Қавлаи таъолӣ :у лақади ълмтми алоиаҳ , ибн аббос гуфт худои ъзу ҷли ҷуҳудонро таъзими рӯз одина фармуд чунонк мусулмонро фармуд , пас эшон мухолифат карданду рӯзи шанбе ихтиёр карданд ва онро муаззам доштанду фармони ҳақи биҷои бгзоштнд , аллоҳи таъолии дарин рӯзи шанбеи кор баришон сахт фаро гирифт , то ҳар чаҳ эшонро бадӣгари рӯзҳо ҳалоласт аз касб кардану сози маишати сохтани дарин рӯз баришон ҳаром кард , акнӯн эшон таъзими ин рӯз биҷой меоранд ва музд бидон нстоннд аз ҷиҳати адами таъзими рӯзи ҷумъа , ва агар нофармонӣ кунанд бъқўбт расанд .

قوله تعالی: وَ لَقَدْ عَلِمْتُمُ الآیه، ابن عباس گفت خدای عز و جل جهودان را تعظیم روز آدینه فرمود چنانک مسلمان را فرمود، پس ایشان مخالفت کردند و روز شنبه اختیار کردند و آن را معظّم داشتند و فرمان حق بجای بگذاشتند، اللَّه تعالی درین روز شنبه کار بریشان سخت فرا گرفت، تا هر چه ایشان را بدیگر روزها حلال است از کسب کردن و ساز معیشت ساختن درین روز بریشان حرام کرد، اکنون ایشان تعظیم این روز بجای میآرند و مزد بدان نستانند از جهت عدم تعظیم روز جمعه، و اگر نافرمانی کنند بعقوبت رسند.

Дар баъзе ривоёт овардаанд ки Довӯд ъ мардиро дид рӯзи шанбе ки ҳизум бар пушт дошт бифармуд то ӯро бурдор карданд . Ва раби алъзаҳи ҷли ҷалола аз аҳд гирифтан баришон дар таъзими рӯзи шанбе хабар медиҳад ва мегуяду қлнои ?лаами лои тъдўои фии алсбти эшонро гуфтем дар рӯзи шанбе аз андоза дар магзаред , ва касб макунед ки он бар шумо ҳаромаст ,у касби эшон моҳӣ гирифтан буд . Рӯзи шанбеи моҳёни дарёи ҷумла бар рӯй об меомаданд , ва хартумҳои хеш берун мекарданд ва рӯзҳои дигари бқъри дарё пинҳон мешуданд . Ва злки фии қавлаи таъолии إзи тأтиҳми ҳитонҳми явми сбтҳми шръоу явми лои исбтўни лои тأтиҳм , пас эшон ҳиялат сохтанду гирди дарёи ҳавзҳо фурӯи бурданд ва аз дарё ҷӯйҳо бидон кушоданд , то рӯзи шанбеи дарё мавҷ задӣу моҳёнро дар он ҳавз кардӣ , пас нтўонстндии Фобирўн шудан , ки оби андари ҳавзҳо андак будӣу роҳи он баста , пас рӯзи якшанбеи он моҳён берун мекарданд .

در بعضی روایات آورده‌اند که داود ع مردی را دید روز شنبه که هیزم بر پشت داشت بفرمود تا او را بردار کردند. و رب العزة جل جلاله از عهد گرفتن بریشان در تعظیم روز شنبه خبر میدهد و میگوید وَ قُلْنا لَهُمْ لا تَعْدُوا فِی السَّبْتِ ایشان را گفتیم در روز شنبه از اندازه در مگذرید، و کسب مکنید که آن بر شما حرام است، و کسب ایشان ماهی گرفتن بود. روز شنبه ماهیان دریا جمله بر روی آب می‌آمدند، و خرطومهای خویش بیرون میکردند و روزهای دیگر بقعر دریا پنهان می‌شدند. و ذلک فی قوله تعالی إِذْ تَأْتِیهِمْ حِیتانُهُمْ یَوْمَ سَبْتِهِمْ شُرَّعاً وَ یَوْمَ لا یَسْبِتُونَ لا تَأْتِیهِمْ، پس ایشان حیلت ساختند و گرد دریا حوضها فرو بردند و از دریا جویها بدان گشادند، تا روز شنبه دریا موج زدی و ماهیان را در آن حوض کردی، پس نتوانستندی فابیرون شدن، که آب اندر حوضها اندک بودی و راه آن بسته، پس روز یکشنبه آن ماهیان بیرون میکردند.

Ва гуфтаанд зсҳо низ дар дарё мегузоштанд то моҳӣ дар он афтодӣ , онкии ҳам чунон фурӯ гузошта устувор мекарданд то рӯзи якшанбеи рӯзгорӣ дар он буданд ,у раби алъзаҳи эшонро фаро мегузошт , то дилҳои эшон сахт шуд ва бар нофармонӣ далер шуданд . Пас раби Алъоламин эшонро фаро гирифт ва уқубат фиристод . Ва ҳамонаст ки Мустафо ъ гуфт ани аллоҳи имҳли алзолм ҳатто азои ахзаи лами иФлтаҳ , сами қрأу кзлки أхзи рбки إзои أхзи алқрӣу ҳаии золимаи ибн аббос гуфт : ҷумлаи аҳли он шаҳри ҳафтод ҳазор буданду баса гуруҳ шуданд : гуруҳе нофармонӣ карданд ва аз таъзими рӯзи шанбеи даст боз доштанд ,у фисқу фуҷуру хурраму змри дарин рӯз пеш гирифтанд , ваъид худ сохтанд ,у қавмии эшонро наҳй мекарданду бъқўбт май трсониднд ва бидон ризои нмидоднд , ва се дигар хомӯш буданд , на худ мекарданд ва на эшонро мебоз заданд . Ибн аббос гуфт наҷай алноҳўну ҳлки алмстодўну лои адрии мо феъли болсоктин .

و گفته‌اند ضصّها نیز در دریا میگذاشتند تا ماهی در آن افتادی، آنکه هم چنان فرو گذاشته استوار میکردند تا روز یکشنبه روزگاری در آن بودند، و رب العزة ایشان را فرا میگذاشت، تا دلهای ایشان سخت شد و بر نافرمانی دلیر شدند. پس رب العالمین ایشان را فرا گرفت و عقوبت فرستاد. و همانست که مصطفی ع گفت ان اللَّه یمهل الظالم حتی اذا اخذه لم یفلته، ثم قرأ وَ کَذلِکَ أَخْذُ رَبِّکَ إِذا أَخَذَ الْقُری‌ وَ هِیَ ظالِمَةٌ ابن عباس گفت: جمله اهل آن شهر هفتاد هزار بودند و بسه گروه شدند: گروهی نافرمانی کردند و از تعظیم روز شنبه دست باز داشتند، و فسق و فجور و خرم و زمر درین روز پیش گرفتند، وعید خود ساختند، و قومی ایشان را نهی میکردند و بعقوبت می ترسانیدند و بدان رضا نمیدادند، و سه دیگر خاموش بودند، نه خود میکردند و نه ایشان را می‌باز زدند. ابن عباس گفت نجی الناهون و هلک المصطادون و لا ادری ما فعل بالساکتین.

Аммо масаълаи ҳиялат дар шаръиёти уламо дар он мухталифанд . Асҳоби раъии алии алотлоқ раво доранд сохтани ҳиялат то ҳаромӣ ҳалол гардонанд , азинҷо гуфт абӯи Юсуфи қозӣ аз асҳоби эшон ки мо нқмўои ълинои алои анои ҷӣнои илои ашёъи ҳароми Фоҳтлно ҳатто сорти ҳлоло . Ва молику асҳоби вай албата ба ҳеҷ ваҷҳи ҳиялат раво надоранд то мҳзўрӣ ҳалол гардонанду мазҳаби эмоми Аҳмад ҳаминаст ва гуфт агар касе савганд ёд кунад ки бо фалони кас сухан нагӯям пас бо вай нависад савганд дурӯғ кард ,у куффорат лозим омад , ки ин нбштни ҳиялати он сухан гуфтанаст :у ҳиялат мамнӯъаст . Аз Оиша пурседанд ки чаҳ гӯйӣ дар муҳаррам ки гӯшти сайд дар дег наад ва аз он тбих созад , пас гуяд анои лои окли аллҳму окли алмрқаҳи Фқолти Оиша аммо соҳиби алмрқаҳи феълӣаи лаънаи аллоҳ . Аммо мазҳаби шофиӣу атбоъ вай онаст ки бакории мубоҳи бмбоҳ расӣдан ҷоӣзаст ,у ҳиялат дар он раво . Аммо бчизии муҳаррами бмбоҳ расӣдан раво несту ҳиялат дар он ботиласт , ки айни ҳароми бҳилт ҳалол нашавад , на бинӣ ки бар банӣ Исроили моҳӣ гирифтани босли ҳаром буд , на чунон ки бар сифатии ҳаром буд ва бар сифатии ҳалол . То бар он сифат ки ҳалол будӣ ҳиялат кардандӣу бадасти оўрдндӣ , балки айни он муҳаррам буд лои ҷурм ҳар ҳиялат ки сохтанд он таҳрим бар брнхосту уқубат боишон фурӯ омад , ки эшон бчизии муҳаррами мубоҳ талаб мекарданд , ва ин чунин ҳиялат раво нест .

اما مسئله حیلت در شرعیات علما در آن مختلف‌اند. اصحاب رأی علی الاطلاق روا دارند ساختن حیلت تا حرامی حلال گردانند، ازینجا گفت ابو یوسف قاضی از اصحاب ایشان که ما نقموا علینا الا انّا جئنا الی اشیاء حرام فاحتلنا حتی صارت حلالا. و مالک و اصحاب وی البته به هیچ وجه حیلت روا ندارند تا محظوری حلال گردانند و مذهب امام احمد همین است و گفت اگر کسی سوگند یاد کند که با فلان کس سخن نگویم پس با وی نویسد سوگند دروغ کرد، و کفّارت لازم آمد، که این نبشتن حیلت آن سخن گفتن است: و حیلت ممنوع است. از عایشه پرسیدند که چه گویی در محرم که گوشت صید در دیگ نهد و از آن طبیخ سازد، پس گوید انا لا آکل اللحم و آکل المرقة فقالت عایشه اما صاحب المرقة فعلیه لعنة اللَّه. اما مذهب شافعی و اتباع وی آنست که بکاری مباح بمباح رسیدن جائز است، و حیلت در آن روا. اما بچیزی محرّم بمباح رسیدن روا نیست و حیلت در آن باطل است، که عین حرام بحیلت حلال نشود، نه بینی که بر بنی اسرائیل ماهی گرفتن باصل حرام بود، نه چنان که بر صفتی حرام بود و بر صفتی حلال. تا بر آن صفت که حلال بودی حیلت کردندی و بدست آوردندی، بلکه عین آن محرم بود لا جرم هر حیلت که ساختند آن تحریم بر برنخاست و عقوبت بایشان فرو آمد، که ایشان بچیزی محرّم مباح طلب میکردند، و این چنین حیلت روا نیست.

Ва ба қоли алшоФъӣ .

و به قال الشافعی.

Қавлаи таъолӣу лақади ълмтми аллазӣнаи аътдўои мнкми фӣ алсбт гуфтаанд ин хитоб бо он ҷуҳудонаст ки дар аҳди расӯл худо буданд . Мегуяд нек донед шумо аҳволи падарону аслофи шумо ки нофармонӣ карданд ва аз андоза дар гузаштанд , пас аз онки эшонро гуфта буданд лои тъдўои фии алсбт . Ва ин қисса дар аҳди Довӯд пайғомбар рафт . Ва он қавми аҳл эла буданд пешини шаҳрӣ аз шаҳрҳои шом ки аз Мадинаи Мустафои бшоми раванди Довӯди дъоء бад кард баришон ва гуфт « аллоҳами ани ъбодки қади холФўои амрк ,у тркўои қўлк , Фоҷълҳми оя ва Маслан лхлқк » бори худоё , ин бандагони ту фармони ту бар кор нагирифтанд ,у паймон ту бишикастанд , эшонро нишоне кун миёни халқи худ бар сифатӣ ки дигарон бидон ибрат гиранд .

قوله تعالی وَ لَقَدْ عَلِمْتُمُ الَّذِینَ اعْتَدَوْا مِنْکُمْ فِی السَّبْتِ گفته‌اند این خطاب با آن جهودان است که در عهد رسول خدا بودند. میگوید نیک دانید شما احوال پدران و اسلاف شما که نافرمانی کردند و از اندازه در گذشتند، پس از آنک ایشان را گفته بودند لا تَعْدُوا فِی السَّبْتِ. و این قصه در عهد داود پیغامبر رفت. و آن قوم اهل ایله بودند پیشین شهری از شهرهای شام که از مدینه مصطفی بشام روند داود دعاء بد کرد بریشان و گفت «اللهم ان عبادک قد خالفوا امرک، و ترکوا قولک، فاجعلهم آیة و مثلا لخلقک» بار خدایا، این بندگان تو فرمان تو بر کار نگرفتند، و پیمان تو بشکستند، ایشان را نشانی کن میان خلق خود بر صفتی که دیگران بدان عبرت گیرند.

Раб Алъоламин гуфт Фқлнои ?лаами кўнўои қрдаҳи хосӣини эшонро гуфтем копӣон гардид хор ва бесухану навмеду давр аз раҳмати худованди ъзу ҷл . Чунин гӯйанд ки қавмии солеҳон ки дар миён эшон буданд ва онро бадал мункир буданд ва бзбон наҳй мекарданд аммо тағйири он ҳол наметавонистанд кард ки қӯтӣ ва шавкатӣ надоштанд , ин қавм ҷудоӣ гирифтанд азишон ,у деворӣ бар овараданд миён ҳар ду гуруҳ , тарсиданд ки агар азобӣ дар расад дар ҳама гирад . Хабар дурустаст аз Мустафои слии аллоҳи алайҳу ?алау силам

رب العالمین گفت فَقُلْنا لَهُمْ کُونُوا قِرَدَةً خاسِئِینَ ایشان را گفتیم کپیان گردید خوار و بی سخن و نومید و دور از رحمت خداوند عزّ و جل. چنین گویند که قومی صالحان که در میان ایشان بودند و آن را بدل منکر بودند و بزبان نهی میکردند اما تغییر آن حال نمی‌توانستند کرد که قوتی و شوکتی نداشتند، این قوم جدایی گرفتند ازیشان، و دیواری بر آوردند میان هر دو گروه، ترسیدند که اگر عذابی در رسد در همه گیرد. خبر درست است از مصطفی صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم‌

« мо ман қавми иъмли байни зҳрониҳми бмъосии аллоҳи ъзу ҷли Флми иғирўои алои аммаами аллоҳи бъзоб »

«ما من قوم یعمل بین ظهرانیهم بمعاصی اللَّه عز و جلّ فلم یغیروا الّا عمّهم اللَّه بعذاب»

Ва илайҳи алошораҳи бқўлаҳи таъолии конўои лои итноҳўни ани мункири Фълўаҳу қоли таъолии луи лои инҳоҳми алрбониўну алأҳбори ани қўлҳми алإсм . Ва қоли раҷули лобии ҳрираҳи ани алзолми лои изри ало нафса , Фқоли абӯи ҳрираҳу алзии нафаси абии ҳрираҳи бедаи ани алҳбории лимуати фии вкрҳоу ани алзби имўти фии ҷҳраҳи ман зулм банӣ одаму ани зайнаби ан алнабӣ слии аллоҳи алайҳу ?алау силами астиқзи иўмои ман нўмаҳи мҳмрои виҷҳа . Ва ҳўи иқўли лои илоҳи алои аллоҳи ?вили ллърби ман шари қади ақтрб . Фатҳи алиўми ман радами иأҷўҷу мأҷўҷ мисли ҳзаҳ ,у ақди тсъин , қолати зайнаб ё расӯли аллоҳи анҳлку Финои алсолҳўн . Қоли нъми азои ксри алхбс . »

و الیه الاشارة بقوله تعالی کانُوا لا یَتَناهَوْنَ عَنْ مُنکَرٍ فَعَلُوهُ و قال تعالی لَوْ لا یَنْهاهُمُ الرَّبَّانِیُّونَ وَ الْأَحْبارُ عَنْ قَوْلِهِمُ الْإِثْمَ. و قال رجل لابی هریرة انّ الظّالم لا یضر الا نفسه، فقال ابو هریرة و الذی نفس ابی هریرة بیده ان الحباری لیموت فی وکرها و ان الضّبّ یموت فی جحره من ظلم بنی آدم و عن زینب ان النبی صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم استیقظ یوما من نومه محمرّا وجهه. و هو یقول لا اله الا اللَّه ویل للعرب من شرّ قد اقترب. فتح الیوم من ردم یأجوج و مأجوج مثل هذه، و عقد تسعین، قالت زینب یا رسول اللَّه انهلک و فینا الصالحون. قال نعم اذا کثر الخبث.»

Рҷънои илои алқсаҳи рӯзӣ аз рӯзҳо он қавм ки аҳл салоҳ буданд аз хонаҳои хеш берун омаданд ва эшон ки аҳл фасод буданд аз ҷониби хеши дарвоза боз наниҳода буданд , ва низ ҳису ҳаракату овози қавм ки ҳар рӯз мешуниданд он рӯз нашуниданд . Мардӣ бар сар девор карданд нигараст даришон , ҳамаи копӣонро дид ки дар якдигар май афтоданд . Гуфтаанд дар тафсир ки ҳар чаҳ ҷавонон буданд копӣони гаштанд ва ҳар чаҳ перон буданд хнозир шуданд . Се рӯз бар он сифат буданд ва пас аз он ҳеҷ намонданд . Абди аллоҳ масъӯд гуфт аз Мустафои пурсидам ки ин копӣону хўгон аз насл ҷуҳудонанд .

رجعنا الی القصة روزی از روزها آن قوم که اهل صلاح بودند از خانه‌های خویش بیرون آمدند و ایشان که اهل فساد بودند از جانب خویش دروازه باز ننهاده بودند، و نیز حس و حرکت و آواز قوم که هر روز می‌شنیدند آن روز نشنیدند. مردی بر سر دیوار کردند نگرست دریشان، همه کپیان را دید که در یکدیگر می‌افتادند. گفته‌اند در تفسیر که هر چه جوانان بودند کپیان گشتند و هر چه پیران بودند خنازیر شدند. سه روز بر آن صفت بودند و پس از آن هیچ نماندند. عبد اللَّه مسعود گفت از مصطفی پرسیدم که این کپیان و خوگان از نسل جهودان‌اند.

Фқоли расӯли аллоҳи слии аллоҳи алайҳу ?алау силами ани аллоҳи ъзу ҷли лами илъни қўмои қти Фмсхҳми факони ?лаами насл ҳатто иҳлкм ,у локини ҳозои халқи кон , Флмои ғазаби аллоҳи алии алиҳўди мсхҳму ҷълҳми Маслан .

فقال رسول اللَّه صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم انّ اللَّه عز و جل لم یلعن قوما قطّ فمسخهم فکان لهم نسل حتی یهلکم، و لکن هذا خلق کان، فلمّا غضب اللَّه علی الیهود مسخهم و جعلهم مثلا.

Фҷълноҳо наколо мегуяд он уқубату масх дар он шаҳри он қавмро ибратӣ кардему Фзиҳтӣ , то ҳар ки онро шунӯд ё бинад баста монад аз чунин корӣ ки уқубаташ инаст . Накул банд пойаст , ва накӯл боз истоданаст аз рафтан дар корӣ ё суханӣ ,у бози нишастан аз иқрор , إни лдинои أнколоу аллоҳи أшди бأсоу أшди тнкило аз онаст .

فَجَعَلْناها نَکالًا میگوید آن عقوبت و مسخ در آن شهر آن قوم را عبرتی کردیم و فضیحتی، تا هر که آن را شنود یا بیند بسته ماند از چنین کاری که عقوبتش اینست. نکل بند پای است، و نکول باز ایستادن است از رفتن در کاری یا سخنی، و باز نشستن از اقرار، إِنَّ لَدَیْنا أَنْکالًا وَ اللَّهُ أَشَدُّ بَأْساً وَ أَشَدُّ تَنْکِیلًا از آن است.

Лмои байн идиҳо мегуяд ибратӣ кардем эшонро ки фаро пешанд яъне аҳли шом ва мо халафҳо ва эшон ки псоннд яъне аҳли Яман . Лмои байни идиҳо эй лломми алтитарӣ тлки алФрқаҳи алммсўхаҳ яъне умматиро ки ҳозир буданд ва эшонро май диданд ва мо халафҳо ва умматҳо ки пас азишон оянду қисса эшон бишинаванд . Ва қили ъқўбаҳи лмои мзии ман знўбҳму ибраи лмн бъдҳм мегуяд онро кардем то гуноҳони эшонро уқубат бошаду пасинонро ибрат бошад .

لِما بَیْنَ یَدَیْها میگوید عبرتی کردیم ایشان را که فرا پیش‌اند یعنی اهل شام وَ ما خَلْفَها و ایشان که پسانند یعنی اهل یمن. لِما بَیْنَ یَدَیْها ای للامم التی تری تلک الفرقة الممسوخة یعنی امتی را که حاضر بودند و ایشان را می‌دیدند وَ ما خَلْفَها و امتها که پس ازیشان آیند و قصّه ایشان بشنوند. و قیل عقوبة لما مضی من ذنوبهم و عبرة لمن بعدهم میگوید آن را کردیم تا گناهان ایشان را عقوبت باشد و پسینان را عبرت باشد.

Ва мавъизаи ллмтқин эй ллмؤмнини ман ҳзаҳи аломаҳ , Флои иФълўн мисли фаълаам ,у қили ман соири аломм .

وَ مَوْعِظَةً لِلْمُتَّقِینَ ای للمؤمنین من هذه الامة، فلا یفعلون مثل فعلهم، و قیل من سایر الامم.

Қавлаи таъолӣ . Ва إзи қоли Мӯсои лқўмаҳи إни аллоҳи иأмркми أни тзбҳўои бақара муфассирон гуфтанд мардӣ дар банӣ Исроили дарвеш буду аммаи зода тавонгар дошт бмироси аммаи зодаи худ шитофт , бшб рафту вайро бикушт ,у бсбтии дигар буд ва дар хонаи эшон биўкнд , бомдоди он сибти куштаи бегонаи диданд бар дар хеш ,у сибти ин куштаи марди хешро наёфтанд , ҷустанд ва бар дар бегонагон ёфтанд кушта , хусумат дар гирифтанд ӣнон гуфтанд ки марди хеш бар дар шумо кушта меёбем , ва эшон гуфтанд ки куштаи хеши бадари сарои мо овардед ва бар мо олудед , даст бслоҳ заданд , ва рӯй баҷанг овараданд , охир гуфтанд ки ваҳй пайвастаасту пайғомбари биҷой , биравӣ рӯем , бар Мӯсо омаданду қисса бар вай арза карданд .

قوله تعالی. وَ إِذْ قالَ مُوسی‌ لِقَوْمِهِ إِنَّ اللَّهَ یَأْمُرُکُمْ أَنْ تَذْبَحُوا بَقَرَةً مفسران گفتند مردی در بنی اسرائیل درویش بود و عمّه‌زاده توانگر داشت بمیراث عمه‌زاده خود شتافت، بشب رفت و وی را بکشت، و بسبطی دیگر بود و در خانه ایشان بیوکند، بامداد آن سبط کشته بیگانه دیدند بر در خویش، و سبط این کشته مرد خویش را نیافتند، جستند و بر در بیگانگان یافتند کشته، خصومت در گرفتند اینان گفتند که مرد خویش بر در شما کشته می‌یابیم، و ایشان گفتند که کشته خویش بدر سرای ما آوردید و بر ما آلودید، دست بسلاح زدند، و روی بجنگ آوردند، آخر گفتند که وحی پیوسته است و پیغامبر بجای، بروی رویم، بر موسی آمدند و قصه بر وی عرضه کردند.

Мӯсо гуфт : إни аллоҳи иأмркми أни тзбҳўои бақараи аллоҳи миФрмоиди шуморо ки говӣ мода бикашед . Ҷавоб доданд эшон أи ттхзнои ҳзўо аз ҷавоби ин хусумат дар гов чист ? моро май афсӯсгирӣ аз ҷафои корӣ ки буданду ғализи табъӣ . Чун ҳикмат дар он фармон надонистанд азоФти схрит бо пайғомбар карданд , то пайғомбар гуфт .

موسی گفت: إِنَّ اللَّهَ یَأْمُرُکُمْ أَنْ تَذْبَحُوا بَقَرَةً اللَّه میفرماید شما را که گاوی ماده بکشید. جواب دادند ایشان أَ تَتَّخِذُنا هُزُواً از جواب این خصومت در گاو چیست؟ ما را می‌افسوس گیری از جفا کاری که بودند و غلیظ طبعی. چون حکمت در آن فرمان ندانستند اضافت سخریت با پیغامبر کردند، تا پیغامبر گفت.

أъўзи биллоҳи أни أкўни ман алҷоҳлини ин схрити кори ҷоҳлонст ва ман фарёд хоҳам бхдоӣ ки кор ҷоҳилон кунам . Муфассирон гуфтанд ин он гуҳ буд ки ҳануз дар Миср буданд дарё ногузошта ,у ғарқи фиръавну касон ӯ нодида , пас азин қисса ҳо рафт ки шарҳи он биҷой хеш кардем .

أَعُوذُ بِاللَّهِ أَنْ أَکُونَ مِنَ الْجاهِلِینَ این سخریت کار جاهلانست و من فریاد خواهم بخدای که کار جاهلان کنم. مفسران گفتند این آن گه بود که هنوز در مصر بودند دریا ناگذاشته، و غرق فرعون و کسان او نادیده، پس ازین قصه‌ها رفت که شرح آن بجای خویش کردیم.

Қолўои адъи лнои рбки вҳб мнбаҳ гуфт : дар банӣ Исроили ҷавонӣ буд модар дошт ва он модарро навозанда буд бар дилу гӯш , ва бар ваии бору меҳрбону касби ваии он буд ки ҳар рӯзи пушта ҳизум биоварадӣу ббозори бФрўхтӣ , сулсӣ аз баҳоии он ҳизуми бсдқаҳи мидодӣ ,у сулсии худ бакор май барадӣ ,у сулсии бмодри мидодӣ чун шаб дар омадӣ он ҷавони шабро баса қисм наҳодӣ як қисми намозро ва як қисми хобро ва як қисм бар болин модар бинишастӣу тасбеҳу такбиру тҳлили вайро талқини микрдӣ , ки модар аз қиёми шаби оҷиз буд .

قالُوا ادْعُ لَنا رَبَّکَ وهب منبه گفت: در بنی اسرائیل جوانی بود مادر داشت و آن مادر را نوازنده بود بر دل و گوش، و بر وی بارّ و مهربان و کسب وی آن بود که هر روز پشته هیزم بیاوردی و ببازار بفروختی، ثلثی از بهای آن هیزم بصدقه میدادی، و ثلثی خود بکار می‌بردی، و ثلثی بمادر میدادی چون شب در آمدی آن جوان شب را بسه قسم نهادی یک قسم نماز را و یک قسم خواب را و یک قسم بر بالین مادر بنشستی و تسبیح و تکبیر و تهلیل وی را تلقین میکردی، که مادر از قیام شب عاجز بود.

Рӯзгории барин сифат мебуданд . Раби Алъоламин хост ки он ҷавонро бениёз кунаду баракати он бару некии Фроўии расонад . Абӯи ҳорӯн мдинӣ гуфт албри маъаи алўолдини мнсоаҳи фии улумру мсроаҳи фии алмолу муҳибаи фии алоҳл . Пас он ҷавон банӣ Исроил ки бо модари барин сифат буд дар ҳамаи ҷаҳон говӣ дошт , раби алъзаҳи тақдир чунон кард ки дар банӣ Исроили ъомилро бикуштанду кушандаи вай пинҳон шуд . Худои ъзу ҷли эшонро фармуд то изҳори он сарро говии зарди ранг , равшан , некӯ , на пер , ва на навзод , на фарсӯда , на кор шикаста бикашанд ва чунин гови ҳечкасро набӯд дар он вақти магари ин ҷавонро . Фиришта буи омад дар сӯрати одамӣ дар дашту вайро гуфт ин гов аз ту бихоҳанд хости куштанро бФрмони осмонӣу пайғоми худоӣ , онро ба мафруш бкм аз парии пӯсти ваии динор . Гуфт чунин кунам . Пас эшон бадали он гов наёфтанд ва аз ваии бхриднд , ва биппарӣ пӯсти он динор Фроўӣ доданд . Дарин қиссаи ду ҳикмат некӯаст , яке баракат бар бар модар дар ҳақи он ҷавон ки пайдо шуд . Дигари уқубати тънт ҷустан бар пайғомбар дар ҳақ банӣ Исроил ки бисёр мепурседанд ва мепечиданд .

روزگاری برین صفت می‌بودند. رب العالمین خواست که آن جوان را بی نیاز کند و برکت آن برّ و نیکی فراوی رساند. ابو هارون مدینی گفت البرّ مع الوالدین منساة فی العمر و مثراة فی المال و محبّة فی الاهل. پس آن جوان بنی اسرائیل که با مادر برین صفت بود در همه جهان گاوی داشت، رب العزة تقدیر چنان کرد که در بنی اسرائیل عامیل را بکشتند و کشنده وی پنهان شد. خدای عز و جل ایشان را فرمود تا اظهار آن سرّ را گاوی زرد رنگ، روشن، نیکو، نه پیر، و نه نوزاد، نه فرسوده، نه کار شکسته بکشند و چنین گاو هیچکس را نبود در آن وقت مگر این جوان را. فرشته بوی آمد در صورت آدمی در دشت و وی را گفت این گاو از تو بخواهند خواست کشتن را بفرمان آسمانی و پیغام خدای، آن را به مفروش بکم از پرّی پوست وی دینار. گفت چنین کنم. پس ایشان بدل آن گاو نیافتند و از وی بخریدند، و بپرّی پوست آن دینار فراوی دادند. درین قصه دو حکمت نیکوست، یکی برکت برّ بر مادر در حق آن جوان که پیدا شد. دیگر عقوبت تعنّت جستن بر پیغامبر در حق بنی اسرائیل که بسیار می‌پرسیدند و می‌پیچیدند.

Ва ани абии қуллобаи қоли қоли расӯли аллоҳи слии аллоҳи алайҳу ?алау силам : аёкму алтшдиди Фонмои ҳлки ман кони қблкми болтшдиди алии анФсҳм , Фшдди алайҳим , Фтлки бқоёҳми фии алсўомъу алдёр

و عن ابی قلابة قال قال رسول اللَّه صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم: ایاکم و التشدید فانّما هلک من کان قبلکم بالتشدید علی انفسهم، فشدّد علیهم، فتلک بقایاهم فی الصوامع و الدیار

Аз аввали эшонро бкштн говӣ фармуданд ҳар кадом ки бошад , ва эшон бтриқи тънти савол бисёр мекарданду раби Алъоламин бъқўбти он тънти кор баришон сахт кард .

از اول ایشان را بکشتن گاوی فرمودند هر کدام که باشد، و ایشان بطریق تعنّت سؤال بسیار میکردند و رب العالمین بعقوبت آن تعنت کار بریشان سخت کرد.

Гуфтанд ё Мӯсои адъи лнои рбки ибини лнои мо ҳаии қоли إнаҳи иқўли إнҳои бақараи лои Форзу лои бикри ъўони байн злк бипурс аз худованди хеш ки сифати он гов чист ? яъне дар зод чунаст ? эшонро ҷавоб омад ки миёна говӣаст дар зод ҷавонасту тамом , на навзодии но ва на перии шикаста . ФоФълўои мо тؤмрўни ончии миФрмоиди шуморо бикунед ва беш азин мапурсед ва мапӣчед . Агар эшон барин ақтсор кардандӣ , ва беш азин нпрсидндии кори барояшон осонтар омадӣ , локини шддўои Фшдди аллоҳи алайҳим . Дигари бора аз ранги он гов пурседанд ҷавоб омад ки ранг он зардаст зардии равшан , некӯ , дар тандурустӣу ҷавонӣ ,у некӯи рангӣ , касе ки дар он нигарад шод шавад ва хоҳад ки боз бинад . Ривоят карданд аз ибни аббос ки гуфт « ман лӣси нълои сФроءи лами изли фии сарвари мо доми лобсҳо »у злки қавлаи сФроءи Фоқъи лавнҳо тсри алнозрину қоли ибни алзбир : аёкму лбси ҳзаҳи алнъоли алсўди ?фонҳо тўрси илоҳаму алнсён .

گفتند یا موسی ادْعُ لَنا رَبَّکَ یُبَیِّنْ لَنا ما هِیَ قالَ إِنَّهُ یَقُولُ إِنَّها بَقَرَةٌ لا فارِضٌ وَ لا بِکْرٌ عَوانٌ بَیْنَ ذلِکَ بپرس از خداوند خویش که صفت آن گاو چیست؟ یعنی در زاد چونست؟ ایشان را جواب آمد که میانه گاوی است در زاد جوانست و تمام، نه نوزادی نا و نه پیری شکسته. فَافْعَلُوا ما تُؤْمَرُونَ آنچه میفرماید شما را بکنید و بیش ازین مپرسید و مپیچید. اگر ایشان برین اقتصار کردندی، و بیش ازین نپرسیدندی کار برایشان آسانتر آمدی، لکن شدّدوا فشدّد اللَّه علیهم. دیگر باره از رنگ آن گاو پرسیدند جواب آمد که رنگ آن زردست زردی روشن، نیکو، در تندرستی و جوانی، و نیکو رنگی، کسی که در آن نگرد شاد شود و خواهد که باز بیند. روایت کردند از ابن عباس که گفت «من لیس نعلا صفراء لم یزل فی سرور ما دام لابسها» و ذلک قوله صَفْراءُ فاقِعٌ لَوْنُها تَسُرُّ النَّاظِرِینَ و قال ابن الزبیر: ایاکم و لبس هذه النعال السود فانها تورث الهم و النسیان.

Қолўои адъи лнои рбки ибини лнои мо ҳаии إни албқри ташобуҳи ълинои дигар бора пурседанд ки чаҳ говӣаст أ соӣмаҳам омила ? чарандааст ё коркунанда ? ки ин говон бар мо муштабаҳ шуданду إнои إни шоءи аллоҳи лмҳтдўни қол алнабӣ « луи лами истснўои мо байнати ?лаами илои алобд »

قالُوا ادْعُ لَنا رَبَّکَ یُبَیِّنْ لَنا ما هِیَ إِنَّ الْبَقَرَ تَشابَهَ عَلَیْنا دیگر باره پرسیدند که چه گاوی است أ سائمة ام عاملة؟ چرنده است یا کار کننده؟ که این گاوان بر ما مشتبه شدند وَ إِنَّا إِنْ شاءَ اللَّهُ لَمُهْتَدُونَ قال النبی «لو لم یستثنوا ما بیّنت لهم الی الابد»

Қоли إнаҳи иқўли إнҳои бақараи лои злўли тсири алأрзу лои тсқии алҳрси эшонро ҷавоб омад ки он гови кор кунанда нест ки замини шикофад ё об кашад ва нарм нест ки зуди фаро даст ояд . Мусалламаи дасту пой дуруст дораду хилқати некӯу осори амал бар вай . Лои шайъаи фӣҳо қили лои айби фӣҳо ,у қили лои баёзи фӣҳо ,у қили лои лавни фӣҳо ихолФи соири лавнҳо , дар он ҳеҷ айб нау берун аз ранги зардии ҳеҷ ранг на .

قالَ إِنَّهُ یَقُولُ إِنَّها بَقَرَةٌ لا ذَلُولٌ تُثِیرُ الْأَرْضَ وَ لا تَسْقِی الْحَرْثَ ایشان را جواب آمد که آن گاو کار کننده نیست که زمین شکافد یا آب کشد و نرم نیست که زود فرا دست آید. مُسَلَّمَةٌ دست و پای درست دارد و خلقت نیکو و آثار عمل بر وی. لا شِیَةَ فِیها قیل لا عیب فیها، و قیل لا بیاض فیها، و قیل لا لون فیها یخالف سایر لونها، در آن هیچ عیب نه و بیرون از رنگ زردی هیچ رنگ نه.

Қолўои алони ҷӣти болҳқ эшон гуфтанд Мӯсоро акнӯн ҷавоб бсзо оварадӣу сифати он бдонстим ва шинохтем , талаб карданду пеши он ҷавон порсо ёфтанд ва ба парии пӯсти он динори бхриднд , ва аз он ки гарони баҳо буд комстндиду наздик буд ки нхридндӣ ва на кштндӣ . Ъкрмаҳ гуфт баҳоии он динорӣ буд локини худои ъзу ҷли ҳикматиро ки мидонстнди чунон тақдир кард .

قالُوا الْآنَ جِئْتَ بِالْحَقِّ ایشان گفتند موسی را اکنون جواب بسزا آوردی و صفت آن بدانستیم و شناختیم، طلب کردند و پیش آن جوان پارسا یافتند و به پری پوست آن دینار بخریدند، و از آن که گران بها بود کامستندید و نزدیک بود که نخریدندی و نه کشتندی. عکرمه گفت بهای آن دیناری بود لکن خدای عز و جل حکمتی را که میدانستند چنان تقدیر کرد.

Фзбҳўҳо ва мо кодўои иФълўни Муҳамади бен каъб алқрзӣ гуфт он рӯз ки эшонро бкштн гов фармуданд он гов на дар шиками модар буд ва на дар сулби падар . Ибн аббос гуфт чиҳил сол мепечиданд ва мепурседанд ва талаб мекарданд пас бёФтнд .

فَذَبَحُوها وَ ما کادُوا یَفْعَلُونَ محمد بن کعب القرظی گفت آن روز که ایشان را بکشتن گاو فرمودند آن گاو نه در شکم مادر بود و نه در صلب پدر. ابن عباس گفت چهل سال می‌پیچیدند و می‌پرسیدند و طلب میکردند پس بیافتند.