Қавлаи таъолӣу зллнои алайкуми алғмоми алоиаҳи ишорати блтФ ва карам худовандӣаст ,у меҳрбонӣ ӯ бар бандагони чнонстӣ ки раби Алъоламин миФрмоид ки эй бечораи фарзанди одам чаро на вои ман дӯстӣ кунӣ ки сазовори дӯстии манам ? чаро на вои ман бозор кунӣ ки ҷаводу мФзли манам ? чаро вои ман мъомлти дрнгирӣ ки бахшанда фарохи бахши манам ? на раҳмати мо тангаст на неъмат аз каси дареғ , яке дрнгр то во банӣ Исроил чаҳ кардам ва чанд неъмат бар эшон рехтам , ва чун навохт худ баришон ниҳодам дар он биёбони тӣаи пас аз он ки печиданд ва нофармонӣ карданд , эшонро зойеъ фурӯ нагузоштам , меғро фармон додам то бар сари эшон сояи афканд , бодро фармудам то мурғи бирён дар дасти эшон ниҳод , абрро фармудам то таранҷибину ангабин боишон фурӯ борид , амӯди нурро фармудам то дар шабӣ ки маҳтоб набӯд эшонро равшаноӣ медод , кӯдак ки аз модар дар вуҷӯд омадӣ дар он биёбони тӣа бо дастии ҷома ки вайро дар боист буд дар вуҷӯд омадӣ , чунонк кӯдак май болейдии ҷома бо ваии миболидӣ , на куҳан шудӣ он ҷома бар вай на шӯх гирифтӣ , дар ҳоли зиндагии зинати вай будӣ ва дар ҳоли мурдагии кафани вай будӣ , чаҳ неъматаст ки ман баришон нрихтм ! чаҳ навохтаст ки ман баришон наниҳодам ! эшон худ қадар мо надонистанду шукри неъмати мо нгзорднд . эй бечораи туро ҳечкас нахонд чунонк мо хонем , чун ки биёеи ҳечкас туро чунон нахирад чунон ки мо харем , чун ки худро бифурӯшӣ дигарон беайб харанд ва мо бо айб харем , дигарон бо вафо хонанд ва мо бо ҷафо хонем , агар ба перонаи сари бози оеи ҳамаи мамлакатро бҳрмти бёроӣим , ва агар бънФўони шабоби ҳадиси мо гӯйии фардои брстохизи туро дар паноҳ худ гирем .

قوله تعالی وَ ظَلَّلْنا عَلَیْکُمُ الْغَمامَ الآیة اشارت بلطف و کرم خداوندیست، و مهربانی او بر بندگان چنانستی که رب العالمین میفرماید که ای بیچاره فرزند آدم چرا نه وا من دوستی کنی که سزاوار دوستی منم؟ چرا نه وا من بازار کنی که جواد و مفضل منم؟ چرا وا من معاملت درنگیری که بخشنده فراخ بخش منم؟ نه رحمت ما تنگ است نه نعمت از کس دریغ، یکی درنگر تا وا بنی اسرائیل چه کردم و چند نعمت بر ایشان ریختم، و چون نواخت خود بریشان نهادم در آن بیابان تیه پس از آن که پیچیدند و نافرمانی کردند، ایشان را ضایع فرو نگذاشتم، میغ را فرمان دادم تا بر سر ایشان سایه افکند، باد را فرمودم تا مرغ بریان در دست ایشان نهاد، ابر را فرمودم تا ترنجبین و انگبین بایشان فرو بارید، عمود نور را فرمودم تا در شبی که مهتاب نبود ایشان را روشنایی میداد، کودک که از مادر در وجود آمدی در آن بیابان تیه با دستی جامه که وی را در بایست بود در وجود آمدی، چنانک کودک می‌بالیدی جامه با وی میبالیدی، نه کهن شدی آن جامه بر وی نه شوخ گرفتی، در حال زندگی زینت وی بودی و در حال مردگی کفن وی بودی، چه نعمت است که من بریشان نریختم! چه نواخت است که من بریشان ننهادم! ایشان خود قدر ما ندانستند و شکر نعمت ما نگزاردند. ای بیچاره ترا هیچکس نخواند چنانک ما خوانیم، چون که بیایی هیچکس ترا چنان نخرد چنان که ما خریم، چون که خود را بفروشی دیگران بی عیب خرند و ما با عیب خریم، دیگران با وفا خوانند و ما با جفا خوانیم، اگر به پیرانه سر باز آیی همه مملکت را بحرمت بیارائیم، و اگر بعنفوان شباب حدیث ما گویی فردا برستاخیز ترا در پناه خود گیریم.

Ва إзи қлнои адхлўои ҳзаҳи алқриаҳ аз рӯй ишорати қарияи ӣнҷо эҳтимол кунад ки ҳарим илмаст ,у ҳаҷари шариъат , чунонк Мустафо ъ аз рӯй ишорати худро гуфт « анои Мадинаи алълму алии бобаҳо »

وَ إِذْ قُلْنَا ادْخُلُوا هذِهِ الْقَرْیَةَ از روی اشارت قریه اینجا احتمال کند که حریم علم است، و حجر شریعت، چنانک مصطفی ع از روی اشارت خود را گفت‌ «انا مدینة العلم و علی بابها»

Адхлўои ҳзаҳ алқриаҳ мегуяд бҳҷри шариъати дроӣиду илму амал бар вифқи шариъат бакор доред . Фклўои минҳои ҳайси шӣтми рғдо ва дар илму амали айшии ҳнӣу Наими ҷовдона бадаст оред , имрӯзи талхӣ муҷоҳидат чашид то фардои мива биҳишт хуред .

ادْخُلُوا هذِهِ الْقَرْیَةَ میگوید بحجر شریعت درآئید و علم و عمل بر وفق شریعت بکار دارید. فَکُلُوا مِنْها حَیْثُ شِئْتُمْ رَغَداً و در علم و عمل عیشی هنی و نعیم جاودانه بدست آرید، امروز تلخی مجاهدت چشید تا فردا میوه بهشت خورید.

Ва адхлўои албоби сҷдо дар роҳи дайн бар истиқомати равед ва бо хузўъ ва хушўъ бошед , ва ҳар кориро аз дар дайн худ дароваред то бмқсд расед ,у ҳўи алмшори илайҳи бқўлаҳи таъолӣу أтўои албиўти ман أбўобҳо . Он гуҳ гуфту қўлўои ҳтаҳ ишоратаст бостғФору тазаррӯъу дуоу гуфтан ки бори худоёи ҳти ъно знўбно ҳамонаст ки ҷой дигар гуфт рбнои ағФри лнои знўбноу إсроФнои фии أмрноу ҷой дигар гуфт ФоғФри лнои знўбноу куфри ънои сиӣотноу тўФнои маъаи алأброр .

وَ ادْخُلُوا الْبابَ سُجَّداً در راه دین بر استقامت روید و با خضوع و خشوع باشید، و هر کاری را از در دین خود درآورید تا بمقصد رسید، و هو المشار الیه بقوله تعالی وَ أْتُوا الْبُیُوتَ مِنْ أَبْوابِها. آن گه گفت وَ قُولُوا حِطَّةٌ اشارت است باستغفار و تضرع و دعا و گفتن که بار خدایا حطّ عنا ذنوبنا همانست که جای دیگر گفت رَبَّنَا اغْفِرْ لَنا ذُنُوبَنا وَ إِسْرافَنا فِی أَمْرِنا و جای دیگر گفت فَاغْفِرْ لَنا ذُنُوبَنا وَ کَفِّرْ عَنَّا سَیِّئاتِنا وَ تَوَفَّنا مَعَ الْأَبْرارِ.

Ва إзи астсқии Мӯсои лқўмаҳи алоиаҳ чанд фарқаст миёни Мӯсоу исоу Муҳамади Мустафо . Мӯсои қавми худро оби хост чунонк гуфту إзи астсқии Мӯсои лқўмаҳи исои қавми худро нони хост чунонк гуфт « أнзли ълинои моидаи ман алсмоء » бози Мустафо ъ садру бадари ҷаҳон , чароғи замину осмон , на оби хост на нон , балки раҳмати хосту ғуфрон , чунонк аллоҳ гуфт ғФронки рбнои Мӯсоро гуфт чаҳ хоҳӣ гуфт оби равон аз санги Сафавон , исоро гуфт чаҳ хоҳӣ ? гуфт хон бирён фиристод аз осмон . Сайиди кунинро гуфт ту чаҳ хоҳӣ ? гуфт раҳмату ғуфрон аз худованди меҳрбон .

وَ إِذِ اسْتَسْقی‌ مُوسی‌ لِقَوْمِهِ الآیة چند فرق است میان موسی و عیسی و محمد مصطفی. موسی قوم خود را آب خواست چنانک گفت وَ إِذِ اسْتَسْقی‌ مُوسی‌ لِقَوْمِهِ عیسی قوم خود را نان خواست چنانک گفت «أَنْزِلْ عَلَیْنا مائِدَةً مِنَ السَّماءِ» باز مصطفی ع صدر و بدر جهان، چراغ زمین و آسمان، نه آب خواست نه نان، بلکه رحمت خواست و غفران، چنانک اللَّه گفت غُفْرانَکَ رَبَّنا موسی را گفت چه خواهی گفت آب روان از سنگ صفوان، عیسی را گفت چه خواهی؟ گفت خوان بریان فرستاد از آسمان. سیّد کونین را گفت تو چه خواهی؟ گفت رحمت و غفران از خداوند مهربان.

Чун Мӯсои об хост гуфт ё Мӯсо аз чун манӣ об хоҳанд ? онки сангу Асо бар санги зану мурод худ баргир . Чун исои нони хост . Гуфт ё исо аз чун манӣ нон хоҳанд ? фармон дод ба Ҷабраил то гарда чанду лухтии бирён бар хон ниҳод ва боишон фиристод , гуфт ё исои мурод худ баргир . Чун навбати бмҳтр олам расед , шаби қурбу каромат ки ӯро ҳозир карданд гуфт эй дӯсти мо меҳмони омадаи дандони музд чаҳ хоҳӣ ?

چون موسی آب خواست گفت یا موسی از چون منی آب خواهند؟ آنک سنگ و عصا بر سنگ زن و مراد خود برگیر. چون عیسی نان خواست. گفت یا عیسی از چون منی نان خواهند؟ فرمان داد به جبرئیل تا گرده چند و لختی بریان بر خوان نهاد و بایشان فرستاد، گفت یا عیسی مراد خود برگیر. چون نوبت بمهتر عالم رسید، شب قرب و کرامت که او را حاضر کردند گفت ای دوست ما مهمان آمده دندان مزد چه خواهی؟

Гуфт ғФронки рбнои аллоҳ таъолӣ гуфт эй дӯсти мо ҳоли уммати ту аз се берун нест : ё мутӣъонанд , ё осӣон , ё муштоқон : агар ъосённди раҳмати ман эшонро , ва агар мтиъоннди биҳишти ман эшонро , ва агар мштоқоннди дидору рзоءи ман эшонро , Мустафо гуфт ъ худовандо муроди эшон нақдӣ бидодӣ аз он ман дар таваққуф наҳодӣ ! гуфт эй дӯсти мо эшон ҳоҷат ки хостанд аз баҳри уммат худ хостанду уммати эшон ҳамон буданд ки ҳозир буданд муроди худ бёФтнд , ту ончӣ мехоҳӣ аз баҳр уммат мехоҳӣу уммат ту мутафарриқанд то қиём алсоъаҳ хоҳанд буду даъвату пайғомбарии ту ҳамеша пайваста хоҳад буд , рӯзи растохези ҳамаро ҷамъ кунаму ҳамаро аз дӯзах озод кунам , ҳамаро бадӣдори худ шод кунам , ҳамаро либоси каромати пӯшонам , ҳамаро бзиўри инси бёроим , ки эшон беҳина умматанд , як дил ва як қасд ва як ҳимматанд ,у إни ҳзаҳи أмткми أмаҳи воҳида на чун банӣ Исроил ки аз парокандагӣ ки буданд ҳам дар дил ва ҳам дар қасд ва ҳам дар ҳиммат , дар дайни бмъбўдии ягона меақтсор накарданд мегуфтанд аҷъли лнои ?илҳо кмолҳми ?алаа ва дар дунёи бики таом қаноат накарданд гуфтанд ё Мӯсо лн насабр алии таоми воҳид . Ва фии маъноаи аншд .

گفت غُفْرانَکَ رَبَّنا اللَّه تعالی گفت ای دوست ما حال امّت تو از سه بیرون نیست: یا مطیعان‌اند، یا عاصیان، یا مشتاقان: اگر عاصیانند رحمت من ایشان را، و اگر مطیعانند بهشت من ایشان را، و اگر مشتاقانند دیدار و رضاء من ایشان را، مصطفی گفت ع خداوندا مراد ایشان نقدی بدادی از آن من در توقف نهادی! گفت ای دوست ما ایشان حاجت که خواستند از بهر امت خود خواستند و امّت ایشان همان بودند که حاضر بودند مراد خود بیافتند، تو آنچه میخواهی از بهر امت میخواهی و امّت تو متفرقند تا قیام الساعة خواهند بود و دعوت و پیغامبری تو همیشه پیوسته خواهد بود، روز رستاخیز همه را جمع کنم و همه را از دوزخ آزاد کنم، همه را بدیدار خود شاد کنم، همه را لباس کرامت پوشانم، همه را بزیور انس بیارایم، که ایشان بهینه امّت‌اند، یک دل و یک قصد و یک همت اند، وَ إِنَّ هذِهِ أُمَّتُکُمْ أُمَّةً واحِدَةً نه چون بنی اسرائیل که از پراکندگی که بودند هم در دل و هم در قصد و هم در همت، در دین بمعبودی یگانه می اقتصار نکردند می‌گفتند اجعل لنا الها کمالهم آلهة و در دنیا بیک طعام قناعت نکردند گفتند یا مُوسی‌ لَنْ نَصْبِرَ عَلی‌ طَعامٍ واحِدٍ. و فی معناه انشد.

Ва гуфтаанд зикри Асо дар оят ишоратаст бсёсти шаръӣ , кқўлаҳ ъ лои трФъи ъсоки ани аҳлк ва араб гуяд шқи фалони алъсои азои харҷи ани алсёсаҳи алмшрўъаҳ . Ва ҳаҷар ишоратаст ба банӣ Исроил аз онки раби Алъоламин дилҳои эшон бо санг баробар кард ва гуфт Фҳии колҳҷораҳи أўи أшди қсўаҳ яъне ки Мӯсои хост то банӣ Исроилро бо ҳам орад ва эшонро бар роҳ истиқомат дорад , мудовое талаб кард . Аз баҳри эшон ки бҳмгон бирасад ҳам оламро ва ҳам ҷоҳилро , ва эшонро фоида диҳад бар умум ҳамчунонк борон фоида диҳад бар умуми бқътҳоро ҳам ободон ва ҳам ғайри он . Раби Алъоламин Мӯсоро гуфт эшонро бтозёнаҳи шариъат сиёсат кун ва бар илму амали дор , он илму амал ки ҷумлаи арқони ислом ва имон бидон боз гардад , ва он дувоздаҳ хислатаст , ки Мустафо ъ дар он хабари маърӯф баён кард , шаш хислат аз он бноء исломаст : яке иқрори бўҳдонити аллоҳ , дигари исботи набуввати Мустафои сдигри намоз кардан , чаҳоруми зкоаҳ додан , панҷуми рӯзаи доштан , шашуми ҳаҷ кардан . Ва шаш хислат аз он бноء имонаст : яке имон додани биллоҳи ҷли ҷалола , дигари имони бФрштгони сдигри имони бктобҳои худованд , чаҳоруми брсўлони вай , панҷуми бурузи қиёмат , шашуми имон бақадр , он дувоздаҳ чашма ки дарин оят гуфт ишоратаст бойени дувоздаҳ рукн ки бноءи ислом ва имонасту аллоҳи аълам .

و گفته‌اند ذکر عصا در آیت اشارت است بسیاست شرعی، کقوله ع لا ترفع عصاک عن اهلک و عرب گوید شقّ فلان العصا اذا خرج عن السیاسة المشروعة. و حجر اشارتست به بنی اسرائیل از آنک رب العالمین دلهای ایشان با سنگ برابر کرد و گفت فَهِیَ کَالْحِجارَةِ أَوْ أَشَدُّ قَسْوَةً یعنی که موسی خواست تا بنی اسرائیل را با هم آرد و ایشان را بر راه استقامت دارد، مداوایی طلب کرد. از بهر ایشان که بهمگان برسد هم عالم را و هم جاهل را، و ایشان را فایده دهد بر عموم همچنانک باران فایده دهد بر عموم بقعتها را هم آبادان و هم غیر آن. رب العالمین موسی را گفت ایشان را بتازیانه شریعت سیاست کن و بر علم و عمل دار، آن علم و عمل که جمله ارکان اسلام و ایمان بدان باز گردد، و آن دوازده خصلت است، که مصطفی ع در آن خبر معروف بیان کرد، شش خصلت از آن بناء اسلامست: یکی اقرار بوحدانیت اللَّه، دیگر اثبات نبوت مصطفی سدیگر نماز کردن، چهارم زکاة دادن، پنجم روزه داشتن، ششم حج کردن. و شش خصلت از آن بناء ایمان است: یکی ایمان دادن باللّه جل جلاله، دیگر ایمان بفرشتگان سدیگر ایمان بکتابهای خداوند، چهارم برسولان وی، پنجم بروز قیامت، ششم ایمان بقدر، آن دوازده چشمه که درین آیت گفت اشارتست باین دوازده رکن که بناء اسلام و ایمان است و اللَّه اعلم.