Қавлаи таъолӣ :у إзи абтлии إброҳими рабаи бклмот рӯй ани алҳсни рзи қоли ибтилоаи аллоҳи болкўокбу алқмру алшмси Фоҳсни алқўли фии злк , ази илми ани рабаи доими лои изўл ,у ибтилоаи бзбҳи алўлди Фсбри алайҳу лами иқср . Гуфт бар оростанд кавкаби тобону офтоби дурахшону халилро озмӯнӣ карданду злки лаълами алмбтлии лои лҷҳли алмбтлӣ яъне ки то бо ваии намоянд ки аз ва чаҳ ояд ва дар роҳи бандагӣ чун равад , халили худ сахти ҳунарӣу рӯз бау саодатманди бархеста буд , гуфт ҳозои рабии қили фӣаи азмор яъне иқўлўни ҳозои рабии мигўинди ин бегонагон ки ин худоӣ манаст ! нест ки ин аз зеринонасту нишеби гирифтагон , ва ман зеринону нишеби гирифтагонро дӯст надорам , зиҳии халил ! ки нукта синят гуфт аз зери ҷуст ва донист ки худовандӣ бар зибраст фавқи ибода , боз ки нишеб гирифт азу баргашт , ва гуфт зеринонро дӯст надорам , ки эшон худоиро ншоинд . Худовандони таҳқиқ ба ӣнҷои рамзӣ дигар гуфтаанду латифаи дигар дидаанд , гуфтанд зи аввали хоки халилро боби хулати бёмихтнд ,у сараши ботш ишқ бсухтанд ,у ҷонаши бмҳри сармадяти биФрўхтнд ,у дарёии ишқ дар ботини вай бар мавҷ ангехтанд , он гуҳи саҳаргоҳон дар он вақти сабӯҳи ошиқон , ваҳоиу ҳўии мисатон ,у арбадаи бедилони чашм боз кард аз сари хумори шароби хулату мастӣ ишқ гуфт ҳозои рабӣ ин чунонаст ки гӯйанд :

قوله تعالی: وَ إِذِ ابْتَلی‌ إِبْراهِیمَ رَبُّهُ بِکَلِماتٍ روی عن الحسن رض قال ابتلاه اللَّه بالکواکب و القمر و الشمس فاحسن القول فی ذلک، اذ علم ان ربّه دائم لا یزول، و ابتلاه بذبح الولد فصبر علیه و لم یقصّر. گفت بر آراستند کوکب تابان و آفتاب درخشان و خلیل را آزمونی کردند و ذلک لعلم المبتلی لا لجهل المبتلی یعنی که تا با وی نمایند که از و چه آید و در راه بندگی چون رود، خلیل خود سخت هنری و روز به و سعادتمند برخاسته بود، گفت هذا رَبِّی قیل فیه اضمار یعنی یقولون هذا ربی میگویند این بیگانگان که این خدای منست! نیست که این از زیرینان است و نشیب گرفتگان، و من زیرینان و نشیب گرفتگان را دوست ندارم، زهی خلیل! که نکته سنّیت گفت از زیر جست و دانست که خداوندی بر زبرست فوق عباده، باز که نشیب گرفت از و برگشت، و گفت زیرینان را دوست ندارم، که ایشان خدایی را نشایند. خداوندان تحقیق به اینجا رمزی دیگر گفته‌اند و لطیفه دیگر دیده‌اند، گفتند ز اوّل خاک خلیل را بآب خلّت بیامیختند، و سرّش بآتش عشق بسوختند، و جانش بمهر سرمدیّت بیفروختند، و دریای عشق در باطن وی بر موج انگیختند، آن گه سحرگاهان در آن وقت صبوح عاشقان، و های و هوی مستان، و عربده بیدلان چشم باز کرد از سر خمار شراب خلّت و مستی عشق گفت هذا رَبِّی این چنانست که گویند:

Ин мастӣу ишқ ҳар ду минҳоҷ балоанду мояи фитна , на бинӣ ки ишқ танҳо Юсуфи канъониро куҷо ӯ кунад ,у мастӣ танҳо ки бо Мӯсои умрон чаҳ кард , ва дар халил ҳар ду ҷамъ омаданд пас чаҳ аҷаб агар аз сармастӣу арбадаи ббдлӣ дар моҳ ва ситора нигараст ва гуфт ҳозои рабӣ ин онаст ки гӯйанд маст чаҳ донад ки чаҳ гуяд вагар худ бдонстии пас маст кӣ будӣ ?

این مستی و عشق هر دو منهاج بلااند و مایه فتنه، نه بینی که عشق تنها یوسف کنعانی را کجا او کند، و مستی تنها که با موسی عمران چه کرد، و در خلیل هر دو جمع آمدند پس چه عجب اگر از سرمستی و عربده ببدلی در ماه و ستاره نگرست و گفت هذا رَبِّی این آنست که گویند مست چه داند که چه گوید و گر خود بدانستی پس مست کی بودی؟

Аммо абтлоءи халили бзбҳи фарзанди он буд , ки як бори халил дар ҷамоли Исмоил назора кард илтифотяш падед омад он теғи ҷамол ӯ дили халилро маҷрӯҳ кард , фармон омад ки ё халили мо туро аз озр ва батон озрӣ нигоҳ доштем то назора рӯй Исмоил кунӣ ? рақами хулати моу мулоҳизаи ағёри баҳами ҷамъи наёбади моро чаҳ назораи тарошидаи озрӣ ва чаҳ назора рӯй асмъилӣ

اما ابتلاء خلیل بذبح فرزند آن بود، که یک بار خلیل در جمال اسماعیل نظاره کرد التفاتیش پدید آمد آن تیغ جمال او دل خلیل را مجروح کرد، فرمان آمد که یا خلیل ما ترا از آزر و بتان آزری نگاه داشتیم تا نظاره روی اسماعیل کنی؟ رقم خلّت ما و ملاحظه اغیار بهم جمع نیابد ما را چه نظاره تراشیده آزری و چه نظاره روی اسمعیلی‌

Басӣ бар наомад ки теғаш дар даст ниҳоданд гуфтанд Исмоилро қурбон кун ки дар як дили ду дӯст нагунҷад .

بسی بر نیامد که تیغش در دست نهادند گفتند اسماعیل را قربان کن که در یک دل دو دوست نگنجد.

Аз рӯй зоҳири қиссаи забҳ маълумасту маърӯф , ва аз рӯй ботини блсони ишорати мар ӯро гуфтанд : « ба теғи сидқи дили худро аз фарзанди бабр » алсдқи сайфи аллоҳи фии арзаи мо вазъи алии шайъи ءи алои қитъаи халил фармон бишунид , ба теғи сидқи дили худро аз фарзанд бибаред , меҳри асмъилӣ аз дили худ ҷудо кард . Нидо омад ки ё иброҳӣм « қади сидқати алрؤё »у лисони улҳоли иқўл :

از روی ظاهر قصه ذبح معلوم است و معروف، و از روی باطن بلسان اشارت مر او را گفتند: «به تیغ صدق دل خود را از فرزند ببر» الصدق سیف اللَّه فی ارضه ما وضع علی شی‌ء الّا قطعه خلیل فرمان بشنید، به تیغ صدق دل خود را از فرزند ببرید، مهر اسمعیلی از دل خود جدا کرد. ندا آمد که یا ابراهیم «قَدْ صَدَّقْتَ الرُّؤْیا» و لسان الحال یقول:

Ва إзи ҷълнои албити алоиаҳ . . . Мегуяд мардумонро хонаи сохтам хона ва чаҳ хона ! байти хилқатаи ман алҳҷр , локини азоФтаҳи илои алозл , бегона дар нигарад ҷузи ҳаҷарӣ ва мдрӣ набинад , ки аз хуршеди ҷуз гармӣ набинад чашми нобӣно , дӯст дар нигарад вроءи санги рақами тахсӣс ва азоФт бинад , дил бидиҳад ҷон дар бозад .

وَ إِذْ جَعَلْنَا الْبَیْتَ الایة... میگوید مردمان را خانه ساختم خانه و چه خانه! بیت خلقته من الحجر، لکن اضافته الی الازل، بیگانه در نگرد جز حجری و مدری نبیند، که از خورشید جز گرمی نبیند چشم نابینا، دوست در نگرد وراء سنگ رقم تخصیص و اضافت بیند، دل بدهد جان در بازد.

Оре ! ҳар ки осор дӯст дид на аҷаб агар аз хештан ва пайванд бибаред ,у лиҳозои қили байти ман роаҳ насӣ мазорау ҳиҷради ёрау астбдли босораҳи осора , байти ман тоФи ҳавлаи тоФти аллтоӣФи бқлбаҳ , ФтўФаҳи бтўФаҳу шўтаҳи бшўтаҳ . Ҳилли ҷзоءи алإҳсони إлои алإҳсони байти ман вақъи шуъоъи анвораи тасаллии ани шмўсаҳу ақмора , байти комаи қил .

آری! هر که آثار دوست دید نه عجب اگر از خویشتن و پیوند ببرید، و لهذا قیل بیت من رآه نسی مزاره و هجرد یاره و استبدل بآثاره آثاره، بیت من طاف حوله طافت اللطائف بقلبه، فطوفة بطوفة و شوطة بشوطة. هَلْ جَزاءُ الْإِحْسانِ إِلَّا الْإِحْسانُ بیت من وقع شعاع انواره تسلی عن شموسه و اقماره، بیت کما قیل.

Дарвешро диданд бар сари бодияи миён дар баста ,у Асоу ркўаҳ дар даст , чун волҳону бедилони сармаст ,у бихўди сари ббодиаҳ дар ниҳода мехиромед , ва бо худ ин тараннум мекард :

درویش را دیدند بر سر بادیه میان در بسته، و عصا و رکوه در دست، چون والهان و بیدلان سرمست، و بیخود سر ببادیه در نهاده می‌خرامید، و با خود این ترنم میکرد:

Гуфтанд эй дарвеш аз куҷо биёмадӣ ва чандаст ки дарин роҳӣ ? гуфт ҳафт соласт то аз ватан худ биёмадам , ҷавон будам пиргштми дарин роҳ , ва ҳануз бмқсд нарасидам , он гуҳ бихандед ва ин байт бар гуфт .

گفتند ای درویش از کجا بیامدی و چندست که درین راهی؟ گفت هفت سال است تا از وطن خود بیامدم، جوان بودم پیرگشتم درین راه، و هنوز بمقصد نرسیدم، آن گه بخندید و این بیت بر گفت.

эй мискин ! яке таъаммул кун дар он хона ки нисбат вай дораду рақами азоФт , чун хоҳӣ ки буии рисӣ чандат бори бало бояд кашиду ҷуръаи меҳнати нӯш бояд кард ,у ҷон бар каф бояд ниҳод , он гуҳ бошад ки рисӣ ва бошад ки нарисӣ ! пас тамаъи дорӣ ки ва азин бизоъати мзҷоаҳ ки ту дорӣ , осони осони бҳзрти ҷалолу Машҳади висоли лами излу лои изоли рисӣ ? ҳайҳот ! !

ای مسکین! یکی تأمل کن در آن خانه که نسبت وی دارد و رقم اضافت، چون خواهی که بوی رسی چندت بار بلا باید کشید و جرعه محنت نوش باید کرد، و جان بر کف باید نهاد، آن گه باشد که رسی و باشد که نرسی! پس طمع داری که و ازین بضاعت مزجاة که تو داری، آسان آسان بحضرت جلال و مشهد وصال لم یزل و لا یزال رسی؟ هیهات!!

Иҳкии ани Муҳамади бен ҳФиФи ани абии алҳусайн алдроҷ , қол : канти аҳҷи Фисҳбнӣ ҷимоъа фиканат аҳтоҷи илои алқёми мъҳму алоштғоли баҳам , Фзҳбти санаи ман алснину харҷати илои алқодсиаҳ , Фдхлти алмсҷди Фозои раҷули фии алмҳроби мҷзўми алайҳи ман алблоءи шайъи ءи азими Флмои ронии силами алӣ ,у қоли лӣ ё абои алҳусайн азмати алҳҷ ? қиллати нъм , алии ғайзи манӣу кроҳиаҳи ?ла , қоли Фқоли лии алсҳбаҳ . Фқлти фии нафасии анои ҳрбти ман алосҳоءи ақъи фии ядии мҷзўм . Қиллати ло , қоли лии аФъл , қиллати лоу аллоҳи лои аФъл , Фқоли лӣ ё абои алҳусайн иснъи аллоҳи ллзъиФ ҳатто итъҷб манеҳ алқўии Фқлти нъми алии алонкори алайҳ , қоли Фтрктаҳи Флмои слити алъсри машйати илои ноҳияи алмғисаҳ , Фблғти фии Улуғади зҳўаҳи Флмои дахлати азои анои болших , Фслми алӣу қоли лӣ ё абои алҳусайн иснъи аллоҳи ллзъиФ ҳатто итъҷб манеҳ алқўӣ , қоли Фохзнии шабаҳи алўсўоси фии амра , қоли Флми аҳс ҳатто блғти алқръои алии алъдў , Фблғти маъаи алсбҳ , Фдхлти алмсҷд , Фозои анои болшихи қоъд ,у қол ё абои алҳусайн иснъи аллоҳи ллзъиФ ҳатто итъҷб манеҳ алқўӣ . Қоли Фбодрти илайҳ , Фўқъти байни идиаҳи алии ваҷҳе , Фқлти алмъзраҳи илои аллоҳу алики қоли лии молик ? қиллати ахтأти қол ва мо ҳў ? қиллати алсҳбаҳи қоли أи лӣси ҳлФт ? ва ано накара ани нҳнск , қоли қиллати Фороки фии кули манзил ? қоли лаки злк , қоли Фзҳби ании алҷўъу алтъби фии кули манзили лӣси лии ҳам алои алдхўли илои алмнзли Фороаҳи илои ани блғти алмдинаҳи Фғоби ании Флми арра . Флмои қидмати Маккаи ҳазрати أбои бикри алктонӣу абои алҳусайн алмзини Фзкрти ?лаам , Фқолўои лӣ ё аҳмақи зоки абӯи ҷаъфари алмҷзўму нҳни нсأли аллоҳ ан нароҳ ,у қолўои ани лқитаҳи Фтълқ ба лълно нароҳ . Қиллати нъм , қоли Флмои хрҷнои илои манӣу Арафоти лами алқаҳ , Флмои кони явми алҷмраҳи Ромяти алҷмори Фҷзбнии инсон ,у қоли лӣ ё абои алҳусайн ассаломи алейк , Флмои рأитаҳи лҳқнӣ эй ҳолаи азимаи ман руята , Фсҳту ғашии алӣ ,у зҳби анӣу ҷӣти илои масҷиди алхиФ , Фохбрти асҳобно . Флмои кони явми алўдоъи слити халафи алмқоми ракаатин ,у рифъати ядӣ . Фозои инсони ҷзбнии халафӣ , Фқол ё абои алҳусайн азмати ани тсиҳи қиллати лои асأлки ани тдъўои лӣ , Фқоли сили мо шӣт , Фсолти аллоҳи таъолии сулси даъвоати Фомни алии дъоӣӣ , Фғоби ании Флми арра , Фсأлтаҳи ани алодъиаҳи Фқол аммо аҳадҳо Фқлт ё раби ҳбби илои алФқри Флиси фии алднёи шайъи ءи аҳб ило манеҳ , ассонии қиллати аллоҳами лои тҷълнии ммни абяти лайла вале шайъи ءи адхраҳи лғд ,у анои мнзи кзоу кзои санаи молии шайъи ءи адхраҳ ,у алсолси қиллати аллоҳами азои изнати лоўлёӣки ани инзрўои алик Фоҷълнӣ манеҳаму ано арҷу злк . Қоли алслмии абӯи ҷаъфари алмҷзўми Бағдодӣу кони шадиди алъзлаҳу алонФроду ҳўи ман ақрони абии алъбоси бен ътоءу иҳкии анҳу каромот .

یحکی عن محمد بن حفیف عن ابی الحسین الدراج، قال: کنت احجّ فیصحبنی جماعة فکنت احتاج الی القیام معهم و الاشتغال بهم، فذهبت سنة من السّنین و خرجت الی القادسیّة، فدخلت المسجد فاذا رجل فی المحراب مجذوم علیه من البلاء شی‌ء عظیم فلمّا رآنی سلّم علیّ، و قال لی یا ابا الحسین عزمت الحجّ؟ قلت نعم، علی غیظ منی و کراهیّة له، قال فقال لی الصّحبة. فقلت فی نفسی انا هربت من الاصحّاء اقع فی یدی مجذوم. قلت لا، قال لی افعل، قلت لا و اللَّه لا افعل، فقال لی یا ابا الحسین یصنع اللَّه للضعیف حتّی یتعجب منه القویّ فقلت نعم علی الانکار علیه، قال فترکته فلمّا صلّیت العصر مشیت الی ناحیة المغیثه، فبلغت فی الغد ضحوة فلمّا دخلت اذا انا بالشیخ، فسلّم علیّ و قال لی یا ابا الحسین یصنع اللَّه للضّعیف حتی یتعجّب منه القوی، قال فاخذنی شبه الوسواس فی امره، قال فلم احسّ حتّی بلغت القرعا علی العدو، فبلغت مع الصّبح، فدخلت المسجد، فاذا انا بالشیخ قاعد، و قال یا ابا الحسین یصنع اللَّه للضّعیف حتی یتعجّب منه القویّ. قال فبادرت الیه، فوقعت بین یدیه علی وجهی، فقلت المعذرة الی اللَّه و الیک قال لی مالک؟ قلت اخطأت قال و ما هو؟ قلت الصحبة قال أ لیس حلفت؟ و انّا نکره ان نحنّثک، قال قلت فاراک فی کلّ منزل؟ قال لک ذلک، قال فذهب عنّی الجوع و التّعب فی کلّ منزل لیس لی همّ الا الدخول الی المنزل فاراه الی ان بلغت المدینة فغاب عنّی فلم اره. فلمّا قدمت مکة حضرت أبا بکر الکتانی و ابا الحسین المزین فذکرت لهم، فقالوا لی یا احمق ذاک ابو جعفر المجذوم و نحن نسأل اللَّه ان نراه، و قالوا ان لقیته فتعلّق به لعلّنا نراه. قلت نعم، قال فلمّا خرجنا الی منی و عرفات لم القه، فلمّا کان یوم الجمرة رمیت الجمار فجذبنی انسان، و قال لی یا ابا الحسین السّلام علیک، فلمّا رأیته لحقنی ایّ حالة عظیمة من رؤیته، فصحت و غشی علیّ، و ذهب عنی و جئت الی مسجد الخیف، فاخبرت اصحابنا. فلمّا کان یوم الوداع صلّیت خلف المقام رکعتین، و رفعت یدی. فاذا انسان جذبنی خلفی، فقال یا ابا الحسین عزمت ان تصیح قلت لا اسألک ان تدعوا لی، فقال سل ما شئت، فسالت اللَّه تعالی ثلث دعوات فامّن علی دعائی، فغاب عنّی فلم اره، فسألته عن الادعیة فقال امّا احدها فقلت یا رب حبّب الی الفقر فلیس فی الدّنیا شی‌ء احب الی منه، الثانی قلت اللّهم لا تجعلنی ممن ابیت لیلة ولی شی‌ء ادّخره لغد، و انا منذ کذا و کذا سنة مالی شی‌ء ادّخره، و الثالث قلت اللّهمّ اذا اذنت لاولیائک ان ینظروا الیک فاجعلنی منهم و انا ارجو ذلک. قال السلمی ابو جعفر المجذوم بغدادی و کان شدید العزلة و الانفراد و هو من اقران ابی العباس بن عطاء و یحکی عنه کرامات.