Қавлаи таъолӣ : إзи қоли ?лаи рабаи أслм . . . Алоиаҳ . . . Чун халил дар равиш омад аз ҳазрати иззат фармон омад ки ё иброҳӣм ҳар ки моро хоҳад ҷумла бояд ки моро буд , то штбаҳ аз муродоти башарӣу муъоризоти нафасӣ бо ту мондааст аз ранҷи кӯшиши босоиш кашиш нарисӣ , алмкотби абди мо бқии алайҳи дарҳам :

قوله تعالی: إِذْ قالَ لَهُ رَبُّهُ أَسْلِمْ... الآیة... چون خلیل در روش آمد از حضرت عزت فرمان آمد که یا ابراهیم هر که ما را خواهد جمله باید که ما را بود، تا شطبه از مرادات بشری و معارضات نفسی با تو مانده است از رنج کوشش بآسایش کشش نرسی، المکاتب عبد ما بقی علیه درهم:

Халил гуфт худовандо иброҳӣмро на тадбир мондааст на ихтиёр , инак омадами бқдми аФтқор , бар ҳолати инкисор , то чӣ фармое ! أслмти худро биўкндму кори худ бтўи супурдам ,у бҳмгии бтўи бози гаштам . Фармон дар омад ки ё абрҳими даъвоеи бас шигарфаст , ва ҳар даъвиро маънӣ бояд ва ҳар ҳақиро ҳақиқатӣ бояд , акнӯн имтиҳонро пои дор ! ӯро имтиҳон карданд бғири хешу ҷузъи хешу кули хеш : имтиҳони бғир ӯ он буд ки мол дошт фаровон , гуфтаанд ҳафтсад ҳазор сар гўспнд дошт бҳФти ҳазор гила бо ҳар гилаи сегӣ ки қаллодаҳои заррин дар гардан дошт , ӯро фармуданд ки дил аз ҳама бурдор ва дар роҳи худо харҷ кун халили ҳамаро дар бохт ,у ҳичизи худро нагузошт . Дар осори биоранд ки Фриштгон гуфтанд бори худоё ! то ин Нидо дар олам малакӯт дода киу атхзи аллоҳи إброҳими хлилои ҷонҳои мо дар ғарқобасту Зуҳраҳои мо оби гашт . Азин тахсӣс , халил аз куҷои мустаҳаққи ин каромати гашт ? Нидо омад ки ҷбрилпурҳои товусии хеши Фрўгшоӣ ва аз зрўаҳи сидраи бқмаҳи он кӯҳи рӯ ,у халилро озмӯнӣ кун . Ҷбрил фурӯд омад басӯрат яке аз банӣ одам , бтқдиру тисири илоҳӣ , онҷо дар пас кӯҳи бистод ,у овоз бар оварад ки ё қуддуси халил аз лиззати он самоъ бе ҳуши гашт , аз пой дар омад гуфт ё абди аллоҳи як бори дигари ин номи бози гӯй ва ин гилаи гўспнди туро , ҷбрили як бори дигари овоз бар оварад ки ё қуддус ! халил дар хок тмрғ мекард чун мурғии ним бсмл , ва мегуфт як бори дигари бозгуӣу гилаи дигари туро .

خلیل گفت خداوندا ابراهیم را نه تدبیر مانده است نه اختیار، اینک آمدم بقدم افتقار، بر حالت انکسار، تا چی فرمایی! أَسْلَمْتُ خود را بیوکندم و کار خود بتو سپردم، و بهمگی بتو باز گشتم. فرمان در آمد که یا ابرهیم دعوایی بس شگرف است، و هر دعوی را معنی باید و هر حقی را حقیقتی باید، اکنون امتحان را پای دار! او را امتحان کردند بغیر خویش و جزء خویش و کل خویش: امتحان بغیر او آن بود که مال داشت فراوان، گفته‌اند هفتصد هزار سر گوسپند داشت بهفت هزار گله با هر گله سگی که قلاده‌های زرین در گردن داشت، او را فرمودند که دل از همه بردار و در راه خدا خرج کن خلیل همه را در باخت، و هیچیز خود را نگذاشت. در آثار بیارند که فریشتگان گفتند بار خدایا! تا این ندا در عالم ملکوت داده که وَ اتَّخَذَ اللَّهُ إِبْراهِیمَ خَلِیلًا جانهای ما در غرقاب است و زهره‌های ما آب گشت. ازین تخصیص، خلیل از کجا مستحق این کرامت گشت؟ ندا آمد که جبریل پرهای طاووسی خویش فروگشای و از ذروه سدره بقمّه آن کوه رو، و خلیل را آزمونی کن. جبریل فرود آمد بصورت یکی از بنی آدم، بتقدیر و تیسیر الهی، آنجا در پس کوه بیستاد، و آواز بر آورد که یا قدوس خلیل از لذت آن سماع بی هوش گشت، از پای در آمد گفت یا عبد اللَّه یک بار دیگر این نام باز گوی و این گله گوسپند ترا، جبریل یک بار دیگر آواز بر آورد که یا قدوس! خلیل در خاک تمرغ میکرد چون مرغی نیم بسمل، و میگفت یک بار دیگر بازگوی و گله دیگر ترا.

Ҳамчунин во май хост , ва ҳар бори гилае гўспнд бо он сагу қаллодаи заррин бадв медод , то он ҳама бидод ва дар бохт , чун ҳама дар бохта буд он ақдҳо муҳкамтар гашт , ишқу ифлоси баҳами пайваст . Халили овоз бар оварад ки ё абди аллоҳи як бори дигари номи дӯст бар гӯйу ҷонами туро !

همچنین وا می‌خواست، و هر بار گله‌ای گوسپند با آن سگ و قلاده زرین بدو میداد، تا آن همه بداد و در باخت، چون همه در باخته بود آن عقدها محکم تر گشت، عشق و افلاس بهم پیوست. خلیل آواز بر آورد که یا عبد اللَّه یک بار دیگر نام دوست بر گوی و جانم ترا!

Ҷбрилро вақти хуши гашт ,пурҳои тоўсии хеши фурӯи кушод ва гуфт баҳақи атхзки хлило баростӣат бадваст гирифт , агар қусӯрӣ ҳаст дар дидаи мост , аммо турои ишқ бар камоласт . Пас чун Ҷабраил бар вай ошкор шуд гуфт ё халили ин гўспндони моро бакор нест ва моро бон ҳоҷат нест . Халил гуфт агар туро бакор несту астдни ҳам дар шарт ҷавонмардӣ нест ! Ҷабраил гуфт акнӯн пар канда кунем дар саҳроу биёбон то бмроди худ май чаранд . Ва оламён то қиёмати бсид аз он манфиати мигирнд , акнӯн гўспндони кӯҳӣ ки дар олами пар кандаанд ҳама аз нажод онанд , ва ҳар ки аз он сайд гирад ва хӯрд то қиёмати меҳмон халиласт , ва рўзихўр хон эҳсони ҳазрати малик ҷалиласт .

جبریل را وقت خوش گشت، پرهای طاوسی خویش فرو گشاد و گفت بحق اتخذک خلیلا براستیت بدوست گرفت، اگر قصوری هست در دیده ماست، اما ترا عشق بر کمال است. پس چون جبرئیل بر وی آشکار شد گفت یا خلیل این گوسپندان ما را بکار نیست و ما را بآن حاجت نیست. خلیل گفت اگر ترا بکار نیست و استدن هم در شرط جوانمردی نیست! جبرئیل گفت اکنون پر کنده کنیم در صحرا و بیابان تا بمراد خود می‌چرند. و عالمیان تا قیامت بصید از آن منفعت میگیرند، اکنون گوسپندان کوهی که در عالم پر کنده‌اند همه از نژاد آن‌اند، و هر که از آن صید گیرد و خورد تا قیامت مهمان خلیل است، و روزیخور خوان احسان حضرت ملک جلیل است.

Аммо имтиҳони ваии бҷзء ӯ он буд ки вайро хоб намуданд бзбҳи фарзанд ,у ишоратӣ аз он рафту тамомии он қиссаи биҷой хеш гуфта шавад ани шоءи аллоҳи таъолӣ . Аммо имтиҳони вай ба кули ваии он буд ки намруди тоғиро бар он доштанд то оташ афрӯхту манҷаниқи сохт то халилро ботш ӯ кунаду хитоби раббонии ботши пайваста ки ё нори кунии брдоу сломои халил дар он ҳол гиристан дар гирифт , Фриштгони гумони бурданд ки халил бон мегиряд ки вайро ботш май аўкннд , Ҷабраил дар омад ва гуфт лмои зои тбкӣ ё халил ? чаро майгаре ? гуфт аз онк сӯхтан ва кӯфтан бар манасту ндоءи ҳақи ботши пайваста ! ё Ҷабраил агар ҳазор боРом бсухтӣ , ва ин Нидои маро будӣ дӯст тар доштӣ , ё Ҷабраили ин гиристан на бар Фўот рӯҳаст ва сӯхтани нафас , ки ин бар Фўоти лтоӣФи ндоء ҳақаст . Ва гуфтаанд Ҷабраили бароа вай омад ва гуфт ҳилли лаки ман ҳоҷа ? ҳеҷ ҳоҷати дорӣ ё халил ? ҷавоб дод аммо алики Фло бтў надорам ҳоҷатӣ Ҷабраил гуфт биллоҳи дории лои маҳола , аз вай бихоҳ гуфт аҷабат май байнам агар хуфтааст то бедораш кунам ё хабар надорад то бёгоҳонм , ҳасбии ман саволии илмаи баҳолӣ ! Фриштаҳи баҳору тӯфони омада ки ё халил дастур бошад устувор бош то бики чашми захми ин оташро ба нест орм ,у бегонагонро ҳалок кунам . Халил гуфт ҳамаи вайро бандагонанду офаридагон , агар хоҳад ки эшонро ҳалок кунад худ бо эшон то ваад , ва дар осмони ғулғулӣ дар суфӯфи Фриштгони афтода ки бори худоё дар рӯй замини худ иброҳӣмаст ки турои шиносад ва ба ягонагии ту иқрор диҳад , ва ту худ беҳтари доне ӯро мебисӯзӣ ?

اما امتحان وی بجزء او آن بود که وی را خواب نمودند بذبح فرزند، و اشارتی از آن رفت و تمامی آن قصه بجای خویش گفته شود ان شاء اللَّه تعالی. اما امتحان وی به کل وی آن بود که نمرود طاغی را بر آن داشتند تا آتش افروخت و منجنیق ساخت تا خلیل را بآتش او کند و خطاب ربانی بآتش پیوسته که یا نارُ کُونِی بَرْداً وَ سَلاماً خلیل در آن حال گریستن در گرفت، فریشتگان گمان بردند که خلیل بآن می‌گرید که وی را بآتش می‌اوکنند، جبرئیل در آمد و گفت لما ذا تبکی یا خلیل؟ چرا می‌گریی؟ گفت از آنک سوختن و کوفتن بر منست و نداء حق بآتش پیوسته! یا جبرئیل اگر هزار بارم بسوختی، و این ندا مرا بودی دوست‌تر داشتی، یا جبرئیل این گریستن نه بر فوات روح است و سوختن نفس، که این بر فوات لطائف نداء حق است. و گفته‌اند جبرئیل براه وی آمد و گفت هل لک من حاجة؟ هیچ حاجت داری یا خلیل؟ جواب داد امّا الیک فلا بتو ندارم حاجتی جبرئیل گفت باللّه داری لا محاله، از وی بخواه گفت عجبت می‌بینم اگر خفته است تا بیدارش کنم یا خبر ندارد تا بیاگاهانم، حسبی من سؤالی علمه بحالی! فریشته بحار و طوفان آمده که یا خلیل دستور باشد استوار باش تا بیک چشم زخم این آتش را به نیست آرم، و بیگانگان را هلاک کنم. خلیل گفت همه وی را بندگانند و آفریدگان، اگر خواهد که ایشان را هلاک کند خود با ایشان تا ود، و در آسمان غلغلی در صفوف فریشتگان افتاده که بار خدایا در روی زمین خود ابراهیم است که ترا شناسد و به یگانگی تو اقرار دهد، و تو خود بهتر دانی او را می‌بسوزی؟

Фармон омад аз даргоҳ бениёзӣ ки сокин бошед ва ором гиред ки шумо аз асрори ин кор хабар надоред ! ӯ хилвати гоҳи дӯстии митлбд , хоҳад то як нафас бе заҳмати ағёр дар он хилватгоҳ бо мо пардозад . Азинҷо буд ки халилро пурседанд пас аз он ки турои кадоми рӯзи хуштар буд ва созгортар ? гуфт он рӯз ки дар оташ намруд будам , вақтами холӣ буду дилами софӣ ,у баҳақи наздик ва аз халқи маъзул .

فرمان آمد از درگاه بی نیازی که ساکن باشید و آرام گیرید که شما از اسرار این کار خبر ندارید! او خلوت گاه دوستی میطلبد، خواهد تا یک نفس بی زحمت اغیار در آن خلوتگاه با ما پردازد. ازینجا بود که خلیل را پرسیدند پس از آن که ترا کدام روز خوشتر بود و سازگارتر؟ گفت آن روز که در آتش نمرود بودم، وقتم خالی بود و دلم صافی، و بحق نزدیک و از خلق معزول.

Чун иброҳӣм аз кӯраи имтиҳони холис берун омад ва андар гуфт аслмти содқои раби Алъоламин рақами хулат бар вай кашиду ҷаҳонёнро атбоъ вай фармуд гуфт Фотбъўои млаҳи إброҳими ҳниФо ва мо кони ман алмшркин .

چون ابراهیم از کوره امتحان خالص بیرون آمد و اندر گفت اسلمت صادقا رب العالمین رقم خلّت بر وی کشید و جهانیان را اتباع وی فرمود گفت فَاتَّبِعُوا مِلَّةَ إِبْراهِیمَ حَنِیفاً وَ ما کانَ مِنَ الْمُشْرِکِینَ.