Қавлаи таъолӣ : қоли ?лаами нбиҳми إни ояи малакаи أни иأтикми алтобўти алоиаҳ . . . . Муфассирон гуфтанд , асли ин тобут онаст ки аллоҳи таъолӣ ба одам ъ фурӯ фиристод ва дар он сӯрати пайғомбарон буд , аз фарзандони вай ,у баъдад ҳар пайғомбарии хона буд дар он , ва охиртарин ҳамаи хонаи пайғомбари охир алзмон буд хотами алнабӣин ,у расӯли раби Алъоламин хона аз ёқӯти сурху осои пайғомбар , Муҳамади слии аллоҳи алайҳу ?алау силами ӣнҷо басӯрат намози гузорони истода ва бар рости ваии мардии кҳли истода , бар ҷои пешонии ваии набиштаи ҳозои аввали ман итбъаҳи ман умматаи абӯи бикр ва бар чапи ваии умри хитоби истода , бар ҷои пешонии ваии набиштаи лои тأхзаҳи фии аллоҳи лўмаҳи лоӣм ва аз пас ваии зўи алнўрин бар пешонии ваии набишта , бораи ман албрраҳ , ва дар пеши ваии алии бен абии толиби алайҳи ассаломи шамшер ҳамоил карда ва бар пешонии мубораки ваии набиштаи ҳозои ахўаҳу ибни амма ,у пиромни ваии аъмому хулафо ва нақабоу лашкарии азим аз муҳоҷиру ансор дар истода ,у андозаи тобути се газ буд дар ду газ , аз чӯби шамшод зарандуд карда , ва ба наздики одам май буд то одам аз дунё берун мешуд ба шис дод ва пас аз ваии фарзанд бФрзнд медоду бон васият мекард . То брўзгори иброҳӣм ъ , иброҳӣми бмҳинаҳ фарзанд дод : Исмоилу Исмоили бпсри хеши қидори супурд , фарзандони исҳоқ бо вай бхсўмт омаданд , гуфтанд нури Муҳамади слии аллоҳи алайҳу ?алау силам бо шумост , тобут бояд ки бо мо буд , қидори сари возд , имтиноъ намӯд , пас бархест ва ба канъон шуд пеши ёқӯб ъ , ва он тобут бо вай , ёқӯб дар қидор нигараст , гуфт чаҳ расед туро эй қидор ки рӯяти зард май байнаму қӯти соқит ? гуфт нури Муҳамади слии аллоҳи алайҳу ?алау силам аз пушти ман нақл кардаанд , ёқӯб гуфт , бдхтрони исҳоқ ? гуфт на ки дар араб ба ғозраҳи ҷрҳмӣ . Ёқӯб гуфт « бахи бах , нек омад » аллоҳи хост ва ҳукм кард ки нури Муҳамади ҷуз дар арабӣот тоҳирот наниҳад , ё қидори бишорати боди туро ки имшаб писарӣ омад . Қидор гуфт чаҳ донистӣ ва аз куҷо гуфтӣ ? ту дар замини шому ғозраҳ дар замини ҳарам ! гуфт аз он бдонстм ки имшаби дарҳои осмон дидам ки бар кушоданду Фриштгони гуруҳи гуруҳ аз осмон бзир меомаданду нурии азими миёни осмону замини зоҳир шуда , донистам ки он нур Муҳамадаст , қидори баргашти басӯии замини ҳарам то бо аҳл хеш шавад , ва он тобути бнздики ёқӯби бгзошт . Пас миён банӣ Исроил май буд то брўзгори Мӯсо ъ , пас Мӯсои буқати марги онро пеши Юшаъи бен алнўн биниҳод ба барӣа , барӣаи номи ҷоигоҳист , пас чун дар банӣ Исроил тафарруқ афтоду қавмӣ нофармон шуданд ва бар пайғомбарон ҷафо карданд ва исён овараданд , раби алъзаҳи душманро бар эшон мусаллат кард , азин ъмолқаҳу ҷбобраҳ аз бқоёءи қавми од то бар эшон тохтан овараданд , лухтиро бикуштанду лухтиро ба бардагии ббрднд , ва он тобут аз миён эшон бардоштанд ва базмин хеши бноҳиаҳи Фаластини бурданд ва дар чоҳи таҳорат ҷой ниҳоданд , ҳар кас азишон ки дар он чоҳ броз кардӣ , иллати бавосиру қўлнҷ падед омадӣ вайро , пас биҷой овараданд ки ин иллат аз ҷиҳати он тобутаст ки дар чоҳ ниҳодаанд , берун овараданд ва бар гардун ниҳоданду гардун дар гови бастанду говро аз замини хеши бронднди басӯи банӣ Исроил , аллоҳи таъолии Фриштгонро бФрстод то он тобут бардоштанду бахонаи толути бурданд , бнўи Исроил чун тобути бахона ва ёфтанд , бдонстнд ки малик ӯ баҳақаст .

قوله تعالی: قالَ لَهُمْ نَبِیُّهُمْ إِنَّ آیَةَ مُلْکِهِ أَنْ یَأْتِیَکُمُ التَّابُوتُ الآیة.... مفسران گفتند، اصل این تابوت آنست که اللَّه تعالی به آدم ع فرو فرستاد و در آن صورت پیغامبران بود، از فرزندان وی، و بعدد هر پیغامبری خانه بود در آن، و آخرترین همه خانه پیغامبر آخر الزمان بود خاتم النبیین، و رسول رب العالمین خانه از یاقوت سرخ و آسای پیغامبر، محمد صلّی اللَّه علیه و آله و سلم اینجا بصورت نماز گزاران ایستاده و بر راست وی مردی کهل ایستاده، بر جای پیشانی وی نبشته هذا اول من یتبعه من امته ابو بکر و بر چپ وی عمر خطاب ایستاده، بر جای پیشانی وی نبشته لا تأخذه فی اللَّه لومة لائم و از پس وی ذو النورین بر پیشانی وی نبشته، بارّة من البررة، و در پیش وی علی بن ابی طالب علیه السّلام شمشیر حمایل کرده و بر پیشانی مبارک وی نبشته هذا اخوه و ابن عمه، و پیرامن وی اعمام و خلفا و نقبا و لشکری عظیم از مهاجر و انصار در ایستاده، و اندازه تابوت سه گز بود در دو گز، از چوب شمشاد زراندود کرده، و به نزدیک آدم می‌بود تا آدم از دنیا بیرون می‌شد به شیث داد و پس از وی فرزند بفرزند میداد و بآن وصیت میکرد. تا بروزگار ابراهیم ع، ابراهیم بمهینه فرزند داد: اسماعیل و اسماعیل بپسر خویش قیدار سپرد، فرزندان اسحاق با وی بخصومت آمدند، گفتند نور محمد صلّی اللَّه علیه و آله و سلم با شماست، تابوت باید که با ما بود، قیدار سر وازد، امتناع نمود، پس برخاست و به کنعان شد پیش یعقوب ع، و آن تابوت با وی، یعقوب در قیدار نگرست، گفت چه رسید ترا ای قیدار که رویت زرد می‌بینم و قوت ساقط؟ گفت نور محمد صلّی اللَّه علیه و آله و سلم از پشت من نقل کرده‌اند، یعقوب گفت، بدختران اسحاق؟ گفت نه که در عرب به غاضره جرهمی. یعقوب گفت «بخ بخ، نیک آمد» اللَّه خواست و حکم کرد که نور محمد جز در عربیات طاهرات ننهد، یا قیدار بشارت باد ترا که امشب پسری آمد. قیدار گفت چه دانستی و از کجا گفتی؟ تو در زمین شام و غاضره در زمین حرم! گفت از آن بدانستم که امشب درهای آسمان دیدم که بر گشادند و فریشتگان گروه گروه از آسمان بزیر می‌آمدند و نوری عظیم میان آسمان و زمین ظاهر شده، دانستم که آن نور محمد است، قیدار برگشت بسوی زمین حرم تا با اهل خویش شود، و آن تابوت بنزدیک یعقوب بگذاشت. پس میان بنی اسرائیل می‌بود تا بروزگار موسی ع، پس موسی بوقت مرگ آن را پیش یوشع بن النون بنهاد به بریه، بریه نام جایگاهیست، پس چون در بنی اسرائیل تفرق افتاد و قومی نافرمان شدند و بر پیغامبران جفا کردند و عصیان آوردند، رب العزة دشمن را بر ایشان مسلط کرد، ازین عمالقه و جبابرة از بقایاء قوم عاد تا بر ایشان تاختن آوردند، لختی را بکشتند و لختی را به بردگی ببردند، و آن تابوت از میان ایشان برداشتند و بزمین خویش بناحیه فلسطین بردند و در چاه طهارت جای نهادند، هر کس ازیشان که در آن چاه براز کردی، علت بواسیر و قولنج پدید آمدی وی را، پس بجای آوردند که این علت از جهت آن تابوت است که در چاه نهاده‌اند، بیرون آوردند و بر گردون نهادند و گردون در گاو بستند و گاو را از زمین خویش براندند بسوی بنی اسرائیل، اللَّه تعالی فریشتگان را بفرستاد تا آن تابوت برداشتند و بخانه طالوت بردند، بنو اسرائیل چون تابوت بخانه و یافتند، بدانستند که ملک او بحقّ است.

Инаст ки раб Алъоламин гуфт :у қоли ?лаами нбиҳми إни ояи малакаи أни иأтикми алтобўти пайғомбари эшон ашмоўил гуфт , нишони онки малики толут ҳақ аст онаст ки он тобути сукӯну ороми дили шумо бонст ,у амни шумо дар он бастаи бшмо бозед , инаст ки қтодаҳ ва клбӣ гуфтанд дар маънии сакина ки сакина бодӣаст ки сӯрат дорад , сари вай чун сари гурба ва ду пардозад , бнўи Исроил ҳар гуҳ ки ғзо кардандӣ , он тобут дар пеши сафи хеши бнҳодндид , чун вақти нусрат будӣ , сакина аз он тобут бонг задӣ бар душман , душманон аз он банк фазаъ гирифтандед , ва бҳзимт шудандед . Ва гуфтаанд ки дар он тобути ҷомау кулоҳу ъсоءи Мӯсо буду ҷомау ъсоءи ҳорӯну пора аз ман ки дар тӣа баришон меборид ,у рзрози алвоҳи тӯрӣа ки Мӯсои шикаста буд , он гуҳ ки алвоҳ бар замин зад ,у ташт ки дилҳои пайғомбарон дар он шастаанд ва акнӯн мигўинди он тобут дар дарёӣ табарӣа пинҳонаст . Қоли ибни аббоси ани алтобўту ъсоءи Мӯсои фии бҳираҳи алтбриаҳ ,у анҳмои ихрҷон қабл явми алқимаҳ .

اینست که رب العالمین گفت: وَ قالَ لَهُمْ نَبِیُّهُمْ إِنَّ آیَةَ مُلْکِهِ أَنْ یَأْتِیَکُمُ التَّابُوتُ پیغامبر ایشان اشماویل گفت، نشان آنک ملک طالوت حق است آنست که آن تابوت سکون و آرام دل شما بآنست، و امن شما در آن بسته بشما باز اید، اینست که قتاده و کلبی گفتند در معنی سکینه که سکینه بادیست که صورت دارد، سر وی چون سر گربه و دو پردازد، بنو اسرائیل هر گه که غزا کردندی، آن تابوت در پیش صف خویش بنهادندید، چون وقت نصرت بودی، سکینه از آن تابوت بانگ زدی بر دشمن، دشمنان از آن بانک فزع گرفتندید، و بهزیمت شدندید. و گفته‌اند که در آن تابوت جامه و کلاه و عصاء موسی بود و جامه و عصاء هارون و پاره از من که در تیه بریشان می‌بارید، و رضراض الواح توریة که موسی شکسته بود، آن گه که الواح بر زمین زد، و طشت که دلهای پیغامبران در آن شسته‌اند و اکنون میگویند آن تابوت در دریای طبریه پنهانست. قال ابن عباس ان التابوت و عصاء موسی فی بحیرة الطبریه، و انهما یخرجان قبل یوم القیمة.

Флмои фасли толути болҷнўди алоиаҳ . . . Чун берун шуд толут аз шаҳри байти алмуқаддасу сипоҳи ваии ҳаштод ҳазор марди ҷавони ҷангии фориғ , ки ҳеҷ шуғл ва ҳечкас бҳичи ҳақи домани эшон ногирифта , ҳамаи ҷангро сохтау кори он пардохта , берун омаданд бурузи гармо ,у миёни эшону миёни душман об ноёфт , магар дар он як наҳри Урдуну Фаластин .

فَلَمَّا فَصَلَ طالُوتُ بِالْجُنُودِ الآیة... چون بیرون شد طالوت از شهر بیت المقدس و سپاه وی هشتاد هزار مرد جوان جنگی فارغ، که هیچ شغل و هیچکس بهیچ حق دامن ایشان ناگرفته، همه جنگ را ساخته و کار آن پرداخته، بیرون آمدند بروز گرما، و میان ایشان و میان دشمن آب نایافت، مگر در آن یک نهر اردن و فلسطین.

Қоли إни аллоҳи мбтликми бнҳр толут гуфт аллоҳи шуморо бихоҳад озмуд бони ҷӯй , яъне то вои шумо намояд ки аз шумо ки мутӣътару аллоҳи худ бони донотар .

قالَ إِنَّ اللَّهَ مُبْتَلِیکُمْ بِنَهَرٍ طالوت گفت اللَّه شما را بخواهد آزمود بآن جوی، یعنی تا وا شما نماید که از شما که مطیع تر و اللَّه خود بآن داناتر.

Фмн шурб манеҳ Флиси манӣ эй лӣси маъаии алии адуӣ , ки ташна онҷо расед , ҳар ки аз он бёшомд на аз манаст , яъне на бо манаст бар душмани ману ҷанг кардан бо вай . Ва ман лами итъмаҳ эй лами ишрбаҳ , таъми ӣнҷои бмънӣ шурбаст , чунонк онҷо гуфт ҷиноҳи Фимои тъмўо эй шрбўо , ва ҳар ки аз он начишад , ӯ аз манаст яъне бо манаст бар душман , пас раби Алъоламин дар он истисно оварад , лухтии Фо берун кард .

فَمَنْ شَرِبَ مِنْهُ فَلَیْسَ مِنِّی ای لیس معی علی عدوی، که تشنه آنجا رسید، هر که از آن بیاشامد نه از منست، یعنی نه با منست بر دشمن من و جنگ کردن با وی. وَ مَنْ لَمْ یَطْعَمْهُ ای لم یشربه، طعم اینجا بمعنی شرب است، چنانک آنجا گفت جُناحٌ فِیما طَعِمُوا ای شربوا، و هر که از آن نچشد، او از منست یعنی با منست بر دشمن، پس رب العالمین در آن استثنا آورد، لختی فا بیرون کرد.

Гуфт : إлои ман ағтрФи ғурфаи бФтҳи ғини қроءаҳи ибни касӣру нофеъу абӯ Амраст ,у бзми ғини қроءаҳи боқӣ , бзм исмасту бФтҳи масдар , бзми парӣ дастасту бФтҳ бар кашӣдан он як бор , пас чун бони ҷӯии расиданд , рӯзи гарм буд ва эшон сахти ташна , дар оби афтоданду даҳан бар об ниҳоданду Фрмонро хилоф карданд , магари андакӣ азишон , ва он андаки сесад ва сездаҳ буданд , адади мурсалон аз анбёءу адади муҷоҳидони рӯзи бадар . Броء ъозб гуфт : қоли лнои расӯли аллоҳи слии аллоҳи алайҳу ?алау силами явми бадар « антми алиўми алии адади асҳоби толути ҳайни ъбрўои алнҳр »

گفت: إِلَّا مَنِ اغْتَرَفَ غُرْفَةً بفتح غین قراءة ابن کثیر و نافع و ابو عمرو است، و بضم غین قراءة باقی، بضم اسم است و بفتح مصدر، بضم پری دست است و بفتح بر کشیدن آن یک بار، پس چون بآن جوی رسیدند، روز گرم بود و ایشان سخت تشنه، در آب افتادند و دهن بر آب نهادند و فرمانرا خلاف کردند، مگر اندکی ازیشان، و آن اندک سیصد و سیزده بودند، عدد مرسلان از انبیاء و عدد مجاهدان روز بدر. براء عازب گفت: قال لنا رسول اللَّه صلّی اللَّه علیه و آله و سلم یوم بدر «انتم الیوم علی عدد اصحاب طالوت حین عبروا النهر»

Раби Алъоламин он андакро қӯт дил доду ороми ҷону имони тамом , ва он ғурфаи эшонро кифоят , биҷавӣ боз гузаштанд ва бо толут баҷанг шуданд , ва он қавми дигар ки Фрмонро хилоф карданд , лабҳошон сиёҳ шуду тишнагӣ баришон зӯр кард , ҳар чанд ки беш ошомиданад ташна тар буданд , ҳам дар канор ҷӯй бимонаданд ,у бқтоли душман ва фатҳ нарасиданд ва гуфтанд лои тоқаи лнои алиўми бҷолўту ҷунудау асҳоб ғурфа мегуфтанд аз муъминон ва худоӣ прессатон ва фармон бурдорон , кам ман Фӣаҳи қалилаи ғлбти Фӣаҳи касӣраи бإзни аллоҳ эй бъўни аллоҳу нусратау аллоҳи маъаи алсобрини болнсраҳу алтأииду алқўаҳ .

رب العالمین آن اندک را قوت دل داد و آرام جان و ایمان تمام، و آن غرفه ایشان را کفایت، بجوی باز گذشتند و با طالوت بجنگ شدند، و آن قوم دیگر که فرمانرا خلاف کردند، لبهاشان سیاه شد و تشنگی بریشان زور کرد، هر چند که بیش آشامیدند تشنه تر بودند، هم در کنار جوی بماندند، و بقتال دشمن و فتح نرسیدند و گفتند لا طاقَةَ لَنَا الْیَوْمَ بِجالُوتَ وَ جُنُودِهِ و اصحاب غرفه میگفتند از مؤمنان و خدای پرستان و فرمان برداران، کَمْ مِنْ فِئَةٍ قَلِیلَةٍ غَلَبَتْ فِئَةً کَثِیرَةً بِإِذْنِ اللَّهِ ای بعون اللَّه و نصرته وَ اللَّهُ مَعَ الصَّابِرِینَ بالنصرة و التأیید و القوة.

Ва лмои брзўои лҷолўту ҷунуда чун толути чаҳор лашкари бсохт то бқтоли ҷолўт берун равад , ашмоўили пайғомбари дръӣ буи дод ва гуфт аллоҳи таъолии бонгизд аз асҳоби ту мардӣ ки ҷолўти бадасти вай кушта шавад ,у нишони ин мард онаст ки ин дръи бболои вай рост ояд , на биафзояд на бакоҳад , чун бтў расад он мард , бо ваии аҳду паймони банд ки як нимаи малики хеш ва як нимаи моли буии диҳӣ ,у Довӯди пайғомбари он гуҳи кӯдакӣ буд , шабоне мекард падари худро аишо ,у кҳинаҳи писарон буд , ҳафтуми ҳафт писар буд ,у қӯтӣ азим дошт , ки вақте шерро бигирифт бнздики гилаи хеш ,у бадви дасти зеру зибри лаб ӯ бигирифт ва то бадунболи вай аз ҳам брдрид , хабар буи расед ки толут берун шуд бқтоли ҷолўт , гўспндони бгзошт ва биёмад то мутолиа бародарон кунад ки дар лашкар толут буданд , бароа дар кӣ мешуд сангӣ бо вай боўоз омад ки ё Довӯди хзнӣ , Фонои алзии ақтли ҷолўти алҷбори Довӯди он санг бар гирифт ва дар тубраи хеши ниҳод ва бо худ медошт то бар толут расед , гуфт ё толути анои қотили ҷолўти бозни аллоҳи ъзу ҷл , ман ҷолўтро киштами бтўФиқу хости аллоҳ . Толутро аҷаб омад ин сухан аз вай , ки Довӯди мардии кӯтоҳи боло буд , зарди ранг чун беморони бҳиӣти оҷизону осои даравишон , Довӯд гуфт : агар ман ӯро бикашам нимаи малику моли худ бмни диҳӣ ?

وَ لَمَّا بَرَزُوا لِجالُوتَ وَ جُنُودِهِ چون طالوت چهار لشکر بساخت تا بقتال جالوت بیرون رود، اشماویل پیغامبر درعی بوی داد و گفت اللَّه تعالی بانگیزد از اصحاب تو مردی که جالوت بدست وی کشته شود، و نشان این مرد آنست که این درع ببالای وی راست آید، نه بیفزاید نه بکاهد، چون بتو رسد آن مرد، با وی عهد و پیمان بند که یک نیمه ملک خویش و یک نیمه مال بوی دهی، و داود پیغامبر آن گه کودکی بود، شبانی میکرد پدر خود را ایشا، و کهینه پسران بود، هفتم هفت پسر بود، و قوتی عظیم داشت، که وقتی شیر را بگرفت بنزدیک گله خویش، و بدو دست زیر و زبر لب او بگرفت و تا بدنبال وی از هم بردرید، خبر بوی رسید که طالوت بیرون شد بقتال جالوت، گوسپندان بگذاشت و بیامد تا مطالعه برادران کند که در لشکر طالوت بودند، براه در کی می‌شد سنگی با وی بآواز آمد که یا داود خذنی، فانا الذی اقتل جالوت الجبار داود آن سنگ بر گرفت و در توبره خویش نهاد و با خود میداشت تا بر طالوت رسید، گفت یا طالوت انا قاتل جالوت باذن اللَّه عز و جل، من جالوت را کشتم بتوفیق و خواست اللَّه. طالوت را عجب آمد این سخن از وی، که داود مردی کوتاه بالا بود، زرد رنگ چون بیماران بهیئت عاجزان و آسای درویشان، داود گفت: اگر من او را بکشم نیمه ملک و مال خود بمن دهی؟

Толут гуфт ореи даҳум ,у духтари хеш низ дар ҳукм ту кунам , аммо нишони ростӣ ту онаст ки ин дръи дарушӣ , ки ашмўил бмн дод ва гуфт қотил ҷолўт ӯст ки ин дръи бболои вай рост бияёд . Довӯди он дръ дар пӯшеду бболои вай рост омад . Толут бидонаст ки ҷолўти бадасти вай кушта шавад , рафтанди васф бар кашиданду Довӯди баробари ҷолўти боистоду наздик дар шуд , ҷолўт гуфт чаҳ оварад туро эй шқии бнздики ман ? Довӯд гуфт бидон омадам то туро бикашам , ҷолўтро аз вай аҷаб омад ин сухан , гуфт эй оҷизи ту маро чун кашӣ ? агар хиўи худ бар ту афканами туро ғарқ кунад , ва агар синони рмҳи худ бтўи бози нуҳуми туро паст кунам , инак ҳаштсад ратли синон рмҳ манаст . Довӯд гуфт ман туро хоҳам кишт , ту ончӣ хоҳӣ мегӯй . Он гуҳи санг ки дошт дар мқлоъи ниҳоду бондохт , раби алъзаҳи ҷли ҷалолаи бодро биорӣ вай фиристод то санг дар ҳавои баса пора шуд , икпораҳ аз он бар вай ҷолўт расед бар домани мғФри вай . Ва бар пешонӣ ӯ ҷавҳарӣ буд , ёқӯти сурх ки медурахшид , он санги ёқӯтроу сар ӯро гузора кард ва аз сар ӯ беруни гузашт .

طالوت گفت آری دهم، و دختر خویش نیز در حکم تو کنم، اما نشان راستی تو آنست که این درع درپوشی، که اشمویل بمن داد و گفت قاتل جالوت اوست که این درع ببالای وی راست بیاید. داود آن درع در پوشید و ببالای وی راست آمد. طالوت بدانست که جالوت بدست وی کشته شود، رفتند وصف بر کشیدند و داود برابر جالوت بایستاد و نزدیک در شد، جالوت گفت چه آورد ترا ای شقی بنزدیک من؟ داود گفت بدان آمدم تا ترا بکشم، جالوت را از وی عجب آمد این سخن، گفت ای عاجز تو مرا چون کشی؟ اگر خیو خود بر تو افکنم ترا غرق کند، و اگر سنان رمح خود بتو باز نهم ترا پست کنم، اینک هشتصد رطل سنان رمح منست. داود گفت من ترا خواهم کشت، تو آنچه خواهی میگوی. آن گه سنگ که داشت در مقلاع نهاد و بانداخت، رب العزة جل جلاله باد را بیاری وی فرستاد تا سنگ در هوا بسه پاره شد، یکپاره از آن بر وی جالوت رسید بر دامن مغفر وی. و بر پیشانی او جوهری بود، یاقوت سرخ که می‌درخشید، آن سنگ یاقوت را و سر او را گذاره کرد و از سر او بیرون گذشت.

Ҷолўти биФтоду лашкари вай ҳазимат гирифт , мусулмонон бар паии эшон афтоданд , то сӣ ҳазор азишон кушта шуданду адади эшон ҳафтод ҳазор буд . Ъмолқаҳ аз бқоёءи қавми од , абдаи аўсону сари эшон ҷолўт , инаст ки раб Алъоламин гуфт Фҳзмўҳми бإзни аллоҳу қатли Довӯди ҷолўти пас толути духтар буи дод , таҳқиқи аҳди хешро , аммо нимаи малику моли бндод ,у бдоўди ҳасади бараду қасди куштан вай кард , Довӯд аз вай бигурехту бидиҳӣ аз он даҳҳои банӣ Исроил фурӯ омад , пас толут пушаймон шуду талаб тавба кард , занӣ буд аз қдмоء банӣ Исроил ки ном аъзам донист , бнздик вай шуду тўбти хост , он зан гуфт тўбт ту онаст ки бо аҳли Мадинаи блқо танҳо қаттол кунӣ , агар он Мадинаи бадасти ту кушода шавад ё ту куштаи шӯй , нишони қабули тавба ту бошад . Толут рафт ва бо эшон қаттол кард , бадасти эшон кушта шуд . Гӯйанд кушандаи толути холи Довӯд буд кони ҷборои ман алҷбобраҳ , иблғи расаи алсҳобу қатли толути баъд аз қатли ҷолўт буд бҳФти сол , пас бнўи Исроили рӯ бдоўд ниҳоданду буи муҷтамаъ шуданду малик бар вай қарор гирифт ,у Довӯдро аз духтари толути аксолўми зод ки қасд карда буд ки малик аз падар бастанд , ва пас аз он Довӯди зани аўрёро бизанӣ кард , то ӯро сулаймони зод , пас онкии аўрёи куштаи гашт ,у отоаҳи аллоҳи алмалику алҳкмаҳ , аллоҳи таъолии Довӯдро малик дод бар дувоздаҳ сибт банӣ Исроил ,у ҳама бар вай муҷтамаъ шуданд ки ҳеҷ подшоҳи дигарро ҳаргизи чунон муҷтамаъ нашуда буданд ва ҳикмат дод ӯро , яъне пайғомбарӣу китоби худои збўр . Ҳар гуҳ ки Довӯд збўр хондӣ вуҳуши биёбону мурғони ҳавоӣ самоъ мекарданд , ва чандон бамурдам наздик мешуданд , ки даст бар гарданҳошон мениҳоданду хабарашон на ,у бсмоъи қроءт ӯ оби равон бар ҷои боистодӣ ,у боди фурӯи кушода сокин шудӣ .

جالوت بیفتاد و لشکر وی هزیمت گرفت، مسلمانان بر پی ایشان افتادند، تا سی هزار ازیشان کشته شدند و عدد ایشان هفتاد هزار بود. عمالقه از بقایاء قوم عاد، عبده اوثان و سر ایشان جالوت، این است که رب العالمین گفت فَهَزَمُوهُمْ بِإِذْنِ اللَّهِ وَ قَتَلَ داوُدُ جالُوتَ پس طالوت دختر بوی داد، تحقیق عهد خویش را، اما نیمه ملک و مال بنداد، و بداود حسد برد و قصد کشتن وی کرد، داود از وی بگریخت و بدهی از آن دههای بنی اسرائیل فرو آمد، پس طالوت پشیمان شد و طلب توبه کرد، زنی بود از قدماء بنی اسرائیل که نام اعظم دانست، بنزدیک وی شد و توبت خواست، آن زن گفت توبت تو آنست که با اهل مدینه بلقا تنها قتال کنی، اگر آن مدینه بدست تو گشاده شود یا تو کشته شوی، نشان قبول توبه تو باشد. طالوت رفت و با ایشان قتال کرد، بدست ایشان کشته شد. گویند کشنده طالوت خال داود بود کان جبارا من الجبابرة، یبلغ راسه السحاب و قتل طالوت بعد از قتل جالوت بود بهفت سال، پس بنو اسرائیل رو بداود نهادند و بوی مجتمع شدند و ملک بر وی قرار گرفت، و داود را از دختر طالوت اکسالوم زاد که قصد کرده بود که ملک از پدر بستاند، و پس از آن داود زن اوریا را بزنی کرد، تا او را سلیمان زاد، پس آنکه اوریا کشته گشت، و آتاه اللَّه الملک و الحکمة، اللَّه تعالی داود را ملک داد بر دوازده سبط بنی اسرائیل، و همه بر وی مجتمع شدند که هیچ پادشاه دیگر را هرگز چنان مجتمع نشده بودند و حکمت داد او را، یعنی پیغامبری و کتاب خدای زبور. هر گه که داود زبور خواندی وحوش بیابان و مرغان هوایی سماع میکردند، و چندان بمردم نزدیک می‌شدند، که دست بر گردنهاشان می‌نهادند و خبرشان نه، و بسماع قراءت او آب روان بر جای بایستادی، و باد فرو گشاده ساکن شدی.

Ва илмаи ммои ишоء ва ӯро дар омухти зира кардан аз оҳан , пӯлоди бадасти ваии оҳани нарм буд , аз он зираи бофтӣ беоташ . Ва ривоят кардаанд аз ибни аббос дар тафсири ин киу илмаи ммо ишоء гуфт Довӯдро силсила дода буданд , як тарафи он дар осмон бо мҷраҳи бастау дигари тарафи бсўмъаҳи Довӯди пайваста , дар ҳўоء , ва ҳеҷ ҳодиса падед наомадӣ ки на он силсила дар ҷунбиш афтодӣ ,у силсила аз он зоҳири гаштӣ , ки Довӯди он ҳодисаи бдонстӣ , ва ҳеҷ бемору офати расидаи он силсилаи нпосидӣ , ки на дар ҳол шифо ёфтӣ . Ва баъд аз Довӯди рӯзгорӣ бар ҷой буд ҳеҷ ду хасм ба наздики он силсилаи ншдндӣ , ки на дар ҳоли муҳиқ аз мбтл пайдо шудӣ , муҳиқи даст дар он задӣу дасташ бон раседӣ . Ва мбтли хостӣ то даст дар он занад , дасташ бон нараседӣ , пас золимону макри созон макрҳо сохтанд ва ҳиялат ниҳоданд . Чунонк овардаанд : ки яке аз мулӯки эшон бнздики мардии ҷавҳарии бўдиъти ниҳод , чун Фохўост , мункир шуд , гуфт боз додам . Пас ҳар ду наздик силсила шуданд ва он мард ки вадиат дошт макри сохта буд ва он ҷавҳар дар миёни чӯбӣ таъбия карда , чун хост ки даст дар силсила занад , нахусти он чӯби бсоҳб ҷавҳар дод , гуфт ин бадасти майдор то ман даст дар силсилаи занам . Он гуҳ бигуфт бори худоё , агар майдонӣ ки он ҷавҳар бо соҳиби худ расидааст силсилаи бмн наздик кун то даст дар он занами силсилаи буи наздик шуду даст дар он зад , пас чун ин макру ҳиялати миёни эшон падед омад , раби алъзаҳи он силсила аз миён эшон барграфт .

وَ عَلَّمَهُ مِمَّا یَشاءُ و او را در آموخت زره کردن از آهن، پولاد بدست وی آهن نرم بود، از آن زره بافتی بی آتش. و روایت کرده‌اند از ابن عباس در تفسیر این که وَ عَلَّمَهُ مِمَّا یَشاءُ گفت داود را سلسله داده بودند، یک طرف آن در آسمان با مجره بسته و دیگر طرف بصومعه داود پیوسته، در هواء، و هیچ حادثه پدید نیامدی که نه آن سلسله در جنبش افتادی، و سلسله از آن ظاهر گشتی، که داود آن حادثه بدانستی، و هیچ بیمار و آفت رسیده آن سلسله نپاسیدی، که نه در حال شفا یافتی. و بعد از داود روزگاری بر جای بود هیچ دو خصم به نزدیک آن سلسله نشدندی، که نه در حال محق از مبطل پیدا شدی، محق دست در آن زدی و دستش بآن رسیدی. و مبطل خواستی تا دست در آن زند، دستش بآن نرسیدی، پس ظالمان و مکر سازان مکرها ساختند و حیلت نهادند. چنانک آورده‌اند: که یکی از ملوک ایشان بنزدیک مردی جوهری بودیعت نهاد، چون فاخواست، منکر شد، گفت باز دادم. پس هر دو نزدیک سلسله شدند و آن مرد که ودیعت داشت مکر ساخته بود و آن جوهر در میان چوبی تعبیه کرده، چون خواست که دست در سلسله زند، نخست آن چوب بصاحب جوهر داد، گفت این بدست میدار تا من دست در سلسله زنم. آن گه بگفت بار خدایا، اگر میدانی که آن جوهر با صاحب خود رسیده است سلسله بمن نزدیک کن تا دست در آن زنم سلسله بوی نزدیک شد و دست در آن زد، پس چون این مکر و حیلت میان ایشان پدید آمد، رب العزة آن سلسله از میان ایشان برگرفت.

Ва луи лои дафъи аллоҳи анноси бъзҳми ббъзи алоиаҳ . . . « дифои аллоҳ » қроءаҳи нофеъ ва ёқӯбаст , ва « дафъи аллоҳ » қроءаҳи боқӣ ,у дифоу дафъ ҳар ду яксонаст , мегуяд агар на боздошти аллоҳ будӣ аз мушрикони бмؤмнон ва аз муъминон ба пайғомбарон ва аз нишастагон бғозён ва аз заъифони халқи бподшоҳони қавӣ , мегуяд агар на боз дошт аллоҳ будӣ ки эшонро аз якдигар мебоз дорад ,у бавуҷуди қавмӣ аз қавмии Фтнҳо ва балоҳо мебоз гирад , ҷаҳонён нест шудандеду олами хароби гаштӣ ,у шиори дайни ботил .

وَ لَوْ لا دَفْعُ اللَّهِ النَّاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ الآیة... «دفاع اللَّه» قراءة نافع و یعقوب است، و «دفع اللَّه» قراءة باقی، و دفاع و دفع هر دو یکسان است، میگوید اگر نه بازداشت اللَّه بودی از مشرکان بمؤمنان و از مؤمنان به پیغامبران و از نشستگان بغازیان و از ضعیفان خلق بپادشاهان قوی، میگوید اگر نه باز داشت اللَّه بودی که ایشان را از یکدیگر می‌باز دارد، و بوجود قومی از قومی فتنها و بلاها می‌باز گیرد، جهانیان نیست شدندید و عالم خراب گشتی، و شعار دین باطل.

Қоли расӯли аллоҳи слии аллоҳи алайҳу ?алау силам « идФъи аллоҳи бмни ислии ман умматии ъмни лои ислӣ ,у бмни изкии ъмни лои изкӣ ,у бмни исўми ъмни лои исўм ,у бмни иҳҷи ъмни лои иҳҷу бмни иҷоҳди ъмни лои иҷоҳд ,у луи аҷтмъўои алии тарки ҳзаҳи алошёءи мо нозрҳми аллоҳи турфаи айн »

قال رسول اللَّه صلّی اللَّه علیه و آله و سلم «یدفع اللَّه بمن یصلی من امتی عمن لا یصلی، و بمن یزکی عمن لا یزکی، و بمن یصوم عمن لا یصوم، و بمن یحج عمن لا یحج و بمن یجاهد عمن لا یجاهد، و لو اجتمعوا علی ترک هذه الاشیاء ما ناظرهم اللَّه طرفة عین»

Ва қоли слии аллоҳи алайҳу ?алау силам « луи лои ибоди ллаҳи ркъ ,у сбёни рзъ ,у бҳоӣми ртъи лсби алайкуми алъзоби сабо , сами трзи ризо »

و قال صلّی اللَّه علیه و آله و سلم «لو لا عباد للَّه رکّع، و صبیان رضع، و بهائم رتّع لصبّ علیکم العذاب صبّا، ثم ترضّ رضّا»

Ва рӯй « ани сулаймони бен Довӯд ъ харҷи истсқӣ , Фмри бнмлаҳи мстлқиаҳи алии зуҳрҳо , рофеъаи қўоӣмҳои илои алсмоءу ҳаии тқўл , аллоҳами анои халқи ман хлқк , лӣси баннои ғании ани сқёку рзқк , Фомои ани тсқиноу трзқно , ва аммо ани тҳлкно » Фқоли сулаймон « арҷъўои Фқди сқитми бдъўаҳ ғайрикам »

و روی «ان سلیمان بن داود ع خرج یستسقی، فمر بنملة مستلقیة علی ظهرها، رافعة قوائمها الی السماء و هی تقول، اللهم انا خلق من خلقک، لیس بنا غنی عن سقیاک و رزقک، فاما ان تسقینا و ترزقنا، و اما ان تهلکنا» فقال سلیمان «ارجعوا فقد سقیتم بدعوة غیرکم»

Ва ани ҷобири бен абди аллоҳи қоли қоли расӯли аллоҳи слии аллоҳи алайҳу ?алау силам « ани аллоҳи субҳонаи лислҳи бслоҳи алрҷли алмслми валадау валади валадау аҳли дўиртаҳу дўироти ҳавла ,у лои изолўни фии ҳифзи аллоҳи мо доми Фиҳм . »

و عن جابر بن عبد اللَّه قال قال رسول اللَّه صلّی اللَّه علیه و آله و سلم «ان اللَّه سبحانه لیصلح بصلاح الرجل المسلم ولده و ولد ولده و اهل دویرته و دویرات حوله، و لا یزالون فی حفظ اللَّه ما دام فیهم.»

Ва рӯй ани қтодаҳи фии ҳзаҳи алоиаҳи қол : ибтлии аллоҳи алмؤмни болкоФр ,у иъоФии алкоФри болмؤмн .

و روی عن قتاده فی هذه الآیة قال: یبتلی اللَّه المؤمن بالکافر، و یعافی الکافر بالمؤمن.

Ва ани ибни умри қоли қоли расӯли аллоҳи слии аллоҳи алайҳу ?алау силам « ани аллоҳи лидФъи болмслми алсолҳи ани моӣаҳи аҳли байти ман ҷиронаи алблоء » .

و عن ابن عمر قال قال رسول اللَّه صلّی اللَّه علیه و آله و سلم «ان اللَّه لیدفع بالمسلم الصالح عن مائة اهل بیت من جیرانه البلاء».

Сами қрأи ибни умру луи лои дафъи аллоҳи анноси бъзҳми ббъзи лФсдти алأрзу локини аллоҳи зўи фазли алии Алъоламин эй фии алдФъи анҳуам .

ثم قرأ ابن عمر وَ لَوْ لا دَفْعُ اللَّهِ النَّاسَ بَعْضَهُمْ بِبَعْضٍ لَفَسَدَتِ الْأَرْضُ وَ لکِنَّ اللَّهَ ذُو فَضْلٍ عَلَی الْعالَمِینَ ای فی الدفع عنهم.

Тлки оёти аллоҳи алоиаҳ . . . эй ҳзаҳи оёти аллоҳ , яъне алқуръони нтлўҳои алейк болҳқ эй бсдқи алҳдис . Мегуяд ин оёту калимоти қуръони суханон аллоҳаст ки баростӣ бар ту михўоним . Ҷой дигар гуфт нтлўои алейк ман нбإи Мӯсо ва куллан нақси алейк ман анбоءи алрсл , Фозои қрأноаҳи Фотбъи қуръонаи ин ҳама длоӣланд ки худоиро ъзу ҷл хонданаст . Ва ишҳди лзлк

تِلْکَ آیاتُ اللَّهِ الآیة... ای هذه آیات اللَّه، یعنی القرآن نَتْلُوها عَلَیْکَ بِالْحَقِّ ای بصدق الحدیث. میگوید این آیات و کلمات قرآن سخنان اللَّه است که براستی بر تو میخوانیم. جای دیگر گفت نَتْلُوا عَلَیْکَ مِنْ نَبَإِ مُوسی‌ و کلا نقص علیک من انباء الرسل، فاذا قرأناه فاتبع قرآنه این همه دلائل‌اند که خدای را عز و جل خواندن است. و یشهد لذلک‌

Қавл алнабӣ слии аллоҳи алайҳу ?алау силам « кони анноси лами исмъи алқуръони ҳайни смъўаҳ , ман фии арраҳмони итлўаҳи алайҳим » .

قول النبی صلّی اللَّه علیه و آله و سلم «کان الناس لم یسمع القرآن حین سمعوه، من فی الرحمن یتلوه علیهم».

Ва إнки лмни алмрслин эй илои алхлқи кафе , мегуяд ту аз фиристодагонии бҷҳонён ,у ҷаҳонёни ҳама уммат тавонад , яъне уммати даъват . Ва дар ҷумлаи бдонки уммати вай бар се қисманд : уммати даъват , уммати иҷобат ,у уммати атбоъ , аммо уммат даъват онаст ки аллоҳ гуфт кзлки أрслноки фии أмаҳи қади хулати ман қаблҳо أмми илои қавла ва ҳам икФрўни болрҳмн .

وَ إِنَّکَ لَمِنَ الْمُرْسَلِینَ ای الی الخلق کافة، میگوید تو از فرستادگانی بجهانیان، و جهانیان همه امت تواند، یعنی امت دعوت. و در جمله بدانک امت وی بر سه قسم‌اند: امت دعوت، امت اجابت، و امت اتباع، اما امت دعوت آنست که اللَّه گفت کَذلِکَ أَرْسَلْناکَ فِی أُمَّةٍ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِها أُمَمٌ الی قوله وَ هُمْ یَکْفُرُونَ بِالرَّحْمنِ.

Дарин ояти кофаронро ҳамаи уммат вай хонд , то маълум шавад ки ҳамаи ҷаҳонён аз он рӯзи боз ки Ҷабраили бмстФии слии аллоҳи алайҳу ?алау силам пайғом оварад то бурузи қиёмат аз ҳамаи аҳли кешҳо , уммат Мустафоанд . Уммати даъват , яъне бози хондаи ваии бад-ӣни ислому ҳаҷаи худои фарои сар эшон нишаста , азинҷо гуфт Мустафои слии аллоҳи алайҳу ?алау силам : « анои ҳзкми ман алонбёءу антми ҳаззии ман аломм » .

درین آیت کافران را همه امت وی خواند، تا معلوم شود که همه جهانیان از آن روز باز که جبرئیل بمصطفی صلّی اللَّه علیه و آله و سلم پیغام آورد تا بروز قیامت از همه اهل کیشها، امت مصطفی اند. امت دعوت، یعنی باز خوانده وی بدین اسلام و حجة خدای فرا سر ایشان نشسته، ازینجا گفت مصطفی صلّی اللَّه علیه و آله و سلم: «انا حظکم من الانبیاء و انتم حظی من الامم».

Ва қол алнабӣ « ани аллоҳи ъзу ҷли бъснии илои анноси ҷмиъоу амрнии ани анзли алҷну ани аллоҳи лақонеи каломау анои уммӣ »

و قال النبی «ان اللَّه عز و جل بعثنی الی الناس جمیعا و امرنی ان انزل الجن و ان اللَّه لقّانی کلامه و انا امّی»

Ва қоли слии аллоҳи алайҳу ?алау силам « фазлати алии алонбёءи баст : аўтити ҷавомеъи алкулам ,у нусрати болръб ,у аҳлти лии алғноӣм ,у ҷаълати лии аларзи мсҷдоу тҳўроу хатм беалнбиўн ,у арслти илои анноси кафе » .

و قال صلّی اللَّه علیه و آله و سلم «فضلت علی الانبیاء بست: اوتیت جوامع الکلم، و نصرت بالرعب، و احلت لی الغنائم، و جعلت لی الارض مسجدا و طهورا و ختم بی النبیون، و ارسلت الی الناس کافة».

Ва уммат иҷобат онаст ки раб Алъоламин гуфт إни ҳзаҳи أмткми أмаҳ воҳида мегуяд ин уммати шумо як умматаст , пайғомбари якеу номаи якеу қиблаи якеу шариъати якеу худои яке , ва дарин уммати ҳам муъминаст ва ҳам мунофиқ ва ҳам мтбъ ва ҳам мбтдъ ва ҳам солеҳ ва ҳам фоҷир . Ва уммат атбоъ онаст ки аллоҳ гуфт кантами хайри أмаҳи ҷой дигар гуфту ммни хлқнои أмаҳи иҳдўни болҳқи ин уммати расӯлро пазируфтанд брсолт ,у бохалоси вайро гувоҳӣ доданд ва бар сидқу яқин ӯро пешво гирифтанд ва бар суннати ваии худоиро парастиданад ва ҳар чанд ки дар гузоради ҳақи вай тақсир карданд дар дили ъқидт ин доштанд ва барин буданд ,у онки Мустафои слии аллоҳи алайҳу ?алау силами қавмиро аз умматӣ вобирўн кард , ин уммати атбоъи хост чунонк дар хабар аст

و امت اجابت آنست که رب العالمین گفت إِنَّ هذِهِ أُمَّتُکُمْ أُمَّةً واحِدَةً میگوید این امت شما یک امت است، پیغامبر یکی و نامه یکی و قبله یکی و شریعت یکی و خدا یکی، و درین امت هم مؤمن است و هم منافق و هم متبع و هم مبتدع و هم صالح و هم فاجر. و امت اتباع آنست که اللَّه گفت کُنْتُمْ خَیْرَ أُمَّةٍ جای دیگر گفت وَ مِمَّنْ خَلَقْنا أُمَّةٌ یَهْدُونَ بِالْحَقِّ این امت رسول را پذیرفتند برسالت، و باخلاص وی را گواهی دادند و بر صدق و یقین او را پیشوا گرفتند و بر سنت وی خدای را پرستیدند و هر چند که در گزارد حق وی تقصیر کردند در دل عقیدت این داشتند و برین بودند، و آنک مصطفی صلّی اللَّه علیه و آله و سلم قومی را از امتی وابیرون کرد، این امت اتباع خواست چنانک در خبر است‌

« ани алҷъдӣу алмнонии лисои ман ИМАи Муҳамади слии аллоҳи алайҳу ?алау силам ва ҳам алзнодқаҳ » .

«ان الجعدی و المنانی لیسا من امة محمد صلّی اللَّه علیه و آله و سلم و هم الزنادقة».