Қавлаи таъолӣ : أу лои иълмўни أни аллоҳи иълми мо исрўн ва мо иълнўн калом худовандӣаст маъбуди муваҳҳидон , посухкунанда хонандагон , олами баҳоли бандагон , донандаи ошкору ниҳон , бози хонанда бар гаштагон . Якеро бъборти сариҳ боз хонду парвардгорӣ худ биравӣ арза кунад гуяду أнибўои إлии рбкм , якеро бошорти азиз худ бихонад ва рӯй дили вай аз ағёр бахуд гирданд ,у худовандӣу подшоҳӣ худ биравӣ арза кунад ва гуяд : أу лои иълмўни أни аллоҳи иълми мо исрўн ва мо иълнўни орифонро ишоратӣ кифоят бошад , чун раб Алъоламин гуфт ман сарҳо донам ва бар нҳониҳои матлаъами эшон сари хеш аз ғубори ағёри биФшонднди ҳеҷ парокандагӣ дар дили худ роҳ надоданд , ва чун гуфт ман ошкоро донам , эшон дар мъомлти зоҳир бо халқи худои сидқ биҷой овараданд , аз ӣнҷост ки аҳл ишорат гуфтаанд : иълми мо исрўни амри болмроқбаҳи байни алъбду байн алҳақ ва мо иълнўни амри болсдқи фии алмъомлаҳу алмҳосбаҳи маъаи алхлқ . Ва дар баъзе кутуб худоаст ани лами тълмўои ин Ароками Фолхлли фии аимонкм ,у ани ълмтми ании أрокми Флми ҷълтмўнии аҳўни алнозрини аликм ?у назири ин оят онаст ки раб алъзаҳ гуфт : иълми хоинаи алأъин ва мо тхФии алсдўр аллоҳ нигаристан чашмҳо бхёнт медонад ,у ончӣ дар дилҳо пинҳон доранд медонад ,у хиёнати чашми нгрндгон бтФоўтаст аз онки рўндгон бтФоўтанд . Хиёнати чашм мутааббидон онаст ки дар шаби торик чун вақти муноҷот ҳақ бошад дар хоб шаванд то инси хилват баришон фӯт шавад .
قوله تعالی: أَ وَ لا یَعْلَمُونَ أَنَّ اللَّهَ یَعْلَمُ ما یُسِرُّونَ وَ ما یُعْلِنُونَ کلام خداوندیست معبود موحدان، پاسخ کننده خوانندگان، عالم بحال بندگان، داننده آشکار و نهان، باز خواننده بر گشتگان. یکی را بعبارت صریح باز خواند و پروردگاری خود بروی عرضه کند گوید وَ أَنِیبُوا إِلی رَبِّکُمْ، یکی را باشارت عزیز خود بخواند و روی دل وی از اغیار بخود گرداند، و خداوندی و پادشاهی خود بروی عرضه کند و گوید: أَ وَ لا یَعْلَمُونَ أَنَّ اللَّهَ یَعْلَمُ ما یُسِرُّونَ وَ ما یُعْلِنُونَ عارفان را اشارتی کفایت باشد، چون رب العالمین گفت من سرها دانم و بر نهانیها مطّلعم ایشان سرّ خویش از غبار اغیار بیفشاندند هیچ پراکندگی در دل خود راه ندادند، و چون گفت من آشکارا دانم، ایشان در معاملت ظاهر با خلق خدای صدق بجای آوردند، از اینجاست که اهل اشارت گفتهاند: یَعْلَمُ ما یُسِرُّونَ امر بالمراقبة بین العبد و بین الحق وَ ما یُعْلِنُونَ امر بالصّدق فی المعاملة و المحاسبة مع الخلق. و در بعضی کتب خدا است ان لم تعلموا این اراکم فالخلل فی ایمانکم، و ان علمتم انی أراکم فلم جعلتمونی اهون الناظرین الیکم؟ و نظیر این آیت آنست که رب العزة گفت: یَعْلَمُ خائِنَةَ الْأَعْیُنِ وَ ما تُخْفِی الصُّدُورُ اللَّه نگریستن چشمها بخیانت میداند، و آنچه در دلها پنهان دارند میداند، و خیانت چشم نگرندگان بتفاوت است از آنک روندگان بتفاوتاند. خیانت چشم متعبدان آنست که در شب تاریک چون وقت مناجات حق باشد در خواب شوند تا انس خلوت بریشان فوت شود.
Ба Довӯди пайғомбар ваҳй омад ки ё Довӯди кизби ман адъии муҳаббатии азои ҷинаи аллили номи анӣ , أи лӣси кули ҳабиби иҳби хлўаҳи ҳабиба ? . Ва халилро бойени хислат бстўд гуфт : Флмои ҷини алайҳи аллил чун шаби даромадии хоб аз чашми ваии брмидӣ ,у ҳамаи назари ваии босори сунъи мо будӣ ва тасаллӣ бидон ёфтӣ , ва бар муъминон сано карду бшби хостн эшон бипасандед ва гуфт : ттҷоФии ҷнўбҳми ани алмзоҷъи бидороннду шбхизон , ҷаҳонён дар хоб шаванд ва эшон бо мо роз кунанду андӯҳу шодӣ хеш бигӯянд . Бидиҳеми эшонро ҳар чаҳ хоҳанд , ва эмин гардонем эшонро аз ҳар чаҳ тарсанд . Ва хиёнати чашм орифон онаст ки дар ғам ноёфт васли дӯсти ашк хунин наризанд . Мардии даъвии дӯстӣ махлуқӣ кард ва эшонро мФорқтии биФтод ва он соъаҳ ки аз якдигар май баргаштанд . Як чашми ин ошиқи оби рехт , ва он чашм дигар нарехт , ҳаштод ва чаҳор сол бар ҳам ниҳоди он як чашму брнгрФт . Гуфт чашмӣ ки бар фироқ дӯст нигаред уқубати он кам азин нишоеду фии маъноаи аншдўо :
به داود پیغامبر وحی آمد که یا داود کذب من ادعی محبتی اذا جنه اللیل نام عنی، أ لیس کل حبیب یحب خلوة حبیبه؟. و خلیل را باین خصلت بستود گفت: فَلَمَّا جَنَّ عَلَیْهِ اللَّیْلُ چون شب درآمدی خواب از چشم وی برمیدی، و همه نظر وی بآثار صنع ما بودی و تسلی بدان یافتی، و بر مؤمنان ثنا کرد و بشب خاستن ایشان بپسندید و گفت: تَتَجافی جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضاجِعِ بیدارانند و شبخیزان، جهانیان در خواب شوند و ایشان با ما راز کنند و اندوه و شادی خویش بگویند. بدهیم ایشان را هر چه خواهند، و ایمن گردانیم ایشان را از هر چه ترسند. و خیانت چشم عارفان آنست که در غم نایافت وصل دوست اشک خونین نریزند. مردی دعوی دوستی مخلوقی کرد و ایشان را مفارقتی بیفتاد و آن ساعة که از یکدیگر میبرگشتند. یک چشم این عاشق آب ریخت، و آن چشم دیگر نریخت، هشتاد و چهار سال بر هم نهاد آن یک چشم و برنگرفت. گفت چشمی که بر فراق دوست نگرید عقوبت آن کم ازین نشاید و فی معناه انشدوا:
Бкти Айнии ғдоаҳи албини дмъо
بکت عینی غداة البین دمعا
Ва ахрии болбкои бухлати ълино
و اخری بالبکا بخلت علینا
Фъоқбти алтии бухлати бдмъ
فعاقبت الّتی بخلت بدمع
Бони ғмзтҳои явми алтқино
بان غمّضتها یوم التقینا
Як чашми ман аз фироқ ёрам бигирист
یک چشم من از فراق یارم بگریست
Ва он чашм дигар бахили гашт ва нагирист
و آن چشم دگر بخیل گشت و نگریست
Чун рӯз висол шуд ҷазояш кардам
چون روز وصال شد جزایش کردم
Кории нгрстӣ ва набояд нагирист
کاری نگرستی و نباید نگریست
Гуфтаанд дар фироқи дӯсти чандон гиристан бояд киу ҳиммат чунон уфтад ки дӯст бо ашк омехтааст ва бо Қатароти ашк дар канорат хоҳад афтод .
گفتهاند در فراق دوست چندان گریستن باید که و همت چنان افتد که دوست با اشک آمیخته است و با قطرات اشک در کنارت خواهد افتاد.
То бо дил ман гирифтӣ эй ҷони ту қарор
تا با دل من گرفتی ای جان تو قرار
Ман дида хеш кардаам лؤлؤи бор
من دیده خویش کردهام لؤلؤ بار
Бошад ки бсҳбти сари шиками як бор
باشد که بصحبت سر شکم یک بار
Аз роҳи ду дидаам дар оеи бкнор
از راه دو دیدهام در آیی بکنار
Ва хиёнати чашм садиқон онаст ки дар кули куни чизе дар чашми эшон некӯ ояд то бидон нигаранд . Ҳар ки дӯстии ҳақ ӯро ҳақиқат буд чашмаш аз дигарон дӯхта шавад , азинҷо гуфт Муҳамад « ҳбки алшии ءи иъмӣу исм »у лақади қолўо :
و خیانت چشم صدیقان آنست که در کلّ کون چیزی در چشم ایشان نیکو آید تا بدان نگرند. هر که دوستی حق او را حقیقت بود چشمش از دیگران دوخته شود، ازینجا گفت محمد «حبّک الشیء یعمی و یصمّ» و لقد قالوا:
ё қурраи алъайни сили Айнии ҳилли актҳлт
یا قرة العین سل عینی هل اکتحلت
Бмнзри ҳасани мзи ғбти ани Айнӣ
بمنظر حسن مذ غبت عن عینی
Ва манеҳам أмиўни сифати АМИТи дарин ояти бегонаро змасту нишони нуқсони вай , ва дар он оят ки гуфт « аллазӣнаи итбъўн алрасул алнабӣ алأмӣ » Мустафои роъ мадҳасту нишони камоли вай , ишоратаст ки боҳоам номиҳоам санӣ набӯд ,у иттифоқи асомии ақтзоءи иттифоқ маъонӣ накунад . Ва мазҳаби аҳли сана дар исботи сифоти ҳақи ҷли ҷалолаи барин қоида банно ниҳоданд ки аз мувофиқати ном бо номи мувофиқат маъонӣ наёяд . Аллоҳро сифату наъти бсзоӣ худоӣасту халқ аз он давр ,у махлуқро бсФт махлуқӣасту аллоҳ аз он пок , набинӣ ? ки аллоҳро азиз номаст ,у Юсуфро азиз хонд ? иззати аллоҳ бар сазои хешу иззати махлуқ бар сазои хеш ,у ботФоқи мусулмонон ва бо қарори бештари кофарони аллоҳ мавҷӯдасту халқи мавҷӯд аммо халқ мавҷӯдаст боиҷоди аллоҳ ,у аллоҳ мавҷӯдаст бқёми хешу бҳстӣу бқоءи хеш . Ва ботФоқи мусулмонони аллоҳ зиндааст ,у зинда дар офарӣда фаровонаст , аммо офарӣдаи бнФсу ғизои бондозаҳу ҳангом зиндааст ,у аллоҳи бҳёҳу бқоءи хеши боўлиту охиряти хеш , бе кӣ ва бе чанд ва бе чун ,у ҳамаи хасмони аҳли суннати мигўинди аллоҳ сонеъасту махлуқ сонеъаст , аммо махлуқ сонеъаст бҳлиту олату кӯшишу андоза ,у аллоҳ сонеъаст бақадрату ҳикмат , ҳар чаҳ хоҳад чунонк хоҳад ҳар гуҳ ки хоҳад . Ва нзоӣри ин дар қуръон фаровонаст ва бар ҷумла аллоҳ донад ки худ чунаст чунонк худ гуфт чунонаст ,у банда донистан чунӣ вайро нотавонаст , ончии аллоҳи худро гуфт қабули он аз бен дандонаст ,у тасдиқи он аз миён ҷонаст ,у зҳоам номиҳоам санӣ пиндоштани роҳ бероҳонаст ва айн туғёнаст . Ва умеди доштан ки аллоҳро бтўҳму ҷуст ва ҷӯй дарёбам маҳоласт ,у ончии азин ҳосил ояд ва боласт саломати дайн дар пайғом пазируфтанасту расонандаи бпсндидну гардан ниҳодан ,у ҷусту ҷӯии бгзоштн .
وَ مِنْهُمْ أُمِّیُّونَ صفت امّیّت درین آیت بیگانه را ذم است و نشان نقصان وی، و در آن آیت که گفت «الَّذِینَ یَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِیَّ الْأُمِّیَّ» مصطفی راع مدح است و نشان کمال وی، اشارت است که با هام نامی هام سانی نبود، و اتفاق اسامی اقتضاء اتفاق معانی نکند. و مذهب اهل سنّة در اثبات صفات حق جل جلاله برین قاعده بنا نهادند که از موافقت نام با نام موافقت معانی نیاید. اللَّه را صفت و نعت بسزای خدایی است و خلق از آن دور، و مخلوق را بصفت مخلوقی است و اللَّه از آن پاک، نبینی؟ که اللَّه را عزیز نام است، و یوسف را عزیز خواند؟ عزّت اللَّه بر سزای خویش و عزت مخلوق بر سزای خویش، و باتفاق مسلمانان و با قرار بیشتر کافران اللَّه موجود است و خلق موجود اما خلق موجود است بایجاد اللَّه، و اللَّه موجود است بقیام خویش و بهستی و بقاء خویش. و باتفاق مسلمانان اللَّه زنده است، و زنده در آفریده فراوانست، اما آفریده بنفس و غذا باندازه و هنگام زنده است، و اللَّه بحیاة و بقاء خویش باوّلیّت و آخریّت خویش، بی کی و بی چند و بی چون، و همه خصمان اهل سنت میگویند اللَّه صانع است و مخلوق صانع است، امّا مخلوق صانع است بحلیت و آلت و کوشش و اندازه، و اللَّه صانع است بقدرت و حکمت، هر چه خواهد چنانک خواهد هر گه که خواهد. و نظائر این در قرآن فراوانست و بر جمله اللَّه داند که خود چون است چنانک خود گفت چنانست، و بنده دانستن چونی وی را ناتوانست، آنچه اللَّه خود را گفت قبول آن از بن دندانست، و تصدیق آن از میان جانست، و ز هام نامی هام سانی پنداشتن راه بی راهان است و عین طغیانست. و امید داشتن که اللَّه را بتوهم و جست و جوی دریابم محال است، و آنچه ازین حاصل آید و بال است سلامت دین در پیغام پذیرفتن است و رساننده بپسندیدن و گردن نهادن، و جست و جوی بگذاشتن.
Ҳар ки ин эътиқод гирифт ва бар тариқ рост рафт саранҷоми кор вай онаст ки раб алъзаҳ гуфту аллазӣнаи омнўоу ъмлўои алсолҳоти أўлӣки أсҳоби алҷнаҳи ҳам фӣҳо холдўн ва гуфтаанд киу аллазӣна омнўо ишоратаст бдрхти имон ва нишондан он дар дили муъминон ,у ъмлўо алсолҳот ишоратаст бшохаҳҳои он дарахт ва парвардан ва болидан он , أўлӣки أсҳоб алҷнаҳ ишоратаст бабори он дарахт ва расӣдани миваи он .
هر که این اعتقاد گرفت و بر طریق راست رفت سرانجام کار وی آنست که رب العزة گفت وَ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ أُولئِکَ أَصْحابُ الْجَنَّةِ هُمْ فِیها خالِدُونَ و گفتهاند که وَ الَّذِینَ آمَنُوا اشارتست بدرخت ایمان و نشاندن آن در دل مؤمنان، وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ اشارتست بشاخههای آن درخت و پروردن و بالیدن آن، أُولئِکَ أَصْحابُ الْجَنَّةِ اشارتست ببار آن درخت و رسیدن میوه آن.
Ин он дарахтаст ки раб Алъоламин гуфту ҷои дигар аз он хабар дод ки أслҳои собит ва фаръҳо фии алсмоءи тؤтии أклҳои кули ҳайни бإзни рабҳо самараи ин дарахт на чун самараи дигар дарахтонаст ки аз сол то бсоли як бори миваи орад , балки ин дарахт ҳар соъатӣ балки ҳар лаҳзаи нави миваи орад , ҳар яке брнгии дигару бтъмии дигару бӯеи дигар . Ҳаловати обидон аз бори ин дарахтаст , сури дили мурӣдон аз бори ин дарахтаст , сФоءи вақти орифон аз бори ин дарахтаст . Имрӯз дар сарои хизмат бар бисоти тоъати аишонрости биҳишти ирфони лои масруфаи анҳуаму лои маҳҷӯба ,у фардо дар сарои васлат бар бисоти вилояти аишонрости биҳишти ризвони лои мақтӯъау лои мамнӯъау фарши мрФўъаҳ .
این آن درخت است که رب العالمین گفت و جای دیگر از آن خبر داد که أَصْلُها ثابِتٌ وَ فَرْعُها فِی السَّماءِ تُؤْتِی أُکُلَها کُلَّ حِینٍ بِإِذْنِ رَبِّها ثمره این درخت نه چون ثمره دیگر درختان است که از سال تا بسال یک بار میوه آرد، بلکه این درخت هر ساعتی بلکه هر لحظه نو میوه آرد، هر یکی برنگی دیگر و بطعمی دیگر و بویی دیگر. حلاوت عابدان از بار این درخت است، سور دل مریدان از بار این درخت است، صفاء وقت عارفان از بار این درخت است. امروز در سرای خدمت بر بساط طاعت ایشانراست بهشت عرفان لا مصروفة عنهم و لا محجوبة، و فردا در سرای وصلت بر بساط ولایت ایشانراست بهشت رضوان لا مَقْطُوعَةٍ وَ لا مَمْنُوعَةٍ وَ فُرُشٍ مَرْفُوعَةٍ.
Ва إзи أхзнои мисоқ банӣ إсроӣили он аҳду паймон ки бо банӣ Исроил рафт ва дар таҳсили ин хисоли писандидау таъзими шроӣти дарин муаззами он дар оят мазкӯраст .
وَ إِذْ أَخَذْنا مِیثاقَ بَنِی إِسْرائِیلَ آن عهد و پیمان که با بنی اسرائیل رفت و در تحصیل این خصال پسندیده و تعظیم شرائط درین معظم آن در آیت مذکور است.
Дар шаръи мо ҳамон аҳдаст ва бо муъминони ин уммати ҳамон паймон ,у ҳосили он ду калимааст : алтъзими ломри аллоҳу алшФқаҳи алии халқи аллоҳи фармони худоиро таъзим ниҳодан , ва бар халқи худои шафқати бурдан , вонгаҳ дар он таъзими сидқи биҷой овардан , ва дарин шафқати рФқ кардан . Ва ҳақиқати убудийят ҳаминаст . Чунонк гуфтаанд ҳқиқаҳи алъбўдиаҳи алсдқи маъа алҳақу алрФқи маъаи алхлқи Мустафо ъ донист ки ин сидқ ва он рФқи корӣ азимасту бории гарон ,у одамӣ дар таҳсили он нкўшд ва рағбат нанамояд магар ки дар он савоб бинаду бФлоҳ ва наҷот расад , лои ҷурми бтФсили савоби он як як боз гуфту муъминонро бон тарғиб дод ,у злки Фимо
در شرع ما همان عهد است و با مؤمنان این امت همان پیمان، و حاصل آن دو کلمه است: التعظیم لامر اللَّه و الشفقة علی خلق اللَّه فرمان خدای را تعظیم نهادن، و بر خلق خدای شفقت بردن، وانگه در آن تعظیم صدق بجای آوردن، و درین شفقت رفق کردن. و حقیقت عبودیت همین است. چنانک گفتهاند حقیقة العبودیة الصدق مع الحق و الرفق مع الخلق مصطفی ع دانست که این صدق و آن رفق کاری عظیم است و باری گران، و آدمی در تحصیل آن نکوشد و رغبت ننماید مگر که در آن ثواب بیند و بفلاح و نجات رسد، لا جرم بتفصیل ثواب آن یک یک باز گفت و مؤمنان را بآن ترغیب داد، و ذلک فیما
Рӯй Саиди бен алмсиби ани абди арраҳмони бен смраҳи қоли қоли расӯли аллоҳи слии аллоҳи алайҳу ?алау силам : лақади раъйати аллилаҳ аҷабо , раъйати рҷлои ман умматии атоаҳи малики аламути лиқбзи рӯҳаи Фҷоءаҳи барраи бўолдиаҳи Фдрأаҳи анҳу ,у раъйати рҷлои ман умматии қади астўҳшаҳи алшётини Фҷоءаҳи зикри аллоҳи ъзу ҷли Фхлсаҳи ман бинҳм ,у раъйати рҷлои ман умматии қади басти алайҳи азоби алқбри Фҷоءаҳи взўӣаҳ Фостнқзаҳ манеҳу рояти рҷлои ман умматии қади أхзтаҳи алмлоӣкаҳи алъзоби Фҷоءаҳи слўтаҳи Фостнқзтаҳи ман аидиҳм ,у раъйати рҷлои ман умматии илҳси ътшои клмои أтии ҳўзои манъ , Фҷоءаҳи сиёми шаҳри рамазони Фохзи бедаи Фсқоаҳу арўоаҳ ,у раъйати рҷлои ман умматӣу алнбиўни қууди ҳлқои ҳлқо , клмои ?утии ҳалқаи тарди минҳо , Фҷоءаҳи ағтсолаҳи ман алҷнобаҳи Фохзи бедаи Фоқъдаҳи илои ҷонибӣ ,у раъйати рҷлои ман умматии ман байни идиаҳи зулмау ани яминаи зулмау ани шимолаи зулма ва ман фавқаи зулма ва ман таҳтаи зулма , Фҳўи мутаҳайири фии алзлмот , Фҷоءтаҳи ҳуҷҷатау ъмртаҳи Фостхрҷтоаҳи ман алзлмаҳу адхлтоаҳи фии алнўр ,у раъйати рҷлои ман умматии иклми алмؤмнину лои иклмаҳи алмؤмнўн , Фҷоءтаҳи салаи алрҳм . Фқол ё мъшри алмؤмнини ани ҳозои вусӯли лрҳмии Фклмаҳи алмؤмнўн ,у соФҳўаҳу кони мъҳм ,у раъйати рҷлои ман умматии итқии вҳҷи алнор ва шарарҳо бедау виҷҳа , Фҷоءтаҳи сдқтаҳи Фсорти злои алии раъсау строи алии виҷҳа ,у раъйати рҷлои ман умматии қади ахзтаҳи алзбониаҳи Фҷоءаҳи амраи болмърўФ ва наҳйа ани алмнкр , Фостхрҷоаҳу салмоаи илои малоикаи арраҳмони факони мъҳм ,у раъйати рҷлои ман умматии ҷосёи алии ркбтиаҳи байнау байни аллоҳи ҳиҷоб , Фҷоء , ҳасани халқаи Фохзаҳи бедаи Фодхлаҳи алии аллоҳи ъзу ҷл ,у раъйати рҷлои ман умматии қади ҳўти сҳиФтаҳи тлқоءи шимолаи Фҷоءаҳи хавфаи ман аллоҳи Фأхзаҳи сҳиФтаҳи Фҷълҳои фии ямина ,у раъйати рҷлои қоӣмои алии шФири ҷаҳаннами Фҷоءи вҷлаҳи ман аллоҳи Фостнқзаҳи ман злк ,у раъйати рҷлои ман умматии қади иҳўии фии алнор , Фҷоءаҳи бкоءаҳу дмўъаҳи Фостхрҷоаҳи ман алнору мзии алии алсрот ,у раъйати рҷлои ман умматӣ қад хуфт мизона , Фҷоءаҳи аФрохаҳ яъне авлоди алсғори Фсқлўои мизона ,у раъйати рҷлои ман умматии қоӣмои алии алсроти иртъди комаи тртъди алсъФаҳи фии явми риҳи ъосФи Фҷоءаҳи ҳасани заннаи биллоҳи Фскнти рўътаҳу ҷоўзи алии алсрот ,у раъйати рҷлои ман умматии алии алсроти ирҷФ аҳёнану иҷсўо аҳёнан , Фҷоءтаҳи слўтаҳи алии Фоқомтаҳи алии қадамӣау мзии алии алсрот ,у раъйати рҷлои ман умматии антҳии илои абвоби алҷнаҳу қади ғлқти кулҳо дуна , Фҷоءтаҳи шаҳодатаи ани лои илоҳи алои аллоҳи ФФтҳти ?лаи абвоби алҷнаҳ , Фдхл . »
روی سعید بن المسیب عن عبد الرحمن بن سمرة قال قال رسول اللَّه صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم: لقد رأیت اللیلة عجبا، رأیت رجلا من امتی اتاه ملک الموت لیقبض روحه فجاءه برّه بوالدیه فدرأه عنه، و رأیت رجلا من امّتی قد استوحشه الشیاطین فجاءه ذکر اللَّه عز و جل فخلّصه من بینهم، و رأیت رجلا من امّتی قد بسط علیه عذاب القبر فجاءه وضوئه فاستنقذه منه و رایت رجلا من امّتی قد أخذته الملائکة العذاب فجاءه صلوته فاستنقذته من ایدیهم، و رأیت رجلا من امتی یلهث عطشا کلّما أتی حوضا منع، فجاءه صیام شهر رمضان فاخذ بیده فسقاه و ارواه، و رأیت رجلا من امّتی و النبیّون قعود حلقا حلقا، کلّما اتی حلقة طرد منها، فجاءه اغتساله من الجنابة فاخذ بیده فاقعده الی جانبی، و رأیت رجلا من امتی من بین یدیه ظلمة و عن یمینه ظلمة و عن شماله ظلمة و من فوقه ظلمة و من تحته ظلمة، فهو متحیر فی الظلمات، فجاءته حجّته و عمرته فاستخرجتاه من الظلمة و ادخلتاه فی النّور، و رأیت رجلا من امتی یکلّم المؤمنین و لا یکلّمه المؤمنون، فجاءته صلة الرحم. فقال یا معشر المؤمنین ان هذا وصول لرحمی فکلّمه المؤمنون، و صافحوه و کان معهم، و رأیت رجلا من امتی یتقی وهج النار و شررها بیده و وجهه، فجاءته صدقته فصارت ظلا علی رأسه و سترا علی وجهه، و رأیت رجلا من امتی قد اخذته الزبانیة فجاءه امره بالمعروف و نهیه عن المنکر، فاستخرجاه و سلّماه الی ملائکة الرحمن فکان معهم، و رأیت رجلا من امّتی جاثیا علی رکبتیه بیّنه و بین اللَّه حجاب، فجاء، حسن خلقه فاخذه بیده فادخله علی اللَّه عز و جل، و رأیت رجلا من امّتی قد هوت صحیفته تلقاء شماله فجاءه خوفه من اللَّه فأخذه صحیفته فجعلها فی یمینه، و رأیت رجلا قائما علی شفیر جهنم فجاء وجله من اللَّه فاستنقذه من ذلک، و رأیت رجلا من امّتی قد یهوی فی النّار، فجاءه بکاءه و دموعه فاستخرجاه من النار و مضی علی الصّراط، و رأیت رجلا من امتی قد خفّت میزانه، فجاءه افراخه یعنی اولاد الصغار فثقلوا میزانه، و رأیت رجلا من امتی قائما علی الصراط یرتعد کما ترتعد السعفة فی یوم ریح عاصف فجاءه حسن ظنّه باللّه فسکنت روعته و جاوز علی الصراط، و رأیت رجلا من امتی علی الصراط یرجف احیانا و یجثوا احیانا، فجاءته صلوته علیّ فاقامته علی قدمیه و مضی علی الصّراط، و رأیت رجلا من امتی انتهی الی ابواب الجنة و قد غلقت کلها دونه، فجاءته شهادته ان لا اله الا اللَّه ففتحت له ابواب الجنة، فدخل.»
Равоаи абӯи абди албру абӯи Мӯсои фии китоби алтрғибу ибни алҷўзии фии алўФоء
رواه ابو عبد البر و ابو موسی فی کتاب الترغیب و ابن الجوزی فی الوفاء