Қавлаи таъолии إни аллазӣнаи кФрўои алоиаҳ . Аз аввали сӯра то ӣнҷо ишоратаст бФзлу лутфи худованди ъзу ҷл бо ошноёну дӯстон ва ин оят ишоратаст бқҳру адл ӯ бо бегонагону душманон . Ва худоиро ъзу ҷли ҳам фазласт ва ҳам адл , агар адл кунад равост вар фазл кунад аз вай сазост , ва на ҳар чаҳ дар адл равост аз фазл сазост ки ҳар чаҳ аз фазл сазост дар адл равост . Якеро бФзл бихонаду ҳукм ӯ рост , якеро бъдл баранду хост ӯ рост . Нек онаст ки фазл бар адл солорасту адл дар даст фазл гирифтораст , адли пеши фазли хомӯшу фазлро ҳалқаи висол дар гӯш .

قوله تعالی إِنَّ الَّذِینَ کَفَرُوا الآیة. از اول سورة تا اینجا اشارت است بفضل و لطف خداوند عزّ و جل با آشنایان و دوستان و این آیت اشارت است بقهر و عدل او با بیگانگان و دشمنان. و خدای را عزّ و جلّ هم فضل است و هم عدل، اگر عدل کند رواست ور فضل کند از وی سزاست، و نه هر چه در عدل رواست از فضل سزاست که هر چه از فضل سزاست در عدل رواست. یکی را بفضل بخواند و حکم او راست، یکی را بعدل براند و خواست او راست. نیک آنست که فضل بر عدل سالارست و عدل در دست فضل گرفتارست، عدل پیش فضل خاموش و فضل را حلقه وصال در گوش.

На бинӣ ки адл ӯроҳоам роҳасту шоди он кас ки фазл ӯро паноҳаст . Самараи фазли саодат ва пирӯзӣаст ,у натиҷаи адли шақовату бегонагӣ . Ҳар ду корӣаст рафта ва бӯда ҷеффи алқлми бмои ҳўи коӣни илои явми алқимаҳ . Ҳукмӣаст азалӣ ва корӣ андохта ва аз он пардохтаи ман қъд ба ҷаддаи лами инҳз ба ҷадда .

نه بینی که عدل او را هام راه است و شاد آن کس که فضل او را پناه است. ثمره فضل سعادت و پیروزی است، و نتیجه عدل شقاوت و بیگانگی. هر دو کاری است رفته و بوده جفّ القلم بما هو کائن الی یوم القیمة. حکمی است ازلی و کاری انداخته و از آن پرداخته من قعد به جدّه لم ینهض به جدّه.

Пер тариқат гуфт : илоҳӣ аз ончӣ нахостӣ чаҳ ояд ? ва онро ки нхўондӣ кӣ ояд ? то куштаро аз об чист ?у нобоистаҳро ҷавоб чист ? талхро чаҳ судгараш оби хуш дар ҷавораст ?у хорро чаҳ ҳосил аз он каши буии гул дар канораст ? қисмии рафтаи нФзўдаҳ ва накоста тавон кард , қозии Акбари чунин хоста , шайтон дар уфуқи аъло зиста , ва ҳазорон ибодати брзидаҳ чаҳ суд дошт ки набӯд боиста . Азои кони алрзоу алғзби сафаи азлиаҳи Фмои тнФъи алокмоми алмқсраҳу алоқдоми алмؤдиаҳ . Умри хитоби рӯзӣ бар Иблис расед гиребон вай бигирифт гуфт дайраст то ман дар талаби туами турои бахона барам то кӯдакон бар ту бозӣ кунанд . Иблис гуфт эй умри пиронрои ҳурмати дор дар ҳафт осмони худоиро ибодат кардаам баҳри осмони сад ҳазор соли ҳаме боло гирифтам пиндоштам ки он боло гирифтан ман кароматӣаст ва навохтӣ чун нек нигаҳ кардам маънии он буд ки то ҳар чанд боло беш чун беафтам сахттару саъбтар уфтам , эй умри ту ҳФсди ҳазор солаи ибодати ман надида ва ман турои пеши бути бсҷўд дидаам . Умри даст аз ваии бдошту забони ҳоли Иблис аз сар маҳҷӯрӣ мегуяд :

پیر طریقت گفت: الهی از آنچه نخواستی چه آید؟ و آن را که نخواندی کی آید؟ تا کشته را از آب چیست؟ و نابایسته را جواب چیست؟ تلخ را چه سود گرش آب خوش در جوارست؟ و خار را چه حاصل از آن کش بوی گل در کنارست؟ قسمی رفته نفزوده و نکاسته توان کرد، قاضی اکبر چنین خواسته، شیطان در افق اعلی زیسته، و هزاران عبادت برزیده چه سود داشت که نبود بایسته. اذا کان الرضا و الغضب صفة ازلیة فما تنفع الاکمام المقصرة و الاقدام المؤدیة. عمر خطاب روزی بر ابلیس رسید گریبان وی بگرفت گفت دیر است تا من در طلب توام ترا بخانه برم تا کودکان بر تو بازی کنند. ابلیس گفت ای عمر پیرانرا حرمت دار در هفت آسمان خدای را عبادت کرده‌ام بهر آسمان صد هزار سال همی بالا گرفتم پنداشتم که آن بالا گرفتن من کرامتی است و نواختی چون نیک نگه کردم معنی آن بود که تا هر چند بالا بیش چون بیفتم سخت‌تر و صعب‌تر افتم، ای عمر تو هفصد هزار ساله عبادت من ندیده و من ترا پیش بت بسجود دیده‌ام. عمر دست از وی بداشت و زبان حال ابلیس از سر مهجوری میگوید:

Хатми аллоҳи алии қлўбҳми якеро меҳри бегонагӣ бар дил ниҳоданд то дар куфр бимонад , якеро меҳри саргардонӣ бар дил ниҳоданд то дар фатрат бимонад , он бегонааст рондау сари роҳ гум карда , ва ин бечора дар роҳ бимонадау бғири дӯст аз дӯсти бози монда .

خَتَمَ اللَّهُ عَلی‌ قُلُوبِهِمْ یکی را مهر بیگانگی بر دل نهادند تا در کفر بماند، یکی را مهر سرگردانی بر دل نهادند تا در فترت بماند، آن بیگانه است رانده و سر راه گم کرده، و این بیچاره در راه بمانده و بغیر دوست از دوست باز مانده.

На ҳар ки аз куфр бараст ӯ баҳақи пайваст ки вай аз худ бараст , ӯ ки аз куфр бараст бошноиӣ расед ва ӯ ки аз худ бараст бдўстӣ расед , ва аз ошноӣ то дӯстии ҳазор манзиласт ва аз дӯстӣ то бадваст ҳазор водӣ .

نه هر که از کفر برست او بحق پیوست که وی از خود برست، او که از کفر برست بآشنایی رسید و او که از خود برست بدوستی رسید، و از آشنایی تا دوستی هزار منزل است و از دوستی تا بدوست هزار وادی.

Ва ман анноси ман иқўли омнои биллоҳи ин қиссаи мноФқонсту сари нифоқи мунофиқони бшрФи Мустафо боз мегардад аз ду ваҷҳи яке аз рӯй ғайрати дигар аз рӯй раҳмат . Чун Мустафои маҳбӯби ҳақ буду ҷамолу камол аз ҳудӯди аФҳому авҳом ӯ дар гузаштаи аллоҳи таъолӣ ӯро бҳкми ғайрат дар пардаи исмат хеш гирифт ,у нифоқи мунофиқони ниқоби ҷамоли ваии сохт , вази оламён дар ҳиҷоб шуд то кас ӯро бҳқиқти бншнохт ва чунонк буд ӯро бкс нанамуд ,у троҳми инзрўни إлик ва ҳам лои ибсрўн агар на нифоқи мунофиқони ниқоби он талъат будӣ хилоиқи ҳамаи хок дар нури ғайби андохтндӣ . Он чунон офтобӣу нурӣу зёӣиро чунин нифоқӣ ки нифоқи абди аллоҳи абии селлул ва монанди ӯ буд бакор бояд , ва агар на шуъоъи он ҷамоли бодмён беш аз он кардӣ ки ҷамол исо кард то гуфтанд алмсиҳи ибни аллоҳ .

وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ یَقُولُ آمَنَّا بِاللَّهِ این قصّه منافقانست و سرّ نفاق منافقان بشرف مصطفی باز میگردد از دو وجه یکی از روی غیرت دیگر از روی رحمت. چون مصطفی محبوب حق بود و جمال و کمال از حدود افهام و اوهام او در گذشته اللَّه تعالی او را بحکم غیرت در پرده عصمت خویش گرفت، و نفاق منافقان نقاب جمال وی ساخت، وز عالمیان در حجاب شد تا کس او را بحقیقت بنشناخت و چنانک بود او را بکس ننمود، وَ تَراهُمْ یَنْظُرُونَ إِلَیْکَ وَ هُمْ لا یُبْصِرُونَ اگر نه نفاق منافقان نقاب آن طلعت بودی خلایق همه خاک در نور غیب انداختندی. آن چنان آفتابی و نوری و ضیائی را چنین نفاقی که نفاق عبد اللَّه ابی سلول و مانند او بود بکار باید، و اگر نه شعاع آن جمال بآدمیان بیش از آن کردی که جمال عیسی کرد تا گفتند المسیح ابن اللَّه.

Ва инро бмсолӣ битавон гуфт : ин қурси офтоб ки шуъоъи вай аз осмони чаҳоруми митобд рӯй дар осмон панҷум дораду аллоҳи таъолии Фриштгони офарӣда ва бар вай муваккил карда ва дар пеши он Фриштгони биёбонҳои пари барф май офаринад , ва эшон аз он барфи чндонки кӯҳи кӯҳ бар медоранд ва дар қурси офтоби мизннд то ҳарорати он шикаста мешавад ва агар на аз табашу ҳарорати вай олам бсухтӣ ҳам чунон нифоқи мунофиқон дар ҳазрати он офтоб давлат андохтанд ва гарна хилоиқи ҳамаи зуннори ширки бастандӣ . Ва локини он меҳтари олами ҳамаи лутфу раҳмат буд чунонк гуфт слии аллоҳи алайҳу ?алау силам

و این را بمثالی بتوان گفت: این قرص آفتاب که شعاع وی از آسمان چهارم میتابد روی در آسمان پنجم دارد و اللَّه تعالی فریشتگان آفریده و بر وی موکّل کرده و در پیش آن فریشتگان بیابانهای پر برف می‌آفریند، و ایشان از آن برف چندانک کوه کوه بر میدارند و در قرص آفتاب میزنند تا حرارت آن شکسته میشود و اگر نه از تبش و حرارت وی عالم بسوختی هم چنان نفاق منافقان در حضرت آن آفتاب دولت انداختند و گرنه خلایق همه زنّار شرک بستندی. و لکن آن مهتر عالم همه لطف و رحمت بود چنانک گفت صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم‌

« анои раҳмаи мҳдоаҳ »

«انا رحمة مهداة»

Ва қоли таъолӣ ва мо أрслноки إлои раҳмаи ллъолмини иходъўни аллоҳу аллазӣнаи омнўо . Худ карданду хӯни худ бадаст худ рехтанду доғи ҳасрат бар ҷон худ ниҳоданд , ки қасди Фрҳиб ҳақ доштанд . Ва саранҷоми он кор нашнохтанд . Шухӣ омадиро чаҳ поёнаст , ва бе шармии вайро чаҳ кронст . Тақсирро рӯй буду шухиро рӯй на , тақсир аз заъфасту заъф дар хилқати одамӣ , ва шухӣ ситезасту ситези нишони бегонагӣ .

و قال تعالی وَ ما أَرْسَلْناکَ إِلَّا رَحْمَةً لِلْعالَمِینَ یُخادِعُونَ اللَّهَ وَ الَّذِینَ آمَنُوا. خود کردند و خون خود بدست خود ریختند و داغ حسرت بر جان خود نهادند، که قصد فرهیب حق داشتند. و سرانجام آن کار نشناختند. شوخی آمدی را چه پایانست، و بی شرمی وی را چه کرانست. تقصیر را روی بود و شوخی را روی نه، تقصیر از ضعف است و ضعف در خلقت آدمی، و شوخی ستیزست و ستیز نشان بیگانگی.

Фии қлўбҳми марази Фзодҳми аллоҳи мрзои инат беморӣ ки онро карон на , ва инат дардӣ ки онро дармон на , ва инат шабӣ ки онро бом на , бзортр аз рӯзи мунофиқ рӯз кист ? ки аз азал то абад дар бегонагӣ зист , имрӯз дар азоб наоне ,у фардо дар ҳасрати ҷовдонӣ . Ва ?лаами азоби أлими азои роўои ашколҳми аллазӣнаи сдқўои Киеву слўо ,у роўои анФсҳми Киеви хсрўо .

فِی قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ فَزادَهُمُ اللَّهُ مَرَضاً اینت بیماری که آن را کران نه، و اینت دردی که آن را درمان نه، و اینت شبی که آن را بام نه، بزارتر از روز منافق روز کیست؟ که از ازل تا ابد در بیگانگی زیست، امروز در عذاب نهانی، و فردا در حسرت جاودانی. وَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِیمٌ اذا راوا اشکالهم الّذین صدّقوا کیف و صلوا، و راوا انفسهم کیف خسروا.