Қавлаи таъолӣ : إзи қоли إброҳими раби أрнии Киеви тҳии аламутии алоиаҳ . . . Ин ояи бзбони кашф бар завқи арбоби ҳқоӣқи рамзӣ дигар дорад ва беонедигар .

قوله تعالی: إِذْ قالَ إِبْراهِیمُ رَبِّ أَرِنِی کَیْفَ تُحْیِ الْمَوْتی‌ الآیة... این آیه بزبان کشف بر ذوق ارباب حقائق رمزی دیگر دارد و بیانی دیگر.

Гуфтанд иброҳӣми муштоқи каломи ҳақ буду сӯхтаи хитоб ӯ , сӯзиши бғоити расидау сипоҳи сабраши бҳзимт шуда ,у оташи меҳр забона зада , гуфт худовандо бинмоӣ маро , то мурда чун зинда кунӣ ? гуфт ё иброҳӣми أу лами тؤмн имон наёварда ки ман мурда зинда кунам ?

گفتند ابراهیم مشتاق کلام حق بود و سوخته خطاب او، سوزش بغایت رسیده و سپاه صبرش بهزیمت شده، و آتش مهر زبانه زده، گفت خداوندا بنمای مرا، تا مرده چون زنده کنی؟ گفت یا ابراهیم أَ وَ لَمْ تُؤْمِنْ ایمان نیاورده که من مرده زنده کنم؟

Гуфт ореу локини дилам аз орзӯии шунидани каломи туу сӯзи ишқи хитоби ту зери зибр шуда буд , хостам то гӯйии أу лами тؤмни мақсӯди ҳамин буд ки гуфтӣ ва дар дилам ором омад .

گفت آری و لکن دلم از آرزوی شنیدن کلام تو و سوز عشق خطاب تو زیر زبر شده بود، خواستم تا گویی أَ وَ لَمْ تُؤْمِنْ مقصود همین بود که گفتی و در دلم آرام آمد.

Ороми ман пайғоми ту

آرام من پیغام تو

Венаи пои ман дар дилами ту

وین پای من در دلم تو

Ҳикоят кунанд ки яке дар кори сари пӯшида буд ва мехост то бо вай сухан гуяд намегуфт , ва имтиноъӣ менамӯд , ва он кори афтодаи сахти дармондау гирифтори вай буд , ва дар орзӯии сухани гуфтан бо вай , донист ки эшонро бҷўоҳр майлӣ бошад , рафт ва ҳар чаҳ дошт бики донаи ҷавҳари пар қимат бидод ва биовараду баробари ваии сангӣ бар он ниҳод то бишиканади он маъшуқа тоқат надошт ки бар шикастан он сабр кунад , гуфт эй бечора чаҳ мекунӣ ! гуфт бон мекунам то ту гӯйӣ чаҳ мекунӣ !

حکایت کنند که یکی در کار سر پوشیده بود و میخواست تا با وی سخن گوید نمی‌گفت، و امتناعی می‌نمود، و آن کار افتاده سخت درمانده و گرفتار وی بود، و در آرزوی سخن گفتن با وی، دانست که ایشان را بجواهر میلی باشد، رفت و هر چه داشت بیک دانه جوهر پر قیمت بداد و بیاورد و برابر وی سنگی بر آن نهاد تا بشکند آن معشوقه طاقت نداشت که بر شکستن آن صبر کند، گفت ای بیچاره چه میکنی! گفت بآن میکنم تا تو گویی چه میکنی!

Ва гуфтаанд иброҳӣм бончаҳ гуфт أрнии Киеви тҳии аламутии зиндагии дил май хосту тумаънинаи сар , донист ки то дилӣ зинда набӯд тмأнинт дар он фурӯ наёяд , ва то тумаънина набӯд бғоити мақсад орифон нарасад ,у ғояти мақсади орифони рӯҳи инсу шуҳуди дил ва давом меҳраст , забон дар ёду дил бо розу ҷон дар ноз , забон дар зикру дил дар фикру ҷон бо меҳр , забони тарҷумони дил дар баёну ҷони боаён . Гуфтанд эй иброҳӣм акнӯн ки зиндагӣ дар мурданасту бақо дар фано , шӯи чаҳор мурғро бикаш , аз рӯй зоҳир , чунонк фармудем таъзими фармони мороу изҳори бандагии хешро , ва аз рӯй ботини ҳам дар ниҳоди худ ин фармони биҷои ор , тоўси зинатро сар бурдор ва бо Наими дунёу зинати дунёи ороми мгир .

و گفته‌اند ابراهیم بآنچه گفت أَرِنِی کَیْفَ تُحْیِ الْمَوْتی‌ زندگی دل می خواست و طمأنینه سرّ، دانست که تا دلی زنده نبود طمأنینت در آن فرو نیاید، و تا طمأنینه نبود بغایت مقصد عارفان نرسد، و غایت مقصد عارفان روح انس و شهود دل و دوام مهرست، زبان در یاد و دل با راز و جان در ناز، زبان در ذکر و دل در فکر و جان با مهر، زبان ترجمان دل در بیان و جان باعیان. گفتند ای ابراهیم اکنون که زندگی در مردن است و بقا در فنا، شو چهار مرغ را بکش، از روی ظاهر، چنانک فرمودیم تعظیم فرمان ما را و اظهار بندگی خویش را، و از روی باطن هم در نهاد خود این فرمان بجای آر، طاوس زینت را سر بردار و با نعیم دنیا و زینت دنیا آرام مگیر.

Ғроби ҳирсро бикаш , низ ҳарис мабош бар ончӣ намонаду зуд басар ояд .

غراب حرص را بکش، نیز حریص مباش بر آنچه نماند و زود بسر آید.

Хрўаҳи шаҳватро бози шикан , ҳеҷ шаҳвати бадали худ роҳи мада ки аз мо бози Монӣ .

خروه شهوت را باز شکن، هیچ شهوت بدل خود راه مده که از ما باز مانی.

Каркаси амлро бикаш , амл дароз макун ,у дил бар ҳаёаи лаъиб ва лаҳв манеҳ , то бҳёҳи тайибаи рисӣ , эй иброҳӣми ҳаёаи тайибаи он зиндагӣ диласту тумаънинаи сирка ту мехоҳӣ ! ва гуфтаанд иброҳӣми бойени савол ки кард талаб руят мекард , чунонк Мӯсо кард , аммо иброҳӣми брмзи дидори хост на бсриҳ , лои ҷурми ҷавоб низ брмз шуниду ҳўи қавлаи أни аллоҳи азиз эй иброҳӣм шунидем саволи ту ва донистем муроди ту ,у бҳқиқти дон ки аллоҳ азизаст ва ёфт ваии азизу дидори ваии азиз ,у Мӯсо ъ бсриҳи хост на брмз , лои ҷурми ҷавоб низ сариҳ шунид ки лнтароне ва гуфтаанд чун иброҳӣм гуфт , худовандо бо ман намой ки мурда чун зинда кунӣ , басари вай Нидо омад ки ту низ бинмоӣ ки Исмоили зиндаро чун мурда кунӣ , матолибати бмтолбт агар вафо кунӣ вафо кунам , пас иброҳӣм вафо карду аллоҳ дар он вафо бар вай сано кард гуфт :у иброҳӣми алзӣу фии раби Алъоламин низ вафо карду мурод вай бидод . Ва гуфтаанд иброҳӣм дар ин савол ки кард ғоят яқин мехосту яқинро се ртбтаст : аввали илми алиқин , пас айни алиқин , пас ҳақи алиқин . Илм алиқин онаст ки аз забони пайғомбарони ббндгон худо расад ,у айн алиқин онаст ки бнўри ҳидоят боишон расад , ҳақ алиқин онаст ки ҳам бнўри ҳидоят буд ҳам босори ваҳйу суннати иброҳӣми хост то ҳар се ртбт ӯро ҷамъ шавад то ҳеҷ шубҳа низ бахотир вай нарасад , сами қолу аълами أни аллоҳи азизи ҳаким . Раби алъзаҳу молики алъзаҳ , мтъззи бъзи сноӣаҳу васфи ҷалола , мъзи лғираҳи бкрмаҳу аФзолаҳ . Бдонкаҳи худоӣ бо иззатаст ва бо қудрат бо ҷалол ва бо қӯт , азизӣ ки ҳечкас бъз ӯ нарасад , ҳеҷ фаҳми ҳад ӯ дар наёбад , ҳеҷ донои қадар ӯ банданд , худ азизу азизкунанда хори кардагон ,у бози намоянда кам бӯдагон ,у брдорндаҳи афкандагон ,у эъзози ваии мари бандагонро ҳам дарин ҷаҳонаст ва ҳам дар он ҷаҳон , дарин ҷаҳон бимолу ҳол , ва дар он ҷаҳони бадӣдору висол , лами излу лои изол .

کرکس امل را بکش، امل دراز مکن، و دل بر حیاة لعب و لهو منه، تا بحیاة طیبه رسی، ای ابراهیم حیاة طیبه آن زندگی دل است و طمأنینه سرکه تو میخواهی! و گفته‌اند ابراهیم باین سؤال که کرد طلب رؤیت میکرد، چنانک موسی کرد، اما ابراهیم برمز دیدار خواست نه بصریح، لا جرم جواب نیز برمز شنید و هو قوله أَنَّ اللَّهَ عَزِیزٌ ای ابراهیم شنیدیم سؤال تو و دانستیم مراد تو، و بحقیقت دان که اللَّه عزیز است و یافت وی عزیز و دیدار وی عزیز، و موسی ع بصریح خواست نه برمز، لا جرم جواب نیز صریح شنید که لَنْ تَرانِی و گفته‌اند چون ابراهیم گفت، خداوندا با من نمای که مرده چون زنده کنی، بسرّ وی ندا آمد که تو نیز بنمای که اسماعیل زنده را چون مرده کنی، مطالبت بمطالبت اگر وفا کنی وفا کنم، پس ابراهیم وفا کرد و اللَّه در آن وفا بر وی ثنا کرد گفت: و ابراهیم الّذی و فی رب العالمین نیز وفا کرد و مراد وی بداد. و گفته‌اند ابراهیم در این سؤال که کرد غایت یقین میخواست و یقین را سه رتبت است: اول علم الیقین، پس عین الیقین، پس حق الیقین. علم الیقین آنست که از زبان پیغامبران ببندگان خدا رسد، و عین الیقین آنست که بنور هدایت بایشان رسد، حق الیقین آنست که هم بنور هدایت بود هم بآثار وحی و سنت ابراهیم خواست تا هر سه رتبت او را جمع شود تا هیچ شبهة نیز بخاطر وی نرسد، ثم قال وَ اعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ عَزِیزٌ حَکِیمٌ. رب العزة و مالک العزّة، متعزّز بعزّ سنائه و وصف جلاله، معزّ لغیره بکرمه و افضاله. بدانکه خدای با عزت است و با قدرت با جلال و با قوت، عزیزی که هیچکس بعزّ او نرسد، هیچ فهم حدّ او در نیابد، هیچ دانا قدر او بنداند، خود عزیز و عزیز کننده خوار کردگان، و باز نماینده کم بودگان، و بردارنده افکندگان، و اعزاز وی مر بندگان را هم درین جهانست و هم در آن جهان، درین جهان بمال و حال، و در آن جهان بدیدار و وصال، لم یزل و لا یزال.

Қавла мисли аллазӣнаи инФқўни أмўолҳми фии сиблати аллоҳи бӯи ҷаъфар Қойинӣ гуфт ки аллоҳ таъолӣ навохт даравишону мурооти эшон баҷоеи расонид ки аз ҳафт рӯй мувосоти эшон аз тавонгарон дархост , яке аз рӯй амр чунонк гуфт أнФқўои ммои рзқнокм , أнФқўои ман таййиботи мо ксбтм . Дигар аз рӯй тлтФ чунонк гуфт ман зои алзии иқрзи аллоҳи қрзои ҳуснои сеюм аз рӯй въду афзӯнии подош . Чунонк гуфт мисли аллазӣнаи инФқўни أмўолҳми фии сиблати аллоҳи кмсли ҳуба

قوله مَثَلُ الَّذِینَ یُنْفِقُونَ أَمْوالَهُمْ فِی سَبِیلِ اللَّهِ بو جعفر قاینی گفت که اللَّه تعالی نواخت درویشان و مراعات ایشان بجایی رسانید که از هفت روی مواسات ایشان از توانگران درخواست، یکی از روی امر چنانک گفت أَنْفِقُوا مِمَّا رَزَقْناکُمْ، أَنْفِقُوا مِنْ طَیِّباتِ ما کَسَبْتُمْ. دیگر از روی تلطف چنانک گفت مَنْ ذَا الَّذِی یُقْرِضُ اللَّهَ قَرْضاً حَسَناً سوم از روی وعد و افزونی پاداش. چنانک گفت مَثَلُ الَّذِینَ یُنْفِقُونَ أَمْوالَهُمْ فِی سَبِیلِ اللَّهِ کَمَثَلِ حَبَّةٍ

Ҷой дигар гуфт ФизоъФаҳи ?лау ?лаи أҷри Карими чаҳорум аз рӯй ваъид , чунонк гуфт лни тнолўои албр ҳатто тнФқўои ммои тҳбўни панҷум аз рӯй насиҳат чунонк гуфт алшитони иъдкми алФқри шашум аз рӯй таҳдид чунонк гуфту лои иҳсбни аллазӣнаи ибхлўни бмои отоҳми аллоҳи ман фазлаи ҳўи хирои ?лаами бали ҳўи шари ?лаами ҳафтум аз рӯй таҳқиқ чунонк гуфтҳо أнтми ҳؤлоءи тдъўни лтнФқўои фии сиблати аллоҳ .

جای دیگر گفت فَیُضاعِفَهُ لَهُ وَ لَهُ أَجْرٌ کَرِیمٌ چهارم از روی وعید، چنانک گفت لَنْ تَنالُوا الْبِرَّ حَتَّی تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ پنجم از روی نصیحت چنانک گفت الشَّیْطانُ یَعِدُکُمُ الْفَقْرَ ششم از روی تهدید چنانک گفت وَ لا یَحْسَبَنَّ الَّذِینَ یَبْخَلُونَ بِما آتاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ هُوَ خَیْراً لَهُمْ بَلْ هُوَ شَرٌّ لَهُمْ هفتم از روی تحقیق چنانک گفت ها أَنْتُمْ هؤُلاءِ تُدْعَوْنَ لِتُنْفِقُوا فِی سَبِیلِ اللَّهِ.

Ва алии алҷмлаҳ дар мурооту мувосоти даравишони ҳам куффорат гуноҳонаст , ҳам рзоءи рҳмн , ҳам шФоءи беморону кашфи ғамон , ва ҳам таҳорати дилу ҷон , ҳам қабул ва навохт аз ҷиҳати худованди ҷаҳон . Аммо куффорати гуноҳону ризо рҳмн онаст ки Мустафои слии аллоҳи алайҳу ?ала ва силам гуфт « садақаи алсри ттФии ғазаби алрбу садақаи алълониаҳи ттФии алхтиӣаҳи комаи итФии алмоءи алнор »

و علی الجمله در مراعات و مواسات درویشان هم کفارت گناهان است، هم رضاء رحمن، هم شفاء بیماران و کشف غمان، و هم طهارت دل و جان، هم قبول و نواخت از جهت خداوند جهان. اما کفارت گناهان و رضا رحمن آنست که مصطفی صلّی اللَّه علیه و آله و سلم گفت «صدقة السر تطفئ غضب الرب و صدقة العلانیة تطفئ الخطیئة کما یطفئ الماء النار»

Ва дар баъзе ахбораст ки ҷинозаи ҳозир буд , расӯли худо бар он намоз намекард , Ҷабраил омад ва гуфт ё расӯли аллоҳ намоз кун бар вай ки ӯ дар шабӣ ки борон меомад садақаи бдрўишӣ муҳтоҷ доду аллоҳ ӯро бон садақа биёмурзед ва аз ваии хушнӯди гашт . Ва шФоءи беморону кашф ғамон онаст ки Мустафои слии аллоҳи алайҳу ?ала ва силам гуфт « доўўои мрзокми болсдқаҳ ,у астқблўои амвоҷи алблоёи болдъоء ,у тдоркўои алғмўми болсдқаҳ , ткшФи ънкм »

و در بعضی اخبارست که جنازه حاضر بود، رسول خدا بر آن نماز نمی‌کرد، جبرئیل آمد و گفت یا رسول اللَّه نماز کن بر وی که او در شبی که باران می‌آمد صدقه بدرویشی محتاج داد و اللَّه او را بآن صدقه بیامرزید و از وی خشنود گشت. و شفاء بیماران و کشف غمان آنست که مصطفی صلّی اللَّه علیه و آله و سلم گفت «داووا مرضاکم بالصدقة، و استقبلوا امواج البلایا بالدعاء، و تدارکوا الغموم بالصدقة، تکشف عنکم»

Ва таҳорат онаст ки аллоҳ гуфт хзи ман أмўолҳми садақаи ттҳрҳму тазкияами баҳо ва қабул онаст ки Мустафои слии аллоҳи алайҳу ?ала ва силам гуфт « ани аллоҳи таъолии иқбли алсдқаҳу лои иқбли алои алтиб , иқблҳои биминаҳи сами ирбиҳои лсоҳбҳои комаи ирбии алрҷли мнкми муҳра ҳатто ани аллқмаҳи лтсир мисли ҷабали аҳад »

و طهارت آنست که اللَّه گفت خُذْ مِنْ أَمْوالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَکِّیهِمْ بِها و قبول آنست که مصطفی صلّی اللَّه علیه و آله و سلم گفت «ان اللَّه تعالی یقبل الصدقة و لا یقبل الا الطیب، یقبلها بیمینه ثم یربیها لصاحبها کما یربی الرجل منکم مهره حتی ان اللقمة لتصیر مثل جبل احد»