Қавлаи таъолӣ : إни алсФоу алмрўаҳи сафои снки сипед сахт бошад яъне софӣ ки дар он ҳеҷ хилтӣ набӯд аз хоку гулу ғайри он ,у Марва сангӣ бошад сиёҳу сусту нарм ки зуд шикаста шавад . Ва гуфтаанд одаму ҳавво чун онҷои расиданди одами бкўаҳи сафо фурӯ омаду ҳаввои бкўаҳи Марваи пас ҳар ду кӯҳро баноми эшон бози хонданд , сафо аз он хонданд ки одами сафии онҷо фурӯ омад ,у Марва аз он гуфт ки мрأаҳ яъне ҷуфти одами онҷо фурӯ омад . Ман шаъоъири аллоҳ эй мтъбдотаҳи алтии ашърҳои аллоҳ , эй ҷаълҳо аъломои лно . Шаъоъири аллоҳи эъломи дайн ҳақ бошад ва нишонҳои миллати ҳанифӣ , аммо ӣнҷои маносик ҳаҷ мехоҳад , факонаи қол « ани алтўоФи болсФоу алмрўаҳи ман эъломи дайни аллоҳу маносики ҳаҷа » тавоф кардани миёни сафоу Марва аз маносик ҳаҷаст ва аз арқони он , ва ин тавоф онаст ки уламои онро саъй хонанд , Мустафо ъ гуфт : « ани аллоҳи кутуби алайкуми алсъии комаи кутуби алайкуми алҳҷ »

قوله تعالی: إِنَّ الصَّفا وَ الْمَرْوَةَ صفا سنک سپید سخت باشد یعنی صافی که در آن هیچ خلطی نبود از خاک و گل و غیر آن، و مروه سنگی باشد سیاه و سست و نرم که زود شکسته شود. و گفته‌اند آدم و حوا چون آنجا رسیدند آدم بکوه صفا فرو آمد و حوا بکوه مروه پس هر دو کوه را بنام ایشان باز خواندند، صفا از آن خواندند که آدم صفی آنجا فرو آمد، و مروة از آن گفت که مرأة یعنی جفت آدم آنجا فرو آمد. مِنْ شَعائِرِ اللَّهِ ای متعبّداته التی اشعرها اللَّه، ای جعلها اعلاما لنا. شعائر اللَّه اعلام دین حق باشد و نشانهای ملت حنیفی، امّا اینجا مناسک حج میخواهد، فکانه قال «انّ الطواف بالصفا و المروة من اعلام دین اللَّه و مناسک حجّه» طواف کردن میان صفا و مروه از مناسک حج است و از ارکان آن، و این طواف آنست که علما آن را سعی خوانند، مصطفی ع گفت: «انّ اللَّه کتب علیکم السعی کما کتب علیکم الحج»

Ва қолати ъоӣшаҳ « лъмрии мо ҳаҷи ман лами исъи байни алсФоу алмрўаҳ » лони аллоҳи субҳонаи иқўли إни алсФоу алмрўаҳи ман шаъоъири аллоҳу Мустафо ъ чун баробар сафо расед ин оят бархонад он гуҳ гуфт абдأи бмои бдأи аллоҳ ба Фбдأи болсФоу рқии алайҳ , ҳатто азои раъии албити машй , ҳатто азои тсўбти қудамоаи фии алўодии саъй .

و قالت عائشة «لعمری ما حجّ من لم یسع بین الصفا و المروة» لان اللَّه سبحانه یقول إِنَّ الصَّفا وَ الْمَرْوَةَ مِنْ شَعائِرِ اللَّهِ و مصطفی ع چون برابر صفا رسید این آیت برخواند آن گه گفت ابدأ بما بدأ اللَّه به فبدأ بالصفا و رقی علیه، حتی اذا رأی البیت مشی، حتی اذا تصوبت قدماه فی الوادی سعی.

Ибни аббоси қавмиро дид ки миёни сафоу Марва тавоф мекарданд , гуфт ин суннати модар Исмоиласт ки чун Исмоили гурусна ва ташна шуду вай танҳо буду кас аз одамиёни ҳозир на ,у таому шароб на , бархесту бкўаҳи сафо бар шуд ва рӯй дар водӣ кард , то худ ҳечкасро бинад , ҳечкасро надид фурӯ омад , чун бўодӣ расед гӯшаи дръ бар гирифт ва бишитофт , ва гарм бирафт то бар Марва рафт , дар нигараст касро надид , дигари бора фурӯ омад қасд сафо кард , то ҳафт бори чунин бгшт , пас раби Алъоламин баракоти қадами вайроу мтобъти суннати вайро он тавоф бар ҷаҳонён фарз кард то бқёмт .

ابن عباس قومی را دید که میان صفا و مروه طواف میکردند، گفت این سنت مادر اسماعیل است که چون اسماعیل گرسنه و تشنه شد و وی تنها بود و کس از آدمیان حاضر نه، و طعام و شراب نه، برخاست و بکوه صفا بر شد و روی در وادی کرد، تا خود هیچکس را بیند، هیچکس را ندید فرو آمد، چون بوادی رسید گوشه درع بر گرفت و بشتافت، و گرم برفت تا بر مروه رفت، در نگرست کس را ندید، دیگر باره فرو آمد قصد صفا کرد، تا هفت بار چنین بگشت، پس رب العالمین برکات قدم وی را و متابعت سنت وی را آن طواف بر جهانیان فرض کرد تا بقیامت.

Фмни ҳаҷи албити أўи аътмр . . . Маънии ҳаҷу умраи зиёрат кардани хонаи каъбаро ,у қасди он доштан . Мегуяд ҳар ки ҳаҷ кунад ё умраи Флои ҷиноҳи алайҳи أни итўФи бҳмо бар вай танагӣ нест ки миёни сафоу Марва саъй кунад . Ташдид дар тоء аз ахФоء тоءаст дар тоء , асли он иттўФаст . Ва асл қисса онаст ки дар замони ҷоҳилияти мардӣу занӣ дар каъба шуданд бФоҳшаҳ эй ,у номи марди асоФи бен иълӣ буду номи зани ноилаи бинти алдик , ҳар дуро масх карданд , пас араби эшонро берун овараданд ,у ибратро яке бар сафо ниҳоданд ва якеро бар Марва , то халқ аз атроф меомаданд ва эшонро медиданд . Рӯзгор баришон дароз шуд ,у пасинён бо эшон алиф гирифтанд , чашмҳо ва дилҳо аз эшон пар шуд , шайтон боишон омад ва гуфт ки падарони шумо ӣнонро май парастиданад , ва эшонро бар парастиш онон дошт . Рӯзгори дароз дар замони фатрату ҷоҳилият , пас чун аллоҳи таъолии расӯли худро ба пайғоми бнўохт ,у ислом дар миёни халқ пайдо шуд , қавмӣ аз мусулмонон ки дар ҷоҳилият дида буданд ки он ду бутро май парастиданад , тҳрҷ карданд аз саъй кардани миёни сафоу Марва , тарсиданд ки дар чизе уфтанд аз онкӣ дар замони ҷоҳилият дар он буданд .

فَمَنْ حَجَّ الْبَیْتَ أَوِ اعْتَمَرَ... معنی حج و عمره زیارت کردن خانه کعبه را، و قصد آن داشتن. میگوید هر که حج کند یا عمره فَلا جُناحَ عَلَیْهِ أَنْ یَطَّوَّفَ بِهِما بر وی تنگی نیست که میان صفا و مروه سعی کند. تشدید در طاء از اخفاء تاء است در طاء، اصل آن یتطوف است. و اصل قصه آنست که در زمان جاهلیت مردی و زنی در کعبه شدند بفاحشه‌ای، و نام مرد اساف بن یعلی بود و نام زن نائلة بنت الدیک، هر دو را مسخ کردند، پس عرب ایشان را بیرون آوردند، و عبرت را یکی بر صفا نهادند و یکی را بر مروة، تا خلق از اطراف میآمدند و ایشان را میدیدند. روزگار بریشان دراز شد، و پسینیان با ایشان الف گرفتند، چشمها و دلها از ایشان پر شد، شیطان بایشان آمد و گفت که پدران شما اینان را می‌پرستیدند، و ایشان را بر پرستش آنان داشت. روزگار دراز در زمان فترت و جاهلیت، پس چون اللَّه تعالی رسول خود را به پیغام بنواخت، و اسلام در میان خلق پیدا شد، قومی از مسلمانان که در جاهلیت دیده بودند که آن دو بت را می‌پرستیدند، تحرّج کردند از سعی کردن میان صفا و مروه، ترسیدند که در چیزی افتند از آنکه در زمان جاهلیت در آن بودند.

Аллоҳи таъолии ин оят фиристод ки саъй кунед , ва он ҳараҷ ки эшон медиданд аз эшон биниҳод .

اللَّه تعالی این آیت فرستاد که سعی کنید، و آن حرج که ایشان میدیدند از ایشان بنهاد.

Агар касе гуяд ки чун фармуд ки ҳаҷу умра аз шаъоъири аллоҳ , дигар фармуд Флои ҷиноҳи алайҳи ани итўФи бҳмо ? мегӯйем ки бар сафои асоФ буд ва бар Марваи ноила ва он ду бут буд , ва баъзе гуфтаанд ки ду кас буданд мардӣу занӣ зонён ва акнӯн аз чаҳор рукни ҳаҷи яке саъйаст , бмзҳби шофиӣу молику Аҳмад ,у тарки он раво нест ва ҳеҷ чизи биҷои он ноистд . Аммо бмзҳби бӯи Ҳанифаи саъй аз воҷибот ҳаҷаст на аз арқони он ,у қурбони биҷои он бистад . Ва далели шофиӣ хабарӣаст ки Мустафо ъ гуфт « асъўои ?фони аллоҳи кутуби алайкуми алсъӣ » .

اگر کسی گوید که چون فرمود که حجّ و عمره از شعائر اللَّه، دیگر فرمود فلا جناح علیه ان یطوّف بهما؟ می‌گوییم که بر صفا اساف بود و بر مروه نائله و آن دو بت بود، و بعضی گفته‌اند که دو کس بودند مردی و زنی زانیان و اکنون از چهار رکن حج یکی سعی است، بمذهب شافعی و مالک و احمد، و ترک آن روا نیست و هیچ چیز بجای آن نایستد. اما بمذهب بو حنیفه سعی از واجبات حج است نه از ارکان آن، و قربان بجای آن بیستد. و دلیل شافعی خبری است که مصطفی ع گفت «اسعوا فانّ اللَّه کتب علیکم السعی».

« ва ман итўъи хиро » қроءаҳи Ҳамзау ксоиӣ « ман итўъ » биё ва ҷузамаст асли он иттўъ мегуяд ҳар ки берун аз Фроӣз амалӣ кунаду тоъатии ораду тақаррубии намояди бтўоФ кардани гирди хонаи каъба ё бнмози навофил , худои ъзу ҷл аз вай бипасандаду сипос дорӣ кунад ва бидон подош диҳад .

«و من یطوع خیرا» قراءة حمزة و کسایی «من یطوع» بیا و جزم است اصل آن یتطوّع میگوید هر که بیرون از فرائض عملی کند و طاعتی آرد و تقربی نماید بطواف کردن گرد خانه کعبه یا بنماز نوافل، خدای عز و جل از وی بپسندد و سپاس داری کند و بدان پاداش دهد.

Фإни аллоҳи шокири алӣами шокир номӣаст аз номҳои худованди ъзу ҷл ,у маънии ин ном онаст ки аз бандаи тоъати хиради пазирад ва онро бузург кунаду ътоءи худ бисёр диҳад ва онро андаки шимурд . Азинҷо гуфтаанд добаҳи шакури чорпое ки алаф андак хӯрду зуд фарбеҳ шавад , на бинӣ ки худои ъзу ҷли ин ҳамаи неъмати роҳату анвоъи лаззоту шаҳавот дар дунё бар бандагони худ рехт , он гуҳи онро чизе андак хонд ва гуфт « қул матоъи алднёи қалил » ва дар уқбои он ҳамаи каромат ва навохт ки дар биҳишти дӯстонро дод онро ғурфа хонд ва гуфт أўлӣки иҷзўни алғрФаҳи бмои сбрўоу тоъоти бандау аъмоли вай чун боз гуфт агар чаҳ андакасту ночизи онро бисёр хонд ва бар вай сано кард ва гуфту алзокрўни аллоҳи ксиро ва алзокрот инаст маънии шокир дар номҳои худованди ъзу ҷли гуноҳи бузург аз банда дар гузорад ,у тоъати хирад бузург кунад ,у ътоءи бузурги худ андаки шимурди субҳонаи мо акрамаи бъбодаҳу алтФаҳ ! إни аллазӣнаи иктмўни мо أнзлно . . . Алоиаҳ . . . Умуми ин оят далеласт ки ҳар он кас ки илм пинҳон кунад ва аз аҳли хеш боз гирад мустуҷиб уқубат гардад .

فَإِنَّ اللَّهَ شاکِرٌ عَلِیمٌ شاکر نامی است از نامهای خداوند عز و جل، و معنی این نام آنست که از بنده طاعت خرد پذیرد و آن را بزرگ کند و عطاء خود بسیار دهد و آن را اندک شمرد. ازینجا گفته‌اند دابّة شکور چارپایی که علف اندک خورد و زود فربه شود، نه بینی که خدای عز و جل این همه نعمت راحت و انواع لذات و شهوات در دنیا بر بندگان خود ریخت، آن گه آن را چیزی اندک خواند و گفت «قُلْ مَتاعُ الدُّنْیا قَلِیلٌ» و در عقبی آن همه کرامت و نواخت که در بهشت دوستان را داد آن را غرفه خواند و گفت أُوْلئِکَ یُجْزَوْنَ الْغُرْفَةَ بِما صَبَرُوا و طاعات بنده و اعمال وی چون باز گفت اگر چه اندک است و ناچیز آن را بسیار خواند و بر وی ثنا کرد و گفت و الذاکرون اللَّه کثیرا و الذاکرات اینست معنی شاکر در نامهای خداوند عز و جل گناه بزرگ از بنده در گذارد، و طاعت خرد بزرگ کند، و عطاء بزرگ خود اندک شمرد سبحانه ما اکرمه بعباده و الطفه! إِنَّ الَّذِینَ یَکْتُمُونَ ما أَنْزَلْنا... الآیة... عموم این آیت دلیل است که هر آن کس که علم پنهان کند و از اهل خویش باز گیرد مستوجب عقوبت گردد.

Ва бҳзои қол алнабӣ « ман сӣли ани илми Фктмаҳи أлҷмаҳи аллоҳи блҷоми ман нор » ва ин маънии мунофии он хабар нест ки Мустафо гуфт : « возеъи алълми фии ғайри аҳлаи колмонъи аҳла »

و بهذا قال النبی «من سئل عن علم فکتمه ألجمه اللَّه بلجام من نار» و این معنی منافی آن خبر نیست که مصطفی گفت: «واضع العلم فی غیر اهله کالمانع اهله»

Ки ин махсӯсаст баннои аҳл , ки дар шари истионат бълм кунаду ҳақи он бншносд ,у ҳурмат он надорад , ва ин илм ба наздики аллоҳи камтар аз дунё нест ки Мустафо ъ гуфт : « арзи ҳозири ёкли минҳои албру алФоҷр »

که این مخصوص است بنا اهل، که در شر استعانت بعلم کند و حق آن بنشناسد، و حرمت آن ندارد، و این علم به نزدیک اللَّه کمتر از دنیا نیست که مصطفی ع گفت: «عرض حاضر یاکل منها البرّ و الفاجر»

Ҷузи онкӣ дар шаръ аз сафеҳ ки инфоқи он на бар ваҷҳ хеш кунад манъ кунанд Фзлки фии қавлаи таъолӣу лои тؤтўои алсФҳоءи أмўолкм . . . Алоиаҳи إни аллазӣнаи иктмўн . . . Алоиаҳ муфассирон гуфтанд ӣнони уламоу руасоӣ ҷуҳудонанд чун каъби ашрафу ибни сўрёу каъби асиду амсоли эшон . Мегуяд эшон ки пинҳон карданд ончии мо аз осмон фурӯ фиристодем ман албинот аз ончӣ равшан кардем , ва дар тӯрӣаи баён он фиристодем аз ҳалолу ҳарому ҳудӯду Фроӣзу раҳм .

جز آنکه در شرع از سفیه که انفاق آن نه بر وجه خویش کند منع کنند فذلک فی قوله تعالی وَ لا تُؤْتُوا السُّفَهاءَ أَمْوالَکُمُ... الآیة إِنَّ الَّذِینَ یَکْتُمُونَ... الآیة مفسران گفتند اینان علما و رؤسای جهودان اند چون کعب اشرف و ابن صوریا و کعب اسید و امثال ایشان. میگوید ایشان که پنهان کردند آنچه ما از آسمان فرو فرستادیم مِنَ الْبَیِّناتِ از آنچه روشن کردیم، و در توریة بیان آن فرستادیم از حلال و حرام و حدود و فرائض و رحم.

Ва алҳдии сифату наъти Мустафо ъ ,у исботи набуввати вай . Ва иқоли албиноти мшори баҳои илои алоёти алмнзлаҳ ,у алҳдии илои мо истдл ба ман аломорот .

وَ الْهُدی‌ صفت و نعت مصطفی ع، و اثبات نبوت وی. و یقال البیّنات مشار بها الی الآیات المنزلة، و الهدی الی ما یستدل به من الامارات.

Ман баъди мо биноаи ллноси фии алкитоби пас аз онк банӣ Исроилро дар китоби тӯрӣаи ин ҳама равшан кардем эшон пинҳон мекунанд . أўлӣки илънҳми аллоҳи маънии лаънат ронданасту давр кардан аз раҳмату хайри хеш , мегуяд баришон ду лаънатаст яке лаънати ҳақи дигари лаънати халқи лаънат ҳақ онаст ки эшонро баранд ва аз раҳмати худ давр кунад ,у лаънат халқ онаст ки аз худои ъз ва ҷл хоҳанд то эшонро аз бар хеш баранд ва аз раҳмати худ давр кунад . Ва лаънат халқ онаст бонкаҳ гӯйанд аллоҳами алънҳм ва хилофаст миёни уламо ки ин лоънон кианд ? қавмӣ гуфтанд Фриштгоннд , ибн аббос гуфт кули шайъи ءи алои алҷну алонс . Ҳасан гуфт « ибоди аллоҳи аҷмъўн » заҳҳок гуфт « ани алкоФри азои вазъи фии ҳФртаҳи қили ?лаи ман рбк ? ва ман набик ? ва мо динк ? Фиқўли лои адрии Фиқоли ло дарят сами изрби зарбаи бмтрқаҳ , Фисиҳи сиҳаҳи исмъҳои кули шайъи ءи алои алсқлини Флои исмъи савтаи шайъи ءи алои лаъна , Фзлки қавлау илънҳми аллоънўну қоли ибни масъӯди ҳўи алрҷли илъни соҳибаи ФтртФъи аллънаҳи фии алсмоءи сами тнҳдри Флои тҷди соҳибҳо алзии қили ?лаи аҳлои лзлку лои алмтклми баҳои аҳлои лҳо , Фтнтлқи Фтқъи алии алиҳўд . Ва қоли муҷоҳиди аллоънўни албҳоӣми тлъни Асоа банӣ одами азои аснти алснаҳу амски алмтр , қолат ҳозо башуам банӣ одаму анмои қол « аллоънўн » лонаи васфҳо бсФаҳи алъқлоءи кқўлаҳи таъолӣу алшмсу алқмри рأитҳми лии соҷдини إлои аллазӣнаи тобўои алоиаҳ . . . Магари қавмӣ ки тавба кунанд азин ҷуҳудон ва аз ширк боямон оянд ва аз маъсият ботоъат гирданд . Ва أслҳўо ва дилҳои каж карда ва табоҳ карда рост кунанд , ва бо роҳ оваранд , ва сарҳои худ бо ҳақ ободон доранду бенавоу сифату наъти Мустафо ки пӯшида медоштанд ошкоро кунанд , ва бар халқ равшан доранд Фأўлӣки أтўб алайҳим эшонанд ки эшонро май бозпазирам ва аз гуноҳашон дар гузарам ва биёмурзам , ва ман худованди бози пазирндау меҳрбонам аз ман бахшояндатар ва меҳрбонтар кас нест бар бандагон .

مِنْ بَعْدِ ما بَیَّنَّاهُ لِلنَّاسِ فِی الْکِتابِ پس از آنک بنی اسرائیل را در کتاب توریة این همه روشن کردیم ایشان پنهان میکنند. أُولئِکَ یَلْعَنُهُمُ اللَّهُ معنی لعنت راندن است و دور کردن از رحمت و خیر خویش، میگوید بریشان دو لعنت است یکی لعنت حق دیگر لعنت خلق لعنت حق آنست که ایشان را براند و از رحمت خود دور کند، و لعنت خلق آنست که از خدای عز و جل خواهند تا ایشان را از بر خویش براند و از رحمت خود دور کند. و لعنت خلق آنست بآنکه گویند اللهم العنهم و خلاف است میان علما که این لاعنان که‌اند؟ قومی گفتند فریشتگانند، ابن عباس گفت کلّ شی‌ء الّا الجن و الانس. حسن گفت «عباد اللَّه اجمعون» ضحاک گفت «ان الکافر اذا وضع فی حفرته قیل له من ربک؟ و من نبیک؟ و ما دینک؟ فیقول لا ادری فیقال لا دریت ثم یضرب ضربة بمطرقة، فیصیح صیحة یسمعها کل شی‌ء الّا الثقلین فلا یسمع صوته شی‌ء الّا لعنه، فذلک قوله وَ یَلْعَنُهُمُ اللَّاعِنُونَ و قال ابن مسعود هو الرجل یلعن صاحبه فترتفع اللعنة فی السماء ثم تنحدر فلا تجد صاحبها الذی قیل له اهلا لذلک و لا المتکلم بها اهلا لها، فتنطلق فتقع علی الیهود. و قال مجاهد اللاعنون البهائم تلعن عصاة بنی آدم اذا اسنت السنة و امسک المطر، قالت هذا بشوم بنی آدم و انما قال «اللاعنون» لانه وصفها بصفة العقلاء کقوله تعالی وَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ رَأَیْتُهُمْ لِی ساجِدِینَ إِلَّا الَّذِینَ تابُوا الآیة... مگر قومی که توبه کنند ازین جهودان و از شرک بایمان آیند و از معصیت باطاعت گردند. وَ أَصْلَحُوا و دلهای کژ کرده و تباه کرده راست کنند، و با راه آورند، و سرهای خود با حق آبادان دارند وَ بَیَّنُوا و صفت و نعت مصطفی که پوشیده میداشتند آشکارا کنند، و بر خلق روشن دارند فَأُولئِکَ أَتُوبُ عَلَیْهِمْ ایشانند که ایشان را می‌باز پذیرم و از گناهشان در گذرم و بیامرزم، و من خداوند باز پذیرنده و مهربانم از من بخشاینده‌تر و مهربانتر کس نیست بر بندگان.

إни аллазӣнаи кФрўоу мотўо ва ҳам куффори алоиаҳ . . . Эшон ки кофар меринд лаънати худоӣ бар эшонасту лаънати Фриштгон ,у ҳамаи мардумон , агар касе гуяд аҳли дайни эшон лаънат накунанд бар эшон пас чаро ҳама мардумон гуфт ? ҷавоб онаст ки ин дар қиёмат хоҳад буд , ки аввали худои ъзу ҷл бар кофарон лаънат кунад пас Фриштгони пас ҳамаи мардумон ,у злки фии қавлаи явми алқёмаҳи икФри бъзкми ббъзу илъни бъзкм баъзан ва раво бошад ки тахсӣси дарин умум шавад ва мؤмнонро хоҳад , то ҳам дар дунё лаънат кунанд бар эшон ва ҳам дар уқбо . Ва қоли Ассадии лои итлоъни аснони муъминону лои кофарони Фиқўл , аҳдҳмои лаъни аллоҳи алзолм , алои ваҷабати тлки аллънаҳи алии алкоФри лонаи золим . Холидин фӣҳо ҷовид дар он лаънатанд дар миёни оташ яъне ки ҳамеша аз раҳмат ва хайр давранду бъзоби наздик , ки ҳаргизи он азоб азишон барнадоранд ва сабк накунанд , ва муҳлат ндиҳанд ки боз оянд узрӣ хоҳанд , ва даришон худ нанигаранд ва на хозинони сухани эшонро ҷавоб кунанд ва на фарёд расанд .

إِنَّ الَّذِینَ کَفَرُوا وَ ماتُوا وَ هُمْ کُفَّارٌ الآیة... ایشان که کافر میرند لعنت خدای بر ایشان است و لعنت فریشتگان، و همه مردمان، اگر کسی گوید اهل دین ایشان لعنت نکنند بر ایشان پس چرا همه مردمان گفت؟ جواب آنست که این در قیامت خواهد بود، که اول خدای عز و جل بر کافران لعنت کند پس فریشتگان پس همه مردمان، و ذلک فی قوله یَوْمَ الْقِیامَةِ یَکْفُرُ بَعْضُکُمْ بِبَعْضٍ وَ یَلْعَنُ بَعْضُکُمْ بَعْضاً و روا باشد که تخصیص درین عموم شود و مؤمنانرا خواهد، تا هم در دنیا لعنت کنند بر ایشان و هم در عقبی. و قال السدی لا یتلاعن اثنان مؤمنان و لا کافران فیقول، احدهما لعن اللَّه الظالم، الا وجبت تلک اللعنة علی الکافر لانه ظالم. خالِدِینَ فِیها جاوید در آن لعنت‌اند در میان آتش یعنی که همیشه از رحمت و خیر دورند و بعذاب نزدیک، که هرگز آن عذاب ازیشان برندارند و سبک نکنند، و مهلت ندهند که باز آیند عذری خواهند، و دریشان خود ننگرند و نه خازنان سخن ایشان را جواب کنند و نه فریاد رسند.