?илами бдонки ин сӯраи албқраҳро Фстот алқуръон гӯйанд аз бисёре аҳкому амсол ки дар онаст , ва дар замони ваҳй ҳар ки ин сӯрау оли умрони хонда будӣ ӯро ҳбр мегуфтанд , ва дар миёни қавми муҳтараму макрам буд ва дар чашмҳо бузург .

الم بدانک این سورة البقره را فسطاط القرآن گویند از بسیاری احکام و امثال که در آنست، و در زمان وحی هر که این سوره و آل عمران خوانده بودی او را حبر می‌گفتند، و در میان قوم محترم و مکرّم بود و در چشم‌ها بزرگ.

Мустафои слии аллоҳи алайҳу ?алау силами лашкарӣ ба ҷое мефиристод ва дар миёни эшон перон ва меҳтарон буданд , яке ки азишон ба сини камтару кеҳтар буд баришон амир кард ба сабаби онкии сӯра албқраҳ донист .

مصطفی صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم لشکری به‌جایی می‌فرستاد و در میان ایشان پیران و مهتران بودند، یکی که ازیشان به‌سن کمتر و کهتر بود بریشان امیر کرد به سبب آنکه سوره البقره دانست.

Гуфтанд : « ё расӯли аллоҳи ҳўи аҳдснои сена . Қоли маъааи сӯраи албқраҳ »

گفتند: «یا رسول اللَّه هو احدثنا سنّا. قال معه سورة البقره»

Ва дар хабараст аз Мустафо ъ ки савоби хондани он ҳар ду сӯра фардо ояд дар сӯрати ду меғ ва бар сари хонандаи он соя медоранд . Ва гуфт ҳар хона ки дар он сӯра албқраҳ бархонанд се шбонрўзи шайтон аз он хона бигурезад . Абди аллоҳи бен масъӯд гуфт шайтон бар умр хитоб расед дар кӯе аз кӯйҳои Мадина ва бо ваии броўихти умр ӯро бар замин зад , шайтон гуфт дънӣ ҳатто ахбрки бшии ءи иъҷбк , умри даст аз ваии бозгрФт , онгаҳ гуфт ё умри бдонкаҳи шайтон ҳар гуҳ ки аз сӯраи албқраҳ чизе башнавад бгдозд аз шунидани он ва бигурезад . Ва ?лаи хбҷи кхбҷи алҳмор .

و در خبرست از مصطفی ع که ثواب خواندن آن هر دو سوره فردا آید در صورت دو میغ و بر سر خواننده آن سایه می‌دارند. و گفت هر خانه که در آن سوره البقره برخوانند سه شبانروز شیطان از آن خانه بگریزد. عبد اللَّه بن مسعود گفت شیطان بر عمر خطاب رسید در کویی از کوی‌های مدینه و با وی برآویخت عمر او را بر زمین زد، شیطان گفت دعنی حتی اخبرک بشی‌ء یعجبک، عمر دست از وی بازگرفت، آنگه گفت یا عمر بدانکه شیطان هر گه که از سورة البقرة چیزی بشنود بگدازد از شنیدن آن و بگریزد. و له خبج کخبج الحمار.

Ва қоли слии аллоҳи алайҳу ?алау силами тълмўои албқраҳи ?фони ахзҳо бирка , ва таркҳо ҳсраҳу лни тсттиъҳои албтлаҳ , қил ё расӯли аллоҳ ва мо албтлаҳ ? қоли алсҳраҳ .

و قال صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم تعلّموا البقرة فانّ اخذها برکة، و ترکها حسرة و لن تستطیعها البطلة، قیل یا رسول اللَّه و ما البطلة؟ قال السحرة.

Ва ани вҳби бен мнбаҳи қоли ман қрأи фии лайлаи алҷмъаҳи сӯраи албқраҳу оли умрони кони ?лаи нури мо байни ъҷибоу ғрибо . Қоли вҳби ъҷибои асфали аларзину ғрибои алърш : абӯи ?илямон алҳўзнӣ гуфт : дар аҳди мо мардӣ буд тозаи ҷавон , шабӣ бихуфт , бомдод ки бархест мӯии сару маҳосини ваии ҳамаи сипед буд . Гуфтем чаҳ расед туро дар хоб ? гуфт қиёмат намуданд маро дар хоб ,у водӣ азим дидам аз оташ ва бар сари он ҷсрии борӣк бар ҳади теғи шамшер ,у мардумро ба номҳои эшон май хонданд ва бар он ҷср мегузарониданд , яке мераст ва дайгарӣ мехаст , яке май гузашт ва яке дар оташ меафтод , он гуҳи марои хонданд ба номи худ , рафтам бар он ҷср ва меларзидам ва ба рост ва чап мечасбӣдам , охири ду мурғи сифедро дидам яке ба рост ва яке ба чапу маро рост медоштанд ва аз оташ нигоҳ медоштанд , то охир ба он ҷсри бози гузаштам . Он гуҳи он мурғонро гуфтам ки шумо чаҳ бошед ва кӣед ? гуфтанд . Мо сӯраи албқраҳу оли умрон ки аллоҳи таъолии туро ба мо халос дод ки моро бисёр хондае .

و عن وهب بن منبه قال من قرأ فی لیلة الجمعة سورة البقره و آل عمران کان له نور ما بین عجیبا و غریبا. قال وهب عجیبا اسفل الارضین و غریبا العرش: ابو الیمان الهوزنی گفت: در عهد ما مردی بود تازه‌جوان، شبی بخفت، بامداد که برخاست موی سر و محاسن وی همه سپید بود. گفتیم چه رسید ترا در خواب؟ گفت قیامت نمودند مرا در خواب، و وادی عظیم دیدم از آتش و بر سر آن جسری باریک بر حدّ تیغ شمشیر، و مردم را به نام‌های ایشان می‌خواندند و بر آن جسر می‌گذرانیدند، یکی می‌رَست و دیگری می‌خَست، یکی می‌گذشت و یکی در آتش می‌افتاد، آن گه مرا خواندند به‌نام خود‌، رفتم بر آن جسر و می‌لرزیدم و به راست و چپ می‌چسبیدم، آخر دو مرغ سفید را دیدم یکی به راست و یکی به‌چپ و مرا راست می‌داشتند و از آتش نگاه می‌داشتند، تا آخر به‌آن جسر باز گذشتم. آن‌گه آن مرغان را گفتم که شما چه باشید و کی‌اید؟ گفتند. ما سورة البقره و آل عمران که اللَّه تعالی ترا به ما خلاص داد که ما را بسیار خوانده‌ای.

Бўзри ғаффорӣ аз Мустафо пурсед ки аз қуръони кадоми сӯраи ма ? ҷавоб дод ки сӯраи албқраҳ . Пурсед ки аз ин сӯраи кадоми ояти бузургвортар ? гуфт : ончӣ дар он курсӣ ёд кардааст яъне ояи алкрсӣ ки панҷоҳ калимааст ҳамаи тақдиси худованди ъзу ҷл .

بوذر غفاری از مصطفی پرسید که از قرآن کدام سوره مه؟ جواب داد که سورة البقره. پرسید که از این سوره کدام آیت بزرگوارتر؟ گفت: آنچه در آن کرسی یاد کرده است یعنی آیة الکرسی که پنجاه کلمه است همه تقدیس خداوند عزّ و جل.

Ва дар сӯраи албқраҳи понздаҳ мисласт , ва сад ва сӣ ҳукм , ва худ дар ояи дайн ба охири сӯраи чаҳордаҳ ҳукмаст ,у ҷумлаи сӯраи дивист ва ҳаштод ва шаш оятаст ба адади кӯфӣон .

و در سورة البقرة پانزده مثل است، و صد و سی حکم، و خود در آیة دین به آخر سورة چهارده حکم است، و جمله سوره دویست و هشتاد و شش آیت است به عدد کوفیان.

Ва шаш ҳазор ва саду ёздаҳ клмтаст , ва бист ва панҷ ҳазор ва панҷсад ҳарф , ва дар маданӣ шимуранд ин сӯраро ки аз аввал то охир ба Мадина фурӯ омад , магари ояту атқўои иўмои трҷъўни фӣаи إлии аллоҳ ки ин оят ба кӯҳи мно фурӯд омад рӯзи иди азҳӣу Мустафо дар охири хутбаи ид буд ва ин ояти ҳам дар маданӣ шимуранд ки Мустафои он гуҳи мақом ба Мадина дошт . Ва ҳар чаҳ аз қуръон дар он даҳ сол ё сездаҳ сол омад ки Мустафо ба Макка буд пеш аз ҳиҷрати он ҳама ?маккейаст ва ҳар чаҳ дар он даҳ сол омад ки Мустафо ба Макка буд он ҳама маданӣаст , ҳар чанд ки ба Мадина будӣ муқӣм ё аз Мадинаи мусофир . Чунонкӣ қуръон омад ба табуку бадару тоӣФи он ҳама маданӣ шимуранд , ки он гуҳи мақом ба Мадина дошт , набинӣ ки шаби миъроҷ ба шом қуръон бирав фурӯ омад ? ва ба осмон ӯро қуръон доданд ва он ҳама ?маккей шимуранд ки ӯро аз Макка ба шому осмон барда буданд .

و شش هزار و صد و یازده کلمت است، و بیست و پنج هزار و پانصد حرف، و در مدنی شمرند این سوره را که از اوّل تا آخر به مدینه فرو آمد، مگر آیت وَ اتَّقُوا یَوْماً تُرْجَعُونَ فِیهِ إِلَی اللَّهِ که این آیت به کوه منا فرود آمد روز عید اضحی و مصطفی در آخر خطبه عید بود و این آیت هم در مدنی شمرند که مصطفی آن گه مقام به مدینه داشت. و هر چه از قرآن در آن ده سال یا سیزده سال آمد که مصطفی به مکه بود پیش از هجرت آن همه مکی است و هر چه در آن ده سال آمد که مصطفی به مکه بود آن همه مدنی است، هر چند که به مدینه بودی مقیم یا از مدینه مسافر. چنانکه قرآن آمد به تبوک و بدر و طائف آن همه مدنی شمرند، که آن گه مقام به مدینه داشت، نبینی که شب معراج به شام قرآن برو فرو آمد‌؟ و به آسمان او را قرآن دادند و آن همه مکّی شمرند که او را از مکه به شام و آسمان برده بودند.

Ва дарин сӯраи бист ва шаш ҷой мансӯхаст маъаи ихтилофи алълмоءи фӣау чунонкӣ ба он расему шарҳи диҳеми ани шоءи аллоҳ .

و درین سوره بیست و شش جای منسوخ است مع اختلاف العلماء فیه و چنانکه به‌آن رسیم و شرح دهیم ان شاء اللَّه.

Акнӯн тафсир гӯйем : бисмии аллоҳи арраҳмони арраҳими ?илам : уламоро ихтилофаст ба ин ҳуруфи ҳиҷо ки дар абтдоءи сўртҳост , муҳаққиқони уламо бар онанд ки ин аз муташобиҳот қуръонаст , ки улӯми халқ аз он қосирасту аллоҳи бдонстни он мстأср . намегуяд ва мо иълми таъвилаи إлои аллоҳ . Аллоҳ донад ки чаро ин ҳуруф аз дигари ҳуруфи аввалитар буд баён кардан , сари ин биҷуз аллоҳ надонад . Бўбкри садиқ азинҷо гуфт « аллоҳро дар ҳар китоби сиррии сету сар ӯ дар қуръони ин ҳуруфаст » баъзе аз муфассирон гуфтанд ки ин ном сӯрааст ба далолати ин хабар ки Мустафои алайҳ ассалом гуфт : « ани аллоҳи таъолии қрأи тоҳоу ис қабл ани ихлқи алсмоўоту аларзи болФи ом » .

اکنون تفسیر گوییم: بسم اللَّه الرّحمن الرّحیم الم: علما را اختلاف است به‌این حروف هجا که در ابتداء سورتهاست، محققان علما بر آنند که این از متشابهات قرآن است، که علوم خلق از آن قاصر است و اللَّه بدانستن آن مستأثر. می‌گوید وَ ما یَعْلَمُ تَأْوِیلَهُ إِلَّا اللَّهُ. اللَّه داند که چرا این حروف از دیگر حروف اولی‌تر بود بیان کردن، سرّ این بجز اللَّه نداند. بوبکر صدیق ازینجا گفت «اللَّه را در هر کتاب سرّی‌ست و سرّ او در قرآن این حروف است» بعضی از مفسّران گفتند که این نام سوره است به‌دلالت این خبر که مصطفی علیه السّلام گفت: «انّ اللَّه تعالی قرأ طه و یس قبل ان یخلق السماوات و الارض بالف عام».

Аллоҳи таъолии тоҳо ва ис бархонад пеш аз офариниши осмону замин ба ҳазор сол , маънӣ онаст . Ки сӯраи тоҳоу иси ҷумла бар хонд пас далеласт инки тоҳоу иси ном сӯрааст . Ибн аббос гуфт : савгандҳост ки аллоҳи таъолӣ ёд мекунад ба ҳуруфи ҳиҷо ки мадори номҳои некӯу сифатҳои бузургвори худованди ъзу ҷл ба ин ҳуруфаст .

اللَّه تعالی طه و یس برخواند پیش از آفرینش آسمان و زمین به‌هزار سال، معنی آنست. که سوره طه و یس جمله بر‌خواند پس دلیل است اینکه طه و یس نام سوره است. ابن عباس گفت: سوگند‌هاست که اللَّه تعالی یاد می‌کند به‌حروف هجا که مدار نام‌های نیکو و صفت‌های بزرگوار خداوند عزّ و جل به‌این حروف است.

Ва мурод ба ин се ҳарфи ҷумлаи ҳуруф тҳҷӣаст , ва дар луғат араб равост ки ҷумларо ба баъз иборат ниҳанд чунонкӣ гуфт азои қили ?лаами аркъўои лои иркъўн рукӯъ гуфту мурод ба он ҷумлаи намози сету қоли таъолӣу асҷду ақтрби ирид ба алслоаҳу қоли таъолии бмои қидмати أидикм яъне ба ҷамеъи алأбдон . Фкзлки ъбри аллоҳи таъолии бҳзаҳи алҳрўФи ани ҷумлаи алҳрўФ .

و مراد به‌این سه حرف جمله حروف تهجّی است، و در لغت عرب رواست که جمله را به‌بعض عبارت نهند چنانکه گفت اذا قیل لهم ارکعوا لا یرکعون رکوع گفت و مراد به‌آن جمله نماز‌ست و قال تعالی وَ اسْجُدْ وَ اقْتَرِبْ یرید به الصلاة و قال تعالی بِما قَدَّمَتْ أَیْدِیکُمْ یعنی به جمیع الأبدان. فکذلک عبّر اللَّه تعالی بهذه الحروف عن جملة الحروف.

Ва ҳам аз ибни аббос ривоят кунанд ки гуфт : ?илам эй анои аллоҳ аълам чунонаст ки алиф ишоратаст боноу лоам ишоратаст бо илм . Ҳар ҳарфии биҷои хеш маънӣ медиҳад бар хеш . Ва гуфтаанд ?илам маънӣ онаст ки ?илами бки Ҷабраил أӣ назул ба алайкум . Яъне ин он ҳуруфаст ки Ҷабраил аз осмон фурӯд оварад ба шумо .

و هم از ابن عباس روایت کنند که گفت: الم ای انا اللَّه اعلم چنانست که الف اشارت است بانا و لام اشارت است با علم. هر حرفی بجای خویش معنی می‌دهد برّ خویش. و گفته‌اند الم معنی آنست که الم بک جبرئیل أی نزّل به علیکم. یعنی این آن حروف است که جبرئیل از آسمان فرود آورد به‌شما.

Ва гуфтаанд ки расӯли худо дар садри ислом дар намозҳо қроءт ошкоро хондӣ , мушрикон бар дар масҷиди боистоднд ва гуфтанд лои тсмъўои лиҳозои алқуръону алғўои фӣа . Яке сафирӣ мекард ва яке даст мезад яъне ки то касе аз расӯли худо қуръон нашунӯд , ки расӯли худо ҳар гуҳ ки қуръон хондӣ ҳар кас ки шунидӣ ҳамагии дили хеш ба вай додӣ ва ба он мшғўФи гаштӣ , мушрикон чунон мекарданд то мардумро аз самоъи вай боз доранд . Расӯли худо чун дид ки эшон чунин мекунанд дар намози пешину дигари ҷҳри бгзошту қроءт нарм хонд .

و گفته‌اند که رسول خدا در صدر اسلام در نمازها قراءت آشکارا خواندی، مشرکان بر در مسجد بایستادند و گفتند لا تسمعوا لهذا القرآن و الغوا فیه. یکی صفیری می‌کرد و یکی دست می‌زد یعنی که تا کسی از رسول خدا قرآن نشنود، که رسول خدا هر گه که قرآن خواندی هر کس که شنیدی همگی دل خویش به‌وی دادی و به‌آن مشغوف گشتی، مشرکان چنان می‌کردند تا مردم را از سماع وی باز دارند. رسول خدا چون دید که ایشان چنین می‌کنند در نماز پیشین و دیگر جهر بگذاشت و قراءت نرم خواند.

Аммо дар намозҳои дигари ҳам чунон ба овоз мехонд ,у мушрикони ҳам чунон омаданду тсФир ва тсФиқ мекарданд ,у расӯли худо ба он дилтанг ва ранҷур мешуд пас раби Алъоламин ани ҳуруфи тҳҷӣ фурӯ фиристод берун аз одат ва бар хилофи сухани эшон то эшон чун он бишуниданд , аизоءи расӯли бгзоштнд , ва аз таъаҷҷуб ба он сухан ба истимоъи он ва мо баъди он машғӯл шуданд ва ин қавли абӯ рўқасту ихтиёри қтрб .

اما در نمازهای دیگر هم‌چنان به‌آواز می‌خواند، و مشرکان هم‌چنان آمدند و تصفیر و تصفیق می‌کردند، و رسول خدا به‌آن دلتنگ و رنجور می‌شد پس ربّ العالمین ان حروف تهجّی فرو فرستاد بیرون از عادت و بر خلاف سخن ایشان تا ایشان چون آن بشنیدند، ایذاء رسول بگذاشتند، و از تعجّب به‌آن سخن به‌استماع آن و ما بعد آن مشغول شدند و این قول ابو روق است و اختیار قطرب.

Қавмӣ гуфтанд ин ҳуруф дар абтдоءи сўртҳои изҳор эъҷоз қуръонасту танбеҳи араб бар сидқи набуввату рисолати Мустафо , ки чун кофарон гуфтанд إни ҳозои إлои إФки ифтироаи ин қуръони сухании сет ки Муҳамади слии аллоҳи алайҳу ?алау силам аз зот хеш мегуяд ва аз бар хеш май наад , « луи ншоءи лқлно мисли ҳозо . » агар хоҳеми мо низ ҳам чунон бигӯем . Раб Алъоламин гуфт : агар чунонаст ки шумо мегуед Фأтўои бсўраҳи ман мислаи , шумо низ аз бар хеши сӯра чунон бунаед , ки ин китоб аз ин ҳуруф тҳҷӣаст ки луғати шумоу забони шумоу каломи шумо баннои барин ҳуруфаст . Пас чун натавонистанд ва аз он дармонданд маълум шуд ки қуръон мӯъҷизаст .

قومی گفتند این حروف در ابتداء سورتها اظهار اعجاز قرآنست و تنبیه عرب بر صدق نبوت و رسالت مصطفی، که چون کافران گفتند إِنْ هَذا إِلَّا إِفْکٌ افْتَراهُ این قرآن سخنی‌ست که محمد صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم از ذات خویش می‌گوید و از بر خویش می‌نهد، «لَوْ نَشاءُ لَقُلْنا مِثْلَ هذا.» اگر خواهیم ما نیز هم چنان بگوییم. ربّ العالمین گفت: اگر چنانست که شما می‌گویید فأتوا بسورة من مثله، شما نیز از بر خویش سوره چنان بنهید، که این کتاب از این حروف تهجّی است که لغت شما و زبان شما و کلام شما بنا برین حروف است. پس چون نتوانستند و از آن درماندند معلوم شد که قرآن معجز است.

Ва аҳл суннат гуфтаанд ин ҳуруф гувоҳӣ бидод ва баён кард ки қуръонро ҳуруфаст ва ба ҳуруф қоимаст , ва ҳар ки ҷуз ин гуяд ҳақро мкобрасту муонид , ва дар он мулҳид .

و اهل سنت گفته‌اند این حروف گواهی بداد و بیان کرد که قرآن را حروف است و به‌حروف قایم است، و هر که جز این گوید حقّ را مکابر است و معاند، و در آن ملحد.

Ва бдонкаҳи мардуми дарин ҳуруфи се гуруҳанд : қавмӣ аз аҳл бидъат гӯйанд махлуқаст ҳам дар каломи холиқи ҳам дар каломи махлуқ , қавмӣ гӯйанд дар қуръон номахлуқаст ва дар ғайри қуръони махлуқ , ва ин ҳар ду фирқа бар ботиланд . Ва аз ҳақи давр ба ончӣ гуфтанд ,у фирқаи сеюм аҳл суннатанд ки гуфтанд : ҳуруф ҳар ҷой ки ҳаст алии алотлоқ номахлуқаст беонкӣ дар он тафсили оранд ё тмииз кунанд ,у далел бар қавли аҳли суннат аз қуръон онаст ки мегуяд онро ки офаринад кун Фикўн агар ин коф ва навен махлуқаст пас кофӣу нўнии дигар бояд то ин « кун » бо он ду ҳарфи боФринд . Ва агар он ду ҳарф низ махлуқаст пас ду ҳарфи дигар бояд халқи онро , ва ин ҳаргиз ба нарасад маълум шуд ки ҳарф ба асл на махлуқаст . Ва аз ҷиҳати санаи амири алмؤмнини алӣ ъ гуфт Мустафоро пурсидам аз абҷади ҳўзи ҳтӣ , Фқол « ё алии ?вили лъолми лои иърФи тафсири абии ҷоад : алолФи ман аллоҳу албоءи ман алборӣу алҷими ман алҷлил »

و بدانکه مردم درین حروف سه گروه‌اند: قومی از اهل بدعت گویند مخلوق است هم در کلام خالق هم در کلام مخلوق، قومی گویند در قرآن نامخلوق است و در غیر قرآن مخلوق، و این هر دو فرقه بر باطلند. و از حق دور به‌آنچه گفتند، و فرقه سوم اهل سنّت‌اند که گفتند: حروف هر جای که هست علی الاطلاق نامخلوق است بی آنکه در آن تفصیل آرند یا تمییز کنند، و دلیل بر قول اهل سنت از قرآن آنست که می‌گوید آن را که آفریند کُنْ فَیَکُونُ اگر این کاف و نون مخلوق است پس کافی و نونی دیگر باید تا این «کن» با آن دو حرف بآفریند. و اگر آن دو حرف نیز مخلوق است پس دو حرف دیگر باید خلق آن را، و این هرگز به نرسد معلوم شد که حرف به‌اصل نه مخلوق است. و از جهت سنّة امیر المؤمنین علی ع گفت مصطفی را پرسیدم از ابجد هوّز حطّی، فقال «یا علی ویل لعالم لا یعرف تفسیر ابی جاد: الالف من اللَّه و الباء من البارئ و الجیم من الجلیل»

Расӯли худо хабар дод ки ин ҳуруф дар каломи одамиёни ҳам аз номи худои ъз ва ҷласт ва номҳои худо ба иҷмоъ қадимаст , азинҷо гуфт исо ъ дар баъзе аз ахбор ки ба номҳои аллоҳ сухан мегӯйанд ӣнон онгаҳ ба вай осӣ мешаванд . Ва яке пеши Аҳмади бен ҳанбал нишаста буд гуфт фалон кас мегуяд ки аллоҳ чун ҳарфро бёФриди азтҷъти аллому антсбти алолФи Фқолти лои асҷд ҳатто аؤмр . » эмом Аҳмад гуфт ин сухан куфрасту гӯяндаи ин кофар , ман қоли ани ҳуруфи алтҳҷии муҳаддисаи Фҳўи кофар , қади ҷаъли алқуръони мхлўқо .

رسول خدا خبر داد که این حروف در کلام آدمیان هم از نام خدای عزّ و جل است و نامهای خدا به اجماع قدیم است، ازینجا گفت عیسی ع در بعضی از اخبار که به نام‌های اللَّه سخن می‌گویند اینان آنگه به‌وی عاصی می‌شوند. و یکی پیش احمد بن حنبل نشسته بود گفت فلان کس می‌گوید که اللَّه چون حرف را بیافرید اضطجعت اللام و انتصبت الالف فقالت لا اسجد حتی اؤمر.» امام احمد گفت این سخن کفر است و گوینده این کافر، من قال انّ حروف التهجّی محدثة فهو کافر، قد جعل القرآن مخلوقا.

Ва шофиӣ гуфт « лои тқўлўои бҳдси алҳрўФи ?фони алиҳўди аввали ман ҳлкти бҳзо ва ман қоли бҳдси ҳарфи ман алҳрўФи Фқди қоли бҳдси алқуръон . »

و شافعی گفت «لا تقولوا بحدث الحروف فانّ الیهود اوّل من هلکت بهذا و من قال بحدث حرف من الحروف فقد قال بحدث القرآن.»

Злки алкитоб : злк ба маънӣ ҳозо мегуяд ин нома ва маълумаст дар луғати араб ки ҳозои он ишоратаст ки фарои чизи мавҷӯд тавон гуфт далеласт ину назоири ин ҳар ҷой ки « ҳозои алқуръон » гуфт ки қуръон ба заминасту мавҷӯд ,у ҳосил ба ҳақиқат ,у халқ ба мавҷӯд мҳҷўҷанд на ба маъдӯм .

ذلک الکتاب: ذلک به‌معنی هذا می‌گوید این نامه و معلوم است در لغت عرب که هذا آن اشارت است که فرا چیز موجود توان گفت دلیل است این و نظایر این هر جای که «هذَا الْقُرْآنُ» گفت که قرآن به‌زمین است و موجود، و حاصل به‌حقیقت، و خلق به‌موجود محجوج‌اند نه به معدوم.

Алкитоби лои риби фӣа : алифу лоам таърифаст , порсӣ онаст ки ин он номааст ки дар он ҳеҷ шак нест ва раво бошад ки гӯйии ин он номааст ки аз аллоҳ бияёд ҳеҷ шак нест , манеҳ бдأу илайҳи иъўд . Ва агар бар лои риб вақф кунӣ некӯаст маънии он буд ки нома инаст бе ҳеҷ шаки чунонкии гӯйӣ « дори фалони ҳаии ?илдор , хати фалони ҳўи улхат » сарои фалони каси сарои чунон буд , хати фалони каси хати чунон буд он гуҳ ибтидо кун фӣаи ҳудои ллмтқин дар он нома ҳудоаст муттақеонро ва агар хоҳӣ ба пайванди злки алкитоби лои риби фӣаи ин он номааст ки шӯри дилро ҷой нест дар он , пас ҳудо дар мавзе насб бошад бар наът ё бар мадҳ Эй назул ҳудо ё анзлноаҳи ҳудо .

الْکِتابُ لا رَیْبَ فِیهِ: الف و لام تعریف است، پارسی آنست که این آن نامه است که در آن هیچ شک نیست و روا باشد که گویی این آن نامه است که از اللَّه بیاید هیچ شک نیست، منه بدأ و الیه یعود. و اگر بر لا ریب وقف کنی نیکوست معنی آن بود که نامه این است بی هیچ شک چنانکه گویی «دار فلان هی الدّار، خطّ فلان هو الخط» سرای فلان کس سرای چنان بود، خط فلان کس خط چنان بود آن گه ابتدا کن فِیهِ هُدیً لِلْمُتَّقِینَ در آن نامه هدی است متقیان را و اگر خواهی به پیوند ذلِکَ الْکِتابُ لا رَیْبَ فِیهِ این آن نامه است که شور دل را جای نیست در آن، پس هدی در موضع نصب باشد بر نعت یا بر مدح ای نزّل هدی یا انزلناه هدی.

Риби шӯри дил буду омиғи рой

ریب شور دل بود و آمیغ رای

Қол алнабӣ : изҳби алсолҳўни аслоФоу ибқии аҳли алриб . »

قال النبی: یذهب الصالحون اسلافا و یبقی اهل الریب.»

Қоли бъзҳм « аҳли алриби ман лои иأмри болмърўФу лои инҳии ани алмнкр » .

قال بعضهم «اهل الریب من لا یأمر بالمعروف و لا ینهی عن المنکر».

Агар касе гуяд лои риби фӣаи ақтзоء он мекунад ки касро дар қуръон шак набошад ва дар гумон набӯд , ва маълумаст ки эшон ки ба ин мухотаб буданд дар он ба шак буданд ки яке аз эшон мегуфт إни ҳозои лсҳри мубин яке мегуфт أсотири алأўлин яке мегуфт إни ҳозои إлои إФки ифтироа . Ҷавоб онаст ки лои риб агар чаҳ ба лафз нафйаст ба маънӣ наҳйаст яъне лои тртобўои фӣа , чунонкии ҷой дигар гуфт : Флои рФсу лои Фсўқу лои ҷидоли фии алҳҷу қадтарӣ ман алҳоҷи ман ирФсу иФсқу иҷодл , Фмъноаҳи азои лои трФсўоу лои тФсқўоу лои тҷодлўо . Ва муҳтамили он буд ки нафии риб бо ҳудо шавад яъне лои риби фӣа , анаи ҳудои ллмтқин .

اگر کسی گوید لا ریب فیه اقتضاء آن می‌کند که کس را در قرآن شک نباشد و در گمان نبود، و معلوم است که ایشان که به‌این مخاطب بودند در آن به‌شک بودند که یکی از ایشان می‌گفت إِنَّ هذا لَسِحْرٌ مُبِینٌ یکی می‌گفت أَساطِیرُ الْأَوَّلِینَ یکی می‌گفت إِنْ هَذا إِلَّا إِفْکٌ افْتَراهُ. جواب آنست که لا ریب اگر چه به‌لفظ نفی است به‌معنی نهی است یعنی لا ترتابوا فیه، چنانکه جای دیگر گفت: فَلا رَفَثَ وَ لا فُسُوقَ وَ لا جِدالَ فِی الْحَجِّ و قد تری من الحاج من یرفث و یفسق و یجادل، فمعناه اذا لا ترفثوا و لا تفسقوا و لا تجادلوا. و محتمل آن بود که نفی ریب با هدی شود یعنی لا ریب فیه، انّه هدی للمتّقین.

Ва « ҳудо » дар қуръон бар ду ваҷҳаст яке ба маънии дуо ,у баёни дигар ба маънии ҳидояту тавфиқ . Аммо онкӣ ба маънӣ дуо аст онаст ки гуфт ҷли ҷалолау анки лтҳдии илои сироти мустақӣм . ӣнҷои дуо ва баён хоҳад ки аз ҳидоят дар Мустафои ҷуз дуо набӯд чунонкӣ гуфт « анки лои тҳдии ман аҳббту локини аллоҳи иҳдии ман ишоءу тҳдии ман тшоءи анати влино . Ва кзлки қавлау أмои самуди Фҳдиноҳми ин ҳам ба маънӣ дуост ки самудро ҳидоят набӯд . Ваҷҳи дигари ҳудо ба маънии тавфиқ ва таърифаст ки аллоҳ ба он мстأсраст , ва дар қуръони дивист ва сӣ ва шаш ҷои зикр ҳудоасту ҳақиқати маъонии он ҳама ба ин ду асл боз гардад ки гуфтем .

و «هدی» در قرآن بر دو وجه است یکی به‌معنی دعا، و بیان دیگر به‌معنی هدایت و توفیق. امّا آنکه به‌معنی دعا است آنست که گفت جلّ جلاله و انک لتهدی الی صراط مستقیم. اینجا دعا و بیان خواهد که از هدایت در مصطفی جز دعا نبود چنانکه گفت «انّک لا تهدی من احببت و لکن اللَّه یهدی من یشاء و تهدی من تشاء انت ولیّنا. و کذلک قوله و أمّا ثمود فهدیناهم این‌هم به‌معنی دعاست که ثمود را هدایت نبود. وجه دیگر هدی به‌معنی توفیق و تعریف است که اللَّه به‌آن مستأثر است، و در قرآن دویست و سی و شش جای ذکر هدی است و حقیقت معانی آن همه به‌این دو اصل باز گردد که گفتیم.

Ллмтқин яъне аллазӣнаи итқўни алшрк . Муттақеи ӣнҷо муваҳҳидаст ,у тақво аз ширк ,у далели барин оят онаст ки бар ақаб меояду Мустафо ъ гуфт : ҷимоъи алтқўии фии қавли аллоҳи ъзу ҷли ани аллоҳи иأмри болъдлу алоҳсон . »

لِلْمُتَّقِینَ یعنی الذین یتّقون الشرک. متّقی اینجا موحّد است، و تقوی از شرک، و دلیل برین آیت آنست که بر عقب می‌آید و مصطفی ع گفت: جماع التّقوی فی قول اللَّه عزّ و جل انّ اللَّه یأمر بالعدل و الاحسان.»

Алоиаҳ . Ва ҳақиқати тақво парҳезгорӣаст яъне ки ба тоъат худо бипарҳезад аз хашму азоби худо , иқоли атқӣ фалон битарса азои тҳрз ба . Ва асли он парҳезгорӣ аз ширкасту ҳўи алмънии бқўлаҳи таъолӣу лақади всинои аллазӣнаи أўтўои алкитоби ман қблкм ,у إёкми أни атқўои аллоҳ . Ва бқўлаҳ ё أиҳои анноси атқўои рбкми пас парҳезгорӣ аз маосӣу ҳўи алмроди бқўлаҳ : ё أиҳои аллазӣнаи омнўои атқўои аллоҳи ҳақи тқотаҳи пас парҳезгорӣ аз шубаҳоту фузулоту ҳўи алмшори илайҳи бқўлаҳ : амтҳни аллоҳи қлўбҳми ллтқўӣу бқўлаҳи إни أўлёؤаҳи إлои алмтқўн .

الآیة. و حقیقت تقوی پرهیزگاری است یعنی که به‌طاعت خدا بپرهیزد از خشم و عذاب خدا، یقال اتّقی فلان بترسه اذا تحرّز به. و اصل آن پرهیزگاری از شرک است و هو المعنی بقوله تعالی وَ لَقَدْ وَصَّیْنَا الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتابَ مِنْ قَبْلِکُمْ، وَ إِیَّاکُمْ أَنِ اتَّقُوا اللَّهَ. و بقوله یا أَیُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّکُمُ پس پرهیزگاری از معاصی و هو المراد بقوله: یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقاتِهِ پس پرهیزگاری از شبهات و فضولات و هو المشار الیه بقوله: امْتَحَنَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ لِلتَّقْوی‌ و بقوله إِنْ أَوْلِیاؤُهُ إِلَّا الْمُتَّقُونَ.

Аммо ваҷҳи тахсӣси муттақеон ба ҳидояти қуръони дарин ояти пас аз онкии ҷои дигари халқро бар умум гуфт « ҳудои ллнос » онаст ки ҳамаи халқ ба он мҳҷўҷанд ва бар он хонда ,у муттақеони алӣ алхусус ба он мунтафаъанд ва ба он роҳ рост ёфта . Ин ҳамчунонаст ки бар умум гуфт « أни أнзри аннос » пас ҷои дигар тахсӣс кард ва гуфт « إнмои тнзри ман атбъи аззикр » яъне анмои инФъи болонзори ман атбъи аззикри комаи ани алқуръони ҳудои ллноси алии алъмўму алмтқўни интФъўни болҳдӣ . Ва ба қоли бъзҳм « алқуръони ҳудои ллмтқину шФоءи лмои фии судӯри алмؤмнин ,у вқри фии озони алмкзбину ъмии лобсори алҷоҳдин ,у ҳаҷаи болиғаи алии алкоФрини Фолмؤмн ба мҳтду алкоФр ба мҳҷўҷ . » .

اما وجه تخصیص متّقیان به‌هدایت قرآن درین آیت پس از آنکه جای دیگر خلق را بر عموم گفت «هُدیً لِلنَّاسِ» آنست که همه خلق به‌آن محجوج‌اند و بر آن خوانده، و متقیان علی الخصوص به‌آن منتفع‌اند و به‌آن راه راست یافته. این همچنان است که بر عموم گفت «أَنْ أَنْذِرِ النَّاسَ» پس جای دیگر تخصیص کرد و گفت «إِنَّما تُنْذِرُ مَنِ اتَّبَعَ الذِّکْرَ» یعنی انّما ینفع بالانذار من اتّبع الذّکر کما انّ القرآن هدی للنّاس علی العموم و المتقون ینتفعون بالهدی. و به قال بعضهم «القرآن هدی للمتّقین و شفاء لما فی صدور المؤمنین، و وقر فی آذان المکذّبین و عمی لابصار الجاحدین، و حجّة بالغة علی الکافرین فالمؤمن به مهتد و الکافر به محجوج.».

Аллазӣнаи иؤмнўни болғиб яъне иؤмнўни биллоҳу млоӣктаҳу кутубау русулау алиўми алохру алҷнаҳу алнору лқоءи аллоҳу алҳёҳи баъди аламуту албъси Фҳзои ғайби калла ҳар чаҳ вроء девораст аз ту ғайбаст худоиро нодида май дӯсти дорӣ ва ба яктоеи вай май иқрори диҳӣ имонаст ба ғайб , Мустафоро нодида май устуворгирӣ ва ба рисолату набуввати ваии гувоҳии диҳӣ имонаст ба ғайб . Ҳориси Қайс аз тобеъин буд рӯзӣ мегуфт фарои абди аллоҳи масъӯд ки ё асҳоби Муҳамади нӯшатони боди дидори Мустафо ва маҷоласту суҳбати вай ки ёфтед абд аллоҳ гуфт ани амри Муҳамад кон набиё лмни роаҳу алзии лои илоҳи ғайраи мо омни муъмини афзали ман имони бғиб . Яъне шумо ки ӯро надидед имони шумо фозил тараст ки имон ба ғайбаст , сами қрأи аллазӣнаи иؤмнўни болғиб . Барин тафсири боء ки муттасил бғибаст боء ҳол гӯйанд на боءи таъаддӣаи факонаи қоли аллазӣнаи иؤмнўн бе ваҳми ғоӣбўн , лами иأтўои баъда ,у ишҳди лзлки мо рӯй ибни аббоси қоли қол алнабӣ слии аллоҳи алайҳу ?алау силам « эй алхлқи аъҷби аимонои қолўои алмлоӣкаҳ . Қолу Киеви лои тؤмни алмлоӣкаҳ ва ҳам ирўни мо ирўн , қолўои алонбёءи қолу Киеви лои иؤмни алонбёء ва ҳам ирўни алмлоӣкаҳи танзили алайҳим ? қолўои Фмни ҳам ё расӯли аллоҳ ? қоли қавми иأтўни ман бъдкми иؤмнўн беу лами ирўнӣ ,у исдқўннӣу лами ирўнӣ .

الَّذِینَ یُؤْمِنُونَ بِالْغَیْبِ یعنی یؤمنون باللّه و ملائکته و کتبه و رسله و الیوم الآخر و الجنّة و النّار و لقاء اللَّه و الحیاة بعد الموت و البعث فهذا غیب کلّه هر چه وراء دیوار است از تو غیب است خدای را نادیده می‌دوست داری و به یکتایی وی می اقرار دهی ایمان است به غیب، مصطفی را نادیده می استوار گیری و به‌رسالت و نبوت وی گواهی دهی ایمان است به‌غیب. حارث قیس از تابعین بود روزی می‌گفت فرا عبد اللَّه مسعود که یا اصحاب محمد نوشتان باد دیدار مصطفی و مجالست و صحبت وی که یافتید عبد اللَّه گفت انّ امر محمد کان نبیا لمن رآه و الّذی لا اله غیره ما آمن مؤمن افضل من ایمان بغیب. یعنی شما که او را ندیدید ایمان شما فاضل‌تر است که ایمان به‌غیب است، ثمّ قرأ الَّذِینَ یُؤْمِنُونَ بِالْغَیْبِ. برین تفسیر باء که متصل بغیب است باء حال گویند نه باء تعدیه فکانّه قال الّذین یؤمنون بی وهم غائبون، لم یأتوا بعده، و یشهد لذلک ما روی ابن عباس قال قال النّبی صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم «ایّ الخلق اعجب ایمانا قالوا الملائکة. قال و کیف لا تؤمن الملائکة و هم یرون ما یرون، قالوا الانبیاء قال و کیف لا یؤمن الانبیاء و هم یرون الملائکة تنزیل علیهم؟ قالوا فمن هم یا رسول اللَّه؟ قال قوم یأتون من بعدکم یؤمنون بی و لم یرونی، و یصدّقوننی و لم یرونی.

Ва рӯй фии баъзи алохбори анҳми қолўо ё расӯли аллоҳи ҳилли ман қавми аъзами мнои иҷрои омнои бку атбънок ? Фқоли мо имнъкми ман злку расӯли аллоҳи байни азҳар кам ётикми болавҳии ман алсмоء , бали қавми иأтўни ман баъдии иأтиҳми китоби байни лавҳин Фиؤмнўн бау иъмлўни бмои фӣа , аўлӣки аъзами иҷрои мнкм

و روی فی بعض الاخبار انّهم قالوا یا رسول اللَّه هل من قوم اعظم منّا اجرا آمنّا بک و اتّبعناک؟ فقال ما یمنعکم من ذلک و رسول اللَّه بین اظهر کم یاتیکم بالوحی من السّماء، بل قوم یأتون من بعدی یأتیهم کتاب بین لوحین فیؤمنون به و یعملون بما فیه، اولئک اعظم اجرا منکم‌

Ибн ҷриҷ гуфт : аллазӣнаи иؤмнўни болғиб яъне болавҳии назираи қавла ва мо ҳўи алии алғиби бзнин эй алии алўҳӣ . Ва қавлаи ъндаҳи илми алғиб эй илми алўҳӣу қавлаи олами алғиби Флои изҳри алии ғайбаи أии алии ваҳйау қили маъноаи иؤмнўни болқдр .

ابن جریج گفت: الّذین یؤمنون بالغیب یعنی بالوحی نظیره قوله وَ ما هُوَ عَلَی الْغَیْبِ بِضَنِینٍ ای علی الوحی. و قوله عنده علم الغیب ای علم الوحی و قوله عالم الغیب فلا یظهر علی غیبه أی علی وحیه و قیل معناه یؤمنون بالقدر.

Шайхи алислом Ансорӣ гуфт : ғайб бар се гӯнааст : ғайбии ҳам аз чашм ва ҳам аз хирад ,у ғайбӣ аз хирад на аз чашм ,у ғайбӣ аз чашм на аз хирад . Аммо он яке ки аз чашм ғайбаст на аз хирад охиратаст сарои он ҷаҳонӣу Фриштгони рӯҳонӣ ,у ҷинён аз чашм пӯшидаанд аммо илмро ҳосил над ва дар уқули маълум . Ва ончӣ аз ақл ғайбаст на аз чашми лавн ҳоасту савтҳо , чашмроу ҳисро ҳосиланд ва аз уқули ғайб . Ва ӯ ки аз ақл ғайбаст ва аз чашми имрӯзи аллоҳ таъолӣаст дар дунё аз чашму хирад ҳар ду ғайбаст . Ва фардо дар охират аз ақл ғайбаст , муъминон ба ин ҳама гиравидаанд дар тасдиқи хабар ба нури таъриф . Ва қоли алосмъии сأлтнии аъробиаҳи ани алғиб , Фқлти алҷнаҳу алнори Фқолти ҳайҳоти ашрафи алғиби алии алғиб эй ашрафи аллоҳи алии улқулуби алғоӣбаҳ , Фомнт ба саро .

شیخ الاسلام انصاری گفت: غیب بر سه گونه است: غیبی هم از چشم و هم از خرد، و غیبی از خرد نه از چشم، و غیبی از چشم نه از خرد. امّا آن یکی که از چشم غیب است نه از خرد آخرت است سرای آن جهانی و فریشتگان روحانی، و جنیان از چشم پوشیده‌اند اما علم را حاصل‌ند و در عقول معلوم. و آنچه از عقل غیب است نه از چشم لون‌ها است و صوت‌ها، چشم را و حس را حاصل‌اند و از عقول غیب. و او که از عقل غیب است و از چشم امروز اللَّه تعالی است در دنیا از چشم و خرد هر دو غیب است. و فردا در آخرت از عقل غیب است، مؤمنان به‌این همه گرویده‌اند در تصدیق خبر به‌نور تعریف. و قال الاصمعی سألتنی اعرابیّة عن الغیب، فقلت الجنة و النّار فقالت هیهات اشرف الغیب علی الغیب ای اشرف اللَّه علی القلوب الغائبة، فآمنت به سرّا.

Ва иқимўни алслоаҳ . Ва намоз ба пой медоранд ин намоз фаризааст ва ин иқомат нигаҳ дошт вақт онаст . Ва ҳар чаҳ дар қуръон аз иқоматаст , ақимўои алслоаҳу ақомўои алслоаҳу иқимўни алслоаҳи ҳамаи бпои доштану нигаҳи доштани вақт авваласт он гуҳи фармон мутаваҷҷеҳ гардаду ҳуҷҷати лозим ,у хитоби воқеъ ,у Мустафои слии аллоҳи алайҳу ?ала ва силам гуфт : аввали алўқти ризвони аллоҳу охираи афви аллоҳ .

وَ یُقِیمُونَ الصَّلاةَ. و نماز به‌پای می‌دارند این نماز فریضه است و این اقامت نگه داشت وقت آنست. و هر چه در قرآن از اقامت است، اقیموا الصّلاة و اقاموا الصلاة و یقیمون الصلاة همه بپای داشتن و نگه داشتن وقت اوّل است آن گه فرمان متوجه گردد و حجّت لازم، و خطاب واقع، و مصطفی صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم گفت: اول الوقت رضوان اللَّه و آخره عفو اللَّه.

Инаст ихтиёр . Шофиӣ гуфт . Рзоءи аллоҳи дӯст тар дорам аз афв ӯ . Ва ризои бартар аз афваст ҳар кас ки ризо ёфт афв ёфт , ва на ҳар кас ки афв ёфт ризо ёфт .

اینست اختیار. شافعی گفت. رضاء اللَّه دوست‌تر دارم از عفو او. و رضا برتر از عفو است هر کس که رضا یافت عفو یافت، و نه هر کس که عفو یافت رضا یافت.

Ва бдонкаҳ аз арқони дайни пас аз тавҳиди ҳеҷ рукни шарифтар аз намоз нест , дар қуръони ҷойҳо зикри тавҳиду зикри намоз дар як низом оварад , чунонкӣ гуфт лои إлаҳи إлои أнои Фоъбднӣу أқми алслоаҳи лзкрӣ . Ва أқимўои алслоаҳу лои ткўнўои ман алмшркин . Ман омни биллоҳу алиўми алохру أқоми алслоаҳу алмؤмнўни иؤмнўни бмои أнзли إлик , ва мо أнзли ман қблк ,у алмқимини алслоаҳ .

و بدانکه از ارکان دین پس از توحید هیچ رکن شریف‌تر از نماز نیست، در قرآن جای‌ها ذکر توحید و ذکر نماز در یک نظام آورد، چنانکه گفت لا إِلهَ إِلَّا أَنَا فَاعْبُدْنِی وَ أَقِمِ الصَّلاةَ لِذِکْرِی. وَ أَقِیمُوا الصَّلاةَ وَ لا تَکُونُوا مِنَ الْمُشْرِکِینَ. مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ وَ أَقامَ الصَّلاةَ وَ الْمُؤْمِنُونَ یُؤْمِنُونَ بِما أُنْزِلَ إِلَیْکَ، وَ ما أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِکَ، وَ الْمُقِیمِینَ الصَّلاةَ.

Ва Мустафо гуфт намози имод дайн аст

و مصطفی گفت نماز عماد دین است‌

Ман таркҳо Фқди ҳдми аддӣн .

من ترکها فقد هدم الدین.

Ва қоли слии аллоҳи алайҳу ?алау силами алъҳди алзии бинноу бинҳми алслоаҳи Фмни таркҳо Фқди куфр .

و قال صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم العهد الّذی بیننا و بینهم الصلاة فمن ترکها فقد کفر.

Ва иззати қуръон таҳдид мекунад касонеро ки дар намоз тақсир кунанду ҳуқуқи он фурӯ гузоранд ва гуфт : ФхлФи ман бъдҳми халафи азоъўои алслоаҳу атбъўои алшҳўоти ФсўФи илқўни ғё

و عزّت قرآن تهدید می‌کند کسانی را که در نماز تقصیر کنند و حقوق آن فرو گذارند و گفت: فخلف من بعدهم خلف اضاعوا الصلاة و اتّبعوا الشهوات فسوف یلقون غیّا

Ва андари қуръони ҳазор ҷои зикр намозаст ба амр ва ба хабару баёни савоби феъли он ,у нишони уқоби тарки он ба таъризу тасреҳ аз баҳри тасҳеҳи эътиқоди аҳли имонро . Ва оқил чун дар вазъу шаръи намоз таъаммул кунад ва чунӣ ниҳоди ваии бидонад ,у ҳикмати тартиб вай бишносад ,у муносибати афъолу ақволу аъмолу аҳвол намоз бибинад , яқин шавад ӯро ки намози сармоя саодатасту перояи шаҳодат . Ва бдонкаҳи ҳеҷ ибодат монанди намоз нест , ва ҳар ки бигузорад далеласт ки вайро андари дил ниёз нест ,у андари ҷон бо офаридагор роз нест . Мустафо гуфт : луи иълми алмслии ман иноҷии мо алтФт .

و اندر قرآن هزار جای ذکر نماز است به‌امر و به‌خبر و بیان ثواب فعل آن، و نشان عقاب ترک آن به‌تعریض و تصریح از بهر تصحیح اعتقاد اهل ایمان را. و عاقل چون در وضع و شرع نماز تأمّل کند و چونی نهاد وی بداند، و حکمت ترتیب وی بشناسد، و مناسبت افعال و اقوال و اعمال و احوال نماز ببیند، یقین شود او را که نماز سرمایه سعادت است و پیرایه شهادت. و بدانکه هیچ عبادت مانند نماز نیست، و هر که بگذارد دلیل است که وی را اندر دل نیاز نیست، و اندر جان با آفریدگار راز نیست. مصطفی گفت: لو یعلم المصلّی من یناجی ما التفت.

Ва дар абтдоءи исломи Мустафоро аввал ба намоз шаб фармуданд ба ин оят ки ё أиҳои алмзмли ҳзаҳи кинояи ани алноӣми конаи иқўли аиҳо алноӣми аллили каллаи Қуми фасл . Мустафоу ёрони як соли намоз шаб гузорданаду кории азим пеш гирифтанду ранҷӣ бисёр бар худ ниҳоданд то пойҳои эшон омос гирифт ,у ҳамаи шаб намоз мекарданд ҳар чанд ки воҷиб баришон нимаи шаб буд ё се як ва ё ду се як бар тхиир , аммо метарсиданд ки азишон чизе Фоӣт шавад аз он ҳамаи шаб дар намоз мебуданд ва албата намехуфтанд . Чун як сол бар омад носих ин омад ки илми أни лни тҳсўаҳ . Ва аввал насахӣ дар шариъат дар абтдоءи исломи ин буд мегуяд мо медонем ки шумо тоқат надоред ки то охири умри ҳамаи шаб намоз кунед Фоқрؤои мо тисри ман алқуръон . эй слўои мо тисри ман алслоаҳи он чандон ки тавонед намоз кунед бетақдирӣ , қили фии алтФсиру луи қадари ҳалаби шоҳи пас як соли барин тахфиф буданд он гуҳи носих ин омаду أқимўои алслоаҳ ва ин муҷмал буд кас надонист ки чандаст Мустафои ин муҷмалро муфассир кард ва гуфт хумси салавоти фии алиўму аллилаҳи пас ин намози панҷгонаи ҳамаи ду ракаат буданд он гуҳи дигари бора дар намози пешину дигари шом ва хуфтани биФзўднду намози бомдоду намози мусофир ба асли хеш бгзоштнд инаст ихтилофи аҳволи намоз дар абтдоءи ислом .

و در ابتداء اسلام مصطفی را اول به‌نماز شب فرمودند به‌این آیت که یا أَیُّهَا الْمُزَّمِّلُ هذه کنایة عن النّائم کانّه یقول ایّها النّائم اللّیل کله قم فصلّ. مصطفی و یاران یک سال نماز شب گزاردند و کاری عظیم پیش گرفتند و رنجی بسیار بر خود نهادند تا پای‌های ایشان آماس گرفت، و همه شب نماز می‌کردند هر چند که واجب بریشان نیمه شب بود یا سه یک و یا دو سه یک بر تخییر، اما می‌ترسیدند که ازیشان چیزی فائت شود از آن همه شب در نماز می‌بودند و البته نمی‌خفتند. چون یک سال بر آمد ناسخ این آمد که عَلِمَ أَنْ لَنْ تُحْصُوهُ. و اول نسخی در شریعت در ابتداء اسلام این بود می‌گوید ما می‌دانیم که شما طاقت ندارید که تا آخر عمر همه شب نماز کنید فَاقْرَؤُا ما تَیَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ. ای صلّوا ما تیسّر من الصلاة آن چندان که توانید نماز کنید بی تقدیری، قیل فی التفسیر و لو قدر حلب شاة پس یک سال برین تخفیف بودند آن گه ناسخ این آمد وَ أَقِیمُوا الصَّلاةَ و این مجمل بود کس ندانست که چندست مصطفی این مجمل را مفسر کرد و گفت خمس صلوات فی الیوم و اللّیلة پس این نماز پنجگانه همه دو رکعت بودند آن گه دیگر باره در نماز پیشین و دیگر شام و خفتن بیفزودند و نماز بامداد و نماز مسافر به‌اصل خویش بگذاشتند اینست اختلاف احوال نماز در ابتداء اسلام.

Ва андари хабар омадааст ки дар абтдоءи ислом чун касе андар раседӣу расӯли андари намоз будӣ он кас салом гуфтӣ расӯл ҷавоб додӣ , пас абди аллоҳи масъӯд ғоӣб шуд муддатӣ ва дар ҳоли ғайбати ваии сухани гуфтан дар намози мансӯхи гашт . Чун абди аллоҳ боз омад расӯли он соъат дар намоз буд абди аллоҳ салом гуфт . Расӯли ҷавоби надод , абди аллоҳи ғамгини гашт ва мутаҳайир нишаст . Чун расӯли худои саломи намоз боз дод вайро гуфт чаҳ расед туро ё абди аллоҳ ? гуфт фарёд ҳаме хоҳам аз хашми худоӣу расӯли худоӣ расӯл гуфт чист ин сухан ? абд аллоҳ гуфт саломи марои ҷавоби надодӣ Мустафо гуфт : ани фии алслоаҳи лшғлои ани ассалом

و اندر خبر آمده است که در ابتداء اسلام چون کسی اندر رسیدی و رسول اندر نماز بودی آن کس سلام گفتی رسول جواب دادی، پس عبد اللَّه مسعود غائب شد مدتی و در حال غیبت وی سخن گفتن در نماز منسوخ گشت. چون عبد اللَّه باز آمد رسول آن ساعت در نماز بود عبد اللَّه سلام گفت. رسول جواب نداد، عبد اللَّه غمگین گشت و متحیر نشست. چون رسول خدا سلام نماز باز داد وی را گفت چه رسید ترا یا عبد اللَّه؟ گفت فریاد همی‌خواهم از خشم خدای و رسول خدای رسول گفت چیست این سخن؟ عبد اللَّه گفت سلام مرا جواب ندادی مصطفی گفت: انّ فی الصلاة لشغلا عن السلام

Андари намози чандон машғӯлӣ ҳаст ки ба саломи халқи напардозам . Пас маълуми гашти абди аллоҳро ки сухани гуфтан дар намоз мансӯх шуд . Ва ба ривоятии дигари Мустафои алайҳ ассалом гуфт : ани слўтнои ҳзаҳи лои ислҳи фӣҳо шайъи ءи ман каломи аннос , анмои ҳаии қроءаҳу тасбеҳу дъоء .

اندر نماز چندان مشغولی هست که به‌سلام خلق نپردازم. پس معلوم گشت عبد اللَّه را که سخن گفتن در نماز منسوخ شد. و به‌روایتی دیگر مصطفی علیه السّلام گفت: انّ صلوتنا هذه لا یصلح فیها شی‌ء من کلام الناس، انّما هی قراءة و تسبیح و دعاء.

Ва ммои рзқноҳми инФқўни ризқ ӣнҷо гуфтаанд ки нассобҳои зкоаҳаст нассоби шутуру гову гўспнду ғаллау хурмоу ангуру моли тиҷорату зару симу соъи Фитру нафақаи ӣнҷо закотаст пас он гуҳи сидқоти худовандони кафофу эсори даравишон ба он мулҳақаст . Садӣ гуфт ин нафақа мардаст бар аёлу зердастони хеш ки пеш аз фароизи зкоаҳи ин оят фурӯд омад ,у ҳақиқат ризқ онаст ки одамиро сохтанд то ба ваии артФоқ ва интифоъ гирад , чун таому либосу маскан аз ваҷҳи ҳалол ё аз ваҷҳи ҳароми ҳама ризқаст , аллоҳи ӣнҳамаи офарӣда ва ба бандаи расонидаи якеро ҳалоли рӯзӣ ва ба он растгор , якеро ҳароми рӯзӣу бҳони гирифтор .

وَ مِمَّا رَزَقْناهُمْ یُنْفِقُونَ رزق اینجا گفته‌اند که نصاب‌های زکاة است نصاب شتر و گاو و گوسپند و غله و خرما و انگور و مال تجارت و زر و سیم و صاع فطر و نفقه اینجا زکات است پس آن گه صدقات خداوندان کفاف و ایثار درویشان به‌آن ملحق است. سدی گفت این نفقه مرد است بر عیال و زیردستان خویش که پیش از فرایض زکاة این آیت فرود آمد، و حقیقت رزق آنست که آدمی را ساختند تا به‌وی ارتفاق و انتفاع گیرد، چون طعام و لباس و مسکن از وجه حلال یا از وجه حرام همه رزق است، اللَّه اینهمه آفریده و به بنده رسانیده یکی را حلال روزی و به‌آن رستگار، یکی را حرام روزی و بهآن گرفتار.

Рӯй ан алнабӣ слии аллоҳи алайҳу ?алау силами анаи қоли ани рӯҳи алқудси нФси фии рўъӣ ан наФасо лни тмўт ҳатто тсткмли ризқҳо , Фотқўои аллоҳу аҷмлўои фии алтлб , хзўои мо ҳалу даъвои мо ҳарам .

روی عن النبی صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم انّه قال انّ روح القدس نفث فی روعی انّ نفسا لن تموت حتی تستکمل رزقها، فاتقوا اللَّه و اجملوا فی الطّلب، خذوا ما حلّ و دعوا ما حرّم.

Қавмӣ гуфтанд ризқ тамлӣкасту ммои рзқноҳм эй млкноҳм ва ин ботиласт ки мурғони ҳавоу дадони саҳроро аз аллоҳ рӯзӣ мерасад ва эшонро малик нест . Ва Довӯди алайҳи ассаломи ин дуо бисёр гуфтӣ : ё розиқи алнъоби фии ъшаҳу ҷобири алъзми алксири алмҳиз эй худовандӣ ки бачаи мурғро дар ошёни рӯзӣ диҳӣ гӯйанд ин бачаи ғробро мегуяду злки анаи иқоли азои тФқأти анҳу албизаҳи харҷи абизи колшҳмаҳи Фозои роҳи алғроби анкраҳи лбёзаҳи Фтркаҳ , Фисўқи аллоҳи таъолии албқи алайҳи Фтқъи алайҳи лзҳўмаҳи риҳаҳи Филқтҳоу иъиши баҳои илои ани иҳмми реша .

قومی گفتند رزق تملیک است و ممّا رزقناهم ای ملّکناهم و این باطل است که مرغان هوا و ددان صحرا را از اللَّه روزی می‌رسد و ایشان را ملک نیست. و داود علیه السّلام این دعا بسیار گفتی: یا رازق النّعاب فی عشّه و جابر العظم الکسیر المهیض ای خداوندی که بچّه مرغ را در آشیان روزی دهی گویند این بچّه غراب را میگوید و ذلک انّه یقال اذا تفقّأت عنه البیضه خرج ابیض کالشحمة فاذا راه الغراب انکره لبیاضه فترکه، فیسوق اللَّه تعالی البق علیه فتقع علیه لزهومة ریحه فیلقطها و یعیش بها الی ان یحمّم ریشه.

Ва исўд , Фиъоўдаҳи алғробу иأлФаҳу илқмаҳи алҳб .

و یسوّد، فیعاوده الغراب و یألفه و یلقّمه الحبّ.

Ва аллазӣнаи иؤмнўни бмои أнзли إлики қавли абди аллоҳи масъӯду ривояти заҳҳок аз ибн аббос онаст ки ин оят дар шаъни муъминони аҳли китоб фурӯ омад . Абди аллоҳи салому асҳоби вай ки ба тавроту Инҷилу збўр имон доданду бпзирФтнд ва ба қуръон тамассук карданд . Клбӣу садӣу ҷамоат муфассирон гуфтанд муъминони ин умматанд ки эшон ба ҳарчӣ аз осмон фурӯ омад аз кутубу суҳуф имон овараданд , раби Алъоламин эшонро дар он бстўд ва гуфт иؤмнўни бмои анзл алик мегараванд эшон ба ҳарчӣ фурӯ омад бар ту аз қуръон . Ва ҷуз аз ан ки на худ танҳо қуръон ба вай фурӯ омад ки ҳар чаҳ суннат Мустафоаст то ҷбрил ба ваии фурӯ на омад нагуфт ва наниҳод . Ва ба қоли таъолӣ ва мо интқи ани алҳўӣ . Ва дар хабараст , ки « назул алии ҷбрили Флқннии алснаҳи комаи лқннии алқуръон . »

وَ الَّذِینَ یُؤْمِنُونَ بِما أُنْزِلَ إِلَیْکَ قول عبد اللَّه مسعود و روایت ضحاک از ابن عباس آنست که این آیت در شأن مؤمنان اهل کتاب فرو آمد. عبد اللَّه سلام و اصحاب وی که به تورات و انجیل و زبور ایمان دادند و بپذیرفتند و به قرآن تمسّک‌ کردند. کلبی و سدی و جماعت مفسّران گفتند مؤمنان این امّت‌اند که ایشان به هرچه از آسمان فرو آمد از کتب و صحف ایمان آوردند، ربّ العالمین ایشان را در آن بستود و گفت یؤمنون بما انزل الیک می‌گروند ایشان به هرچه فرو آمد بر تو از قرآن. و جز از ان که نه خود تنها قرآن به‌وی فرو آمد که هر چه سنت مصطفی است تا جبریل به‌وی فرو نه‌آمد نگفت و ننهاد. و به قال تعالی وَ ما یَنْطِقُ عَنِ الْهَوی‌. و در خبر است، که‌ «نزل علی جبریل فلقننی السنة کما لقننی القرآن.»

Ва дурустаст ки ҷуҳудон аз Мустафо пурседанд ки беҳтарин ҷой кадомасту бадтарӣни кадом ? Мустафо гуфт .

و درست است که جهودان از مصطفی پرسیدند که بهترین جای کدامست و بدترین کدام؟ مصطفی گفت.

Мо алмсؤли боилми ман алсоӣл ҳатто асأл

ما المسؤل باعلم من السائل حتی اسأل‌

Ҷбрил аз Ҷабраил пурсед ва ҳамин гуфт : ҳатто асأли раби алъзаҳ сам назул ҷбрил . Фқоли лақади днўти ман аллоҳи ъзу ҷли днўои мо днўт мислаи ҳатто кони бинӣу байни аллоҳи ъзу ҷли сбъўни алифи ҳиҷоби ман нури Фсأлтаҳи ани хайри албқоъ ва шарҳо Фқол « хайри албқоъи алмсоҷду шари албқоъи алосўоқ . »

جبریل از جبرئیل پرسید و همین گفت: حتّی اسأل ربّ العزّة ثم نزل جبریل. فقال لقد دنوت من اللَّه عزّ و جلّ دنوّا ما دنوت مثله حتی کان بینی و بین اللَّه عزّ و جل سبعون الف حجاب من نور فسألته عن خیر البقاع و شرها فقال «خیر البقاع المساجد و شر البقاع الاسواق.»

Мазҳаби аҳли суннат ва ҷимоъа онаст ки ҳар чаҳ барин нсқи брўоити сқот аз Мустафо дуруст шавад ки аллоҳ гуфт ё ҷбрил гуяд ки аллоҳ гуфт чунонкӣ дар хабараст : қисмати алслоаҳи бинӣу байни абдии нисфин , ҷой дигар гуфт аъддти лъбодии алсолҳини мо лои айни рأт , ҷой дигар гуфт أнои ағнии алшркоءи ани алшрки ҳурмати алзлми алии нафасии алсўми лӣу анои аҷзӣ ба ано ъанд занни абдӣ бе

مذهب اهل سنّت و جماعة آنست که هر چه برین نسق بروایت ثقات از مصطفی درست شود که اللَّه گفت یا جبریل گوید که اللَّه گفت چنانکه در خبر است: قسمت الصلاة بینی و بین عبدی نصفین، جای دیگر گفت‌ اعددت لعبادی الصّالحین ما لا عین رأت، جای دیگر گفت أنا اغنی الشرکاء عن الشرک حرّمت الظّلم علی نفسی الصّوم لی و انا اجزی به انا عند ظنّ عبدی بی

Ҳар чаҳ аз ин нмт ояд ҳукми он ҳукми кутуб манзиласт , номахлуқу номаҷъӯл , ҳар ки онро махлуқ гуяд ё лафзу ҳуруфи он махлуқ гуяд золасту мулҳид ,у ҳақро мкобр .

هر چه از این نمط آید حکم آن حکم کتب منزل است، نامخلوق و نامجعول، هر که آن را مخلوق گوید یا لفظ و حروف آن مخلوق گوید ضالّ است و ملحد، و حقّ را مکابر.

Ва мо أнзли ман қблк яъне тӯрӣаи Мӯсоу Инҷили исоу збўри Довӯду суҳуфи шису Идрӣсу иброҳӣм . Ва фии ҳадиси абии зри ани расӯли аллоҳи слии аллоҳи алайҳу ?алау силами қоли нзлти алии иброҳӣми ъушри сҳоӣФу алии Мӯсо қабл алтўриаҳи ъушри сҳоӣФ .

وَ ما أُنْزِلَ مِنْ قَبْلِکَ یعنی توریة موسی و انجیل عیسی و زبور داود و صحف شیث و ادریس و ابراهیم. و فی حدیث ابی ذر عن رسول اللَّه صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم قال نزلت علی ابراهیم عشر صحائف و علی موسی قبل التوریة عشر صحائف.

Ва рӯй анаи қоли анзли алии шиси хумсин саҳифау анзли алии ахнўху ҳўи Идрӣси сулсин саҳифау анзли алии иброҳӣми ъушри сҳоӣФу алии Мӯсо қабл алтўриаҳи ъушри сҳоӣФ .

و روی انّه قال انزل علی شیث خمسین صحیفة و انزل علی اخنوخ و هو ادریس ثلثین صحیفة و انزل علی ابراهیم عشر صحائف و علی موسی قبل التوریة عشر صحائف.

Ва болохраҳ яънеу болншأаҳи алохраҳ ,у қили болдори алохраҳ . Самяти охираи лтأхрҳои ани алднё ,у қили лтأхрҳои ани аъини алхлқ .

وَ بِالْآخِرَةِ یعنی و بالنشأة الآخرة، و قیل بالدّار الآخرة. سمّیت آخرة لتأخرها عن الدنیا، و قیل لتأخرها عن اعین الخلق.

Ҳам иўқнўни алиқини зарби ман алълм , иҳсли баъди алнзру алостдлол . Ва баъди иртифоъи алшк ,у лзлки лои иўсФ ба албории ҷли ҷалола . Раби Алъоламин дарин оят ва дар садри сӯраи луқмони намозу зкоаҳу имон ба растохез бегумон дар як низом кард қароини якдигар , аз баҳри он ки он қавм ба растохези яқин набуданд мегаравиданд гиравидании гумон омиғ мегуфтанд мо надарӣ мо алсоъаҳ ? ан назанн алои зно ва мо нҳн бмстиқнин гуфтанд мо ндонем ки ин растохез чисту ҳол он чунаст , занн мебарем ва ба яқин намедонем . Аллоҳи таъолӣ бе гумони барин шарт кард ва бо намозу зкоаҳ қарина кард .

هُمْ یُوقِنُونَ الیقین ضرب من العلم، یحصل بعد النّظر و الاستدلال. و بعد ارتفاع الشّک، و لذلک لا یوصف به البارئ جلّ جلاله. ربّ العالمین درین آیت و در صدر سوره لقمان نماز و زکاة و ایمان به رستاخیز بی‌گمان در یک نظام کرد قراین یکدیگر، از بهر آن که آن قوم به رستاخیز یقین نبودند می‌گرویدند گرویدنی گمان آمیغ می‌گفتند ما ندری ما الساعة؟ ان نظنّ الّا ظنّا و ما نحن بمستیقنین گفتند ما ندانیم که این رستاخیز چیست و حال آن چونست، ظن می‌بریم و به یقین نمی‌دانیم. اللَّه تعالی بی گمان برین شرط کرد و با نماز و زکاة قرینه کرد.

Аҳли маъонӣу худовандон таҳқиқ гуфтанд бноءи тартиби ин ҳар ду оят бар тақсим имонаст аз баҳри онкии имони ду қисмаст аввал шинохтани роҳи дайну асбоби равиш дар он бшнохтну талаби всилти ҳақ кардану ҳўи алмшори илайҳи бқўлаҳи таъолии адъи إлии сиблати рбки болҳкмаҳу бқўлаҳу абтғўои إлиаҳи алўсилаҳ . Қисми дигар аз худ бархестанаст , ва дар роҳи дайни брФтн , ва расӣданро бкўшидну ҳўи алмшори илайҳи бқўлаҳу ҷоҳдўои фии аллоҳи ҳақи ҷиҳодау бқўлаҳи ҳзаҳи сиблатии أдъўои إлии аллоҳ .

اهل معانی و خداوندان تحقیق گفتند بناء ترتیب این هر دو آیت بر تقسیم ایمانست از بهر آنکه ایمان دو قسم است اول شناختن راه دین و اسباب روش در آن بشناختن و طلب وسیلت حق کردن و هو المشار الیه بقوله تعالی ادْعُ إِلی‌ سَبِیلِ رَبِّکَ بِالْحِکْمَةِ و بقوله وَ ابْتَغُوا إِلَیْهِ الْوَسِیلَةَ. قسم دیگر از خود برخاستن است، و در راه دین برفتن، و رسیدن را بکوشیدن و هو المشار الیه بقوله وَ جاهِدُوا فِی اللَّهِ حَقَّ جِهادِهِ و بقوله هذِهِ سَبِیلِی أَدْعُوا إِلَی اللَّهِ.

Қисми аввали сифати он муъминонаст ки дар ояти аввали зикр эшон рафт яъне ки ба шаҳодати забону ибодати арқони роҳ дайн бишнохтанду талаб всилт карданд . Қисми дувум сифат эшонаст ки дар ояти дувуми васфи улҳоли имон эшон кард ки ҳақоиқи оёти танзили бдонстнд ,у завқи он бёФтнд то дар равиш омаданду бмқсди расиданд . Ҳамонаст ки раби Алъоламин дар васф эшон гуфту ҳдўои إлии алтиби ман алқўл ва ҷое дигар гуфт Фҳўи алии нури ман раба . Кутуби фии қлўбҳми алإимон . Ҳамонаст ки эшонро ваъдаи каромат ва савоб дод гуфт « ва ман иқтрФи ҳасана назд ?лаи фӣҳо ҳусно » .

قسم اول صفت آن مؤمنان است که در آیت اوّل ذکر ایشان رفت یعنی که به شهادت زبان و عبادت ارکان راه دین بشناختند و طلب وسیلت کردند. قسم دوم صفت ایشانست که در آیت دوم وصف الحال ایمان ایشان کرد که حقایق آیات تنزیل بدانستند، و ذوق آن بیافتند تا در روش آمدند و بمقصد رسیدند. همانست که رب العالمین در وصف ایشان گفت وَ هُدُوا إِلَی الطَّیِّبِ مِنَ الْقَوْلِ و جایی دیگر گفت فَهُوَ عَلی‌ نُورٍ مِنْ رَبِّهِ. کَتَبَ فِی قُلُوبِهِمُ الْإِیمانَ. همانست که ایشان را وعده کرامت و ثواب داد گفت «وَ مَنْ یَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فِیها حُسْناً».

Сами қоли таъолии أўлӣки алии ҳудои ман рбҳм эй савобу ҳақ ва ҳаҷааст .

ثمّ قال تعالی أُولئِکَ عَلی‌ هُدیً مِنْ رَبِّهِمْ ای صواب و حق و حجّة است.

Ва أўлӣки ҳам алмФлҳўн эй албоқўни фии алнъими алмқим , адркўои мо тлбўо ,у наҷвои ман шар мо манеҳ ҳрбўо .

وَ أُولئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ ای الباقون فی النّعیم المقیم، ادرکوا ما طلبوا، و نجوا من شرّ ما منه هربوا.

Флҳу фалоҳ кноитаст аз бақоу берун омадан , ва ба кома расӣдан ,у пояндаи мондан , мегуяд эшон ки бойен сифатанд ба рост роҳӣанд , ва бар равшаноӣ , ва он синф авваланд ки аз имон дар қисм авваланду أўлӣки ҳам алмФлҳўни синф сонӣанд ки пирӯз омаданд ва аз ҳар чаҳ метарсиданд эмини гаштанд , ва ба нозу Наими ҷовидони расиданд .

فلح و فلاح کنایت است از بقا و بیرون آمدن، و به کامه رسیدن، و پاینده ماندن، می‌گوید ایشان که باین صفت‌اند به راست راهی‌اند، و بر روشنایی، و آن صنف اول‌اند که از ایمان در قسم اول اند وَ أُولئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ صنف ثانی‌اند که پیروز آمدند و از هر چه می‌ترسیدند ایمن گشتند، و به ناز و نعیم جاویدان رسیدند.

Ин хутба китобасту офарин бар гиравидагон ,у сифати имони эшон ,у хабар додан аз саранҷоми кори эшон дар он ҷаҳон .

این خطبه کتاب است و آفرین بر گرویدگان، و صفت ایمان ایشان، و خبر دادن از سرانجام کار ایشان در آن جهان.