Қавлаи таъолӣ : қул إни канти лаками ?илдори алохраҳ . . . Алоиаҳ аз рӯй тариқату роҳи ҳақиқати румузи ин ояти асарӣ дигар дорад , арбоб улқулуб гуфтанд ман ъломоти алоштёқи тмнии аламути алии бисоти алъўоФӣ аҷаб нест касеро ки дар муғок мазаллат бошад ва дар зиндони ваҳшат агар аз сари бенавоӣу нокомии вайро орзӯӣ марг бошад , аҷаби кори он ҷавонмардӣаст ки бар бисоти офият ором дорад ,у корҳош бар низом ,у давлаташи тамом ,у рӯзаши фархунда дар айём , ва бо ӣнҳамаи неъмату роҳат чун касеаст бар оташи сӯзон , гирдогирди ваии хорстону душмани ҷони ситон , дил дар он баста ки то худ кӣ аз ин меҳнати баррааду хирмани ҷудои оташ дар занад , навбати андӯҳ басар ояд ,у ашхоси пирӯзӣ бадар ояд , бзбон шавқ гуяд .

قوله تعالی: قُلْ إِنْ کانَتْ لَکُمُ الدَّارُ الْآخِرَةُ... الآیة از روی طریقت و راه حقیقت رموز این آیت اثری دیگر دارد، ارباب القلوب گفتند من علامات الاشتیاق تمنّی الموت علی بساط العوافی عجب نیست کسی را که در مغاک مذلت باشد و در زندان وحشت اگر از سر بینوایی و ناکامی وی را آرزوی مرگ باشد، عجب کار آن جوانمردی است که بر بساط عافیت آرام دارد، و کارهاش بر نظام، و دولتش تمام، و روزش فرخنده در ایام، و با اینهمه نعمت و راحت چون کسی است بر آتش سوزان، گرداگرد وی خارستان و دشمن جان ستان، دل در آن بسته که تا خود کی از این محنت برهد و خرمن جدایی آتش در زند، نوبت اندوه بسر آید، و اشخاص پیروزی بدر آید، بزبان شوق گوید.

Оре ! ман аҳби лқоءи аллоҳи аҳби аллоҳи лқоءаҳ , ба Довӯд ваҳй омад ки ё Довӯди қул лшбон банӣ Исроили лами тшғлўни анФскми бғирӣ ?у анои муштоқи аликм , мо ҳозои алҷФоء ? Аҳмади алосўди пеши абди аллоҳ муборак омад гуфт раъйати фии алмноми анки тмўти илои санаи ?фони астъддт ллхрўҷ гуфт маро дар хоб чунон намуданд ки то як соли ту май фурӯи шӯии нигар то рафтанро сохта бошӣ . Абди аллоҳ ҷавоб дод аҳлтнӣ алӣамад баъӣди рӯзгории дароз дар пеш мо наҳодӣ , як соли дигари моро андӯҳи ҳиҷрон мебояд кашиду талхии фироқ мебояд чашид , он гуҳ гуфт ғзоءи ҷони мо то имрӯзи дарин байт буд .

آری! من احبّ لقاء اللَّه احبّ اللَّه لقاءه، به داود وحی آمد که یا داود قل لشبّان بنی اسرائیل لم تشغلون انفسکم بغیری؟ و انا مشتاق الیکم، ما هذا الجفاء؟ احمد الاسود پیش عبد اللَّه مبارک آمد گفت رأیت فی المنام انّک تموت الی سنة فان استعددت للخروج گفت مرا در خواب چنان نمودند که تا یک سال تو می فرو شوی نگر تا رفتن را ساخته باشی. عبد اللَّه جواب داد احلتنی علی امد بعید روزگاری دراز در پیش ما نهادی، یک سال دیگر ما را اندوه هجران می‌باید کشید و تلخی فراق می‌باید چشید، آن گه گفت غذاء جان ما تا امروز درین بیت بود.

Ънси ғаффории қавмиро дид ки аз тоъӯн мегурехтанд , гуфт ё тоъӯни хзнӣ эй тоъӯни ту гирди онони гардӣ ки туро менахоҳанд чаро бар мо ниёе ки туро бҷон харидорем ?

عنس غفاری قومی را دید که از طاعون می‌گریختند، گفت یا طاعون خذنی ای طاعون تو گرد آنان گردی که ترا می‌نخواهند چرا بر ما نیایی که ترا بجان خریداریم؟

Башари ҳорис аз ӣнҷо гуфт мо лно накара аламуту лои икраҳи аламути алои мриб . Чаро бурид маргро душман дорем ? ки на дар дил шӯр дорем ё аз дӯст парҳез мекунем ! шӯр диласт ки бурид маргро душманаст . Ин кроҳити қавмиро аз он хост ки сози ин роҳ надоштанду таъми васли дӯсти нчшиднд .

بشر حارث از اینجا گفت ما لنا نکره الموت و لا یکره الموت الّا مریب. چرا برید مرگ را دشمن داریم؟ که نه در دل شور داریم یا از دوست پرهیز میکنیم! شور دلست که برید مرگ را دشمن است. این کراهیت قومی را از آن خواست که ساز این راه نداشتند و طعم وصل دوست نچشیدند.

Азинҷо гуфтанд марги роҳат қавмӣасту офати қавмии қавмиро рӯз давлатаст ,у қавмиро ранҷу меҳнат , қавмиро ъно ,у қавмиро ато , қавмиро балоу қиёмат ,у қавмиро шифоу саломат , қавмиро ниҳояти муддати иштиёқ ,у қавмиро бдоити рӯзи фироқ . Малики аламут бар робиъа адуӣ расед , робиъа гуфт ту кистӣ ? гуфт ман ҳодми аллзотми мўтми алотФолми мрмли алأзўоҷм робиъа гуфт : эй ҷавонмард чаро аз худ ҳамаи хислатҳои бад нишон медиҳӣ ва аз он хислатҳои нек ҳеҷ нагӯйӣ ? гуфт он чист ? робиъа гуфту анати Мӯсили алҳбиби илои алҳбиби Сафёни саврӣ ҳар гуҳ ки мусофириро дидӣ ва он мусофир гуфтӣ шуғлӣ бифармоӣ , Сафён гуфтӣ агар ҷое бмрги рисии дуруди мо бадв бирасон ва бигӯӣ

ازینجا گفتند مرگ راحت قومی است و آفت قومی قومی را روز دولت است، و قومی را رنج و محنت، قومی را عنا، و قومی را عطا، قومی را بلا و قیامت، و قومی را شفا و سلامت، قومی را نهایت مدت اشتیاق، و قومی را بدایت روز فراق. ملک الموت بر رابعه عدوی رسید، رابعه گفت تو کیستی؟ گفت من هادم اللّذاتم موتم الاطفالم مرمّل الأزواجم رابعه گفت: ای جوانمرد چرا از خود همه خصلتهای بد نشان میدهی و از آن خصلتهای نیک هیچ نگویی؟ گفت آن چیست؟ رابعة گفت و انت موصل الحبیب الی الحبیب سفیان ثوری هر گه که مسافری را دیدی و آن مسافر گفتی شغلی بفرمای، سفیان گفتی اگر جایی بمرگ رسی درود ما بدو برسان و بگوی‌

Балоли ҳабашӣ дар назъ буд аёл вай мегуфт вои ҳзноаҳ ! балол гуфт чунин магӯӣ локин мегӯй вои трбоаҳ ! ғдои нлқии алоҳбаҳи мҳмдоу ҳизба . Абди аллоҳи муборак дар вақт назъ мегуфт ва механдид лмсли ҳозои Флиъмли алъомлўни шлбиро май оранд ки дар сакароти марги ин байт мегуфт :

بلال حبشی در نزع بود عیال وی میگفت وا حزناه! بلال گفت چنین مگوی لکن میگوی وا طرباه! غدا نلقی الاحبة محمدا و حزبه. عبد اللَّه مبارک در وقت نزع میگفت و می‌خندید لمثل هذا فلیعمل العاملون شلبی را می‌آرند که در سکرات مرگ این بیت میگفت:

Бӯи алъбоси динўрӣ маҷлис медошт ва дар ишқ сухан мегуфт , пери зании орифаи ҳозир буд , он сухан биравӣ тофт вақташи хуши гашт , бархест ва дар ваҷд омад . Бӯ алъбос гуфт мўтии ҷон дар боз эй пери зан , гуфт .

بو العباس دینوری مجلس میداشت و در عشق سخن میگفت، پیر زنی عارفه حاضر بود، آن سخن بروی تافت وقتش خوش گشت، برخاست و در وجد آمد. بو العباس گفت موتی جان در باز ای پیر زن، گفت.

Ин бигуфту наъраи бузад ва ҷон бидод .

این بگفت و نعره بزد و جان بداد.

Қул ман кони ъдўои лҷбрили бузургвор ва некӯаст он қуръон ки ҷбрил фурӯд оварад аз рҳмн , ки ҳам рӯҳи рӯҳ дӯстонаст , ва ҳам шФоءи дили беморон , ва ҳам раҳмати муъминон , инаст ки гуфт ҷли ҷалолаи Фإнаҳи нзлаҳи алии қлбки ҷой дигар гуфт назул ба алрўҳи алأмини алии қлбк . Ва Ҷабраил ъ чун ваҳии поки гзордӣ гоҳе басӯрат башар омадӣ гоҳе басӯрат малик , ҳар гуҳ ки ояти ҳалолу ҳарому баёни шароеъ ва аҳком оварадӣ басӯрат башар будӣ ,у ҳадиси дил дар миён на . Чунонк гуфт ҳўи алзии أнзли алейк алкитоби أу лами икФҳми أнои أнзлнои алейк алкитоби боз чун ҳадиси муҳаббату сифати ишқ вау румузи дӯстӣ будӣ басӯрат малик омадӣ , рӯҳонӣу латиф ,у бадали Мустафои пайвастии қуръони ваҳии бгзордии сарои басар ,у касро бирав итилоъ на , пас чун боз шудӣ ва аз диёри дил ӯ баргаштӣ , Мустафо гуфтӣ ФиФсми анӣу қади въитаҳ . Ва қили лмои кони слии аллоҳи алайҳу ?алау силами болмшоҳдаҳи мстғрқои бҳзои алҳдис , назул алўҳии бқлбаҳи авлои Фқоли ?лаи нзлаҳи алии қлбки сами ансрФи ман қалбаи илои фаҳмау самъа ,у таназзули ман зрўаҳи алсҳбаҳи إлии ҳазизи алхдмаҳи лҳзўзи алхлқу ҳўи рутбаи аҳл алхусус . Ва қади инзли алўҳии алии самъи қавми авлои сами алии Фҳмҳми сами алии қлбҳми трқёи ман сФли алмҷоҳдаҳи ило улувва алмшоҳдаҳу злки рутбаи аҳли алслўку алмридини Фштони мо ҳумо .

قُلْ مَنْ کانَ عَدُوًّا لِجِبْرِیلَ بزرگوار و نیکوست آن قرآن که جبریل فرود آورد از رحمن، که هم روح روح دوستان است، و هم شفاء دل بیماران، و هم رحمت مؤمنان، اینست که گفت جل جلاله فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلی‌ قَلْبِکَ جای دیگر گفت نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِینُ عَلی‌ قَلْبِکَ. و جبرئیل ع چون وحی پاک گزاردی گاهی بصورت بشر آمدی گاهی بصورت ملک، هر گه که آیت حلال و حرام و بیان شرایع و احکام آوردی بصورت بشر بودی، و حدیث دل در میان نه. چنانک گفت هُوَ الَّذِی أَنْزَلَ عَلَیْکَ الْکِتابَ أَ وَ لَمْ یَکْفِهِمْ أَنَّا أَنْزَلْنا عَلَیْکَ الْکِتابَ باز چون حدیث محبت و صفت عشق و و رموز دوستی بودی بصورت ملک آمدی، روحانی و لطیف، و بدل مصطفی پیوستی قرآن وحی بگزاردی سرّا بسرّ، و کس را برو اطلاع نه، پس چون باز شدی و از دیار دل او برگشتی، مصطفی گفتی فیفصم عنّی و قد وعیته. و قیل لمّا کان صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم بالمشاهدة مستغرقا بهذا الحدیث، نزل الوحی بقلبه اولا فقال له نَزَّلَهُ عَلی‌ قَلْبِکَ ثم انصرف من قلبه الی فهمه و سمعه، و تنزل من ذروة الصحبة إلی حضیض الخدمة لحظوظ الخلق و هو رتبة اهل الخصوص. و قد ینزل الوحی علی سمع قوم اولا ثم علی فهمهم ثم علی قلبهم ترقیا من سفل المجاهدة الی علوّ المشاهدة و ذلک رتبة اهل السلوک و المریدین فشتان ما هما.

Ман кони ъдўои ллаҳу млоӣктаҳи алоиаҳ чаҳ зиён дорад Ҷабраилу Микоилро адовати куффор ,у раби алорбоби бъзи ъзи худ эшонро ниёбат медорад ва май навозаду рақам тахсӣс мекашад ва мегуяд ҳар ки эшонро душманаст мо ӯро душманем дар дар ҳақи авлиё ҳамин гуфт « ман азии влёи ман аўлёӣии Фқди бори зании болмҳорбаҳ » .

مَنْ کانَ عَدُوًّا لِلَّهِ وَ مَلائِکَتِهِ الآیة چه زیان دارد جبرئیل و میکائیل را عداوت کفار، و رب الارباب بعز عز خود ایشان را نیابت میدارد و می‌نوازد و رقم تخصیص میکشد و میگوید هر که ایشان را دشمن است ما او را دشمن‌ایم در در حق اولیا همین گفت «من اذی ولیّا من اولیائی فقد بار زنی بالمحاربة».

Ва лмои ҷоءҳми расӯл ман ъанд аллоҳи Мусаддиқи лмои мъҳми алоиаҳ чанд ки раби Алъоламин шикоят мекунад аз он бегонагони ҷуҳудон , ва чанд ки оламёнро хабар медиҳад аз шухӣу ситези эшон дар кори Муҳамади слии аллоҳи алайҳу ?алау силам , аз аввали кофарони Маккаро мегуфтанд қади азлкми замони набии алҳрми алзӣ ихрҷ бимикау исдқи бмои фӣ ктобно мегуфтанд вақт онаст ки берун ояд пайғомбари ?маккей , расӯли уммӣ , гузидаи олами Сайиди валади одам , устуворгири китоби мо ,у ёридиҳанда мо бар шумо . Ва дар тзоъиФи рӯзгори ҳамин дуо мегуфтанд : худовандо бингизи моро ин пайғомбар ки дар тӯрӣаи номи ваии михўониму сифат вай майдонем ,у душмани худро буи метарсонем , беруни ор худовандо вайро то миёни моу миёни мардумони кори баргузорад ва ҳукм кунад ,у кофарони арабро аз мо боз дорад , чунин мишнохтнд ӯро ва ин мегуфтанд , пас чун диданд ӯро буи кофар шуданд ,у тӯрӣа ки дар он сифату наъти вай буду мувофиқи қуръон буд бгзоштнд ва пас пушт андохтанду шӯъбадау ҷодуии хонданд ,у нири наҷоти девону фарои сохтаи эшон бар даст гирифтанд . Раби Алъоламин осмону заминро хабар медиҳад аз кард бади эшон , ва шикоят мекунад аз ноҳамворӣ ва бе расмии эшону злки фии асари ъкрмаҳи рзи қоли ани аллоҳи ъзу ҷли ириди ани изкри шаъни носи ман банӣ Исроили Фқол ё смоءи анстӣ , ва ё арзи асмъии ании аҳдати илои ибоди ман ибодӣ , рбитҳми фии неъматӣу астФитҳми лнФсӣ , Фрдўои алии кароматӣу рғбўои ани тоъатӣу ахлФўои въдӣ , иърФи албқри аўтонҳоу алҳмри рабҳо Фтнзъи илоҳо ! Фўили лҳؤлоءи алқўми аллазӣнаи азимати хтоёҳму қсти қлўбҳми Фтркўои алأмри алзии алайҳим , ноливои кароматӣу смўои аҳбоӣӣ ,у нбзўои аҳкомӣ ,у ъмлўои бмъситӣ ва ҳам итлўни китобӣ ,у итФқҳўни фии динӣ . Лғири мрзотии иқрбўн беалқрбон ,у қади абғзтҳми ммни кули нафасӣ ,у избҳўни лии алзбоиҳи алтии ғсбўои алайҳои халқӣ , ислўни Флои тсъди илои слўотҳм ,у идъўни Флои иърҷи илои дъоؤҳм , ва ҳам ихрҷўни илои алмсҷду фии сёбҳми алғўл ,у луи анҳми ансФўои алмзлўму ъдлўои ллитиму иттҳрўои ман алхтоёу тркўои алмъосӣ , сами сأлўнии лоътинҳми мо сأлўо ,у ҷаълати ҷаннатии ?лаами мнзло ,у локини кзбўои алӣу злмўои ибодии Фокл вале аломонаҳи амоната ,у акл вале алитими мола ,у ҷҳдўо алҳақ , ?вили лҳؤлоءи алқўм ! луи қади ҷоءи въдии луи конўои фии алҳҷораҳи лтшққти анҳуам бклмтӣ ,у луи қбрўои фии алтроби ллқтҳми бтоътӣ , анмои акрамати иброҳӣму Мӯсоу Довӯди бтоътӣу луи ъсўнии лонзлтҳми манзалаи аҳли алмъосӣ .

وَ لَمَّا جاءَهُمْ رَسُولٌ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ مُصَدِّقٌ لِما مَعَهُمْ الآیة چند که رب العالمین شکایت می‌کند از آن بیگانگان جهودان، و چند که عالمیان را خبر میدهد از شوخی و ستیز ایشان در کار محمد صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم، از اوّل کافران مکه را میگفتند قد اظلّکم زمان نبی الحرم الذی یخرج بمکة و یصدّق بما فی کتابنا میگفتند وقت آنست که بیرون آید پیغامبر مکی، رسول امّی، گزیده عالم سید ولد آدم، استوارگیر کتاب ما، و یاری دهنده ما بر شما. و در تضاعیف روزگار همین دعا می‌گفتند: خداوندا بینگیز ما را این پیغامبر که در توریة نام وی میخوانیم و صفت وی میدانیم، و دشمن خود را بوی می‌ترسانیم، بیرون آر خداوندا وی را تا میان ما و میان مردمان کار برگزارد و حکم کند، و کافران عرب را از ما باز دارد، چنین میشناختند او را و این میگفتند، پس چون دیدند او را بوی کافر شدند، و توریة که در آن صفت و نعت وی بود و موافق قرآن بود بگذاشتند و پس پشت انداختند و شعبده و جادویی خواندند، و نیر نجات دیوان و فرا ساخته ایشان بر دست گرفتند. رب العالمین آسمان و زمین را خبر میدهد از کرد بد ایشان، و شکایت میکند از ناهمواری و بی رسمی ایشان و ذلک فی اثر عکرمه رض قال انّ اللَّه عزّ و جلّ یرید ان یذّکر شأن ناس من بنی اسرائیل فقال یا سماء انصتی، و یا ارض اسمعی انّی عهدت الی عباد من عبادی، ربّیتهم فی نعمتی و اصطفیتهم لنفسی، فردّوا علیّ کرامتی و رغبوا عن طاعتی و اخلفوا وعدی، یعرف البقر اوطانها و الحمر ربّها فتنزع الیها! فویل لهؤلاء القوم الّذین عظمت خطایاهم و قست قلوبهم فترکوا الأمر الّذی علیهم، نالوا کرامتی و سمّوا احبّائی، و نبذوا احکامی، و عملوا بمعصیتی و هم یتلون کتابی، و یتفقّهون فی دینی. لغیر مرضاتی یقرّبون بی القربان، و قد ابغضتهم ممن کلّ نفسی، و یذبحون لی الذبایح الّتی غصبوا علیها خلقی، یصلّون فلا تصعد الیّ صلواتهم، و یدعون فلا یعرج الیّ دعاؤهم، و هم یخرجون الی المسجد و فی ثیابهم الغول، و لو انّهم انصفوا المظلوم و عدلوا للیتیم و یتطهروا من الخطایا و ترکوا المعاصی، ثمّ سألونی لاعطینّهم ما سألوا، و جعلت جنّتی لهم منزلا، و لکنّ کذبوا علیّ و ظلموا عبادی فاکل ولیّ الامانة امانته، و اکل ولیّ الیتیم ماله، و جحدوا الحق، ویل لهؤلاء القوم! لو قد جاء وعدی لو کانوا فی الحجارة لتشققت عنهم بکلمتی، و لو قبروا فی التّراب للقطّهم بطاعتی، انّما اکرمت ابراهیم و موسی و داود بطاعتی و لو عصونی لانزلتهم منزلة اهل المعاصی.