Қавлаи таъолӣ :у إлҳкми إлаҳи воҳиди алоиаҳ . . . Ин сифати худованди ягона , бори худоу подшоҳи ягона , дар бузургворӣу корронии ягона , дар бурдборӣу некӯкории ягона , дар карӣмӣу биҳмтоиии ягона , дар меҳрбонӣу бандаи навозии ягона , ҳар чаҳ кибриёст рдоء ҷалол ӯсту бони ягона , ҳар чаҳ азимат ва ҷабарутаст азор рубубият ӯсту бони ягона , дар зоти ягона , дар сифоти ягона , дар карду нишони ягона , дар вафоу паймони ягона , дар лутф ва навохт ягона , дар меҳру дӯстии ягона , рӯзи қисмат ки буд ҷазоу ягона , пеш аз рӯзи қисмат ки буд ? ҳамон ягона , пас аз рӯзи қисмат ки сипорад он қисмат ? ҳамон ягона , намоянда кист ? ҳамон ягона , ороиндаҳ кист ? ҳамон ягона , пайдотар аз ҳар чаҳ дар олами пидоиист ва дар он пайдоеи ягона , пинҳонтар аз ҳар чаҳ дар олами нҳонист ва бидон наоне ягона .

قوله تعالی: وَ إِلهُکُمْ إِلهٌ واحِدٌ الآیة... این صفت خداوند یگانه، بار خدا و پادشاه یگانه، در بزرگواری و کاررانی یگانه، در بردباری و نیکوکاری یگانه، در کریمی و بیهمتایی یگانه، در مهربانی و بنده نوازی یگانه، هر چه کبریاست رداء جلال اوست و بآن یگانه، هر چه عظمت و جبروت است ازار ربوبیت اوست و بآن یگانه، در ذات یگانه، در صفات یگانه، در کرد و نشان یگانه، در وفا و پیمان یگانه، در لطف و نواخت یگانه، در مهر و دوستی یگانه، روز قسمت که بود جزا و یگانه، پیش از روز قسمت که بود؟ همان یگانه، پس از روز قسمت که سپارد آن قسمت؟ همان یگانه، نماینده کیست؟ همان یگانه، آراینده کیست؟ همان یگانه، پیداتر از هر چه در عالم پیداییست و در آن پیدایی یگانه، پنهان‌تر از هر چه در عالم نهانیست و بدان نهانی یگانه.

Бе вафои одамӣ ки қадари ин хитоб надонад !у ъзи ин рақам азоФт нашносад ! ки мегуяду إлҳкми إлаҳи воҳиди аҷаб на онаст ки азоФти бандагон бо худ кард ва эшонро бо худ пайваст ва гуфт : ани ибодӣ , аҷаб инаст ки азоФти худ бо бандагон карду номи худ бо эшон пайваст гуфту إлҳкм . . . . На аз он ки худовандии вайро аз бандагии бандагон пайвандӣ мебояд , ёбанда мустаҳаққ онаст , аммо худ дар карӣмӣ ва дар меҳрбонии ягонау якто , ва дар бузургвории сазоӣ ҳар икром ва ҳар атост .

بی وفا آدمی که قدر این خطاب نداند! و عز این رقم اضافت نشناسد! که میگوید وَ إِلهُکُمْ إِلهٌ واحِدٌ عجب نه آن است که اضافت بندگان با خود کرد و ایشان را با خود پیوست و گفت: انّ عبادی ، عجب این است که اضافت خود با بندگان کرد و نام خود با ایشان پیوست گفت وَ إِلهُکُمْ.... نه از آن که خداوندی وی را از بندگی بندگان پیوندی میباید، یابنده مستحق آنست، امّا خود در کریمی و در مهربانی یگانه و یکتا، و در بزرگواری سزای هر اکرام و هر عطاست.

Ва إлҳкми إлаҳи воҳид на олам буд ва на одам , на русуму осор буд , ва на дар дори диёр , ки ӯ кори созу худованди меҳри кор буд , рақами давлат бар ту мекашид ,у бдўстӣ

وَ إِلهُکُمْ إِلهٌ واحِدٌ نه عالم بود و نه آدم، نه رسوم و آثار بود، و نه در دار دیّار، که او کار ساز و خداوند مهر کار بود، رقم دولت بر تو میکشید، و بدوستی‌

Шаби миъроҷи зи асрори илоҳӣ ки бо Сайид олам рафт яке ин буд ки : кун лии комаи лами ткн , Фокўни лаки комаи лами азали бҳмгӣ маро бош ва худро ҳеҷ мабош чунонк набӯдӣ то туро бошам чунонк дар азал будам .

شب معراج ز اسرار الهی که با سید عالم رفت یکی این بود که: کن لی کما لم تکن، فاکون لک کما لم ازل بهمگی مرا باش و خود را هیچ مباش چنانک نبودی تا ترا باشم چنانک در ازل بودم.

Шайхи алисломи Ансории раҳмаи аллоҳ дар муноҷот хеш гуфт : илоҳӣ шод бидонем ки аввали ту будӣ ва мо набудем , кори ту дар гирифтӣ ва мо нагирифтем , қимат худ наҳодӣу расӯл худ фиристодӣ ! илоҳӣ ҳар чаҳ беталаб бмо додӣ бсзоўории мо табоҳ макун , ва ҳар чаҳ биҷой мо кардӣ аз некии бъиби мо бурӣда макун , ва ҳар чаҳ на бсзои мо сохтӣ бносзоиии мо ҷудо макун , илоҳӣ ! ончии мо худро киштем ба бар меар ,у ончии ту моро киштии офати мо аз он бози дор ! лои إлаҳи إлои ҳўи арраҳмони арраҳими ҷуз ӯ худованд нест ,у ҷуз ӯ каси сазоӣ маъбудӣ нест , ки чунуи худованди навозандау бахшоянда кас нест . Рҳмнаст ки чун аз вай хоҳанд бидиҳад , раҳимаст ки чун нахоҳанд хашм гирад . Ва фии алхбри ман лами исأли аллоҳи ғазаби аллоҳи алайҳ

شیخ الاسلام انصاری رحمة اللَّه در مناجات خویش گفت: الهی شاد بدانیم که اول تو بودی و ما نبودیم، کار تو در گرفتی و ما نگرفتیم، قیمت خود نهادی و رسول خود فرستادی! الهی هر چه بی طلب بما دادی بسزاواری ما تباه مکن، و هر چه بجای ما کردی از نیکی بعیب ما بریده مکن، و هر چه نه بسزای ما ساختی بناسزایی ما جدا مکن، الهی! آنچه ما خود را کشتیم به بر میار، و آنچه تو ما را کشتی آفت ما از آن باز دار! لا إِلهَ إِلَّا هُوَ الرَّحْمنُ الرَّحِیمُ جز او خداوند نیست، و جز او کس سزای معبودی نیست، که چنو خداوند نوازنده و بخشاینده کس نیست. رحمن است که چون از وی خواهند بدهد، رحیم است که چون نخواهند خشم گیرد. و فی الخبر من لم یسأل اللَّه غضب اللَّه علیه

Рҳмнаст ки тоъати банда қабул кунад гарчи хирад буд , раҳимаст ки маосӣ биёмурзад гарчи бузург буд , рҳмнаст ки зоҳир биорояд ва сӯрат бинагорад , раҳимаст ки ботин ободон дорад ва дилҳо дар қабзаи хеш нигаҳ дорад , рҳмнаст ки лтоӣФи анвор дар рӯй ту пайдо кунад , раҳимаст ки вдоиъи асрор дар дили ту вадиат наад .

رحمن است که طاعت بنده قبول کند گرچه خرد بود، رحیم است که معاصی بیامرزد گرچه بزرگ بود، رحمن است که ظاهر بیاراید و صورت بنگارد، رحیم است که باطن آبادان دارد و دلها در قبضه خویش نگه دارد، رحمن است که لطائف انوار در روی تو پیدا کند، رحیم است که ودایع اسرار در دل تو ودیعت نهد.

إни фии халқи алсмоўоту алأрзи алоиаҳ . . . Худованди олами дарин ояти умуми халқро бахуди роҳ май намояд , то дар ъҷоӣби мулӯки осмону замин ва дар саноеъ бар ва баҳр нигаранду сонеъро бишносанд , ва ба ягонагии вай иқрор диҳанд . Қоли ибни ътоء « търФи илои алъомаҳи бхлқаҳу илои алхоси бсФотаҳу илои алонбёءу хоси алхоси бзотаҳ . » назари авом бмснўъотаст назари хавос бсФотаст , назари анбиёу хоси алхос бзотаст . Оммаи муъминон бснъ нигаранд ,ро сунъ бсонъ расанд , хавоси муъминон сифот бидонанд аз сифот бмўсўФ расанд ва аз исми бмсмӣ , чунонк банӣ Исроилро гуфтанд тзбҳўои бақараи Флми иърФўҳои ФўсФти албқраҳи ?лаами ФърФўҳоу збҳўҳо . Аммо пайғомбарону садиқон ӯро ҳам бова шиносанд на бғир ӯ , аз вай буи нигаранд на аз ғайри вай бова , ишорати бойен ҳолат онаст ки аллоҳ гуфт : أи ламтар إлии рбки Киеви мад алзл нагуфт бсоиаҳи нигар то сунъи мо бинӣ гуфт бмои нигар то сунъи мо бинӣ эй меҳтари олам ! омадани Ҷабраили мубин фиристодан мо байн ! аз мо буии нигар на аз ваии бмо ! яке таъаммул кун дар ҳоли сўоҳботи Юсуф чун айни Юсуфи марои эшонро кашфи гашт аз худ фонӣ шуданд ва аз сифоти Юсуфи ғоӣби гаштанд , Флмои рأинаҳи أкбрнаҳи биҷои туранҷ даст буриданд , ва аз худ бехабар буданд ва аз авсофи Юсуф ғоӣб буданд , ки буқат муъоина гуфтанд мо ҳозои бшрои Юсуфро Фриштаҳи диданд ва аз авсофи инсӣ бехабар буданд , чандон шуғл афтод эшонро дар мушоҳидаи Юсуф ки пардохт сифот надоштанд . Чун зоти махлуқӣ дар дили сўоҳботи ин асар кунад агар таҷаллии зоти холиқ дар сари хосгён аз ин зиёдат кунад чаҳ аҷаб ! ! ! он гуҳ дар охир оят гуфт : лоёти лқўми иъқлўни ин ҳама ҳаст аммо зиракон дарме бойанд то бидонанд , биноён май дрбоинд то ба бенанд . Аз ҳар ҷониби бсоҳт ҳақ роҳаст раванда май бояд ! ҳама олам хон бар хону бодрбости хӯранда май бояд , ҷамоли ҳазрати лами изл дар кашфаст нгрндаҳ май бояд !

إِنَّ فِی خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ الآیة... خداوند عالم درین آیت عموم خلق را بخود راه می‌نماید، تا در عجائب ملوک آسمان و زمین و در صنایع بر و بحر نگرند و صانع را بشناسند، و به یگانگی وی اقرار دهند. قال ابن عطاء «تعرف الی العامّة بخلقه و الی الخاصّ بصفاته و الی الانبیاء و خاص الخاص بذاته.» نظر عوام بمصنوعات است نظر خواص بصفات است، نظر انبیا و خاص الخاص بذات است. عامّه مؤمنان بصنع نگرند، را صنع بصانع رسند، خواص مؤمنان صفات بدانند از صفات بموصوف رسند و از اسم بمسمی، چنانک بنی اسرائیل را گفتند تَذْبَحُوا بَقَرَةً فلم یعرفوها فوصفت البقرة لهم فعرفوها و ذبحوها. اما پیغامبران و صدّیقان او را هم باو شناسند نه بغیر او، از وی بوی نگرند نه از غیر وی باو، اشارت باین حالت آنست که اللَّه گفت: أَ لَمْ تَرَ إِلی‌ رَبِّکَ کَیْفَ مَدَّ الظِّلَّ نگفت بسایه نگر تا صنع ما بینی گفت بما نگر تا صنع ما بینی ای مهتر عالم! آمدن جبرئیل مبین فرستادن ما بین! از ما بوی نگر نه از وی بما! یکی تأمل کن در حال صواحبات یوسف چون عین یوسف مرا ایشان را کشف گشت از خود فانی شدند و از صفات یوسف غائب گشتند، فَلَمَّا رَأَیْنَهُ أَکْبَرْنَهُ بجای ترنج دست بریدند، و از خود بی خبر بودند و از اوصاف یوسف غائب بودند، که بوقت معاینه گفتند ما هذا بَشَراً یوسف را فریشته دیدند و از اوصاف انسی بی خبر بودند، چندان شغل افتاد ایشان را در مشاهده یوسف که پرداخت صفات نداشتند. چون ذات مخلوقی در دل صواحبات این اثر کند اگر تجلی ذات خالق در سر خاصگیان از این زیادت کند چه عجب!!! آن گه در آخر آیت گفت: لَآیاتٍ لِقَوْمٍ یَعْقِلُونَ این همه هست اما زیرکان درمی‌بایند تا بدانند، بینایان می‌دربایند تا به بینند. از هر جانب بساحت حق راهست رونده می‌باید! همه عالم خوان بر خوان و بادرباست خورنده می‌باید، جمال حضرت لم یزل در کشف است نگرنده می‌باید!

Лоёти лқўми иъқлўни ақли ъқол диласт , яъне ки дилро аз ғайри маҳбӯб дар банди орад , ва аз ҳавасҳои носазо боз дорад ,у ақли бмзҳби аҳли суннат нураст ,у ҷой вай диласт на димоғ ,у шарт хитобаст на мӯҷиби хитоб , ва дар маърифати айн олатаст на асл .

لَآیاتٍ لِقَوْمٍ یَعْقِلُونَ عقل عقال دل است، یعنی که دل را از غیر محبوب در بند آرد، و از هوسهای ناسزا باز دارد، و عقل بمذهب اهل سنت نور است، و جای وی دلست نه دماغ، و شرط خطاب است نه موجب خطاب، و در معرفت عین آلت است نه اصل.

Ва мояу фоида ақл онаст ки дили буи зинда гардад линзри ман кони ҳаё эй ъоқлои пас ҳар киро ақл нест дар шумор зиндагон нест , на бинӣ ки бо девона хитоб нест чунонк бо мурда нест , аз онаст ки вайро ақл нест . Ақл се ҳарфаст айнаст яъне урф алҳақ ман алботл қофаст яъне қабл алҳақ лоамаст яъне лзми алхир , ин ақли бандаи мавҳибат илоҳӣаст ,у ътоءи раббонӣ ,у тоъати банда мактабаст , тоъат бемавҳибат рост нест , ва он мавҳибат бетавфиқ ба кор нест , чунонк дар хабараст ки раби алъзаҳи ақлро бёФрид гуфт ӯро ки бархез , бархест , гуфт биншин . Бинишаст , гуфт биё . Биёмад , гуфт бирав бирафт , гуфт ба байн бидид , он гуҳ гуфт бъзту ҷалоли ман ки аз ту шарифтару гиромӣ тар наёфаридам , бки аъбду бки атоъи пас ақлро азин навохт аҷабӣ падед омад дар худ , раби Алъоламин он аз вай дар нагузошт гуфт эй ақли бози нигар , то чаҳ бинӣ боз нигараст сӯратиро дид аз худ некӯтару бҷмол тар гуфт ту кистӣ ? гуфт ман онам ки ту бе ман ба кори ниёеи ман тавфиқам :

و مایه و فایده عقل آنست که دل بوی زنده گردد لِیُنْذِرَ مَنْ کانَ حَیًّا ای عاقلا پس هر که را عقل نیست در شمار زندگان نیست، نه بینی که با دیوانه خطاب نیست چنانک با مرده نیست، از آنست که وی را عقل نیست. عقل سه حرفست عین است یعنی عرف الحق من الباطل قاف است یعنی قبل الحق لام است یعنی لزم الخیر، این عقل بنده موهبت الهی است، و عطاء ربانی، و طاعت بنده مکتب است، طاعت بی موهبت راست نیست، و آن موهبت بی توفیق به کار نیست، چنانک در خبرست که ربّ العزة عقل را بیافرید گفت او را که برخیز، برخاست، گفت بنشین. بنشست، گفت بیا. بیامد، گفت برو برفت، گفت به بین بدید، آن گه گفت بعزت و جلال من که از تو شریفتر و گرامی‌تر نیافریدم، بک اعبد و بک اطاع پس عقل را ازین نواخت عجبی پدید آمد در خود، رب العالمین آن از وی در نگذاشت گفت ای عقل باز نگر، تا چه بینی باز نگرست صورتی را دید از خود نیکوتر و بجمال‌تر گفت تو کیستی؟ گفت من آنم که تو بی من به کار نیایی من توفیق ام: