Қавлаи таъолии қул إни канти лаками ?илдор алохраҳ ъанд аллоҳи холисаи ман дуни анноси Фтмнўои аламути إни кантами содиқин муфассирон гуфтанд ин ояти бсбби он фурӯ омад ки ҷуҳудон мегуфтанд лни идхли алҷнаҳи إлои ман кони ҳўдои أўи насоро дар биҳишти ҷузи ҷуҳудон ва тарсоён нашаванд , аллоҳ таъолӣ гуфт тлк أмониҳм инаст дурӯғҳои сохта ва орзӯҳои эшон , эй расӯли ман гӯии эшонро ки ҳуҷҷати хеши бози нмоӣид ва биёред агар май рости гўӣид . Эшон гуфтанд нҳни أбноءи аллоҳу أҳбоؤаҳи мо писарони аўӣиму дӯстон ӯ ,у дӯстону писаронро лои маҳолаи ббҳшти худ фурӯи орад . Раб Алъоламин гуфт пайғомбари ман эшонро гӯй агар чунонаст ки шумо мегуед ки пирӯзӣ дар ону биҳишти ҷовдони шумо рости неи дгарон ,у касро бо шумо анбозӣ нест дар он пас агар чунинаст марг хоҳед борзў , то бойени нозу Наим ва навохт муқӣм дар расед .

قوله تعالی قُلْ إِنْ کانَتْ لَکُمُ الدَّارُ الْآخِرَةُ عِنْدَ اللَّهِ خالِصَةً مِنْ دُونِ النَّاسِ فَتَمَنَّوُا الْمَوْتَ إِنْ کُنْتُمْ صادِقِینَ مفسران گفتند این آیت بسبب آن فرو آمد که جهودان میگفتند لَنْ یَدْخُلَ الْجَنَّةَ إِلَّا مَنْ کانَ هُوداً أَوْ نَصاری‌ در بهشت جز جهودان و ترسایان نشوند، اللَّه تعالی گفت تِلْکَ أَمانِیُّهُمْ اینست دروغهای ساخته و آرزوهای ایشان، ای رسول من گوی ایشان را که حجت خویش باز نمائید و بیارید اگر می‌راست گوئید. ایشان گفتند نَحْنُ أَبْناءُ اللَّهِ وَ أَحِبَّاؤُهُ ما پسران اوئیم و دوستان او، و دوستان و پسران را لا محاله ببهشت خود فرو آرد. رب العالمین گفت پیغامبر من ایشان را گوی اگر چنانست که شما می‌گویید که پیروزی در آن و بهشت جاودان شما راست نی دگران، و کس را با شما انبازی نیست در آن پس اگر چنین است مرگ خواهید بآرزو، تا باین ناز و نعیم و نواخت مقیم در رسید.

Аллоҳ таъолӣ гуфт :у лни итмнўаҳи أбдои бмои қидмати أидиҳму ҳаргиз то ҷуҳудон бошанд ин орзӯ накунанд ки эшон майдонанд ки чаҳ фарои пеш хеш доштаанд аз кирдори баду гуфтори беҳуда дар кори Муҳамади слии аллоҳи алайҳу ?алау силам ,у пӯшидани наъту сифати вай .

اللَّه تعالی گفت: وَ لَنْ یَتَمَنَّوْهُ أَبَداً بِما قَدَّمَتْ أَیْدِیهِمْ و هرگز تا جهودان باشند این آرزو نکنند که ایشان میدانند که چه فرا پیش خویش داشته‌اند از کردار بد و گفتار بیهوده در کار محمد صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم، و پوشیدن نعت و صفت وی.

Қол алнабӣ « луи тмнўои аламути лғси кул инсон манеҳам бриқаҳ ва мо бқии яҳӯдии алии ваҷҳи аларзи алои мот » .

قال النبی «لو تمنّوا الموت لغص کل انسان منهم بریقة و ما بقی یهودی علی وجه الارض الّا مات».

Маънӣ дигар гуфтаанд аз ибни аббоси Фтмнўои аламут эй адъўои болмўти алии акзби алФриқини ҷуҳудонро мегуяд агар чунонаст ки шумо мегуед пас дуо кунед то аз ҳар ду Фриқи он яке ки дурӯғ занаст вайро марг бирасад Фобўо злк накарданд ва срўо заданд ки дурӯғи занон эшон буданд ва худ мидонстнд .

معنی دیگر گفته‌اند از ابن عباس فَتَمَنَّوُا الْمَوْتَ ای ادعوا بالموت علی اکذب الفریقین جهودان را میگوید اگر چنانست که شما می‌گویید پس دعا کنید تا از هر دو فریق آن یکی که دروغ زن است وی را مرگ برسد فابوا ذلک نکردند و سر وازدند که دروغ زنان ایشان بودند و خود میدانستند.

Пас раби Алъоламин эшонро таҳдид кард гуфт :у аллоҳи алӣами болзолмини аллоҳ доноаст бзолмон ,у чунончӣ бзолмон доност бадӣгарон доност , аммо Фоӣдаҳ тахсӣс онаст ки сухан бар махраҷ тҳддаст , чунонк мардуми муҷримро гӯйии анои орифи бк , ореи ман туро мешиносам яъне ъоқбтк май намояди бойени сухан ки вайро уқубат кунад .

پس رب العالمین ایشان را تهدید کرد گفت: وَ اللَّهُ عَلِیمٌ بِالظَّالِمِینَ اللَّه دانا است بظالمان، و چنانچه بظالمان داناست بدیگران داناست، اما فائده تخصیص آنست که سخن بر مخرج تهدّد است، چنانک مردم مجرم را گویی انا عارف بک، آری من ترا می‌شناسم یعنی عاقبتک می‌نماید باین سخن که وی را عقوبت کند.

Рӯй абӯи зри рзи қоли қоли расӯли аллоҳи слии аллоҳи алайҳу ?алау силам : « лои тқўми алсоъаҳ ҳатто тероаи ман алблоء ҳатто ирии алҳии алмити алии аъўодаҳи Фиқўли литнии канти макони ҳозо ,у иқўли алқоӣлу ҳилли тдрии алии мо иқдм ?

روی ابو ذر رض قال قال رسول اللَّه صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم: «لا تقوم الساعة حتی تروا من البلاء حتی یری الحیّ المیت علی اعواده فیقول لیتنی کنت مکان هذا، و یقول القائل و هل تدری علی ما یقدم؟

Фиқўли коӣни мо кон . »

فیقول کائن ما کان.»

Мегуяд чун растхез наздик гардад балоҳоу фитна ҳо байнед ки рӯй бшмо наад , чунонк зиндаи мурдаро бар ҷиноза бинад гуяд эй кошки биҷой ӯ ман будамӣ дайгарӣ гуяд чаҳ доне ки бар чаҳ меравад бар саодат ё бар шақоват ! ҷавоб диҳад ки баҳр чаҳ меравад баҳри сифат ки ҳаст ! ин аз он гуяд ки балоҳоу фитнаҳо ва бе расмӣҳо рӯй бхлқ наад , ва он бинаду шунӯд ки натавонад дид ва шунид ,у дилу дайни вайро забон дорад , ва бо ин ҳамаи мард тамом ӯст ки бар балоҳо сабр кунаду марг борзў нахоҳад атбоъи санаи Мустафоро ки гуфт слии аллоҳи алайҳу ?алау силам : « лои итмни аҳдкми аламут лзр назул бау локини лиқли аллоҳами аҳинии мо канти алҳёҳи хирои лӣ ,у тўФнии азои канти алўФоаҳи хирои лӣ .

میگوید چون رستخیز نزدیک گردد بلاها و فتنه‌ها بینید که روی بشما نهد، چنانک زنده مرده را بر جنازه بیند گوید ای کاشک بجای او من بودمی دیگری گوید چه دانی که بر چه میرود بر سعادت یا بر شقاوت! جواب دهد که بهر چه میرود بهر صفت که هست! این از آن گوید که بلاها و فتنه‌ها و بی رسمیها روی بخلق نهد، و آن بیند و شنود که نتواند دید و شنید، و دل و دین وی را زبان دارد، و با این همه مرد تمام اوست که بر بلاها صبر کند و مرگ بآرزو نخواهد اتباع سنة مصطفی را که گفت صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم: «لا یتمن احدکم الموت لضرّ نزل به و لکن لیقل اللّهم احینی ما کانت الحیاة خیرا لی، و توفّنی اذا کانت الوفاة خیرا لی.

Ва лтҷднҳми أҳрси анноси алии ҳаёаи ибн аббос гуфт ин кноит аз ҷуҳудон ва ман аллазӣнаи أшркўо . . . Кноит аз габрон , мегуяд ҷуҳудон аз ҳамаи мардумон бар зиндагонӣ ҳарис таранд ва аз габрони ҳам ҳарисанд , ва ҳечкас нест ки зиндагонии дӯст тар дорад азин габрон ,у зинҷост ки тҳити эшон бо якдигар онаст ки гӯйанд « зиҳи ҳазор сол ! » пас ҳар ки ин тҳит гуяд бар ойину расм габронаст аммо тҳити мусулмонони тҳити аҳл биҳиштаст ва он салом карданаст . Мустафо ъ гуфт « ассаломи тҳиаҳи лмлтноу амони лзмтно »

وَ لَتَجِدَنَّهُمْ أَحْرَصَ النَّاسِ عَلی‌ حَیاةٍ ابن عباس گفت این کنایت از جهودان وَ مِنَ الَّذِینَ أَشْرَکُوا... کنایت از گبران، میگوید جهودان از همه مردمان بر زندگانی حریص‌تراند و از گبران هم حریص‌اند، و هیچکس نیست که زندگانی دوست تر دارد ازین گبران، و زینجاست که تحیّت ایشان با یکدیگر آنست که گویند «زه هزار سال!» پس هر که این تحیّت گوید بر آئین و رسم گبران است اما تحیت مسلمانان تحیت اهل بهشت است و آن سلام کردن است. مصطفی ع گفت «السّلام تحیة لملّتنا و امان لذمّتنا»

Ва суннат чунонаст ки савор бар пиёда салом кунад ,у раванда бар нишаста ,у кҳинаҳ бар мҳинаҳ ,у нафари андак бар ҷамъ бисёр , ва агар яке аз ҷамоат салом кунад аз ҳама кифоят бошад . Ҳамчунин агар аз гуруҳеи як тан ҷавоб диҳад аз ҳамаи кифоят буд . Ва бар аҳлу аёли хеши салом кардан суннатаст ки дар хабар аст

و سنت چنانست که سوار بر پیاده سلام کند،و رونده بر نشسته، و کهینه بر مهینه، و نفر اندک بر جمع بسیار، و اگر یکی از جماعت سلام کند از همه کفایت باشد. همچنین اگر از گروهی یک تن جواب دهد از همه کفایت بود. و بر اهل و عیال خویش سلام کردن سنت است که در خبر است

« азои дахлати алии аҳлки Фслм , ликўни биркаи алейку алии аҳли битк » .

«اذا دخلت علی اهلک فسلم، لیکون برکة علیک و علی اهل بیتک».

Ва мусулмон чун бар бародар мусулмон расад ҳар гуҳ ки расад , чндонк расад , салом боз нагирад ки Мустафо ъ гуфт : « азои лақии аҳдкми ахоаҳи Флислми алайҳи ?фони ҳолати бинҳмои шаҷара ӯ ҷидор ӯ ҳаҷари сами лқиаҳи Флислми алайҳ . »

و مسلمان چون بر برادر مسلمان رسد هر گه که رسد، چندانک رسد، سلام باز نگیرد که مصطفی ع گفت: «اذا لقی احدکم اخاه فلیسلّم علیه فان حالت بینهما شجرة او جدار او حجر ثم لقیه فلیسلّم علیه.»

Ва ҳамчунонк дар ҷамъ мусулмонон шавад салом мекунад низ чун аз наздики эшон бар хезад салом кунад . Ки лафз хабар аст

و همچنانک در جمع مسلمانان شود سلام میکند نیز چون از نزدیک ایشان بر خیزد سلام کند. که لفظ خبر است‌

Листи алаввалии боҳақи ман алохраҳ

لیست الاولی باحق من الآخرة

Ва ҷаҳд кунад ки бобтдо салом кунад ки Мустафо ъ гуфт « ани аввалии анноси биллоҳи ман бдأи болслом »

و جهد کند که بابتدا سلام کند که مصطفی ع گفت «انّ اولی النّاس باللّه من بدأ بالسلام»

Ва салом ошкоро кунад ки Мустафо ъ гуфт : « аъбдўои арраҳмону атъмўои алтъому أФшўои ассаломи тдхлўои алҷнаҳи бслом » .

و سلام آشکارا کند که مصطفی ع گفت: «اعبدوا الرحمن و اطعموا الطّعام و أفشوا السّلام تدخلوا الجنة بسلام».

Ва салом тамом кунад чунонк гуяд саломи алайкуму ҷавоб тамомтар диҳад гуяд « ва алейк ассалому раҳмаи аллоҳу баракота » магари ҷавоби саломи аҳли китоб ки гуяд алайкум ва барин ниФзоид . Ва яке бар Мустафои слии аллоҳи алайҳу ?алау силам салом кард ва гуфт алейк ассалом ё расӯли аллоҳи расӯл худо гуфт чунин магӯӣ ки ин тҳит мурдагонаст . Ва чун салом кунад бадасту ангуштон ишорат накунад ки Мустафо ъ гуфт « лӣси мнои ман ташаббуҳи бғирно , лои тшбҳўои болиҳўду лои болнсорӣ , ?фони таслими алиҳўди алошораҳи болособъу таслими алнсории алошораҳи болокФ »

و سلام تمام کند چنانک گوید سلام علیکم و جواب تمامتر دهد گوید «و علیک السلام و رحمة اللَّه و برکاته» مگر جواب سلام اهل کتاب که گوید علیکم و برین نیفزاید. و یکی بر مصطفی صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم سلام کرد و گفت علیک السلام یا رسول اللَّه رسول خدا گفت چنین مگوی که این تحیت مردگان است. و چون سلام کند بدست و انگشتان اشارت نکند که مصطفی ع گفت «لیس منّا من تشبّه بغیرنا، لا تشبّهوا بالیهود و لا بالنصاری، فان تسلیم الیهود الاشارة بالاصابع و تسلیم النّصاری الاشارة بالاکفّ»

Аммо савоби салом кардан бар мусулмонон онаст ки Мустафо гуфт : « мо ман мусалламин ислми аҳади ҳумои алии соҳибаи Фёхзаҳи бедау изҳки фии ваҷҳ , лои иأхзи бедаи алои аллоҳи ФиФтрқон ҳатто иғФри лҳмо . »

اما ثواب سلام کردن بر مسلمانان آنست که مصطفی گفت: «ما من مسلمین یسلّم احد هما علی صاحبه فیاخذه بیده و یضحک فی وجه، لا یأخذ بیده الّا اللَّه فیفترقان حتی یغفر لهما.»

Ва ани умрони бен ҳсин « ани рҷлои ҷоء алнабӣ слии аллоҳи алайҳу ?алау силами Фқоли ассаломи алайкуми фарди алайҳи сами ҷлси Фқол алнабӣ ъ ъушри сами ҷоءи охири Фқоли ассаломи алайкуму раҳмаи аллоҳ , фарди алайҳи Фҷлси Фқоли ъшрўни сами ҷоءи охири Фқоли ассаломи алайкуму раҳмаи аллоҳу баракотаи фарди алайҳи Фҷлси Фқоли слосўну фии рўоиаҳи ахрии сами ?утии охири Фқоли ассаломи алайкуму раҳмаи аллоҳу баракотау мағфирата , Фқоли арбъўн ҳоказо икўни алФзоӣл .

و عن عمران بن حصین «انّ رجلا جاء النبی صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم فقال السلام علیکم فردّ علیه ثم جلس فقال النبی ع عشر ثم جاء آخر فقال السّلام علیکم و رحمة اللَّه، فرد علیه فجلس فقال عشرون ثم جاء آخر فقال السلام علیکم و رحمة اللَّه و برکاته فرد علیه فجلس فقال ثلاثون و فی روایة اخری ثم اتی آخر فقال السلام علیکم و رحمة اللَّه و برکاته و مغفرته، فقال اربعون هکذا یکون الفضائل.

Юади أҳдҳми замир бо габронаст , мегуяд яке азин габрон дӯст дорадӣ ки ӯро ҳазор соли умр будӣ ,у злки лأнаҳи лои ирҷўи бъсои баъди аламути Фҳўи иҳби тӯли алҳёҳ ,у кзои алиҳўди лонаами ърФўои мо ?лаами фии алохраҳи ман алхзии лтзииъи мо ъндҳми ман алълм . » ҳар чанд ки ҳирси баради розии умр дар ниҳод ва сиришт одамӣаст , ва зинҷо гуфт Мустафо ( ъ )

یَوَدُّ أَحَدُهُمْ ضمیر با گبران است، میگوید یکی ازین گبران دوست داردی که او را هزار سال عمر بودی، و ذلک لأنّه لا یرجو بعثا بعد الموت فهو یحب طول الحیاة، و کذا الیهود لانهم عرفوا ما لهم فی الآخرة من الخزی لتضییع ما عندهم من العلم.» هر چند که حرص برد رازی عمر در نهاد و سرشت آدمیست، و زینجا گفت مصطفی (ع‌)

« иҳрми ибни одам ва ишб манеҳ аснони алҳрси алии алмолу алҳрси алии улумр »

«یهرم ابن آدم و یشبّ منه اثنان الحرص علی المال و الحرص علی العمر»

Аммо муъмин ки брстохиз имон дораду бадӣдори худоӣу Наими ҷовдона умед дорад амли дароз дар пеш нагирад , ва ҳамеша маргро мустаъид буд , чунонк Мустафо ъ абди аллоҳи бен умрро гуфт « кун фии алднёи конки ғариб ӯ обири сиблат ва ъад нФски фии аҳли алқбўр , азои асбҳти Флои тҳдси нФски болмсоءу азои амсити Флои тҳдси нФски болсбоҳ ,у хзи ман ҳётки лмўтк ва ман сҳтки лсқмк , Фонк ё абди аллоҳи лои тдрии мо асмки ғдо . »

اما مؤمن که برستاخیز ایمان دارد و بدیدار خدای و نعیم جاودانه امید دارد امل دراز در پیش نگیرد، و همیشه مرگ را مستعد بود، چنانک مصطفی ع عبد اللَّه بن عمر را گفت «کن فی الدنیا کانک غریب او عابر سبیل و عدّ نفسک فی اهل القبور، اذا اصبحت فلا تحدّث نفسک بالمساء و اذا امسیت فلا تحدّث نفسک بالصباح، و خذ من حیاتک لموتک و من صحتک لسقمک، فانک یا عبد اللَّه لا تدری ما اسمک غدا.»

Ва қоли яҳёи бен маоз : « أтъи рбку лои тафарруқи ман аламуту лои тстўҳши лФроқи алоҳбаҳ , Флиси ман тФорқи ман алоҳбоءи аъзи алейк ммни тақаддуми алайҳим »у қоли лқмни лобнаҳ , ё банӣ амри лои тдрии маттии илқоки Фостъди ?ла қабл ани иФҷأку фии маъноаи аншд :

و قال یحیی بن معاذ: «أطع ربک و لا تفرق من الموت و لا تستوحش لفراق الاحبّة، فلیس من تفارق من الاحباء اعز علیک ممن تقدم علیهم» و قال لقمن لابنه، یا بنی امر لا تدری متی یلقاک فاستعد له قبل ان یفجأک و فی معناه انشد:

Сами қоли таъолӣ : ва мо ҳўи бмзҳзҳаҳи ман алъзоби أни иъмр эй ва мо аҳдҳми бмбъдаҳи ман алъзоби таъмира . Ва аллоҳи басири бмои иъмлўн . Қул ман кони ъдўои лҷбрили ибн аббос гуфт рзи донишмандӣ аз ҷуҳудони фадак ки ӯро абди аллоҳи бен сўрё мегуфтанд бо ҷамоатии рؤсоءи яҳудони наздики Мустафои слии аллоҳи алайҳу ?алау силами он гуҳ ки бмдинаҳ фурӯд омаданд гуфтанд

ثم قال تعالی: وَ ما هُوَ بِمُزَحْزِحِهِ مِنَ الْعَذابِ أَنْ یُعَمَّرَ ای و ما احدهم بمبعده من العذاب تعمیره. وَ اللَّهُ بَصِیرٌ بِما یَعْمَلُونَ. قُلْ مَنْ کانَ عَدُوًّا لِجِبْرِیلَ ابن عباس گفت رض دانشمندی از جهودان فدک که او را عبد اللَّه بن صوریا می‌گفتند با جماعتی رؤساء یهودان نزدیک مصطفی صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم آن گه که بمدینه فرود آمدند گفتند

ё абои алқосм , ҳдснои ани хилоли нсأлки ънҳн , лои иълмҳни алои набии қоли слўнии ъмои шӣтми Фқоли ибни сўрёи Киеви нўмк ? Фқди ахбрнои ани навам алнабӣ алзии иأтии фии охир алзмон ? Фқоли тном айнанӣу қалбии иқзон . Қоли сидқат ё Муҳамад , ахбрно ё Муҳамади алўлди ман алрҷли икўн ӯ ман алмрأаҳ ? Фқол алнабӣ аммо алъзому алърўқи Фмни алрҷл , ва аммо аллҳму алдму алзФру алшъри Фмни алмрأаҳ . Қоли сидқат ё Муҳамад , қоли Фмои боли алўолди ишбаҳи аъмомаҳи лӣси фӣаи ман шабаҳи ахўолаҳи шайъи ء ?у ишбаҳи ахўолаҳи лӣси фӣаи ман шабаҳи аъмомаҳи шайъи ء ? Фқол алнабӣ аиҳмои алии моؤаҳи кони алшбаҳи ?лаи қоли сидқат ё Муҳамад , қоли Фохбрнии ъмни иўлди ?лау ъмни лои иўлди ?ла ? Фқоли азои канти мғбраҳи ғбрт яъне аҳмарати алнтФаҳи лами иўлди ?лау азои канти софӣаи валади ?ла , қоли Фохбрнии ани рбки мо ҳў ?

یا ابا القاسم، حدثنا عن خلال نسألک عنهنّ، لا یعلمهن الا نبی قال سلونی عمّا شئتم فقال ابن صوریا کیف نومک؟ فقد اخبرنا عن نوم النبی الّذی یأتی فی آخر الزمان؟ فقال تنام عینای و قلبی یقظان. قال صدقت یا محمد، اخبرنا یا محمد الولد من الرجل یکون او من المرأة؟ فقال النبی اما العظام و العروق فمن الرجل، و اما اللحم و الدم و الظفر و الشعر فمن المرأة. قال صدقت یا محمد، قال فما بال الوالد یشبه اعمامه لیس فیه من شبه اخواله شی‌ء؟ و یشبه اخواله لیس فیه من شبه اعمامه شی‌ء؟ فقال النبی ایهما علی ماؤه کان الشّبه له قال صدقت یا محمد، قال فاخبرنی عمّن یولد له و عمّن لا یولد له؟ فقال اذا کانت مغبّرة غبرت یعنی احمرّت النطفة لم یولد له و اذا کانت صافیة ولد له، قال فاخبرنی عن ربک ما هو؟

Фонзли аллоҳи таъолии қул ҳўи аллоҳи أҳди илои охири алсўраҳ : қоли ибни сўрёи хслаҳи ани أнти қиллатҳо омнти бку атбътк , эй малики иأтики бмои иқўли аллоҳ ? қоли ҷбрилу лами ибъс аллоҳ набиё қти алоу ҳў валеа . Қоли ибни сўрёи зоки ъдўнои ман алмлоӣкаҳ ,у луи кони Микоили маконаи ломнои бк , ани ҷбрили кони инзли болъзоби алии аслоФно ,у анаи ъодонои мророи касӣра ,у конашад злки ълино , ани аллоҳи таъолии анзл алӣ набино ани байти алмуқаддаси сихрби алии ядии раҷули иқоли ?лаи бахти насру ахбрнои болҳини алзии ихрби фӣа , Флмои кони вақтаи бъснои рҷлои ман ақўёء банӣ Исроили фии талабаи лиқтлаҳ , Флқиаҳи ббобли ғломои мскно , Фохзаҳи лиқтлаҳи ФдФъи анҳу ҷбрил . Ва қоли лсоҳбнои ани кони рбкми ҳўи алзии أзни фии ҳлоккми Флни тасаллути алайҳ ,у ани лами икни ҳозои феълӣ эй ҳақи тқтлаҳ ?у Фсдқаҳи соҳбнои Фрҷъ , Фқўии бахти насру ғзоноу хрби байти алмуқаддас , Флҳзои нтхзаҳи ъдўои Фонзли аллоҳи таъолии ҳзаҳи алоиаҳ .

فانزل اللَّه تعالی قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ الی آخر السّورة: قال ابن صوریا خصلة ان أنت قلتها آمنت بک و اتبعتک، ای ملک یأتیک بما یقول اللَّه؟ قال جبریل و لم یبعث اللَّه نبیّا قط الا و هو ولیّه. قال ابن صوریا ذاک عدونا من الملائکة، و لو کان میکائیل مکانه لآمنّا بک، انّ جبریل کان ینزل بالعذاب علی اسلافنا، و انه عادانا مرارا کثیرة، و کان اشد ذلک علینا، ان اللَّه تعالی انزل علی نبینا ان بیت المقدس سیخرب علی یدی رجل یقال له بخت نصر و اخبرنا بالحین الذی یخرب فیه، فلما کان وقته بعثنا رجلا من اقویاء بنی اسرائیل فی طلبه لیقتله، فلقیه ببابل غلاما مسکنا، فاخذه لیقتله فدفع عنه جبریل. و قال لصاحبنا ان کان ربکم هو الذی أذن فی هلاککم فلن تسلّط علیه، و ان لم یکن هذا فعلی ایّ حق تقتله؟ و فصدّقه صاحبنا فرجع، فقوی بخت نصر و غزانا و خرّب بیت المقدس، فلهذا نتخذه عدوا فانزل اللَّه تعالی هذه الآیة.

Қтодаҳу ъкрмаҳу садӣ ва шуъабӣ гуфтанд умри хитоб дар мадорис ҷуҳудон шуд онҷо ки дарс гӯйанд ва китоб хонанд ва бо эшон бсхн даромад ,у умри гоҳ гоҳ рафтӣ ва дар китоби эшон назар кардӣ . Ҷуҳудон гуфтанд ё умр аз асҳоби Муҳамади мо туро дӯст дорем , ки дигарон моро май брнҷоннд ва ту менаранҷоне , ва низ бтў тамаъ дорем ки дар китоби мо майнигарӣ , гӯйии туро нек омад ин китоби моу дайни мо . Умр гуфту аллоҳи лои отикми лҳбкму лои асأлкми лонии шоки фии динӣ ,у анмои адхли аликми лоздёди басираи фии амри Муҳамади слии аллоҳи алайҳу ?алау силам , ва арӣ осораи фии ктобкм . Умр гуфту аллоҳ ки ман на дӯстӣ шумо меоем , ё ончии пурсам аз он пурсам ки дар дайни худ бшкм , локини осори Мустафо ъ дар китоби шумо май байнам , ҳар чанд ки менагарм дар он марои басирату равшаноӣ дар кори Муҳамади мёФзоид , пас рӯзии умри хитоби савганди барояшони ниҳоди боФридгору бктоби эшон тӯрӣа , ки рости гўӣид . Ҳеҷ майдонед ки Муҳамади расӯл ҳақаст ? эшон гуфтанд : акнӯн ки савганд бар наҳодӣ рости гўӣим , медонем ки Муҳамади расӯл ҳақаст , ҳеҷ шак менауфтад моро дар сидқи рисолати вай . Умр гуфт Фозои ҳлктми пас шумо аз ҳолконид ки майдонед сидқи вай ва менегроеду брсолти вай имон менаёред . Пас умр гуфт мо имнъкми ман атбоъа ? охир чист онки шуморо мебоз дорад аз атбоъи вай . Эшон гуфтанд соҳиби вай ҷбриласту ҷбрили моро душманаст , Муҳамадро бар сар мо медорад ,у падарони моро азобу сўоъқи расонид ,у ҷбрили худ ҳамаи бкштну ҷанг ва адоват ояд , дӯсти мо Микоиласт хозини раҳмату борону наботу неъмат , ҳамаи бшодӣу фарохӣ ва осонӣ ояд , агар соҳиби Муҳамади Микоил будӣ мо буи имон оварад Монӣ . Умр гуфт хабар кунед маро аз манзалати ҷбрилу Микоили бнздики худованди ъзу ҷл ? эшон гуфтанд « ҷбрили ани яминау Микоили ани ясорау Микоили адуи лҷбрил . » умр гуфт акнӯн ки эшонро дар ҳазрати иззати ин чунин манзалат ва қурбатаст чигуна якдигарро душман бошанд ? ё чун шуморо душман бошанд ? ашҳади ани ман кони ъдўои лҷбрили ?фонаи адуи лмикоӣил ва ман кони ъдўои лмикоӣили Фҳўи адуи лҷбрил , ва ман кони ъдўои лҳмои ?фони аллоҳи адуи ?ла . Умри ин сухан бигуфту пеши Мустафо ъ омад то ончӣ рафт боз гуяд . Раби Алъоламин пеш аз омадани умр бар вифқи қавли умр оят фиристод : қул ман кони ъдўои лҷбрили Фإнаҳи нзлаҳи алии қлбки ин оят аз рӯй маънӣ ашколӣ дорад ,у мақсӯди зми ҷҳўдонст , мегуяд чунаст ки вайро душмани мигирнд ва ӯ наздики мо баҷоеаст ки ваҳии поки бадали пайғомбари бавосита вай мефиристем . Маънӣ дигар гуфтаанд ҷбрилро душмананд бсбби онки ваҳй май орад ва на ӯ ваҳй аз зоти хеши бмроди хеш май орад то бо вай душманӣ гиранд ӯ банда маъмураст , бФрмони холиқи пайғом май орад бар дили ту ки Сайидӣ , Фзлки қавла ва мо натаназзул إлои бأмри рбк . Сдигр маънӣ гуфтаанд ки ин ради ҷҳўдонст бончаҳ гуфтанд ҷбрили ҳамаи бҷнку азоб ва сахтӣ ояд . Раб алъзаҳ гуфт агар азобу уқубатро ояд кофаронро ояд , ва гарна Мустафо ъроу мؤмнонрои брўҳу роҳату башарӣ ва каромат ояд , бмстФӣ ъ қуръон оварад ки рӯҳ рӯҳасту ороми ҷон ,у мؤмнонро бишорат диҳад ббҳшти ҷовдону нозу Наими бекарони чунон ки гуфт мсдқои лмои байни идиаҳу ҳудоу башарии ллмؤмнин .

قتاده و عکرمه و سدی و شعبی گفتند عمر خطاب در مدارس جهودان شد آنجا که درس گویند و کتاب خوانند و با ایشان بسخن درآمد، و عمر گاه گاه رفتی و در کتاب ایشان نظر کردی. جهودان گفتند یا عمر از اصحاب محمد ما ترا دوست داریم، که دیگران ما را می‌برنجانند و تو می‌نرنجانی، و نیز بتو طمع داریم که در کتاب ما می‌نگری، گویی ترا نیک آمد این کتاب ما و دین ما. عمر گفت و اللَّه لا آتیکم لحبّکم و لا اسألکم لانّی شاکّ فی دینی، و انما ادخل الیکم لازدیاد بصیرة فی امر محمد صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم، و اری آثاره فی کتابکم. عمر گفت و اللَّه که من نه دوستی شما می‌آیم، یا آنچه پرسم از آن پرسم که در دین خود بشکم، لکن آثار مصطفی ع در کتاب شما می‌بینم، هر چند که می‌نگرم در آن مرا بصیرت و روشنایی در کار محمد میافزاید، پس روزی عمر خطاب سوگند برایشان نهاد بآفریدگار و بکتاب ایشان توریة، که راست گوئید. هیچ میدانید که محمد رسول حق است؟ ایشان گفتند: اکنون که سوگند بر نهادی راست گوئیم، می‌دانیم که محمد رسول حق است، هیچ شک می‌نیفتد ما را در صدق رسالت وی. عمر گفت فاذا هلکتم پس شما از هالکانید که میدانید صدق وی و می‌نگروید و برسالت وی ایمان می‌نیارید. پس عمر گفت ما یمنعکم من اتباعه؟ آخر چیست آنک شما را می‌باز دارد از اتباع وی. ایشان گفتند صاحب وی جبریل است و جبریل ما را دشمن است، محمد را بر سر ما میدارد، و پدران ما را عذاب و صواعق رسانید، و جبریل خود همه بکشتن و جنگ و عداوت آید، دوست ما میکائیل است خازن رحمت و باران و نبات و نعمت، همه بشادی و فراخی و آسانی آید، اگر صاحب محمد میکائیل بودی ما بوی ایمان آورد مانی. عمر گفت خبر کنید مرا از منزلت جبریل و میکائیل بنزدیک خداوند عز و جل؟ ایشان گفتند «جبریل عن یمینه و میکائیل عن یساره و میکائیل عدوّ لجبریل.» عمر گفت اکنون که ایشان را در حضرت عزت این چنین منزلت و قربت است چگونه یکدیگر را دشمن باشند؟ یا چون شما را دشمن باشند؟ اشهد ان من کان عدوا لجبریل فانّه عدو لمیکائیل و من کان عدوا لمیکائیل فهو عدوّ لجبریل، و من کان عدوا لهما فان اللَّه عدو له. عمر این سخن بگفت و پیش مصطفی ع آمد تا آنچه رفت باز گوید. رب العالمین پیش از آمدن عمر بر وفق قول عمر آیت فرستاد: قُلْ مَنْ کانَ عَدُوًّا لِجِبْرِیلَ فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلی‌ قَلْبِکَ این آیت از روی معنی اشکالی دارد، و مقصود ذم جهودانست، میگوید چونست که وی را دشمن میگیرند و او نزدیک ما بجایی است که وحی پاک بدل پیغامبر بواسطه وی می فرستیم. معنی دیگر گفته‌اند جبریل را دشمن‌اند بسبب آنک وحی می‌آرد و نه او وحی از ذات خویش بمراد خویش می‌آرد تا با وی دشمنی گیرند او بنده مأمور است، بفرمان خالق پیغام می‌آرد بر دل تو که سیّدی، فذلک قوله وَ ما نَتَنَزَّلُ إِلَّا بِأَمْرِ رَبِّکَ. سدیگر معنی گفته‌اند که این ردّ جهودانست بآنچه گفتند جبریل همه بجنک و عذاب و سختی آید. رب العزة گفت اگر عذاب و عقوبت را آید کافران را آید، و گرنه مصطفی ع را و مؤمنانرا بروح و راحت و بشری و کرامت آید، بمصطفی ع قرآن آورد که روح روح است و آرام جان، و مؤمنانرا بشارت دهد ببهشت جاودان و ناز و نعیم بیکران چنان که گفت مُصَدِّقاً لِما بَیْنَ یَدَیْهِ وَ هُدیً وَ بُشْری‌ لِلْمُؤْمِنِینَ.

Ман кони ъдўои ллаҳу млоӣктаҳу русулау ҷбрил ва мекол Фإни аллоҳи адуи ллкоФрин . Дигари бораи дарин ояти номи эшон ёд кард ташрифу тахсӣси эшонро , ки эшон дар миёни малоикаи сарон ва сарваронанду беҳина Фариштагон чаҳоранд : Ҷабраилу Микоилу исрофилу ъзроӣилу беҳинаи ин чаҳор ҷбриласт , шашсад пар дорад ҳар парии ҳафтод ҳазор реша ,у алайҳи тҳоўили алдру алёқўт . Мустафо ъ ӯро дид басӯрат хеш ,у кони қади сади алоФқ . Дар баъзе ахбораст ки Мустафо ъро ғашӣ расед он гуҳ ки ӯро басӯрат хеш бидид , пас гуфт : субҳони аллоҳи мо канти адрии ани шиӣои ман алхлқ ҳоказо . Ва қоли ҷбрили ФкиФи луи раъйати исрофил ? ани ?лаи лоснии ъушри ҷноҳои ҷиноҳи минҳои болмшрқу ҷиноҳи болмғрб ,у ани алърши лаълии коҳилау анаи литзоءли лъзмаҳи аллоҳи ъзу ҷл , ҳатто иъўд мисли алрзъ .

مَنْ کانَ عَدُوًّا لِلَّهِ وَ مَلائِکَتِهِ وَ رُسُلِهِ وَ جِبْرِیلَ وَ مِیکالَ فَإِنَّ اللَّهَ عَدُوٌّ لِلْکافِرِینَ. دیگر باره درین آیت نام ایشان یاد کرد تشریف و تخصیص ایشان را، که ایشان در میان ملائکة سران و سروران اند و بهینه فرشتگان چهاراند: جبرئیل و میکائیل و اسرافیل و عزرائیل و بهینه این چهار جبریل است، ششصد پر دارد هر پری هفتاد هزار ریشه، و علیه تهاویل الدّر و الیاقوت. مصطفی ع او را دید بصورت خویش، و کان قد سدّ الافق. در بعضی اخبار است که مصطفی ع را غشی رسید آن گه که او را بصورت خویش بدید، پس گفت: سبحان اللَّه ما کنت ادری ان شیئا من الخلق هکذا. و قال جبریل فکیف لو رأیت اسرافیل؟ انّ له لاثنی عشر جناحا جناح منها بالمشرق و جناح بالمغرب، و انّ العرش لعلی کاهله و انه لیتضاءل لعظمة اللَّه عز و جل، حتی یعود مثل الرضع.

Ва ани ибни аббоси қоли бинои расӯли аллоҳи слии аллоҳи алайҳу ?алау силаму маъааи ҷбрили инодии азои аншқи уфуқи алсмоء , Фоқбли ҷбрили идхли баъзаи фии баъзи Фитзоءл , Фозои малики қад мисли байни ядӣ алнабӣ слии аллоҳи алайҳу ?алау силами Фқол ё Муҳамади ани аллоҳи ъзу ҷли иأмрки ани тхтори байни набии абд ӯ малики набӣ , Фошори илои Ҷабраили бедаи ани тавозуъи ФърФти анаи лии носеҳи Фқлт ъбдо набиё , Фърҷи злки алмалики илои алсмоء . Фқлт ё ҷбрили қади канти ардти ани асأлки ани ҳозо , Фрأити ман ҳолки мо шғлнии ани алмсӣлаҳи Фмни ҳозо ё ҷбрил ? қоли ҳозои исрофили халқаи аллоҳи явми халқаи байни идиаҳи соФои қадамӣаи лои ирФъи турфа , байнау байни алрби ъзу ҷли сбъўни нурои мо минҳои нур иднў манеҳ алои аҳтрқ , Фозои изни аллоҳи ъзу ҷли фии шайъи ءи ман алсмоءу аларзи артФъи злки аллўҳ ҳатто изрби ҷабинаи Финзри фӣа , ?фони кони ман амалии амрнӣ бау ани кони ман амали Микоили амра ба ,у ани кони ман амали малики аламути амра ба . Фқлт ё Ҷабраилу алӣ эй шайъи ءи анат ? қоли алии алриҳу алҷнўд . Қиллату алӣ эй шайъи ءи Микоил ? қоли алии алнботу алмтр ? қиллату алӣ эй шайъи ءи малики аламут ? қоли алии қабзи алонФс , ва мо зннти анаи ҳбти алои лқёми алсоъаҳ , ва мо алзии раъйати манӣ إлои хўФои ман қиёми алсоъаҳ .

و عن ابن عباس قال بینا رسول اللَّه صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم و معه جبریل ینادی اذا انشق افق السماء، فاقبل جبریل یدخل بعضه فی بعض فیتضاءل، فاذا ملک قد مثّل بین یدی النبی صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم فقال یا محمد ان اللَّه عز و جل یأمرک ان تختار بین نبی عبد او ملک نبی، فاشار الی جبرئیل بیده ان تواضع فعرفت انه لی ناصح فقلت عبدا نبیّا، فعرج ذلک الملک الی السماء. فقلت یا جبریل قد کنت اردت ان اسألک عن هذا، فرأیت من حالک ما شغلنی عن المسئلة فمن هذا یا جبریل؟ قال هذا اسرافیل خلقه اللَّه یوم خلقه بین یدیه صافّا قدمیه لا یرفع طرفه، بینه و بین الرّب عز و جل سبعون نورا ما منها نور یدنو منه الّا احترق، فاذا اذن اللَّه عز و جل فی شی‌ء من السّماء و الارض ارتفع ذلک اللّوح حتی یضرب جبینه فینظر فیه، فان کان من عملی امرنی به و ان کان من عمل میکائیل امره به، و ان کان من عمل ملک الموت امره به. فقلت یا جبرئیل و علی ای شی‌ء انت؟ قال علی الریح و الجنود. قلت و علی ای شی‌ء میکائیل؟ قال علی النبات و المطر؟ قلت و علی ای شی‌ء ملک الموت؟ قال علی قبض الانفس، و ما ظننت انه هبط الّا لقیام الساعة، و ما الذی رأیت منی إلّا خوفا من قیام الساعة.

Ҷабраил номӣаст ъбронӣ ё сурёнӣу маънии он абд аллоҳаст , ҷабр бандаасту эли ном худовандаст ъзу ҷл . Ҳамчунин Микоилу исрофил : микоу исрофи ном бандааст ,у эли номи худо яъне бандаи худованди ъзу ҷл .

جبرئیل نامی است عبرانی یا سریانی و معنی آن عبد اللَّه است، جبر بنده است و ایل نام خداوند است عز و جل. همچنین میکائیل و اسرافیل: میکا و اسراف نام بنده است، و ایل نام خدا یعنی بنده خداوند عز و جل.

Ва ваҷҳи таъвил оят онаст ки ҳар ки Ҷабраилро душманаст Микоилро ҳам душманаст , ки ҳар ду маъмуранд ва ҳар ки эшонро душманаст ҳамаи Фриштгонро душманаст , ва ки ҳар ду маъмуранд ва ҳар ки пайғоми расонандаро душманаст пайғомро ҳам душманаст , ва ҳар ки пайғомро душманаст пайғоми даҳро душманаст , пас эшон ки чунинанд кофаронанд лои маҳола ,у худои ъзу ҷл душманаст он кофаронро ки чунинанд .

و وجه تأویل آیت آنست که هر که جبرئیل را دشمن است میکائیل را هم دشمن است، که هر دو مأمورند و هر که ایشان را دشمن است همه فریشتگان را دشمن است، و که هر دو مأمورند و هر که پیغام رساننده را دشمن است پیغام را هم دشمن است، و هر که پیغام را دشمن است پیغام ده را دشمن است، پس ایشان که چنین‌اند کافران اند لا محاله، و خدای عز و جل دشمن است آن کافران را که چنین‌اند.

Аммо ихтилофи қроء дар лафзи Ҷабраил ва Микоил онаст : ки ?маккей « ҷбрил » бФтҳи ҷим беҳамза хонд ,у маданӣу шомӣу басарӣу ҳФси бксри ҷим беҳамз хонанд . Абӯи бикри бФтҳи ҷиму ҳамза бар вазн ҷбръл хонд , Ҳамзау ксоиӣу ҳмод бар вазн ҷбръил хонанд . Ва мекол бе ҳамзаи бўзни қиФол . Басарӣу ҳФс низ ҳам чунин хонанд , нофеъи бҳмзаҳ бар вазни микоъл , боқии Микоил бар вазни микоъил .

امّا اختلاف قرّاء در لفظ جبرئیل و میکائیل آنست: که مکی «جبریل» بفتح جیم بی همزه خواند، و مدنی و شامی و بصری و حفص بکسر جیم بی همز خوانند. ابو بکر بفتح جیم و همزه بر وزن جبرعل خواند، حمزه و کسایی و حماد بر وزن جبرعیل خوانند. و میکال بی همزه بوزن قیفال. بصری و حفص نیز هم چنین خوانند، نافع بهمزه بر وزن میکاعل، باقی میکائیل بر وزن میکاعیل.

Ва лақади أнзлнои إлики оёти байнот ва мо икФри баҳои إлои алФосқўни ин ояи бҷўоби ибн сўрё омад ки гуфта буд мо анзли алейк ман ояи байнаи Фнтбъки лҳо нафарстоданад бар ту нишонеи равшан ки бар дурустии кори ту далолат кунад то турои пас рӯй кунему имони ореми раб Алъоламин гуфт :у лақади أнзлнои бдрстӣ ки фиристодем бтўи нишонҳои равшани рост , ва кофар нашавад бони магари ҷуҳудон ки аз шариъати Мӯсо берун шуданд , бсбби онкӣ ба Муҳамад кофар шуданд , аз баҳри онки имон овардан ба Муҳамад ъ ва пазируфтани дайни вай аз шароеъи Мӯсо буд пас чун напазируфтанд лои маҳола аз шариъати Мӯсо берун шуданд .

وَ لَقَدْ أَنْزَلْنا إِلَیْکَ آیاتٍ بَیِّناتٍ وَ ما یَکْفُرُ بِها إِلَّا الْفاسِقُونَ این آیه بجواب ابن صوریا آمد که گفته بود ما انزل علیک من آیة بیّنة فنتبعک لها نفرستادند بر تو نشانی روشن که بر درستی کار تو دلالت کند تا ترا پس روی کنیم و ایمان آریم رب العالمین گفت: وَ لَقَدْ أَنْزَلْنا بدرستی که فرستادیم بتو نشانهای روشن راست، و کافر نشود بآن مگر جهودان که از شریعت موسی بیرون شدند، بسبب آنکه به محمد کافر شدند، از بهر آنک ایمان آوردن به محمد ع و پذیرفتن دین وی از شرایع موسی بود پس چون نپذیرفتند لا محاله از شریعت موسی بیرون شدند.

Маънии фисқи берун шуданаст аз пазируфтани ҳақ . Иқоли фисқати алртбаҳи ани қишрҳоу алФораҳи ани ҷҳрҳо .

معنی فسق بیرون شدن است از پذیرفتن حق. یقال فسقت الرطبة عن قشرها و الفارة عن جحرها.

أу клмои ъоҳдўои ъҳдои алоиаҳ . . . Ибн аббос гуфт сабаби нузули ин ояти он буд ки Мустафо ъ ҷуҳудонро гуфт ки худои ъзу ҷли паймони ситад аз шумо ки маро устувор гиред , ва ончӣ оварадам аз китобу пайғом қабул кунед ,у шаръи ҳанифӣу дайни ислому сифати ман ки пайғамбарам пинҳон накунед ,у злки фии қавлаи таъолӣу إзи أхзи аллоҳи мисоқи аллазӣнаи أўтўои алкитоби лтбиннаҳи ллносу лои тктмўнаҳи пас молики бен алзиФи онро мункир шуд ва гуфту аллоҳи мо аҳди алинои фии Муҳамади аҳду лои мисоқ бар мо ҳеҷ аҳд нагирифтанд ва ҳеҷ паймони нстднд дар кори Муҳамад . Пас раби Алъоламин оят фиристод .

أَ وَ کُلَّما عاهَدُوا عَهْداً الآیة... ابن عباس گفت سبب نزول این آیت آن بود که مصطفی ع جهودان را گفت که خدای عز و جل پیمان ستد از شما که مرا استوار گیرید، و آنچه آوردم از کتاب و پیغام قبول کنید، و شرع حنیفی و دین اسلام و صفت من که پیغمبرم پنهان نکنید، و ذلک فی قوله تعالی وَ إِذْ أَخَذَ اللَّهُ مِیثاقَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتابَ لَتُبَیِّنُنَّهُ لِلنَّاسِ وَ لا تَکْتُمُونَهُ پس مالک بن الضیف آن را منکر شد و گفت و اللَّه ما عهد الینا فی محمد عهد و لا میثاق بر ما هیچ عهد نگرفتند و هیچ پیمان نستدند در کار محمد. پس رب العالمین آیت فرستاد.

أу клмои ъоҳдўои ъҳдои нбзаҳ Фриқ манеҳам ҳар гуҳ ки аҳдӣ кунанд ва паймонӣ банданд гуруҳеи азин ҷуҳудон оянд ва он паймон башикананд бали أксрҳми лои иؤмнўни аҳди бшкстн на арзонӣаст балки эшон ногрўидгонанд . Бали أксрҳм аз он гуфт ки қавмӣ азишон ва гарчи андак буданд бгрўиднду бўФоءи аҳд боз омаданд , чунонк ҷой дигар гуфт Фқлилои мо иؤмнўн

أَ وَ کُلَّما عاهَدُوا عَهْداً نَبَذَهُ فَرِیقٌ مِنْهُمْ هر گه که عهدی کنند و پیمانی بندند گروهی ازین جهودان آیند و آن پیمان بشکنند بَلْ أَکْثَرُهُمْ لا یُؤْمِنُونَ عهد بشکستن نه ارزانی است بلکه ایشان ناگرویدگان‌اند. بَلْ أَکْثَرُهُمْ از آن گفت که قومی ازیشان و گرچه اندک بودند بگرویدند و بوفاء عهد باز آمدند، چنانک جای دیگر گفت فَقَلِیلًا ما یُؤْمِنُونَ‌

Қол алнабӣ слии аллоҳи алайҳу ?алау силам « ман моти ноксои ӯҳдаи ҷоءи явми алқимаҳи лои ҳаҷаи ?ла » .

قال النبی صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم «من مات ناکثا عهده جاء یوم القیمة لا حجة له».

Ва қол ъ « арбъи хисоли ман кони фӣаи кони мноФқо : азои ҳдси кизб ,у азои въди ахлФ ,у азои ъоҳди ғдр ,у азои хосами фаҷр , ва мо ман ғодри алоу ?лаи лўоءи явми алқимаҳи иърФ бау соӣҳи исиҳи ҳозои ғодр банӣ фалони мсўди виҷҳаи мзрўқаҳ айнана , мсФўФаҳи идоаҳ , маъқӯлаи рҷлоаҳ , алии рқбтаҳ мисли алтўди алъзими ман зунуба . »

و قال ع «اربع خصال من کان فیه کان منافقا: اذا حدّث کذب، و اذا وعد اخلف، و اذا عاهد غدر، و اذا خاصم فجر، و ما من غادر الّا و له لواء یوم القیمة یعرف به و صائح یصیح هذا غادر بنی فلان مسود وجهه مزروقة عیناه، مصفوفة یداه، معقولة رجلاه، علی رقبته مثل الطود العظیم من ذنوبه.»

Ва лмои ҷоءҳми расӯл ман ъанд аллоҳи қоли ибни аббоси ани мъозоу бшини бен алброءи иқўлони ллиҳўд « ё мъшри алиҳўди атқўои аллоҳу аслмўо , Фқди кантами тстФтҳўни ълинои бмҳмди слии аллоҳи алайҳу ?алау силам ,у нҳни аҳли ширку тхбрўннои анаи мабъус ,у тсФўнаҳи лнои бсФтаҳ . Фқоли саломи бен мусаллами ахў банӣ алнзири мо ҷоءнои бшӣ ء наарафа , ва мо ҳўи болзӣ кно назикр лакам , Фонзли аллоҳи таъолӣ .

وَ لَمَّا جاءَهُمْ رَسُولٌ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ قال ابن عباس انّ معاذا و بشین بن البراء یقولان للیهود «یا معشر الیهود اتقوا اللَّه و اسلموا، فقد کنتم تستفتحون علینا بمحمد صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم، و نحن اهل شرک و تخبروننا انه مبعوث، و تصفونه لنا بصفته. فقال سلام بن مسلم اخو بنی النضیر ما جاءنا بشی‌ء نعرفه، و ما هو بالّذی کنّا نذکر لکم، فانزل اللَّه تعالی.

Ва лмои ҷоءҳми расӯл ман ъанд аллоҳи Мусаддиқи лмои мъҳми нбзи Фриқи ман аллазӣнаи أўтўои алкитоби алоиаҳ . . . Уламо ҷуҳудонанд ӣнон ки тӯрӣаро пас пушт андохтанд ,у бон кор накарданд ва ба Мустафоу қуръон кофар шуданд . Шуъабӣ гуфт ҳўи байни аидиҳми иқрءўнаҳу лкнҳми нбзўои алъамал ба қоли ибни ъиинаҳи адрҷўаҳи фии алҳриру алдибоҷу ҳлўаҳи болзҳбу алФзаҳ ,у лами иҳлўои ҳалолау лами иҳрмўои ҳарома , Фзлки алнбз . Бӯи Саид хидрӣ гуфт лои ткўнўои колиҳўди азои взъўои алтўриаҳи модўои лҳоу азои қомўои анҳо нбзўҳоу роءи зҳўрҳм .

وَ لَمَّا جاءَهُمْ رَسُولٌ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ مُصَدِّقٌ لِما مَعَهُمْ نَبَذَ فَرِیقٌ مِنَ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتابَ الآیة... علماء جهودان‌اند اینان که توریة را پس پشت انداختند، و بآن کار نکردند و به مصطفی و قرآن کافر شدند. شعبی گفت هو بین ایدیهم یقرءونه و لکنهم نبذوا العمل به قال ابن عیینه ادرجوه فی الحریر و الدیباج و حلّوه بالذهب و الفضّة، و لم یحلّوا حلاله و لم یحرّموا حرامه، فذلک النبذ. بو سعید خدری گفت لا تکونوا کالیهود اذا وضعوا التوریة مادوا لها و اذا قاموا عنها نبذوها و راء ظهورهم.

Раби Алъоламин дарин оят хабар дод ки ҷуҳудони китоби ҳақи бгзоштнд , ва пас рӯй шаётин карданд ва ҷодуӣ омухтанд ва он хонданд .

رب العالمین درین آیت خبر داد که جهودان کتاب حق بگذاشتند، و پس روی شیاطین کردند و جادویی آموختند و آن خواندند.

Фзлки фии қавла :у атбъўои мо ттлўои алшётини алии малики сулаймон эй фии ӯҳдау замони малака , ҷуҳудон даъвӣ карданд ки ин ҷодуӣ ва низ наҷот ки мо михўоним ва бидон кор мекунем алии сулаймон пайғамбарасту номи аъзам ки подшоҳӣ бидон меронад ва фармон бидон медод ,у деву бодро бидон мусаххар хеш мекард . Муфассирон гуфтанд китобӣ буд ки шаётин дар он саҳар ва низ наҷот набишта буданду зери тахти сулаймон дафн карданд он гуҳ ки сулаймони маъзул буд аз малики хеши пас чун сулаймонро вафот расед берун овараданду фаро мардумон намуданд ки ин илм сулаймонасту китоби вай ,у подшоҳӣ ки меронад бад-ӣн меронад .

فذلک فی قوله: وَ اتَّبَعُوا ما تَتْلُوا الشَّیاطِینُ عَلی‌ مُلْکِ سُلَیْمانَ ای فی عهده و زمان ملکه، جهودان دعوی کردند که این جادویی و نیز نجات که ما میخوانیم و بدان کار میکنیم علی سلیمان پیغمبر است و نام اعظم که پادشاهی بدان میراند و فرمان بدان میداد، و دیو و باد را بدان مسخر خویش میکرد. مفسران گفتند کتابی بود که شیاطین در آن سحر و نیز نجات نبشته بودند و زیر تخت سلیمان دفن کردند آن گه که سلیمان معزول بود از ملک خویش پس چون سلیمان را وفات رسید بیرون آوردند و فرا مردمان نمودند که این علم سلیمان است و کتاب وی، و پادشاهی که میراند بدین میراند.

Ҳар чаҳ неки мардон банӣ Исроил буданд он аз шаётин қабул накарданд ва аз он бпрҳизиднд ва ҳар чаҳ бад мардон буданду муфсидон қабул карданд ва биёмухтанд ва бидон кор карданд . Раби Алъоламин сулаймонро аз он саҳар ва низ наҷот мубарро карду узрӣ бар забони Мустафо ъ биниҳод ва гуфт : ва мо куфри сулаймону локини алшётини кФрўои алоиаҳ . . . Сулаймони ҳаргиз кофар набӯд ва он суханон ки шаётини хонданди суханон сулаймон набӯд , ва аз ончӣ бар вай гуфтанд ва сохтанду фаро пеш овараданд аз нири наҷоту шӯъбадаи ҳаргизи соз ӯ набӯд ,у аботили ҳаргизи кор ӯ набӯду саҳар аз афъол ӯ набӯд ,у ъзоӣми бобат вай набӯд ,у тулау нашрау ахзау тафреқа аз суннату сират вай набӯд . Ва анмои қол ва мо куфри сулаймону лӣси фии садри алоиаҳи анҳми кФрўаҳ , ҳатто иброаҳи аллоҳи таъолии ман злк ,у локини лмои нсбўои илайҳи алсҳру алсҳри куфри брأаҳи аллоҳи ман алкФри Фқол ва мо куфри сулаймон ва рӯй ани расӯли аллоҳи слии аллоҳи алайҳу ?алау силами қоли лӣси мнои ман саҳару лои ман саҳари ?ла ,у лои ман ткҳн ,у лои ман ткҳни ?лау лои ман ттиру лои ман ттири ?ла . Ва қили мактуби фии алтўриаҳи лӣси манӣу лидъ ғайриӣ ман ттир ӯ ттири ?ла , ӯ ман саҳар ӯ саҳари ?ла , ӯ ткҳн ӯ ткҳни ?ла .

هر چه نیک مردان بنی اسرائیل بودند آن از شیاطین قبول نکردند و از آن بپرهیزیدند و هر چه بد مردان بودند و مفسدان قبول کردند و بیاموختند و بدان کار کردند. رب العالمین سلیمان را از آن سحر و نیز نجات مبرا کرد و عذری بر زبان مصطفی ع بنهاد و گفت: وَ ما کَفَرَ سُلَیْمانُ وَ لکِنَّ الشَّیاطِینَ کَفَرُوا الآیة... سلیمان هرگز کافر نبود و آن سخنان که شیاطین خواندند سخنان سلیمان نبود، و از آنچه بر وی گفتند و ساختند و فرا پیش آوردند از نیر نجات و شعبده هرگز ساز او نبود، و اباطیل هرگز کار او نبود و سحر از افعال او نبود، و عزائم بابت وی نبود، و تولّه و نشره و اخذه و تفریقه از سنت و سیرت وی نبود. و انّما قال وَ ما کَفَرَ سُلَیْمانُ و لیس فی صدر الآیة انهم کفّروه، حتی یبرّاه اللَّه تعالی من ذلک، و لکن لمّا نسبوا الیه السحر و السحر کفر برأه اللَّه من الکفر فقال و ما کفر سلیمان و روی ان رسول اللَّه صلی اللَّه علیه و آله و سلّم قال لیس منا من سحر و لا من سحر له، و لا من تکهّن، و لا من تکهّن له و لا من تطیّر و لا من تطیّر له. و قیل مکتوب فی التوریة لیس منی و لیدع غیری من تطیّر او تطیّر له، او من سحر او سحر له، او تکهّن او تکهّن له.

Ва қоли слии аллоҳи алайҳу ?алау силами ман ?утии коҳнои лами иқбли ?лаи салоаи арбаъӣни лайла .

و قال صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم من اتی کاهنا لم یقبل له صلاة اربعین لیلة.

Ва қоли абди аллоҳи бен масъӯд « ман ?утии соҳро ӯ коҳно ӯ ъроФои Фсдқаҳи бмои иқўли Фқди куфри бмои анзли алии Муҳамади слии аллоҳи алайҳу ?алау силам . »

و قال عبد اللَّه بن مسعود «من اتی ساحرا او کاهنا او عرّافا فصدّقه بما یقول فقد کفر بما انزل علی محمد صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم.»

Ва кутуби умри бен улхитоби илои баъзи асҳобаи ани ақтли кули соҳиру соҳираи қоли Фқтлнои сулси сўоҳру қоли абӯи алосўди лами изли алсҳори иқтлўни ънднои болмдинаҳ . Ва қол алнабӣ слии аллоҳи алайҳу ?алау силами ҳади алсоҳри зарбаи болсиФ .

و کتب عمر بن الخطاب الی بعض اصحابه ان اقتل کل ساحر و ساحرة قال فقتلنا ثلث سواحر و قال ابو الاسود لم یزل السحار یقتلون عندنا بالمدینة. و قال النبی صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم حدّ الساحر ضربة بالسیف.

Ва локини алшётини кФрўои Ҳамзау ксоиӣу локини бтхФиФу алшётин брФъ хонанд кФрўои иълмўни аннос алсҳр мегуяд сулаймон кофар набӯду ҷодуии кор вай набӯд , локини шаётин кофар буданду ҷуҳудонро ҷодуӣ май омўзониднд .

وَ لکِنَّ الشَّیاطِینَ کَفَرُوا حمزه و کسایی و لکن بتخفیف و الشیاطین برفع خوانند کَفَرُوا یُعَلِّمُونَ النَّاسَ السِّحْرَ میگوید سلیمان کافر نبود و جادویی کار وی نبود، لکن شیاطین کافر بودند و جهودان را جادویی می‌آموزانیدند.

Ва мо أнзли алии алмаликин алоиаҳ . . . Ин мо бар ду ваҷҳаст яке бмънии нафй яъне ки ҳаргиз бар он ду Фриштаҳи ҷодуӣ нафарстоданад аз осмон . Ва бмънии дигар нафй несту таъаллуқи бовел оят дорад . Мегуяд китоби худои пас пушт андохтанд вонгаҳи пас рӯй карданд ду чизро яке мо ттлўои алшётини алии малики сулаймону дигар ва мо أнзли алии алмаликин яке ончии шаётини хонданди дигари ончӣ дар Бобул ба Њоруту морут фурӯ омад , ва он саҳараст мекунанд , ва дар он тъзиму тъўид май оранд дар тасхири ҷини баномҳое аз номҳои худои ъзу ҷл ки аз осмон фурӯд омад .

وَ ما أُنْزِلَ عَلَی الْمَلَکَیْنِ الآیة... این ما بر دو وجهست یکی بمعنی نفی یعنی که هرگز بر آن دو فریشته جادویی نفرستادند از آسمان. و بمعنی دیگر نفی نیست و تعلق باول آیت دارد. میگوید کتاب خدا پس پشت انداختند وانگه پس روی کردند دو چیز را یکی ما تَتْلُوا الشَّیاطِینُ عَلی‌ مُلْکِ سُلَیْمانَ و دیگر وَ ما أُنْزِلَ عَلَی الْمَلَکَیْنِ یکی آنچه شیاطین خواندند دیگر آنچه در بابل به هاروت و ماروت فرو آمد، و آن سحرست میکنند، و در آن تعزیم و تعوید می‌آرند در تسخیر جن بنامهایی از نامهای خدای عز و جل که از آسمان فرود آمد.

Ва уламоро хилофаст ки Бобул дар диёр Кӯфааст ё дар диёри мағриб , ё бкўаҳи дамованд ,у Бобул аз он гуфтанд ки тблблти алолсни баҳо , қабл ани аллоҳи ъзу ҷли ҳайни ?ераади ани ихолФи байни алснаҳ банӣ одами баъси риҳои Фҳшртҳми ман кули уфуқи илои Бобули Фблбли аллоҳи ъзу ҷли алснтҳм , Флми идри аҳади мо иқўли алохри сами Фрқтҳми алриҳи фии алблод .

و علما را خلافست که بابل در دیار کوفه است یا در دیار مغرب، یا بکوه دماوند، و بابل از آن گفتند که تبلبلت الالسن بها، قبل انّ اللَّه عز و جل حین اراد ان یخالف بین السنة بنی آدم بعث ریحا فحشرتهم من کل افق الی بابل فبلبل اللَّه عز و جل السنتهم، فلم یدر احد ما یقول الآخر ثم فرّقتهم الریح فی البلاد.

Њоруту морути исмони сурёнӣон . Қоли аҳли алтФсир ва нақулла алҳдиси анҳмои конои маликин асмҳмои азоу ъзоӣилу ани алмлоӣкаҳи таъаҷҷубати ман зулм банӣ одаму астҳлолҳми алмҳорму сФкҳми алдмоءу қади ҷоءтҳми рслҳми болбинот , Фъзу азлки алайҳим ,у хотбўои аллоҳи ъзу ҷли фии мъноҳм ,у қолўои ҳؤлоءи аллазӣнаи ҷълтҳми фии аларзу ахтртҳм , фаҳми иъсўнк . . . Алқсаҳи илои охирҳо муфассирону асҳоби ҳадис ва нақулла осор гуфтанд Фриштгони осмон таъаҷҷуб карданд аз зулм банӣ одам ва бе расмӣҳоу парда дар бадану хӯни рехтани эшон , гуфтанд худовандо ин замини дорону хокёнро бар гузидӣ ва эшон туро нофармонанд . Раб Алъоламин гуфт агар он шаҳват ки даришон мураккабаст дар шумо будӣ ҳоли шумо ҳамчун ҳоли эшон будӣ ҳама гуфтанд . « сбҳонки мо инбғии лнои ани нъсик » покии туро ва бе айбии туро , наёяд аз мо ки дар ту осӣ шавем , ва насазад ки фармони туро хилоф кунем . Раб Алъоламин гуфт акнӯн ду Фриштаҳ ихтиёр кунед аз ҳамаи Фриштгон то эшонро бсФт банӣ одам бар орему шаҳват даришон мураккаб кунем . Њоруту морутро бар гузиданд ки аз ҳамаи обидтару хошиъ тар буданд . Худованди ъзу ҷли эшонро базмин фиристод то ҳукм кунанд ва кор гузоранд миёни халқ . Ва шаҳват дар эшон офарид чунонк дар фарзандони одам , ва эшонро гуфт ширки мёрид ва зино макунед ва хамр махӯреду хӯн бноҳқ марезеду гӯшт хӯк махӯред ва дар ҳукму қазои майл ва муҳобо макунеду ҷавр ва ҷафо мапасндед . Эшон биёмаданду буруз ҳукм мекарданду кори халқи мигзорднд ,у бшб бар осмон мешуданд бмтъбди хеш . Охири рӯзӣ занӣ омад пеши эшон бмҷлси ҳукм , бо хасмӣ ки дошту номи он зани Зуҳра буд некӯ рӯй ки ҷамоли ваии бғоити камол буд ва гуфтаанд ки подшоҳи зода буд аз диёри Форс , ва дар дили эшон ҳўоءи он зан афтод бикдигр боз гуфтанд , он гуҳи троФъу ҳукми он зан дар таъхир ниҳоданд , то вайро бахонаи хонданду коми худ аз вай талаб карданд . Он зани сар во зад он гуҳ гуфт . Агар шуморо Муродӣаст аз ман бути параст бояд шудан чунонк он зан ,у қатл кардану хамр хӯрдан . Эшон гуфтанд ин на кори мост ки моро аз ин наҳй кардаанду парҳези фармӯда . Он рӯз рафт дигари рӯзи ҳамин ҳадис буду ҷавоби ҳамон . Сдигри рӯзи ҳўӣ бғоит раседу сабрашони бармеад , гуфтанд аз ончӣ фармудӣ хамр хӯрдан осонтараст . Надонистанд ки хамри худ маҷмаъ ҷиноятаст ,у асли гуноҳон

هاروت و ماروت اسمان سریانیان. قال اهل التفسیر و نقلة الحدیث انهما کانا ملکین اسمهما عزا و عزائیل و انّ الملائکة تعجبت من ظلم بنی آدم و استحلالهم المحارم و سفکهم الدماء و قد جاءتهم رسلهم بالبیّنات، فعز و اذلک علیهم، و خاطبوا اللَّه عز و جل فی معناهم، و قالوا هؤلاء الذین جعلتهم فی الارض و اخترتهم، فهم یعصونک... القصّة الی آخرها مفسران و اصحاب حدیث و نقله آثار گفتند فریشتگان آسمان تعجب کردند از ظلم بنی آدم و بی رسمیها و پرده در بدن و خون ریختن ایشان، گفتند خداوندا این زمین داران و خاکیان را بر گزیدی و ایشان ترا نافرمانند. رب العالمین گفت اگر آن شهوت که دریشان مرکب است در شما بودی حال شما همچون حال ایشان بودی همه گفتند. «سبحانک ما ینبغی لنا ان نعصیک» پاکی ترا و بی عیبی ترا، نیاید از ما که در تو عاصی شویم، و نسزد که فرمان ترا خلاف کنیم. رب العالمین گفت اکنون دو فریشته اختیار کنید از همه فریشتگان تا ایشان را بصفت بنی آدم بر آریم و شهوت دریشان مرکب کنیم. هاروت و ماروت را بر گزیدند که از همه عابد تر و خاشع تر بودند. خداوند عز و جل ایشان را بزمین فرستاد تا حکم کنند و کار گزارند میان خلق. و شهوت در ایشان آفرید چنانک در فرزندان آدم، و ایشان را گفت شرک میارید و زنا مکنید و خمر مخورید و خون بناحق مریزید و گوشت خوک مخورید و در حکم و قضا میل و محابا مکنید و جور و جفا مپسندید. ایشان بیامدند و بروز حکم می‌کردند و کار خلق میگزاردند، و بشب بر آسمان میشدند بمتعبد خویش. آخر روزی زنی آمد پیش ایشان بمجلس حکم، با خصمی که داشت و نام آن زن زهره بود نیکو روی که جمال وی بغایت کمال بود و گفته‌اند که پادشاه زاده بود از دیار فارس، و در دل ایشان هواء آن زن افتاد بیکدیگر باز گفتند، آن گه ترافع و حکم آن زن در تأخیر نهادند، تا وی را بخانه خواندند و کام خود از وی طلب کردند. آن زن سر وا زد آن گه گفت. اگر شما را مرادی است از من بت پرست باید شدن چنانک آن زن، و قتل کردن و خمر خوردن. ایشان گفتند این نه کار ماست که ما را از این نهی کرده‌اند و پرهیز فرموده. آن روز رفت دیگر روز همین حدیث بود و جواب همان. سدیگر روز هوی بغایت رسید و صبرشان برمید، گفتند از آنچه فرمودی خمر خوردن آسانتر است. ندانستند که خمر خود مجمع جنایت است، و اصل گناهان

Қол алнабӣ слии аллоҳи алайҳу ?алау силам « алхмрам алхбоӣс » .

قال النبی صلی اللَّه علیه و آله و سلّم «الخمر امّ الخبائث».

Пас хамр хӯрданд то маст шуданду коми худ аз он зан бар гирифтанд ва дар он ҳол касе боишон фаро расед , тарсиданд ки боз гуяд ӯро бикуштанд , то ҳам қатл ва ҳам зино ва ҳам шурби хамр азишон дар вуҷӯд омад . Ва худованди ъзу ҷл дар он ҳоли малоикаи осмонро бар ҳоли эшон итилоъ дод , то эшонро бидон сифат бидиданд . Ва ман злки алиўми истғФрўни лоҳли аларз . Ва гуфтаанд номи аъзами он занро дар омухтанд то қасд осмон кард пас ҳроси осмону гўшўонон ӯро манъ карданду худои ъзу ҷли сӯрати ваии бгрдонид то кавкабии гашт . Акнӯн он ситора сурхаст : номи ваии бзбони араби Зуҳрау бзбони аҷами аноҳиду бзбони бнтии бидхти ибни аббосу ибни умр , онро лаънат мекарданд ва мегуфтанд лои марҳабои баҳоу лои аҳлои лқёи алмаликони минҳои мо лқё . Ва ани алӣ ъ қоли кон алнабӣ слии аллоҳи алайҳу ?алау силами азои раъии суҳайлои қоли лаъни аллоҳи суҳайлои анаи кони ъшорои болимн ,у лаъни аллоҳи алзҳраҳи ?фонҳо Фтнти маликин .

پس خمر خوردند تا مست شدند و کام خود از آن زن بر گرفتند و در آن حال کسی بایشان فرا رسید، ترسیدند که باز گوید او را بکشتند، تا هم قتل و هم زنا و هم شرب خمر ازیشان در وجود آمد. و خداوند عز و جل در آن حال ملائکه آسمان را بر حال ایشان اطلاع داد، تا ایشان را بدان صفت بدیدند. و من ذلک الیوم یستغفرون لاهل الارض. و گفته‌اند نام اعظم آن زن را در آموختند تا قصد آسمان کرد پس حرّاس آسمان و گوشوانان او را منع کردند و خدای عز و جل صورت وی بگردانید تا کوکبی گشت. اکنون آن ستاره سرخ است: نام وی بزبان عرب زهره و بزبان عجم اناهید و بزبان بنطی بیدخت ابن عباس و ابن عمر، آن را لعنت میکردند و میگفتند لا مرحبا بها و لا اهلا لقیا الملکان منها ما لقیا. و عن علی ع قال کان النبی صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم اذا رأی سهیلا قال لعن اللَّه سهیلا انّه کان عشّارا بالیمن، و لعن اللَّه الزهره فانها فتنت ملکین.

Ва рӯй ан алнабӣ слии аллоҳи алайҳу ?алау силами сӣли ани алмсўх ? Фқоли ҳам салосаи ъушр : алФил ,у алдб ,у алхнзир ,у алқрд ,у алҷрис ,у алзб ,у алўтўот ,у алъқрб ,у алдъмўс ,у алорнбу Суҳайл ,у алзҳраҳ ,у алънкбўт . Фқил ё расӯли аллоҳи мо кони сабаби мсхҳм ? қол аммо алФили факони ҷборои лўтёи лои идъи ртбоу лои ёбсо , ва аммо алдби факони идъи анноси ило нафса , ва аммо алхнозири Фқўми насорои сأлўои рбҳми нузули алмоӣдаҳи Флмои нзлти алайҳими конўоашад ткзибо ваашад кФро ва аммо алқрдаҳи Фқўми яҳуди аътдўои фии алсбт , ва аммо алзби факони аъробёи исўқи алҳоҷи бмҳҷнаҳ , ва аммо алўтўоти факони рҷлои исрқи алсмори ман рؤси алнхл , ва аммо алъқрби факони рҷлои лдоғои лои ислми ман лисонаи аҳад , ва аммо алдъмўси факон рҷло намомо иФрқи байни алоҳбаҳ , ва аммо алънкбўти Фомрأаҳи саҳарати завҷҳо , ва аммо алорнби канти лои ттҳри ман ҳайзу лои ман ғайри злк ва аммо Суҳайли факони ъшорои болимн , ва аммо алзҳраҳи Фконти насронӣаи бнтои лбъзи мулӯк банӣ Исроили Фтни баҳои Њоруту морут . Қоли алроўӣу лами изкри сабаби масхи алҷрис .

و روی ان النبی صلی اللَّه علیه و آله و سلّم سئل عن المسوخ؟ فقال هم ثلاثة عشر: الفیل، و الدّب، و الخنزیر، و القرد، و الجریث، و الضبّ، و الوطواط، و العقرب، و الدعموص، و الارنب و سهیل، و الزهرة، و العنکبوت. فقیل یا رسول اللَّه ما کان سبب مسخهم؟ قال اما الفیل فکان جبّارا لوطیا لا یدع رطبا و لا یابسا، و اما الدّب فکان یدع الناس الی نفسه، و اما الخنازیر فقوم نصاری سألوا ربهم نزول المائدة فلما نزلت علیهم کانوا اشدّ تکذیبا و اشدّ کفرا و اما القردة فقوم یهود اعتدوا فی السبت، و اما الضّب فکان اعرابیا یسوق الحاج بمحجنه، و اما الوطواط فکان رجلا یسرق الثمار من رؤس النخل، و اما العقرب فکان رجلا لدّاغا لا یسلم‌ من لسانه احد، و اما الدعموص فکان رجلا نمّاما یفرّق بین الاحبة، و اما العنکبوت فامرأة سحرت زوجها، و اما الارنب کانت لا تطهر من حیض و لا من غیر ذلک و اما سهیل فکان عشّارا بالیمن، و اما الزهرة فکانت نصرانیة بنتا لبعض ملوک بنی اسرائیل فتن بها هاروت و ماروت. قال الراوی و لم یذکر سبب مسخ الجریث.

Ва Мустафои слии аллоҳи алайҳу ?алау силам чун донист ки мхолтти занони офат дайнасту тухми фитна , аз он ҳазар намӯд гуфт : лои ихлўни раҷули бомрأаҳи ?фони солсҳмои алшитон .

و مصطفی صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم چون دانست که مخالطت زنان آفت دین است و تخم فتنه، از آن حذر نمود گفت: لا یخلون رجل بامرأة فان ثالثهما الشیطان.

Ва қол ъ « алнсоءи ҳбоӣли алшитон »

و قال ع «النساء حبائل الشیطان»

Ва қоли алҳсни бен солеҳи самъати ани алшитони қоли ллмрأаҳ « анати нисфи ҷндӣу анати саҳмии алзии Ирамӣ ба Флои ахтӣу анати мавзеи сиррӣу анати расӯлии фии ҳоҷатӣ » . Ва ани абии эмомаи ани расӯли аллоҳи слии аллоҳи алайҳу ?алау силами ани Иблис лмо назул илои аларзи қол ё раби анзлтнии илои аларзу ҷълтнии рҷимо , Фоҷъли лии бито , қоли алҳмом , қоли Фоҷъли лии мҷлсо , қоли алосўоқу маҷомеъи алтрқ , қоли Фоҷъли лии тъомои қоли мо лами изкри исми аллоҳи алайҳ , қоли аҷъли лии шробои қоли кули мускири қоли аҷъли лии мؤзнои қоли алмзомир , қоли аҷъли лии қронои қоли алшър , қоли аҷъли лии ктобои қоли алўшм , қоли аҷъли лии ҳдисои қоли алкзб , қоли аҷъли лии рслои қоли алкҳнаҳ , қоли аҷъли лии мсоиди қоли алнсоء .

و قال الحسن بن صالح سمعت ان الشیطان قال للمرأة «انت نصف جندی و انت سهمی الذی ارمی به فلا اخطی و انت موضع سری و انت رسولی فی حاجتی». و عن ابی امامة عن رسول اللَّه صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم انّ ابلیس لمّا نزل الی الارض قال یا ربّ انزلتنی الی الارض و جعلتنی رجیما، فاجعل لی بیتا، قال الحمام، قال فاجعل لی مجلسا، قال الاسواق و مجامع الطرق، قال فاجعل لی طعاما قال ما لم یذکر اسم اللَّه علیه، قال اجعل لی شرابا قال کل مسکر قال اجعل لی مؤذنا قال المزامیر، قال اجعل لی قرآنا قال الشعر، قال اجعل لی کتابا قال الوشم، قال اجعل لی حدیثا قال الکذب، قال اجعل لی رسلا قال الکهنة، قال اجعل لی مصاید قال النساء.

Тамомӣ қисса онаст ки Њоруту морути пас аз онк маъсият карданд хостанд ки босмони бмътди хеш боз шаванд натавонистанду парҳошон мтоўъ наомад пас дар кор хеш бидиданду з он карда пушаймон шуданд ,у рафтанди пеши Идрӣси пайғомбар ва гуфтанд астшФъи лнои илои рбку адъи лнои Идрӣс дуо кард эшонро , худованди ъзу ҷли эшонро мухайяр кард миёни азоби дунявӣу азоби уқбо ,у азоби дунявӣ ихтиёр карданд ва дар замини Бобули пас эшонро сарнигӯни бчоҳӣ дар овехтанд то бқёмт . Муҷоҳид гуфт дар он чоҳ оташаст ва эшон дар миёни оташ муаззабанд пойҳо дар қайду силсила бар ҳафт андом . Ва гуфтаанд ки дар он чоҳ обаст ва эшон аз тишнагии забон берун кардаанд , ва чаҳор ангуштаст аз миёни эшон то боб ва боб менарасанд . Ва дар рӯзгори пешини мардии пеш эшон рафт то ҷодуӣ омӯзад гуфт чун эшонро бидон сифат дидам бтрсидм ва аз он ҳол бсҳмидм гуфтам лои илоҳи алои аллоҳи эшон чун сухан мешуниданд гуфтанд аз кадоми умматии ту ? ҷавоб додам аз уммати Муҳамади слии аллоҳи алайҳу ?алау силам . Эшон гуфтанд «у қади баъси Муҳамад ? қиллати нъми қолои алҳмди ллаҳи ?фонаи набии охир алзмону ъмои қариби инқтъи алъзоби ъно » .

تمامی قصه آنست که هاروت و ماروت پس از آنک معصیت کردند خواستند که بآسمان بمعتد خویش باز شوند نتوانستند و پرهاشان مطاوع نیامد پس در کار خویش بدیدند و ز آن کرده پشیمان شدند، و رفتند پیش ادریس پیغامبر و گفتند استشفع لنا الی ربک و ادع لنا ادریس دعا کرد ایشان را، خداوند عز و جل ایشان را مخیر کرد میان عذاب دنیوی و عذاب عقبی، و عذاب دنیوی اختیار کردند و در زمین بابل پس ایشان را سرنگون بچاهی در آویختند تا بقیامت. مجاهد گفت در آن چاه آتش است و ایشان در میان آتش معذب اند پایها در قید و سلسله بر هفت اندام. و گفته‌اند که در آن چاه آب است و ایشان از تشنگی زبان بیرون کرده‌اند، و چهار انگشت است از میان ایشان تا بآب و بآب می‌نرسند. و در روزگار پیشین مردی پیش ایشان رفت تا جادویی آموزد گفت چون ایشان را بدان صفت دیدم بترسیدم و از آن حال بسهمیدم گفتم لا اله الّا اللَّه ایشان چون سخن میشنیدند گفتند از کدام امتی تو؟ جواب دادم از امت محمد صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم. ایشان گفتند «و قد بعث محمد؟ قلت نعم قالا الحمد للَّه فانه نبی آخر الزمان و عما قریب ینقطع العذاب عنا».

Ва мо иълмони ман أҳду ҷодуӣ ба ҳеҷ кас ки боишон шавад нёмўзнд то пештар гӯйанд إнмои нҳни фитнаи Флои ткФри мо фитна халқем ва озмудан эшон , бхдои ъзу ҷл кофар машав бомўхтни ҷодуӣу кор кардани бон ки ҳалоки шӯй . Пас агар насиҳат напазираду бомўхтни он рағбати намояд ӯро гӯйанд рўбўл дар он танур кун . Чун бўл дар он танур кунад нурӣ аз вай ҷудо шавад ва монанди дӯдӣ дар ояду бинии вай боз шавад , он нур гуфтаанд . Маърифат худовандаст ъзу ҷл , ва он дӯди ғазаби ваии ҷли ҷалола .

وَ ما یُعَلِّمانِ مِنْ أَحَدٍ و جادویی به هیچ کس که بایشان شود نیاموزند تا پیشتر گویند إِنَّما نَحْنُ فِتْنَةٌ فَلا تَکْفُرْ ما فتنه خلقیم و آزمودن ایشان، بخدای عز و جل کافر مشو بآموختن جادویی و کار کردن بآن که هلاک شوی. پس اگر نصیحت نپذیرد و بآموختن آن رغبت نماید او را گویند روبول در آن تنور کن. چون بول در آن تنور کند نوری از وی جدا شود و مانند دودی در آید و بینی وی باز شود، آن نور گفته اند. معرفت خداوند است عزّ و جلّ، و آن دود غضب وی جلّ جلاله.

Баъзе уламо гуфтаанд илми саҳари шинохт шар нест ки кирдор шарасту шинохт дигарасту кирдори дигар . Ҳамчунонк шинохти куфр дигарасту кофар шудани дигару шинохти зино дигарасту зино кардани дигар , ҳечкас бишнохт куфр кофар нагардад то амал накунанд ҳамчунин бишнохт саҳар кофар нашавад то амал накунад . Ва ончӣ Фриштгон гуфтанд Флои ткФр маънӣ онаст ки мёмўз ки чун омухтӣ бар худ эмин набошӣ ки амал кунӣ . Ва пас баъамали кофари шӯй ,у таълими Фриштгони бмънӣ эъломаст . Фқҳоء аз ӣнҷо гуфтанд агар касе иқрор диҳад ки ман саҳар нек донам ва шиносам аммо медонам ки ҳаромасту бобоҳти он муътақид нестаму касро наёмухтам , гуфтанд бар ваии ҳеҷ чиз нест . Пас агар гуяд ман омӯхтаам ва мубоҳаст омухтани ону эътиқоди доштани бобоҳт он равост , агар чунин гуяд кофар шавад исттоби ?фони тобу алои қатл ва ҳамчунин агар гуяд ман омӯхтааму таълими он бекуфр сӯрат набандад бкФри худ иқрор дорад , исттоби ?фони тобу алои қатл .

بعضی علما گفته‌اند علم سحر شناخت شر نیست که کردار شر است و شناخت دیگر است و کردار دیگر. همچنانک شناخت کفر دیگر است و کافر شدن دیگر و شناخت زنا دیگر است و زنا کردن دیگر، هیچکس بشناخت کفر کافر نگردد تا عمل نکنند همچنین بشناخت سحر کافر نشود تا عمل نکند. و آنچه فریشتگان گفتند فَلا تَکْفُرْ معنی آنست که میاموز که چون آموختی بر خود ایمن نباشی که عمل کنی. و پس بعمل کافر شوی، و تعلیم فریشتگان بمعنی اعلام است. فقهاء از اینجا گفتند اگر کسی اقرار دهد که من سحر نیک دانم و شناسم اما میدانم که حرام است و باباحت آن معتقد نیستم و کس را نیاموختم، گفتند بر وی هیچ چیز نیست. پس اگر گوید من آموخته‌ام و مباح است آموختن آن و اعتقاد داشتن باباحت آن رواست، اگر چنین گوید کافر شود یستتاب فان تاب و الّا قتل و همچنین اگر گوید من آموخته ام و تعلیم آن بی کفر صورت نبندد بکفر خود اقرار دارد، یستتاب فان تاب و الّا قتل.

Фитълмўни мнҳмои мо иФрқўн ба байни алмрءу завҷа ва мо ҳам бзорин ба ман أҳди إлои бإзни аллоҳ чизе меомӯзанд ки бони миёни марду зани ҷудоӣ ӯ кунанд ва ин ҷодӯон натавонанд ки касро газанди намоянди магари бхўости аллоҳ .

فَیَتَعَلَّمُونَ مِنْهُما ما یُفَرِّقُونَ بِهِ بَیْنَ الْمَرْءِ وَ زَوْجِهِ وَ ما هُمْ بِضارِّینَ بِهِ مِنْ أَحَدٍ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ چیزی می‌آموزند که بآن میان مرد و زن جدایی او کنند و این جادوان نتوانند که کس را گزند نمایند مگر بخواست اللَّه.

Ва итълмўни мо изрҳму лои инФъҳм он меомӯзанд ки дар дунёу охирати эшонро бакор наёяд ва суд накунад . Ва лақади ълмўои лмни аштроаҳи мо ?лаи фии алохраҳи ман халлоқу ҷуҳудон нек донистанд ки ҳар ки саҳари хираду писандад ва омӯзад ва кунаду кори бандади имрӯз бединасту фардо аз хайри он ҷаҳонӣ бебаҳра .

وَ یَتَعَلَّمُونَ ما یَضُرُّهُمْ وَ لا یَنْفَعُهُمْ آن می‌آموزند که در دنیا و آخرت ایشان را بکار نیاید و سود نکند. وَ لَقَدْ عَلِمُوا لَمَنِ اشْتَراهُ ما لَهُ فِی الْآخِرَةِ مِنْ خَلاقٍ و جهودان نیک دانستند که هر که سحر خرد و پسندد و آموزد و کند و کار بندد امروز بیدین است و فردا از خیر آن جهانی بی بهره.

Ва лбӣси мо шрўо ба أнФсҳм эй бӣси шиӣои боъўо ба ҳаззи анФсҳми ҳайси ахторўои алсҳру нбзўои китоби аллоҳи вроءи зҳўрҳм , ббди чизеи хати худ аз он ҷаҳон фурухтанд , ки китоби худои ъзу ҷли бгзоштнду ихтиёр саҳар карданд .

وَ لَبِئْسَ ما شَرَوْا بِهِ أَنْفُسَهُمْ ای بئس شیئا باعوا به حظ انفسهم حیث اختاروا السحر و نبذوا کتاب اللَّه وراء ظهورهم، ببد چیزی خط خود از آن جهان فروختند، که کتاب خدای عز و جل بگذاشتند و اختیار سحر کردند.

Луи конўои иълмўни эшонро нек ояд агар донанд ва локин ндонанд ҳозои кқўлки лсоҳбки мо адъўки илайҳи хайри лаки луи канти таъаққул ,у тнзри мо фии алъўоқбу ҳўи иъқлу лаълаи касӣри алнзри фии алъўоқби алои анаи лои иълми мо иўҷби злку луи أнҳми омнўо эй бмҳмду алқуръону атқўои алиҳўдиаҳу алсҳр . Ва агар эшон Муҳамадро ба пайғомбарӣ устувор гиранду қуръонро баростӣ ба пазиранд , ва аз дайни ҷуҳудӣ ва ҷодуӣ бипарҳезанд лмсўбаҳ ман ъанд аллоҳи хайри ин ҳар се лоам « лмни аштроаҳ ,у лбӣсмоу лмсўбаҳ » ҳар се лоам таҳқиқанду таъкӣди биҷои қисм , мегуяд агар эшон имони оўрдндии подоши он эшонро аз наздики худои ъзу ҷл будӣ аз он ришват ки ситаданд пинҳон кардани набуввати расӯли маро аз оммаи хеш ва аз ончии бҷодўиӣу шуъбаи фаро даст овараданд луи конўои иълмўн агар донстндӣу локини нмидоннд .

لَوْ کانُوا یَعْلَمُونَ ایشان را نیک آید اگر دانند و لکن ندانند هذا کقولک لصاحبک ما ادعوک الیه خیر لک لو کنت تعقل، و تنظر ما فی العواقب و هو یعقل و لعلّه کثیر النظر فی العواقب الّا انّه لا یعلم ما یوجب ذلک وَ لَوْ أَنَّهُمْ آمَنُوا ای بمحمد و القرآن وَ اتَّقَوْا الیهودیة و السحر. و اگر ایشان محمد را به پیغامبری استوار گیرند و قرآن را براستی به پذیرند، و از دین جهودی و جادویی بپرهیزند لَمَثُوبَةٌ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ خَیْرٌ این هر سه لام «لمن اشتراه، و لبئسما و لمثوبة» هر سه لام تحقیق اند و تأکید بجای قسم، میگوید اگر ایشان ایمان آوردندی پاداش آن ایشان را از نزدیک خدای عز و جل بودی از آن رشوت که ستدند پنهان کردن نبوت رسول مرا از عامّة خویش و از آنچه بجادویی و شعبه فرا دست آوردند لَوْ کانُوا یَعْلَمُونَ اگر دانستندی و لکن نمیدانند.