وای بر من که پسر آدم را از وسوسه من نگاه داشتند و باین زن که خواست دو سه یک دین او را مسلم شد. همانست که در خبری دیگر گفت «من تزوج، فقد حصّن ثلثی دینه، فلیتّق اللَّه فی الثلث الباقی» و چنانک سلامت و عصمت دین در نکاح بست، روزی و بی نیازی از خلق در دنیا هم در نکاح بست، بآن خبر که مصطفی ع گفت: «التمسوا الرزق بالنکاح».

Ва яке пеши расӯл худо шуд ва аз дарвешӣ ва бекомӣ бинолед , расӯл ӯро бар никоҳ дошт , яъне ки аллоҳ таъолӣ мегуяд эшонро ки зан хоҳанд إни икўнўои Фқроءи иғнҳми аллоҳи ман фазлау қоли абӯи ҳрираҳи рзи луи лами ибқи ман алднёи алои явми воҳид , ллқити аллоҳи бзўҷаҳ , самъат алнабӣ слии аллоҳи алайҳу ?алау силами бқўл : « шроркми ъзобкм »

و یکی پیش رسول خدا شد و از درویشی و بی کامی بنالید، رسول او را بر نکاح داشت، یعنی که اللَّه تعالی میگوید ایشان را که زن خواهند إِنْ یَکُونُوا فُقَراءَ یُغْنِهِمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ و قال ابو هریرة رض لو لم یبق من الدنیا الا یوم واحد، للقیت اللَّه بزوجة، سمعت النبی صلّی اللَّه علیه و آله و سلم بقول: «شرارکم عزابکم»

Абӯ ҳрираҳ гуфт агар аз дунё намонад магари як рӯз , ман занӣ бихоҳам , то ъзб бхдоӣ нарасм , ки шунидам аз расӯли худо ки гуфт бадтарӣни шумо ъзбон шумоанд маози рзи ду зан дошт ва ҳар ду дар тоъӯн фурӯ шуданд , пас гуфт маро зан диҳед пеш аз онки бимирам , ки ман нахоҳам ки ъзб меРому ъзби бхдои расм . Ва якеро май оранд аз бузургони дайн ки вай фармон ёфт ва ҳар чанд ки занонро бар вай арза карданд бҳич рағбат накард , гуфт дар танҳои дилро ҳозиртару ҳимматро ҷамътар май байнам . То шабӣ дар хоб дид ки дарҳои осмони кушода буду гуруҳеи мардумони паёпай фурӯ меомаданд ва дар ҳаво мерафтанд , чун бар ваии расиданди аввали мардӣ азишон гуфт ин он мард шавамаст , дайгарӣ гуфт оре , ва тарсид аз ҳайбати эшон ки пурседӣ , охир чун ҳама бар гузаштанд , бози пасини эшонро гуфт ки эшон крои мигўинд ? гуфт туро , ки пеши азин ибодати ту дар ҷумлаи аъмоли муҷоҳидон босмон меовараданд , акнӯн як ҳафтааст ки туро аз ҷумлаи муҷоҳидон берун кардаанд , надонам ки чаҳ карда пас аз хоб даромад бо худ андеша кард ки аз онаст ки тан аз никоҳ боз додаам то аз манзалати муҷоҳидон биФтодаҳам , пас зани бхўосту худои ъзу ҷлро бидон шукр кард .

ابو هریرة گفت اگر از دنیا نماند مگر یک روز، من زنی بخواهم، تا عزب بخدای نرسم، که شنیدم از رسول خدا که گفت بدترین شما عزبان شمااند معاذ رض دو زن داشت و هر دو در طاعون فرو شدند، پس گفت مرا زن دهید پیش از آنک بمیرم، که من نخواهم که عزب میرم و عزب بخدا رسم. و یکی را می‌آرند از بزرگان دین که وی فرمان یافت و هر چند که زنان را بر وی عرضه کردند بهیچ رغبت نکرد، گفت در تنهایی دل را حاضر تر و همت را جمع تر می‌بینم. تا شبی در خواب دید که درهای آسمان گشاده بود و گروهی مردمان پیاپی فرو می‌آمدند و در هوا میرفتند، چون بر وی رسیدند اول مردی ازیشان گفت این آن مرد شومست، دیگری گفت آری، و ترسید از هیبت ایشان که پرسیدی، آخر چون همه بر گذشتند، باز پسین ایشان را گفت که ایشان کرا میگویند؟ گفت ترا، که پیش ازین عبادت تو در جمله اعمال مجاهدان بآسمان می‌آوردند، اکنون یک هفته است که ترا از جمله مجاهدان بیرون کرده‌اند، ندانم که چه کرده پس از خواب درآمد با خود اندیشه کرد که از آنست که تن از نکاح باز داده‌ام تا از منزلت مجاهدان بیفتاده‌ام، پس زن بخواست و خدای عز و جل را بدان شکر کرد.

Ани ътиаҳи бен башари алмознии қоли ?утии ъкоФаҳи бен видоъаи алҳилолии расӯли аллоҳи слии аллоҳи алайҳу ?алау силами Фқол : ё ъкоФаҳи أи лаки завҷа ? қоли ло ё расӯли аллоҳ , қолу лои ҷорӣа ? қоли ло ? қолу анати саҳеҳи мўср ? қоли нъми алҳмди аллоҳ , қоли Фонки азои ман ихвони алшётин , аммо ани ткўни ман рҳбони алнсорӣ ва аммо ани ткўни мؤмно , Фоснъ кома насунъ ?фони ман снтнои алнкоҳ .

عن عطیة بن بشر المازنی قال اتی عکافة بن وداعة الهلالی رسول اللَّه صلّی اللَّه علیه و آله و سلم فقال: یا عکافة أ لک زوجة؟ قال لا یا رسول اللَّه، قال و لا جاریة؟ قال لا؟ قال و انت صحیح موسر؟ قال نعم الحمد اللَّه، قال فانک اذا من اخوان الشیاطین، اما ان تکون من رهبان النصاری و اما ان تکون مؤمنا، فاصنع کما نصنع فان من سنّتنا النکاح.

Ва қоли расӯли аллоҳи слии аллоҳи алайҳу ?алау силам « алнкоҳи суннатии Фмни рғби ани суннатии Флиси манӣ ман аҳби фитратии Флистни бснтӣ , алоу ҳаии алнкоҳ » .

و قال رسول اللَّه صلّی اللَّه علیه و آله و سلم «النکاح سنتی فمن رغب عن سنتی فلیس منی من احبّ فطرتی فلیستنّ بسنّتی، الا و هی النکاح».

Қавлаи таъолӣ : лои ҷиноҳи алайкуми إни тлқтми алнсоءи алоиаҳ . . . Асли ҷиноҳ аз ҷнўҳаст , маънии ҷнўҳ майласт . Ҷнҳ эй молу ҷнҳи номи пораи ист аз шаб , ва ҳар ҷо ки ло ҷиноҳ гуфт маънӣ онаст ки бар он кас аз номи кажӣ чизе нест ва бар ваии буза мандӣ нест . Муфассирон гуфтанд ин оят бидон омад ки чун Мустафо таҳдид дод ва битарсонед эшонро ки талоқ бисёр гӯйанду зан бисёр хоҳанд , бончаҳ гуфт : « ани аллоҳи ибғзи кули мтлоқи зўоқ »

قوله تعالی: لا جُناحَ عَلَیْکُمْ إِنْ طَلَّقْتُمُ النِّساءَ الآیة... اصل جناح از جنوح است، معنی جنوح میل است. جنح ای مال و جنح نام پاره‌ایست از شب، و هر جا که لا جُناحَ گفت معنی آنست که بر آن کس از نام کژی چیزی نیست و بر وی بزه‌مندی نیست. مفسران گفتند این آیت بدان آمد که چون مصطفی تهدید داد و بترسانید ایشان را که طلاق بسیار گویند و زن بسیار خواهند، بآنچه گفت: «ان اللَّه یبغض کل مطلاق ذواق»

Ва гуфт : « абғзи алҳлоли илои аллоҳи алтлоқ »

و گفت: «ابغض الحلال الی اللَّه الطلاق»

Ва гуфт « мо боли қавми илъбўни бҳдўди аллоҳи иқўлўни тлқтки роҷътк »

و گفت‌ «ما بال قوم یلعبون بحدود اللَّه یقولون طلقتک راجعتک»

Мусулмонон чун ин таҳдид шуниданд , гумони бурданд ки ҳар он кас ки зани худро талоқ диҳад буза кор шаваду тангеи азим бар дил эшон омад .

مسلمانان چون این تهدید شنیدند، گمان بردند که هر آن کس که زن خود را طلاق دهد بزه کار شود و تنگیی عظیم بر دل ایشان آمد.

Бад-ӣни маънии раб Алъоламин гуфт : лои ҷиноҳи алайкуми إни тлқтми алнсоء на чунонаст ки шумо гумон мебурид ки баҳри ҳол ки талоқ диҳед , буза кор шавед , нест бар шумо тангеу бузаи корае , чун эшонро талоқ диҳед буқати ҳоҷат ва бар ваҷҳи мндўб . Ва бошад ки худ фироқ ба буд аз имсок , чун созгорӣ ва меҳрбонӣ набӯд ,у злки фии қавлаи Фإмсоки бмърўФи أўи тсриҳи бإҳсон пас гуфт : мо лами тмсўҳн маънӣ онаст ки то он гуҳ ки занро нпосидаҳ бошед , « мо лами тмосўҳн » то он вақт ки бо он занҳоам пӯст набӯда бошед . « тмосўҳн » болФ бар бноءи мФоълаҳи қроءаҳи Ҳамза ва ксоиӣаст , боқии қроءи сабъаи тмсўҳн беалиф хонанд . Ва мсиси ӣнҷо маҷомеъат аст мегуяд баҳри вақт ки хоҳед ки эшонро бар шумо танге нест , чун боишон нарасида бошед , аз баҳри онки пеш аз мсис дар талоқи суннат ва бидъат нест , чунонк баъд мсисаст . На бинӣ ки баъди мсису духул суннат онаст ки чун талоқ диҳанд пас аз он диҳанд ки аз ҳайз пок шавад ,у мард буи нарасида , то ъдт бар вай дароз нагардад . Ва шарҳ ин онҷост ки гуфт Фтлқўҳни лъдтҳну أҳсўои алъдаҳи он гуҳ гуфт :у мтъўҳни алии алмўсъи қадарау алии алмқтри қадараи бФтҳи доли қроءти шомӣу Ҳамзау ксоиӣ ва ҳФсаст ,у ихтиёри бӯи убайд . Ва дигарон бскўн дол хонанд , ва ҳар ду луғат қуръонаст . Қоли аллоҳи таъолии Фсолти أўдиаҳи бақадрҳоу қол ва мо қдрўои аллоҳи ҳақи қадарау порсӣ ҳар ду андозааст , ин оят дар шаъни мардӣ Ансорӣ омад , ки зании хост , аз банӣ Ҳанифа , ва ӯро дар ақди никоҳи Меҳрӣ мсмӣ накард , пас вайро талоқ дод , пеш аз онк буи расед , раби Алъоламин ин оят фиристод ,у Мустафо ъ он мардро гуфт « мтъҳоу луи бқлнсўаҳ » .

بدین معنی رب العالمین گفت: لا جُناحَ عَلَیْکُمْ إِنْ طَلَّقْتُمُ النِّساءَ نه چنانست که شما گمان می‌برید که بهر حال که طلاق دهید، بزه کار شوید، نیست بر شما تنگیی و بزه کاره‌ای، چون ایشان را طلاق دهید بوقت حاجت و بر وجه مندوب. و باشد که خود فراق به بود از امساک، چون سازگاری و مهربانی نبود، و ذلک فی قوله فَإِمْساکٌ بِمَعْرُوفٍ أَوْ تَسْرِیحٌ بِإِحْسانٍ پس گفت: ما لَمْ تَمَسُّوهُنَّ معنی آنست که تا آن گه که زن را نپاسیده باشید، «ما لم تماسوهن» تا آن وقت که با آن زن هام پوست نبوده باشید. «تماسوهن» بالف بر بناء مفاعله قراءة حمزه و کسایی است، باقی قراء سبعه تَمَسُّوهُنَّ بی الف خوانند. و مسیس اینجا مجامعت است میگوید بهر وقت که خواهید که ایشان را بر شما تنگیی نیست، چون بایشان نرسیده باشید، از بهر آنک پیش از مسیس در طلاق سنت و بدعت نیست، چنانک بعد مسیس است. نه بینی که بعد مسیس و دخول سنت آنست که چون طلاق دهند پس از آن دهند که از حیض پاک شود، و مرد بوی نرسیده، تا عدت بر وی دراز نگردد. و شرح این آنجاست که گفت فَطَلِّقُوهُنَّ لِعِدَّتِهِنَّ وَ أَحْصُوا الْعِدَّةَ آن گه گفت: وَ مَتِّعُوهُنَّ عَلَی الْمُوسِعِ قَدَرُهُ وَ عَلَی الْمُقْتِرِ قَدَرُهُ بفتح دال قراءت شامی و حمزه و کسایی و حفص است، و اختیار بو عبید. و دیگران بسکون دال خوانند، و هر دو لغت قرآن است. قال اللَّه تعالی فَسالَتْ أَوْدِیَةٌ بِقَدَرِها و قال وَ ما قَدَرُوا اللَّهَ حَقَّ قَدْرِهِ و پارسی هر دو اندازه است، این آیت در شأن مردی انصاری آمد، که زنی خواست، از بنی حنیفه، و او را در عقد نکاح مهری مسمی نکرد، پس وی را طلاق داد، پیش از آنک بوی رسید، رب العالمین این آیت فرستاد، و مصطفی ع آن مرد را گفت «متعها و لو بقلنسوة».

Мазҳаб шофиӣ онаст ки ҳар ки занӣ хоҳад , ва дар ақди никоҳи меҳри вай мсмӣ накунад , агар ӯро талоқ диҳад , пеш аз духули меҳр воҷиб нашавад , аммо мтът воҷиб шавад ,у қадари воҷиб барои эмом мФўзаст , то бар ҳар каси он наад ки лоиқи ҳоли вай буд алии алмўсъи қадарау алии алмқтри қадараи ибн аббос гуфт аксари алмтъаҳи ходим ва ақалҳо миқнаа . Ибн умр гуфт имтъҳои сулсин дрҳмо инаст ки аллоҳ гуфт .

مذهب شافعی آنست که هر که زنی خواهد، و در عقد نکاح مهر وی مسمی نکند، اگر او را طلاق دهد، پیش از دخول مهر واجب نشود، اما متعت واجب شود، و قدر واجب برای امام مفوض است، تا بر هر کس آن نهد که لایق حال وی بود عَلَی الْمُوسِعِ قَدَرُهُ وَ عَلَی الْمُقْتِرِ قَدَرُهُ ابن عباس گفت اکثر المتعة خادم و اقلّها مقنعة. ابن عمر گفت یمتّعها ثلثین درهما اینست که اللَّه گفت.

Мтоъои болмърўФи ҳқои алии алмҳснин .

مَتاعاً بِالْمَعْرُوفِ حَقًّا عَلَی الْمُحْسِنِینَ.

Ва إни тлқтмўҳни ман қабл أни тмсўҳни пеш аз нузули ин оят касе ки занро талоқ додӣ пеш аз мсис , аз он меҳр ки вайро мсмӣ будӣ , ҳеҷ чиз бар мард лозим наомадӣ , балки мтъти воҷиб будӣ , бҳкми ин оят ки дар сӯра алоҳзобаст : ё أиҳои аллазӣнаи омнўои إзои нкҳтми алмؤмнот . . . То онҷо ки гуфт Фмтъўҳну срҳўҳни сроҳои ҷмилои пас чун ин оят омад , он ҳукми мтът мансӯх шуд ,у нимаи меҳри мсмии воҷиби гашт .

وَ إِنْ طَلَّقْتُمُوهُنَّ مِنْ قَبْلِ أَنْ تَمَسُّوهُنَّ پیش از نزول این آیت کسی که زن را طلاق دادی پیش از مسیس، از آن مهر که وی را مسمی بودی، هیچ چیز بر مرد لازم نیامدی، بلکه متعت واجب بودی، بحکم این آیت که در سورة الاحزاب است: یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِذا نَکَحْتُمُ الْمُؤْمِناتِ... تا آنجا که گفت فَمَتِّعُوهُنَّ وَ سَرِّحُوهُنَّ سَراحاً جَمِیلًا پس چون این آیت آمد، آن حکم متعت منسوخ شد، و نیمه مهر مسمی واجب گشت.

Фзлки қавла :у қади Фрзтми лҳни фаризаи ФнсФи мо Фрзтми ин он гуҳ бошад ки талоқ диҳад пеш аз духул , бар мардаст нимаи меҳри мсмӣ , ва бар зани ъдт на , аммо агар марди бимиради пеш аз духул , меҳри мсмии тамом бар мард воҷиб ояд , ва бар зани ъдти вафот лозим ояд .

فذلک قوله: وَ قَدْ فَرَضْتُمْ لَهُنَّ فَرِیضَةً فَنِصْفُ ما فَرَضْتُمْ این آن گه باشد که طلاق دهد پیش از دخول، بر مرد است نیمه مهر مسمی، و بر زن عدت نه، اما اگر مرد بمیرد پیش از دخول، مهر مسمی تمام بر مرد واجب آید، و بر زن عدت وفات لازم آید.

Он гуҳ гуфт إлои أни иъФўни магар ки он занони аҳлят афв доранд бсёбту булӯғу ақлу рушд , афв кунанд , ва он як нимаи меҳр ки аишонрост бшўҳрон бигузоранд , ва нахоҳанд . أўи иъФўои алзии бедаи уқдаи алнкоҳ ё зани бикр ва но бошаду ҷоиз аламр набӯд , вале дорад , падар ё ҷад , ин вале агар афв кунаду бигузорад , он нимаи меҳр раво бошад , ва ин мазҳаби ҷамоатӣ муфассиронаст , аммо дуруст тар онаст ки أўи иъФўои алзии бедаи уқдаи алнкоҳ афв шавҳараст ,у إлои أни иъФўни афви зан ва вале , мегуяд магари он зан ва вале ваии он нима ки аишонрост фаро гузоранд , ва бшўҳр бахшанд , ва ҳеҷ чиз аз вай нахоҳанд أўи иъФўои алзии бедаи уқдаи алнкоҳ ё ин шавҳари боз гирифтани нимаи меҳр фаро гузорад ,у меҳр тамом бидиҳад .

آن گه گفت إِلَّا أَنْ یَعْفُونَ مگر که آن زنان اهلیت عفو دارند بثیابت و بلوغ و عقل و رشد، عفو کنند، و آن یک نیمه مهر که ایشانراست بشوهران بگذارند، و نخواهند. أَوْ یَعْفُوَا الَّذِی بِیَدِهِ عُقْدَةُ النِّکاحِ یا زن بکر و نا باشد و جایز الامر نبود، ولی دارد، پدر یا جد، این ولی اگر عفو کند و بگذارد، آن نیمه مهر روا باشد، و این مذهب جماعتی مفسران است، اما درست تر آنست که أَوْ یَعْفُوَا الَّذِی بِیَدِهِ عُقْدَةُ النِّکاحِ عفو شوهرست، و إِلَّا أَنْ یَعْفُونَ عفو زن و ولی، میگوید مگر آن زن و ولی وی آن نیمه که ایشانراست فرا گذارند، و بشوهر بخشند، و هیچ چیز از وی نخواهند أَوْ یَعْفُوَا الَّذِی بِیَدِهِ عُقْدَةُ النِّکاحِ یا این شوهر باز گرفتن نیمه مهر فرا گذارد، و مهر تمام بدهد.

Он гуҳ гуфт :у أни тъФўои أқрби ллтқўӣ ва агар фаро гузоред шумо ки шавҳаронед наздик тар аст бипарҳез аз бедод , ки аз он зан ва вале он нимаи дигар фаро гузоранд ва чизе нахоҳанд , то ин шӯии боз гирифтани нима фаро гузорад ва ковин тамом бидиҳад .

آن گه گفت: وَ أَنْ تَعْفُوا أَقْرَبُ لِلتَّقْوی‌ و اگر فرا گذارید شما که شوهرانید نزدیک تر است بپرهیز از بیداد، که از آن زن و ولی آن نیمه دیگر فرا گذارند و چیزی نخواهند، تا این شوی باز گرفتن نیمه فرا گذارد و کاوین تمام بدهد.

Ва лои тнсўои алФзли бинкм эй ,у лои тносўо дар миёни хеши фазлу афзӯнии якдигари бшнохтн фурӯ магузоред , ва то тавонед бъФў кушед : إни аллоҳи бмои тъмлўни басир ки аллоҳи таъолии ончӣ шумо мекунед аз афв мебинад ва бидон подош диҳад .

وَ لا تَنْسَوُا الْفَضْلَ بَیْنَکُمْ ای، و لا تناسوا در میان خویش فضل و افزونی یکدیگر بشناختن فرو مگذارید، و تا توانید بعفو کوشید: إِنَّ اللَّهَ بِما تَعْمَلُونَ بَصِیرٌ که اللَّه تعالی آنچه شما میکنید از عفو می‌بیند و بدان پاداش دهد.