Қавлаи таъолӣ :у إзи қоли إброҳими раби أрнии алоиаҳ . . . Муфассирон гуфтанд сабаби онки иброҳӣми ин савол кард аз аллоҳи он буд ки бмрдорӣ бар гузашт бар соҳили баҳри табарӣа , дадони биёбонро дид ки меомаданду михўрднд ва ҳамчунин мурғони ҳавои ҷўки ҷўк , иброҳӣм ки он чунон дид шигифт бимонад гуфт ё раб медонам ки инро ҳама бо ҳам оре аз шикамҳои дадону ҳўосли мурғон , бо ман намой ки чун зинда кунӣ онро то муъоинаи байнам , ончӣ бхбр медонам , Флиси алхбри колмъоинаҳ , аллоҳ гуфт : أу лами тؤмн на имон овардае ?

قوله تعالی: وَ إِذْ قالَ إِبْراهِیمُ رَبِّ أَرِنِی الآیة... مفسران گفتند سبب آنک ابراهیم این سؤال کرد از اللَّه آن بود که بمرداری بر گذشت بر ساحل بحر طبریة، ددان بیابان را دید که می‌آمدند و میخوردند و همچنین مرغان هوا جوک جوک، ابراهیم که آن چنان دید شگفت بماند گفت یا رب میدانم که این را همه با هم آری از شکمهای ددان و حواصل مرغان، با من نمای که چون زنده کنی آن را تا معاینه بینم، آنچه بخبر میدانم، فلیس الخبر کالمعاینه، اللَّه گفت: أَ وَ لَمْ تُؤْمِنْ نه ایمان آورده‌ای؟

Ин клмт гувоҳӣаст аз аллоҳ бар имони иброҳӣм . Ва дар хабараст аз Мустафои слии аллоҳи алайҳу ?алау силам ки гуфт « нҳни болшки аввалии ман иброҳӣм »

این کلمت گواهی است از اللَّه بر ایمان ابراهیم. و در خبر است از مصطفی صلّی اللَّه علیه و آله و سلم که گفت «نحن بالشک اولی من ابراهیم»

Мо бгмони сзотрим аз иброҳӣм , ин ҳам гувоҳӣаст аз Мустафои иброҳӣмро бар яқин ӯ , ва ин аввалӣ ки гуфт онро гуфт ки эмоми миллат иброҳӣмасту халқи пас вай то брстохизи ҳамаи атбоъ вайанд , ки пешвои бгмон буд пас равони ҳама бгмон бошанд . Ва ин أ ва лам ҳамчунонаст ки ҷрир гуфт :

ما بگمان سزاتریم از ابراهیم، این هم گواهی است از مصطفی ابراهیم را بر یقین او، و این اولی که گفت آن را گفت که امام ملت ابراهیم است و خلق پس وی تا برستاخیز همه اتباع وی اند، که پیشوا بگمان بود پس روان همه بگمان باشند. و این أَ وَ لَمْ همچنانست که جریر گفت:

Маънӣ онаст ки антми хайри ман ркби алмтоё .

معنی آنست که انتم خیر من رکب المطایا.

Он гуҳ ором гирад ки аз всоўсу ҳўоҷс эмин шавад . Ибн алмборк гуфт «у локини литмӣни қалбӣ » маънӣ онаст ки балӣ имон овардааму бгмон наам , локин мехоҳам ки ин умматро ки эшонро даъват мекунам . Бинмоем манзалату маконати хеши бнздики ту , иҷобати даъват ки мекунӣ , то эшон низ иҷобат даъват кунанду бад-ӣни ҳанифӣ дар оянд . Ва гуфтаанд ки иброҳӣми он гуҳ ки бо намруди тоғӣ ҳуҷҷат гирифт ва гуфт рабии алзии яҳёу имит ва он ҷаббор гуфт أнои أҳиӣу أмити ман ҳам мурда зинда кунам , он гуҳи зиндонеро итлоқ фармуд , иброҳӣм гуфт аҳёءи мурда на инаст , балки шахсеи мурдаи биҷон бояд то ҷон дар ваии оре , намруд гуфт ту ин аз худованди хеш муъоина дидӣ ? иброҳӣм натавонист ки гуяд муъоина дидам ки надида буд интиқол кард бо ҳуҷҷатии дигар , пас аз аллоҳи бхўост то муъоинаи буии намояд , то чун душман гуяд ки ту муъоина дидӣ , гуяд дидам , ва дар эҳтиҷоҷи ҳоҷат бонтқол набӯд , ва он ҷаббори мутамаррид низ бидонад ва бишносад ки аҳёءи мурда на онаст ки вай кард .

آن گه آرام گیرد که از وساوس و هواجس ایمن شود. ابن المبارک گفت «و لکن لیطمئنّ قلبی» معنی آنست که بلی ایمان آورده‌ام و بگمان نه ام، لکن میخواهم که این امت را که ایشان را دعوت میکنم. بنمایم منزلت و مکانت خویش بنزدیک تو، اجابت دعوت که میکنی، تا ایشان نیز اجابت دعوت کنند و بدین حنیفی در آیند. و گفته‌اند که ابراهیم آن گه که با نمرود طاغی حجت گرفت و گفت رَبِّیَ الَّذِی یُحْیِی وَ یُمِیتُ و آن جبار گفت أَنَا أُحْیِی وَ أُمِیتُ من هم مرده زنده کنم، آن گه زندانیی را اطلاق فرمود، ابراهیم گفت احیاء مرده نه اینست، بلکه شخصی مرده بیجان باید تا جان در وی آری، نمرود گفت تو این از خداوند خویش معاینه دیدی؟ ابراهیم نتوانست که گوید معاینه دیدم که ندیده بود انتقال کرد با حجتی دیگر، پس از اللَّه بخواست تا معاینه بوی نماید، تا چون دشمن گوید که تو معاینه دیدی، گوید دیدم، و در احتجاج حاجت بانتقال نبود، و آن جبار متمرد نیز بداند و بشناسد که احیاء مرده نه آنست که وی کرد.

Ибни аббосу садӣу Саид ҷбир гуфтанд ки чун аллоҳи таъолии иброҳӣмро бадваст худ гирифту вайро халил хонд , малики аламути дастурии хост то ин бишорати боброҳими барад , дастурӣ ёфт биёмад ва дар сарой иброҳӣм шуд , иброҳӣми вайро гуфт ту кистӣу туро ки дастурӣ дод ки дар сарой ман омадӣ ? малик аламут гуфт худованди сарой дастурӣ дод , иброҳӣм бидонаст ки ваии фиристода аллоҳаст , гуфт бачаи омада ? гуфт бидон то турои бишорати даҳум ки аллоҳи турои халил худ хонд , гуфт инро чаҳ нишонаст ? гуфт онки аллоҳи таъолии дъоءи ту иҷобат кунаду бсؤоли ту мурда зинда кунад , пас иброҳӣми он савол кард таҳқиқи қавли малики аламутро бони бишорат ки дода буд . Ва гуфтаанд ки аз ъзири ҳамин савол омад ки аз иброҳӣм , пас иброҳӣмро буқат иҷобат омад беблоӣӣ ки бнФс вай расед , аз онки саволи вай бар сиблати тазаррӯъ буд бо озарм ва бо лутф ,у ъзирро сад соли бмиронид ,у нишони қудрати ҳам дар нафаси вай бо вай намӯд , аз онки сухан бар сиблати инкор берун доду таъаҷҷуби ҳмикрд ки аллоҳи мурда чун зинда кунад ! саволаши дурушт буд беозарм , лои ҷурми иҷобаташ дурушт омад бемуҳобо .

ابن عباس و سدی و سعید جبیر گفتند که چون اللَّه تعالی ابراهیم را بدوست خود گرفت و وی را خلیل خواند، ملک الموت دستوری خواست تا این بشارت بابراهیم برد، دستوری یافت بیامد و در سرای ابراهیم شد، ابراهیم وی را گفت تو کیستی و ترا که دستوری داد که در سرای من آمدی؟ ملک الموت گفت خداوند سرای دستوری داد، ابراهیم بدانست که وی فرستاده اللَّه است، گفت بچه آمده؟ گفت بدان تا ترا بشارت دهم که اللَّه ترا خلیل خود خواند، گفت این را چه نشانست؟ گفت آنک اللَّه تعالی دعاء تو اجابت کند و بسؤال تو مرده زنده کند، پس ابراهیم آن سؤال کرد تحقیق قول ملک الموت را بآن بشارت که داده بود. و گفته‌اند که از عزیر همین سؤال آمد که از ابراهیم، پس ابراهیم را بوقت اجابت آمد بی بلائی که بنفس وی رسید، از آنک سؤال وی بر سبیل تضرع بود با آزرم و با لطف، و عزیر را صد سال بمیرانید، و نشان قدرت هم در نفس وی با وی نمود، از آنک سخن بر سبیل انکار بیرون داد و تعجب همیکرد که اللَّه مرده چون زنده کند! سؤالش درشت بود بی آزرم، لا جرم اجابتش درشت آمد بی محابا.

Қоли Фхзи أрбъаҳи ман алтир аллоҳ гуфт шӯи чаҳор мурғи гир , гуфтанд ки хрўаҳ буду тоўсу кабӯтару калоғ . Ва брўоитии дигари биҷои кабӯтар каркас гуфтанд Фсрҳни қроءаҳи Ҳамзау рўис аз ёқӯби бкср содаст , дигарон ҳамаи бзм сод хонанд берун аз шўози Фсрҳни إлики бзми алсод эй змҳни алик , ман сори исўр , эй зму амол , Фсрҳни бксри алсод эй қтъҳн , ман сори исир , эй қатъу фарқ . Агар бксри соди хуонеи бмънии тақтеъу тафреқ дар ояти тақдим ва таъхираст , конаи қол : ( Фхзи арбаъаи ман алтири алики Фсрҳни сами аҷъл ) ва агар бзми соди хуонеи бмънии зму амолт , дар оят азмораст конаи қол : Фхзи арбаъаи ман алтири Фсрҳни алики сами қтъҳни сами аҷъл » ФҳзФи лдлолаҳи охири алкломи алайҳ . Ва гуфтаанд Фсрҳни إлик маънӣ онаст ки сарҳои он мурғон бо худ дору дигари аҷзоъу абъози он аз хӯну гӯшту пару устихони ҳамаи баҳам баромез , он гуҳ бар сари кӯҳии пора аз он омехтаи дарҳами буна , ва он чаҳор кӯҳ буданд аз чаҳор сӯ .

قال فَخُذْ أَرْبَعَةً مِنَ الطَّیْرِ اللَّه گفت شو چهار مرغ گیر، گفتند که خروه بود و طاوس و کبوتر و کلاغ. و بروایتی دیگر بجای کبوتر کرکس گفتند فَصُرْهُنَّ قراءة حمزه و رویس از یعقوب بکسر صاد است، دیگران همه بضم صاد خوانند بیرون از شواذ فَصُرْهُنَّ إِلَیْکَ بضم الصاد ای ضمّهنّ الیک، من صار یصور، ای ضمّ و امال، فَصُرْهُنَّ بکسر الصاد ای قطعهنّ، من صار یصیر، ای قطع و فرّق. اگر بکسر صاد خوانی بمعنی تقطیع و تفریق در آیت تقدیم و تأخیر است، کانه قال: (فخذ اربعة من الطیر الیک فصرهن ثم اجعل) و اگر بضم صاد خوانی بمعنی ضم و امالت، در آیت اضمار است کانّه قال: فخذ اربعة من الطیر فصرهن الیک ثم قطعهن ثم اجعل» فحذف لدلالة آخر الکلام علیه. و گفته‌اند فَصُرْهُنَّ إِلَیْکَ معنی آنست که سرهای آن مرغان با خود دار و دیگر اجزاء و ابعاض آن از خون و گوشت و پر و استخوان همه بهم بر آمیز، آن گه بر سر کوهی پاره از آن آمیخته درهم بنه، و آن چهار کوه بودند از چهار سو.

Сами адъҳни иأтинки съёи он гуҳи эшонро хон то бтў оянд башитоб , иброҳӣм чунон кард ки вайро фармуданд , ва он аҷзоъу зарроти он мурғон дар ҳавои парону шитобони сӯии асл хеш мешуданд , он гуҳ бо сари хеши пайваста май гаштанд , раби Алъоламин ҷли ҷалолаи хост то бо иброҳӣм намояд намӯд кори баъс ва нашӯр қиёмат , яъне чунон ки аҷзоъу зарраҳои мурғони ҳама бо якдигар оварадам ва бо асли худ расонидами азин чаҳор кӯҳ , фардо дар қиёмат ҳамин кунам , халқи аввалин ва охиринро аз чаҳор сӯии олами ҳама бо ҳам орму зиндаи гардонами бдонки саъй дар қуръон бар се ваҷҳаст : яке бмънии машй чунонк аллоҳ гуфт ӣнҷо : сами адъҳни иأтинки съё эй мшё , ҳамонаст ки гуфт Флмои блғи маъааи алсъии ҷой дигар гуфт Фосъўои إлии зикри аллоҳ эй амшўо , ваҷҳи дигари саъии бмънӣ амаласт , чунонк аллоҳ гуфту саъии лҳои саъйҳоу ҳўи муъмин яъне амали лҳои амалҳо , ҷой дигар гуфт إни съикми лштӣ эй ъмлкм , ваҷҳи сеюм бмънӣ шитофтанаст чунонк гуфту ҷоءи раҷули ман أқсии алмдинаҳи исъӣ

ثُمَّ ادْعُهُنَّ یَأْتِینَکَ سَعْیاً آن گه ایشان را خوان تا بتو آیند بشتاب، ابراهیم چنان کرد که وی را فرمودند، و آن اجزاء و ذرات آن مرغان در هوا پران و شتابان سوی اصل خویش می‌شدند، آن گه با سر خویش پیوسته می‌گشتند، رب العالمین جل جلاله خواست تا با ابراهیم نماید نمود کار بعث و نشور قیامت، یعنی چنان که اجزاء و ذره‌های مرغان همه با یکدیگر آوردم و با اصل خود رسانیدم ازین چهار کوه، فردا در قیامت همین کنم، خلق اولین و آخرین را از چهار سوی عالم همه با هم آرم و زنده گردانم بدانک سعی در قرآن بر سه وجه است: یکی بمعنی مشی چنانک اللَّه گفت اینجا: ثُمَّ ادْعُهُنَّ یَأْتِینَکَ سَعْیاً ای مشیا، همانست که گفت فَلَمَّا بَلَغَ مَعَهُ السَّعْیَ جای دیگر گفت فَاسْعَوْا إِلی‌ ذِکْرِ اللَّهِ ای امشوا، وجه دیگر سعی بمعنی عمل است، چنانک اللَّه گفت وَ سَعی‌ لَها سَعْیَها وَ هُوَ مُؤْمِنٌ یعنی عمل لها عملها، جای دیگر گفت إِنَّ سَعْیَکُمْ لَشَتَّی ای عملکم، وجه سوم بمعنی شتافتن است چنانک گفت وَ جاءَ رَجُلٌ مِنْ أَقْصَی الْمَدِینَةِ یَسْعی‌

эй исръи сами қол :у аълами أни аллоҳи азизи ҳакиму бдонки аллоҳи тавонои биҳмтост , ва дар кирдигорӣ яктост ,у худоиро сазост ,кунанда ҳар кори бсзо ва ниҳанда ҳар чиз бар ҷо ,у созанда ҳар чиз дар ҳомто . Бӯи бикр наққош гуфт иброҳӣм ъ навад ва панҷ сола буд ки аллоҳи вайро ин фармуд , пеш аз бишорат додани бФрзнд , буду пеш аз фурӯ фиристодани суҳуфи буи , ва чун ӯро бишорат доданд бФрзнд , навад ва на сола буд , ва чун ӯро фарзанд омад сад сола буду ҷуфти вайсора навад ва на сола , бики соли иброҳӣм ма бӯда азсора мисли аллазӣнаи инФқўни алоиаҳ . . . Мисли дар қуръон бар ду маънӣаст , ҳар ҷо ки онро ҷавоб нест мисли сифатаст , чунон ки гуфт мисли алҷнаҳи алтӣ . . . Онро ҷавоб накард бмънӣ сифатаст , ва ҳар ҷо ки мисл гуфт ва онро ҷавоб дод , чунонк ӣнҷо , мисли бмънӣ шабаҳаст . Ва дар оят азмораст эй : ( мисли нафақаи аллазӣнаи инФқўн ) нмўни нафақаи эшон ки ҳазина мекунанд бар ғозён , ва бар тани хеш дар ғзоҳо аз баҳри худо , кмсл ҳуба бирасон донааст ки аз дасти корндаҳи ҳафт хӯша рӯйанд , дар ҳар хӯшаи сад дона , чунонк яке ба ҳафтсад мерасонад , раби Алъоламин бо садақаи бандаи муъмин ки дар роҳи худо буд ҳамин кунад , яке ба ҳафтод расонади вази ҳафтод ба ҳафтсад вази ҳафтсад бончаҳ кас надонад магар аллоҳ инаст ки раб алъзаҳ гуфт :у аллоҳи изоъФи лмни ишоءи аҳл маъонӣ гуфтанд ихтилофи ҷзоءи аъмоли бандагон далеласт , бар ихтилофи аъмоли эшону тафовути неот дар он , ҳар чаҳ мухолифати нафас дар он тамомтару ихлос дар он бештару рзоءи худои бони наздиктар , ҷзоءи он некӯтар ва тамомтар , азинҷост ки ҷзоءи аъмол ҷое ъушр أмсолҳо гуфт , ҷое « сбъмоӣаҳ » , ҷое أзъоФои касӣра . Ва хилоф нест ки нияту ихлоси собиқон дар тоъат тамомтараст аз нияту аъмоли муқтасидон ,у нияти муқтасидони тамомтар аз нияти золимон , пас ҷзоءи эшон лои маҳолаи тамомтар буд аз ҷзоءи ӣнон . Заҳҳок гуфт ман ахрҷи дрҳмои ман молаи абтғоءи маразоти аллоҳи фалаи фии алднёи бакули дарҳами сбъмоӣаҳи дарҳами хулафои ъоҷлоу алФои алифи дрҳмои явми алқимаҳу аллоҳи восеъи алӣами вусъи кули шайъи ءи раҳмау уламо , аллоҳи фарох раҳматасту ҳамаи дон .

ای یسرع ثم قال: وَ اعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ عَزِیزٌ حَکِیمٌ و بدانک اللَّه توانای بیهمتاست، و در کردگاری یکتاست، و خدایی را سزاست، کننده هر کار بسزا و نهنده هر چیز بر جا، و سازنده هر چیز در هامتا. بو بکر نقاش گفت ابراهیم ع نود و پنج ساله بود که اللَّه وی را این فرمود، پیش از بشارت دادن بفرزند، بود و پیش از فرو فرستادن صحف بوی، و چون او را بشارت دادند بفرزند، نود و نه ساله بود، و چون او را فرزند آمد صد ساله بود و جفت وی ساره نود و نه ساله، بیک سال ابراهیم مه بوده از ساره مَثَلُ الَّذِینَ یُنْفِقُونَ الآیة... مثل در قرآن بر دو معنی است، هر جا که آن را جواب نیست مثل صفت است، چنان که گفت مَثَلُ الْجَنَّةِ الَّتِی... آن را جواب نکرد بمعنی صفت است، و هر جا که مثل گفت و آن را جواب داد، چنانک اینجا، مثل بمعنی شبه است. و در آیت اضمار است ای: (مثل نفقة الذین ینفقون) نمون نفقه ایشان که هزینه میکنند بر غازیان، و بر تن خویش در غزاها از بهر خدا، کَمَثَلِ حَبَّةٍ برسان دانه است که از دست کارنده هفت خوشه رویاند، در هر خوشه صد دانه، چنانک یکی به هفتصد میرساند، رب العالمین با صدقه بنده مؤمن که در راه خدا بود همین کند، یکی به هفتاد رساند وز هفتاد به هفتصد وز هفتصد بآنچه کس نداند مگر اللَّه اینست که رب العزة گفت: وَ اللَّهُ یُضاعِفُ لِمَنْ یَشاءُ اهل معانی گفتند اختلاف جزاء اعمال بندگان دلیل است، بر اختلاف اعمال ایشان و تفاوت نیات در آن، هر چه مخالفت نفس در آن تمامتر و اخلاص در آن بیشتر و رضاء خدا بآن نزدیکتر، جزاء آن نیکوتر و تمامتر، ازینجاست که جزاء اعمال جایی عَشْرُ أَمْثالِها گفت، جایی «سبعمائة»، جایی أَضْعافاً کَثِیرَةً. و خلاف نیست که نیّت و اخلاص سابقان در طاعت تمامتر است از نیت و اعمال مقتصدان، و نیّت مقتصدان تمامتر از نیت ظالمان، پس جزاء ایشان لا محالة تمامتر بود از جزاء اینان. ضحاک گفت من اخرج درهما من ماله ابتغاء مرضات اللَّه فله فی الدنیا بکل درهم سبعمائة درهم خلفا عاجلا و الفا الف درهما یوم القیمة وَ اللَّهُ واسِعٌ عَلِیمٌ وسع کل شی‌ء رحمة و علما، اللَّه فراخ رحمت است و همه دان.

Раҳмату илми ваии баҳри чизи расида , зарра аз мавҷӯдот аз илму раҳмати ваии холӣ на , умуми раҳматро гуфт раҳматии вусъати кули шайъи ءи камоли илмро гуфт қади أҳоти бакули шайъи ءи уламои аллазӣнаи инФқўни أмўолҳми фии сиблати аллоҳи ин нФқти дарин ҳар ду оя садақааст аз баҳри худо ,у пеш аз зкоаҳи мафруза фурӯ омад . Клбӣ гуфт ин ояти хосса дар шаъни Усмони бен ъФону абди арраҳмони бен ъўФ омад , аммо абди арраҳмони чаҳор ҳазор дирам оварад брсўли худо ва гуфт ё расӯли аллоҳ , ҳашт ҳазор дирами бнздики ман буд , як нимаи худроу аёлро бгзоштм , ва як нима оварадам ва бсдқаҳ медаҳум . Расӯл худо гуфт « боруки аллоҳи лаки Фимои амскту Фимои аътит »

رحمت و علم وی بهر چیز رسیده، ذره از موجودات از علم و رحمت وی خالی نه، عموم رحمت را گفت رَحْمَتِی وَسِعَتْ کُلَّ شَیْ‌ءٍ کمال علم را گفت قَدْ أَحاطَ بِکُلِّ شَیْ‌ءٍ عِلْماً الَّذِینَ یُنْفِقُونَ أَمْوالَهُمْ فِی سَبِیلِ اللَّهِ این نفقت درین هر دو آیة صدقه است از بهر خدا، و پیش از زکاة مفروضة فرو آمد. کلبی گفت این آیت خاصّه در شأن عثمان بن عفان و عبد الرحمن بن عوف آمد، اما عبد الرحمن چهار هزار درم آورد برسول خدا و گفت یا رسول اللَّه، هشت هزار درم بنزدیک من بود، یک نیمه خود را و عیال را بگذاشتم، و یک نیمه آوردم و بصدقه میدهم. رسول خدا گفت «بارک اللَّه لک فیما امسکت و فیما اعطیت»

Ва аммо Усмони бен ъФони ҳазор то уштури ҳама бо созу ҷҳоз бмслмонон дод дар ғзоаҳи табук . Ва чоҳи рӯмаи малики вай буд вақф кард бар мусулмонон , абди арраҳмони бен смраҳ гуфт Усмони ъФон дар ҷяши алъсраҳи ҳазор динор оварад наздики расӯл худо биниҳод , гуфт расӯлро дидам ки даст дар миёни он бар меоварад ва мегуфт мо зри ибни ъФони мо амали баъди алиўм ! чаҳ зиён дорад писари ъФонро ҳар чаҳ кунад пас имрӯз . Бӯи Саид хидрӣ гуфт расӯлро дидам ки даст бардошта буду Усмонро дуо мекард ва мегуфт « ё раби Усмони бен ъФони разӣати анҳу Форзи анҳу » то дарин дуо буд Ҷабраил омад ва оят оварад : аллазӣнаи инФқўни أмўолҳми фии сиблати аллоҳи сами лои итбъўни мо أнФқўои мноу лои أзии алоиаҳ . . .

و اما عثمان بن عفان هزار تا اشتر همه با ساز و جهاز بمسلمانان داد در غزاة تبوک. و چاه رومة ملک وی بود وقف کرد بر مسلمانان، عبد الرحمن بن سمرة گفت عثمان عفان در جیش العسرة هزار دینار آورد نزدیک رسول خدا بنهاد، گفت رسول را دیدم که دست در میان آن بر می‌آورد و میگفت ما ضرّ ابن عفان ما عمل بعد الیوم! چه زیان دارد پسر عفان را هر چه کند پس امروز. بو سعید خدری گفت رسول را دیدم که دست برداشته بود و عثمان را دعا میکرد و میگفت «یا رب عثمان بن عفان رضیت عنه فارض عنه» تا درین دعا بود جبرئیل آمد و آیت آورد: الَّذِینَ یُنْفِقُونَ أَمْوالَهُمْ فِی سَبِیلِ اللَّهِ ثُمَّ لا یُتْبِعُونَ ما أَنْفَقُوا مَنًّا وَ لا أَذیً الآیة...

Мегуяд эшон ки нФқт кунанд аз баҳри худо , он гуҳ дар он нФқти миннат бар кас наниҳанду ранҷии нрсоннд , ки дар неъмати миннат бар ниҳодан на сазоӣ махлуқаст , бал ки миннат бар ниҳодани аллоҳро сазост , ки худованд ҷаҳонёнасту дорандаи вайро эшонаст ,у ғарқкунанда ҳар яке дар дарёӣ эҳсонаст , пас сипосу миннати ҳамаи верост ки худоӣ ҳамагонаст .

میگوید ایشان که نفقت کنند از بهر خدا، آن گه در آن نفقت منت بر کس ننهند و رنجی نرسانند، که در نعمت منت بر نهادن نه سزای مخلوقست، بل که منت بر نهادن اللَّه را سزاست، که خداوند جهانیان است و دارنده وی را ایشانست، و غرق کننده هر یکی در دریای احسانست، پس سپاس و منت همه ویراست که خدای همگانست.

Қавли маърӯфи сухани хушу ваъдаи некӯу ради бтъризи бондому мғФраҳ ва дар гузошт дуруштии сухани соил дар ҳоли рад ,у хашм ногирифтан бар алҳоҳи вай , ин ҳама бааст аз садақа додан ва бо он садақаи миннату ранҷи дил бар ниҳодан ,у соилро дар саволи тъиир кардан . Клбӣ гуфт « қавли маърӯф » ё каломи ҳасани идъўи аллоҳи ъзу ҷли алрҷли лохиаҳи бзҳри алғиб ,у мғФраҳ эй таҷовузи ани мзлмтаҳи хайр сўобо ъанд аллоҳи ман садақаи иътиҳо Аёа сами итбъҳои азӣ .

قَوْلٌ مَعْرُوفٌ سخن خوش و وعده نیکو و ردّ بتعریض باندام وَ مَغْفِرَةٌ و در گذاشت درشتی سخن سائل در حال رد، و خشم ناگرفتن بر الحاح وی، این همه به است از صدقه دادن و با آن صدقه منت و رنج دل بر نهادن، و سائل را در سؤال تعییر کردن. کلبی گفت «قول معروف» یا کلام حسن یدعو اللَّه عز و جل الرجل لاخیه بظهر الغیب، وَ مَغْفِرَةٌ ای تجاوز عن مظلمته خیر ثوابا عند اللَّه من صدقة یعطیها ایاه ثم یتبعها اذی.

Рӯй ани расӯли аллоҳи слии аллоҳи алайҳу ?алау силам « қоли азои сأли алсоӣли Флои тқтъўои алайҳи масъалата ҳатто иФрғи минҳо , сами рдўои алайҳи бўқору лину ббзли исир ӯ баради ҷамил , ?фонаи қади ётикми ман лӣси бонсу лои ҷони инзрўни Киеви сниъкми Фимои хўлкми аллоҳи ъзу ҷл .

روی عن رسول اللَّه صلّی اللَّه علیه و آله و سلم «قال اذا سأل السائل فلا تقطعوا علیه مسئلته حتی یفرغ منها، ثم ردّوا علیه بوقار و لین و ببذل یسیر او برد جمیل، فانه قد یاتیکم من لیس بانس و لا جان ینظرون کیف صنیعکم فیما خوّلکم اللَّه عز و جل.

Ани башари бен алҳрси қоли раъйати алии бен абии толиби алайҳи ассаломи фии алмном , Фқлт ё амири алмؤмнини тқўли шиӣои лаъли аллоҳи ани инФънӣ ба , Фқол « мо аҳсани атфи алоғнёءи алии алФқроءи рғбаҳи фии савоби аллоҳ , ва аҳсан манеҳ тӣаи алФқроءи алии алоғнёءи сқаҳи биллоҳ » .

عن بشر بن الحرث قال رأیت علی بن ابی طالب علیه السلام فی المنام، فقلت یا امیر المؤمنین تقول شیئا لعل اللَّه ان ینفعنی به، فقال «ما احسن عطف الاغنیاء علی الفقراء رغبة فی ثواب اللَّه، و احسن منه تیه الفقراء علی الاغنیاء ثقة باللّه».

Сами қоли таъолӣ :у аллоҳи ғании ҳалими аллоҳ бе ниёзасту бурдбор , бе ниёзаст дар рӯзӣ додани халқ аз парастиши халқ , пеш аз он фаро мегузорад аз бенёзкӣ бениёз фаро мегузорад аз дарвеши дурушти сухан , гуфтаанд бе ниёзаст аз садақаи бандагон бар бандагон , агар хостии халқро ҳама тавонгарӣ додӣу рӯзии фарох , локини тавонгаронро тавонгарӣ дод то эшонро бар шукр дорад ,у даравишонро дарвешӣ дод то эшонро бар сабр дорад . Ҳамонаст ки гуфту аллоҳи фазли бъзкми алии баъзи фии алрзқ ҳар касеро ончии сазои вай буд дод ,у ончии дрбоисти кор вай кард , рӯзии яке костаи яке афзӯдаи яке бартари яке фурӯтар , яке бо душворӣу шиддат , яке бо осонӣу роҳат , дбри аломўри бқдртаҳи тдбиро ,у қадари алхлоӣқи бҳкмтаҳи тқдиро ,у лами итхзи фии злки шрикоу лои взиро , субҳонау таъолии ъмои иқўли алзолмўни ълўои кбиро .

ثم قال تعالی: وَ اللَّهُ غَنِیٌّ حَلِیمٌ اللَّه بی نیازست و بردبار، بی نیازست در روزی دادن خلق از پرستش خلق، پیش از آن فرا میگذارد از بی نیازکی بی نیاز فرا میگذارد از درویش درشت سخن، گفته‌اند بی نیازست از صدقه بندگان بر بندگان، اگر خواستی خلق را همه توانگری دادی و روزی فراخ، لکن توانگران را توانگری داد تا ایشان را بر شکر دارد، و درویشان را درویشی داد تا ایشان را بر صبر دارد. همانست که گفت وَ اللَّهُ فَضَّلَ بَعْضَکُمْ عَلی‌ بَعْضٍ فِی الرِّزْقِ هر کسی را آنچه سزای وی بود داد، و آنچه دربایست کار وی کرد، روزی یکی کاسته یکی افزوده یکی برتر یکی فروتر، یکی با دشواری و شدت، یکی با آسانی و راحت، دبر الامور بقدرته تدبیرا، و قدر الخلائق بحکمته تقدیرا، و لم یتخذ فی ذلک شریکا و لا وزیرا، سبحانه و تعالی عما یقول الظالمون علوا کبیرا.