Қавлаи таъолӣ : ё أиҳои аннос . . . Алоиаҳ . . . Ин оят дар шаъни мушрикон Қурайш омад , кунона ,у сқиФ ,у хзоъаҳ , ва банӣ мдлҷ , ва банӣ омири бен съсъаҳ ,у алҳрс ,у омири ибнии абди мноаҳ ( ? ) , ки эшон чизҳои бҳўоу хиради хеш меҳалол карданд , ва чизҳои меҳаром карданд , ва ниҳодҳои бад ва бунёдҳои кажи минҳоднд .

قوله تعالی: یا أَیُّهَا النَّاسُ... الآیة... این آیت در شأن مشرکان قریش آمد، کنانة، و ثقیف، و خزاعة، و بنی مدلج، و بنی عامر بن صعصعة، و الحرث، و عامر ابنی عبد مناة (؟)، که ایشان چیزهای بهوا و خرد خویش می‌حلال کردند، و چیزهای می‌حرام کردند، و نهادهای بد و بنیادهای کژ مینهادند.

Ва ин дар қуръон чанд ҷойасту злки фии қавлаи таъолӣ : мо ҷаъли аллоҳи ман бҳираҳу лои соӣбаҳи алоиаҳ , қул ман ҳарами зинаи аллоҳ . . . Алоиаҳ ,у ҷълўои ллаҳи ммои зрأи ман алҳрс . . . Алоиаҳ , қул أи рأитми мо أнзли аллоҳи лаками ман ризқ . . . Алоиаҳ , қади хусри аллазӣнаи қтлўои أўлодҳм . . .

و این در قرآن چند جای است و ذلک فی قوله تعالی: ما جَعَلَ اللَّهُ مِنْ بَحِیرَةٍ وَ لا سائِبَةٍ الآیة، قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِینَةَ اللَّهِ... الآیة، وَ جَعَلُوا لِلَّهِ مِمَّا ذَرَأَ مِنَ الْحَرْثِ... الآیة، قُلْ أَ رَأَیْتُمْ ما أَنْزَلَ اللَّهُ لَکُمْ مِنْ رِزْقٍ... الایة، قَدْ خَسِرَ الَّذِینَ قَتَلُوا أَوْلادَهُمْ...

Алоиаҳ ,у лои тқўлўои лмои тсФи أлснткми алкзб . . . Алоиаҳ , ё أиҳои аллазӣнаи омнўои лои тҳрмўои таййиботи мо أҳли аллоҳи лакам . . . Алоиаҳ . Шарҳи ин ҳар як биҷой хеш гуфта шавад ани шоءи аллоҳ .

الآیة، وَ لا تَقُولُوا لِما تَصِفُ أَلْسِنَتُکُمُ الْکَذِبَ... الآیة، یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لا تُحَرِّمُوا طَیِّباتِ ما أَحَلَّ اللَّهُ لَکُمْ... الآیة. شرح این هر یک بجای خویش گفته شود ان شاء اللَّه.

ё أиҳои аннос . . . эй ҳамаи мардумони клўои ммои фии алأрзи ин ман табъизи рост ки на ҳар чаҳ дар замин ҳалоласту пок , мегуяд ончӣ ҳалоласту пок дар ин замини михўрид .

یا أَیُّهَا النَّاسُ... ای همه مردمان کُلُوا مِمَّا فِی الْأَرْضِ این من تبعیض راست که نه هر چه در زمین حلال است و پاک، میگوید آنچه حلالست و پاک در این زمین میخورید.

Овардаанд ки шриҳи қозии якеро рад шаҳодат кард бсбби онк гул мехӯрд аз вай пурседанд , ин оят бҳҷт оварад гуфт иқўли аллоҳи ъзу ҷли клўои ммои фии алأрзи ҳлолои тибои Фобоҳи мо фии аларзу лами ибҳи аларзи қолу лонаи азои акли алтини алзии лӣси бмштҳӣу ҳўи мулҳақи ллзрри кони мзнўнои ани иқдми алии алшҳўоти алмҳзўрот .

آورده‌اند که شریح قاضی یکی را رد شهادت کرد بسبب آنک گل میخورد از وی پرسیدند، این آیت بحجت آورد گفت یقول اللَّه عز و جل کُلُوا مِمَّا فِی الْأَرْضِ حَلالًا طَیِّباً فاباح ما فی الارض و لم یبح الارض قال و لانه اذا اکل الطین الذی لیس بمشتهی و هو ملحق للضرر کان مظنونا ان یقدم علی الشهوات المحظورات.

Ва лои ттбъўои хутувоти алшитон . . . Нофеъу ъосму абӯи Амру Ҳамзаи хутувоти бскўн то хонанд , бзми то ,у баҳри ду қроءаҳи ҷамъ хтўаҳаст ,у алхтўаҳи мо байни алқдмин ,у алхтўаҳи болФтҳи алмсдри ман хатои ихтўи хтўаҳу хтўо маънӣ онаст ки бар паии шайтони ?марвид ки шайтони шуморо бўсўсаҳ аз ҳалол боз дораду бҳлит дар ҳаром ӯ кунад . Муфассирон гуфтанд хутувоти алшитони тазйинау нзғотаҳу салбау осорау тоъатаи фии таҳрими алҳрсу алонъом ,у иқоли ҳаии алнзўри фии алмъосӣ .

وَ لا تَتَّبِعُوا خُطُواتِ الشَّیْطانِ... نافع و عاصم و ابو عمرو و حمزه خطوات بسکون طا خوانند، بضم طا، و بهر دو قراءة جمع خطوة است، و الخطوة ما بین القدمین، و الخطوة بالفتح المصدر من خطا یخطو خطوة و خطوا معنی آنست که بر پی شیطان مروید که شیطان شما را بوسوسه از حلال باز دارد و بحلیت در حرام او کند. مفسران گفتند خطوات الشیطان تزیینه و نزغاته و سلبه و آثاره و طاعته فی تحریم الحرث و الانعام، و یقال هی النذور فی المعاصی.

إнаҳи лаками адуи мубини душманӣ ошкораст шуморо ин дев , адовати ваии зоҳири ҳам бо падари шумо одам ки вайро суҷуд накард ,у онкӣ ӯро ғурур дод ва аз биҳишт берун кард , ва ҳам бо шумо ки фарзандон одамед , ки ҳамаи рӯзи шуморо ббдӣу газоф корӣ фармоеду злки қавла : إнмои иأмркми болсўءу алФҳшоء . . . Алоиаҳ ҳар маъсиятӣ ки шариъат дар он ҳаддӣ воҷиб накунад онро сӯъ гӯйанд , ва ҳар чаҳ дар ҳаддии шаръӣ воҷиб шавад чун зиноу срқаҳ ва монанди он онро Фҳшоء гӯйанд , зикраи ибни аббоси рз , мақотил гуфт фаҳшо бухласту зкоаҳи моли боз гирифтан ва гуфтаанд фаҳшо дар ҳамаи қуръони бмънӣ зиноаст , магари онҷо ки гуфт алшитони иъдкми алФқру иأмркми болФҳшоء ки ӣнҷои бмънии манъ зкоаҳаст .

إِنَّهُ لَکُمْ عَدُوٌّ مُبِینٌ دشمنی آشکار است شما را این دیو، عداوت وی ظاهر هم با پدر شما آدم که وی را سجود نکرد، و آنکه او را غرور داد و از بهشت بیرون کرد، و هم با شما که فرزندان آدم اید، که همه روز شما را ببدی و گزاف کاری فرماید و ذلک قوله: إِنَّما یَأْمُرُکُمْ بِالسُّوءِ وَ الْفَحْشاءِ... الآیة هر معصیتی که شریعت در آن حدی واجب نکند آن را سوء گویند، و هر چه در حدی شرعی واجب شود چون زنا و سرقة و مانند آن آن را فحشاء گویند، ذکره ابن عباس رض، مقاتل گفت فحشا بخل است و زکاة مال باز گرفتن و گفته‌اند فحشا در همه قرآن بمعنی زنا است، مگر آنجا که گفت الشَّیْطانُ یَعِدُکُمُ الْفَقْرَ وَ یَأْمُرُکُمْ بِالْفَحْشاءِ که اینجا بمعنی منع زکاة است.

Ва أни тқўлўои алии аллоҳи мо ло тълмўн мегуяд ва аз он чизҳо ки деви шуморо мефармоед яке онаст ки бар аллоҳи он гўӣид ки мендонед . Яъне ки бҳираҳу соӣбаҳу ҷуз зон ҳаром мекунеду худоӣ ҳаром накард аз он ҳичиз .

وَ أَنْ تَقُولُوا عَلَی اللَّهِ ما لا تَعْلَمُونَ میگوید و از آن چیزها که دیو شما را می‌فرماید یکی آنست که بر اللَّه آن گوئید که می‌ندانید. یعنی که بحیره و سائبه و جز زان حرام می‌کنید و خدای حرام نکرد از آن هیچیز.

Ва إзои қили ?лаами атбъўои алоиаҳ . . . Инҳо ва мем кноит аз он носаст ки эшонро бар умум гуфт ё أиҳои аннос ,у муроди бад-ӣни он ҳалолу ҳаром кунандагонанд , яъне ки чун эшонро гӯйанд бар паии он равед ки аллоҳ фиристод ,у ончӣ бар худ ҳаром кардед ҳалол дореду кушода , эшон гӯйанд на ! бал ки бар пай он рӯем ки падарони худро вар он ёфтем аз таҳриму таҳлилу дайну тариқат .

وَ إِذا قِیلَ لَهُمُ اتَّبِعُوا الآیة... این‌ها و میم کنایت از آن ناس است که ایشان را بر عموم گفت یا أَیُّهَا النَّاسُ، و مراد بدین آن حلال و حرام کنندگان‌اند، یعنی که چون ایشان را گویند بر پی آن روید که اللَّه فرستاد، و آنچه بر خود حرام کردید حلال دارید و گشاده، ایشان گویند نه! بل که بر پی آن رویم که پدران خود را ور آن یافتیم از تحریم و تحلیل و دین و طریقت.

Пас аллоҳи таъолии эшонро посух кард гуфт : أу луи кони обоؤҳми алиф истифҳомасту луи калимаи ҷавоб яъне ки мигўинд бар пай он рӯем ки падарони худро варон ёфтем , бош вагар падарони эшон чизе дар намеёфтанду роҳ рост намешинохтанд ҳам ,у назир ин онаст ки аз қавли Шуайби алайҳ ассалом гуфт أу луи кнои кораин чун фаро Шуайб гуфтанд ки аз дайни хеш ва аз ой , ҷавоб дод أу луи кнои кораин алифи истифҳому луи калимаи ҷавоб , мегуяд ва агар мо нохоҳ ва нописандем инро ҳам , ва ин лафз дар порсии ҳам бғнаҳ бояд ронад бар ҷои истифҳом .

پس اللَّه تعالی ایشان را پاسخ کرد گفت: أَ وَ لَوْ کانَ آباؤُهُمْ الف استفهام است و لو کلمه جواب یعنی که میگویند بر پی آن رویم که پدران خود را وران یافتیم، باش و گر پدران ایشان چیزی در نمی‌یافتند و راه راست نمی‌شناختند هم، و نظیر این آنست که از قول شعیب علیه السّلام گفت أَ وَ لَوْ کُنَّا کارِهِینَ چون فرا شعیب گفتند که از دین خویش و از آی، جواب داد أَ وَ لَوْ کُنَّا کارِهِینَ الف استفهام و لو کلمه جواب، میگوید و اگر ما ناخواه و ناپسندیم این را هم، و این لفظ در پارسی هم بغنّه باید راند بر جای استفهام.

Гуфтаанд фоидаи ин ду лафз ки ҷамъ кард яъне лои иъқлўну ло иҳтдўн онаст ки ақли азоФт бо илм ва маърифат кунанд ,у аҳтдоءи азоФт бо амал кунанд , мегуяд эшонро на илм дурустаст на амали мустақӣм . Ибн кисон гуфт худои таъолии дарин ояти зм тақлид кард , ва эшонро бар назар хонд , яъне тақлиди падарон хеш макунед , бал ки бгФтору кирдори эшон назар кунед , то бидонед ки эшонро на ақл буд на ҳидоят , на қавли рост на амали дуруст .

گفته‌اند فایده این دو لفظ که جمع کرد یعنی لا یَعْقِلُونَ و لا یَهْتَدُونَ آنست که عقل اضافت با علم و معرفت کنند، و اهتداء اضافت با عمل کنند، میگوید ایشان را نه علم درست است نه عمل مستقیم. ابن کیسان گفت خدای تعالی درین آیت ذم تقلید کرد، و ایشان را بر نظر خواند، یعنی تقلید پدران خویش مکنید، بل که بگفتار و کردار ایشان نظر کنید، تا بدانید که ایشان را نه عقل بود نه هدایت، نه قول راست نه عمل درست.

Аммо масъалаи тақлиди шарҳ он дарозаст ,у сухан дар он фаровон , ва мо бар сиблати эҷози ончии ло бадаст бгўӣим ,у босўли он ишорат кунем . Бдонки маънӣ тақлид онаст ки сухан касе қабул кунӣу ҳукми вай бедалел ва беҳуҷҷат бипазирӣ ,у савобу хато дар он ҳукм дар гардани ваии афканӣ ,у аҳкоми дарин боб аз се қисм берун нест : баъзе онаст ки тақлид дар он бҳич ҳол равонӣаст , на оламро ва на омиро . Ва баъзе онаст ки омиро равосту оламро на , ва баъзе онаст ки уламо дар он мухталифанд алии мо иأтии шарҳа . Аммо ончии тақлид дар он бҳичи ҳол раво нест : усӯл тавҳидаст ,у исботи рисолату набувват ,у аҳкоми ғайбӣ , чун баъс ва нашӯру ҳисобу биҳишту дӯзаху амсоли он , ҳар чаҳ азин бобанд воҷибаст бар ҳар мусулмонӣ ки биқини бидонад ва бишносад ,у бон имон диҳад ,у тақлид дар он раво надорад , ки аллоҳи таъолии қавмиро дарин тақлид айб кард гуфт :у қоли аллазӣнаи кФрўои ллзини омнўои атбъўои сбилноу лнҳмли хтоёкм ва мо ҳам бҳомлини ман хтоёҳми ман шайъи ءи إнҳми лкозбўни алоиаҳ ,у қоли таъолӣ : إнои вҷднои обоءнои алии أмаҳ . . . Ва роҳи ин равшанаст ки агар аллоҳи таъолӣ тавфиқ диҳад бандаро то назар кунад дар муҳаддисоту мкўнот ва дар ъҷоӣб бару баҳр ,у оёту ривоёти қудрати ҳақ дар замину осмон , ва дар мӯъҷизоту хрқи одот ки бар даст анбиё равад маърифати ваҳдоният ба ҳақ ӯро ҳосил шавад ,у сидқи набуввату рисолати бидонад , пас тақлидро дар он ҷой намонад . Аммо ончӣ нақл кардаанд аз аъиммаи салаф чун Аҳмаду аўзоъӣу ҷамоатӣ ки эшон тақлид дар дайн раво доштаанд , он на маҳз тақлидаст ки он фармудани атбоъ салафаст дар ончӣ нақл кардаанд аз китобу суннат ,у ҳазари намӯдан аз истибдоду бидъат . Ва касе ки атбоъ салаф кунад ба пазируфтани китобу суннат аз эшон онро тақлиди нгўинд , ки тақлид пазируфтан қавласт бедалел , ва ин худ пазируфтани айн далеласт . Балии бўсилти атбоъи салафи атбоъ далел мекунад , ҳамчунонк мأмўм дар сафи охири бўсилти суфӯф ки дар пеш дорад атбоъ эмом мекунад на атбоъи суфӯф , ҳамчунин китобу суннат эмомаст . Саҳобаи диданд ва пазируфтанд , ва пас равони қрно Фқрно шуниданд ва пазируфтанд .

امّا مسألة تقلید شرح آن درازست، و سخن در آن فراوان، و ما بر سبیل ایجاز آنچه لا بد است بگوئیم، و باصول آن اشارت کنیم. بدانک معنی تقلید آنست که سخن کسی قبول کنی و حکم وی بی دلیل و بی حجت بپذیری، و صواب و خطا در آن حکم در گردن وی افکنی، و احکام درین باب از سه قسم بیرون نیست: بعضی آنست که تقلید در آن بهیچ حال روانیست، نه عالم را و نه عامی را. و بعضی آنست که عامی را رواست و عالم را نه، و بعضی آنست که علما در آن مختلف‌اند علی ما یأتی شرحه. اما آنچه تقلید در آن بهیچ حال روا نیست: اصول توحید است، و اثبات رسالت و نبوت، و احکام غیبی، چون بعث و نشور و حساب و بهشت و دوزخ و امثال آن، هر چه ازین باب‌اند واجب است بر هر مسلمانی که بیقین بداند و بشناسد، و بآن ایمان دهد، و تقلید در آن روا ندارد، که اللَّه تعالی قومی را درین تقلید عیب کرد گفت: وَ قالَ الَّذِینَ کَفَرُوا لِلَّذِینَ آمَنُوا اتَّبِعُوا سَبِیلَنا وَ لْنَحْمِلْ خَطایاکُمْ وَ ما هُمْ بِحامِلِینَ مِنْ خَطایاهُمْ مِنْ شَیْ‌ءٍ إِنَّهُمْ لَکاذِبُونَ الآیة، و قال تعالی: إِنَّا وَجَدْنا آباءَنا عَلی‌ أُمَّةٍ... و راه این روشن است که اگر اللَّه تعالی توفیق دهد بنده را تا نظر کند در محدثات و مکونات و در عجائب بر و بحر، و آیات و روایات قدرت حق در زمین و آسمان، و در معجزات و خرق عادات که بر دست انبیا رود معرفت وحدانیت به حق او را حاصل شود، و صدق نبوت و رسالت بداند، پس تقلید را در آن جای نماند. اما آنچه نقل کرده‌اند از ائمه سلف چون احمد و اوزاعی و جماعتی که ایشان تقلید در دین روا داشته‌اند، آن نه محض تقلید است که آن فرمودن اتّباع سلف است در آنچه نقل کرده‌اند از کتاب و سنت، و حذر نمودن از استبداد و بدعت. و کسی که اتّباع سلف کند به پذیرفتن کتاب و سنت از ایشان آن را تقلید نگویند، که تقلید پذیرفتن قول است بی دلیل، و این خود پذیرفتن عین دلیل است. بلی بوسیلت اتّباع سلف اتّباع دلیل میکند، همچنانک مأموم در صف آخر بوسیلت صفوف که در پیش دارد اتباع امام می‌کند نه اتباع صفوف، همچنین کتاب و سنت امام است. صحابه دیدند و پذیرفتند، و پس روان قرنا فقرنا شنیدند و پذیرفتند.

Пас маълум шуд ки он айн атбоъаст ва пазируфтани далел на маҳзи тақлид . Ва шофиӣ аз ӣнҷо гуфт : лои тқлдўнӣу азои байнати алдлили Фқблтми қавлӣ , Фонмои қблтми алдлилу атбътмўаҳи дуни қавлӣу қоли азои вҷдтми фии китобии хилоф

پس معلوم شد که آن عین اتباع است و پذیرفتن دلیل نه محض تقلید. و شافعی از اینجا گفت: لا تقلدونی و اذا بینت الدلیل فقبلتم قولی، فانما قبلتم الدلیل و اتبعتموه دون قولی و قال اذا وجدتم فی کتابی خلاف‌

Қавли расӯли аллоҳи слии аллоҳи алайҳу ?алау силами Фдъўои мо қиллату хзўои болҳдис : яъне лои тқблўои қавли алзии лои далели алайҳи ?фони алдлили ҳўи алмқбўл ,у алмؤиди болктобу алснаҳи ҳўи алмтбўъ , аммо қисми дувум ки тақлид дар он мухталиф фӣааст : аҳкоми шароеъ дайнаст чун намозу рӯзау ҳаҷу зкоаҳ ки бохбори мутавотири собит шуда , қавмии тақлид дар он раво доранд ,у қавмӣ на , ва дуруст онаст ки тақлид дар он раво нест , ки ҳар ксрои илми заруратии бон ҳосил мешавад , ва низ ин шароеъ айн имонаст ,у имони бон ҳамчун имони бхдоӣ ва расӯласту аҳкоми ғайбӣ ,у тақлид дар он ҳеҷ раво нест .

قول رسول اللَّه صلی اللَّه علیه و آله و سلّم فدعوا ما قلت و خذوا بالحدیث: یعنی لا تقبلوا قول الذی لا دلیل علیه فانّ الدلیل هو المقبول، و المؤید بالکتاب و السنة هو المتبوع، اما قسم دوم که تقلید در آن مختلف فیه است: احکام شرایع دین است چون نماز و روزه و حج و زکاة که باخبار متواتر ثابت شده، قومی تقلید در آن روا دارند، و قومی نه، و درست آنست که تقلید در آن روا نیست، که هر کسرا علم ضرورتی بآن حاصل میشود، و نیز این شرایع عین ایمانست، و ایمان بآن همچون ایمان بخدای و رسول است و احکام غیبی، و تقلید در آن هیچ روا نیست.

Аммо қисми сеюм ки тақлид дар он равост : он аҳкомӣаст ки бохбори оҳоди собити гашт аз абвоби никоҳу талоқу халъу ътоқу ҳудӯду биўъу амсоли он . Омиро ҷоӣзаст ки тақлид олам кунад дарин абвоб , бадалели ин оят ки гуфт Фсӣлўои أҳли аззикри إни кантами лои тълмўн ,у қоли таъолӣу линзрўои қўмҳми إзои рҷъўои إлиҳм ,у бҳкми онки талаби илми фарз кифоятаст , ва агар бар ҳар каси воҷиб будӣ тааллуми ин аҳкоми пас фарзи айн будӣ ,у таътили сноъоту макосиб дар он будӣ ,у сабаби машаққати халқ будӣ . Пас маълуми гашт ки омиро тақлиди олами дарин абвоб ҷоӣзаст ва низ ин абвоб аз фурӯъ дайнаст ,у маҷоли иҷтиҳод ва қиёсаст , ки омиро олат иҷтиҳод нест , бхлоФи усӯли дайн ки тариқи он самъ ва имонаст , ва на маҷоли иҷтиҳод ва қиёсаст , лои ҷурми оламу омӣ дар он яксонасту тақлид дар он раво нест . Ва ҳамчунин олам агар олат иҷтиҳод дорад ва дар талаби ҳуҷҷату далели тавоно буд , вайро тақлиди дайгарӣ раво несту бзлки иқўли аллоҳи таъолии Фоътбрўо ё أўлии алأбсору қоли таъолии лълмаҳи аллазӣна истнбтўнаҳ манеҳаму қоли таъолӣ ва мо ахтлФтми фӣаи ман шайъи ءи Фҳкмаҳи إлии аллоҳ ,у қоли Фإни тнозътми фии шайъи ءи фурдуаи إлии аллоҳ ва алрасул . . . Ваҷҳ далел онаст ки вайро дар вақти ихтилофу танозӯъ бо китоб ва суннат хонд на бо касе дигар ки тақлид вай кунад . Ва баъзе уламо раво доштаанд оламро тақлид кунад касеро ки азуи оламтар буд , ё вақти иҷтиҳод бар ваии танг буд аз онки бъбодти вақт машғӯл бошад ҷоӣзсти вайро ки тақлиди олимӣ дигар кунад .

امّا قسم سوم که تقلید در آن رواست: آن احکامی است که باخبار آحاد ثابت گشت از ابواب نکاح و طلاق و خلع و عتاق و حدود و بیوع و امثال آن. عامی را جائز است که تقلید عالم کند درین ابواب، بدلیل این آیت که گفت فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّکْرِ إِنْ کُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ، و قال تعالی وَ لِیُنْذِرُوا قَوْمَهُمْ إِذا رَجَعُوا إِلَیْهِمْ، و بحکم آنک طلب علم فرض کفایت است، و اگر بر هر کس واجب بودی تعلّم این احکام پس فرض عین بودی، و تعطیل صناعات و مکاسب در آن بودی، و سبب مشقت خلق بودی. پس معلوم گشت که عامی را تقلید عالم درین ابواب جائز است و نیز این ابواب از فروع دین است، و مجال اجتهاد و قیاس است، که عامی را آلت اجتهاد نیست، بخلاف اصول دین که طریق آن سمع و ایمان است، و نه مجال اجتهاد و قیاس است، لا جرم عالم و عامی در آن یکسانست و تقلید در آن روا نیست. و همچنین عالم اگر آلت اجتهاد دارد و در طلب حجت و دلیل توانا بود، وی را تقلید دیگری روا نیست و بذلک یقول اللَّه تعالی فَاعْتَبِرُوا یا أُولِی الْأَبْصارِ و قال تعالی لَعَلِمَهُ الَّذِینَ یَسْتَنْبِطُونَهُ مِنْهُمْ و قال تعالی وَ مَا اخْتَلَفْتُمْ فِیهِ مِنْ شَیْ‌ءٍ فَحُکْمُهُ إِلَی اللَّهِ، و قال فَإِنْ تَنازَعْتُمْ فِی شَیْ‌ءٍ فَرُدُّوهُ إِلَی اللَّهِ وَ الرَّسُولِ... وجه دلیل آنست که وی را در وقت اختلاف و تنازع با کتاب و سنت خواند نه با کسی دیگر که تقلید وی کند. و بعضی علما روا داشته‌اند عالم را تقلید کند کسی را که ازو عالم‌تر بود، یا وقت اجتهاد بر وی تنگ بود از آنک بعبادت وقت مشغول باشد جائزست وی را که تقلید عالمی دیگر کند.

Ва мисли аллазӣнаи кФрўо . . . Алоиаҳ . . . . Порсӣ мисли сон ва сифатаст чунонк гуфт мисли алҷнаҳ , мслҳми фии алтўроаҳ ,у ллаҳи алмисли алأълӣу тақдири алоиаҳ : мисли воъизи аллазӣнаи кФрўои кмсли алзии инъқ эй исиҳ болғнм мегуяд сифати он кас ки кофарро панд диҳад ва бар дайн ҳақ хонд ҳамчун сифат он шубонаст ки бонг бар гўспнд мезанад гўспнд аз он бонги шубон чаҳ фаҳм кунад , ва чаҳ манфиат гирад ? кофарро бо воъизи ҳақи ҳамон мисласт , аз онки раби алъзаҳи қуфли бегонагӣ бар дил вай зада ,у меҳр шақоват бидон ниҳода , на панд башнавад на ҳақ дарёбад , ҳамонаст ки ҷой дигар гуфт : أми тҳсби أни أксрҳми исмъўни أўи иъқлўни إни ҳам إлои колأнъом . . . .

وَ مَثَلُ الَّذِینَ کَفَرُوا... الایة.... پارسی مثل سان و صفت است چنانک گفت مَثَلُ الْجَنَّةِ، مَثَلُهُمْ فِی التَّوْراةِ، وَ لِلَّهِ الْمَثَلُ الْأَعْلی‌ و تقدیر الآیة: مثل واعظ الّذین کفروا کمثل الّذی ینعق ای یصیح بالغنم میگوید صفت آن کس که کافر را پند دهد و بر دین حق خواند همچون صفت آن شبانست که بانگ بر گوسپند میزند گوسپند از آن بانگ شبان چه فهم کند، و چه منفعت گیرد؟ کافر را با واعظ حق همان مثل است، از آنک رب العزة قفل بیگانگی بر دل وی زده، و مهر شقاوت بدان نهاده، نه پند بشنود نه حق دریابد، همانست که جای دیگر گفت: أَمْ تَحْسَبُ أَنَّ أَکْثَرَهُمْ یَسْمَعُونَ أَوْ یَعْقِلُونَ إِنْ هُمْ إِلَّا کَالْأَنْعامِ....

Ваҷҳе дигар гуфтаанд дар маънии оят ва мисли аллазӣнаи кФрўои фии дъоӣҳми алосноми кмсли алноъқ бғнмаҳ мегуяд мисли кофарон ки бутро михўоннд . Ва онро мепарастанд ҳамчун шубонаст ки гўспндро мехонд , гўспнд чаҳ донад ! ва чаҳ дарёбад ки шубон чаҳ мегуяд ! ва аз он хондан бо шубон чист ҷузи ранҷӣу ъноӣӣ ? ҳаминаст мисли кофар ки бутро мехонд , чун бут нашунӯд ва дар наёбад дар дасти ваии ҷузи ъноӣӣ ва блоӣӣ чист ? إни тдъўҳми лои исмъўои дъоءкм . Пас сифат кофарон кард ва гуфт : сам яъне ани алоямон , бкми ани алқуръон , ъмии ани муъаррифаи арраҳмону азимата , фаҳми лои иъқлўни шиӣои ммои ҷӣт бау лои бмои ироди баҳам .

وجهی دیگر گفته‌اند در معنی آیت و مثل الذین کفروا فی دعائهم الاصنام کمثل الناعق بغنمه میگوید مثل کافران که بت را میخوانند. و آن را می‌پرستند همچون شبانست که گوسپند را میخواند، گوسپند چه داند! و چه دریابد که شبان چه میگوید! و از آن خواندن با شبان چیست جز رنجی و عنائی؟ همین است مثل کافر که بت را میخواند، چون بت نشنود و در نیابد در دست وی جز عنائی و بلائی چیست؟ إِنْ تَدْعُوهُمْ لا یَسْمَعُوا دُعاءَکُمْ. پس صفت کافران کرد و گفت: صمّ یعنی عن الایمان، بکم عن القرآن، عمی عن معرفة الرحمن و عظمته، فهم لا یعقلون شیئا مما جئت به و لا بما یراد بهم.

ё أиҳои аллазӣнаи омнўои клўои ман таййиботи мо рзқнокми алоиаҳ . . . Ин ояти тҳриз муъминонаст бар талаби ҳалол ва хӯрдан ,у бакори доштани он , ва дар васвасаҳо нёўихтн , ки ин всоўс аз амал шайтонаст , шайтон ҷаҳд кунад ки бандаи муъминро бўсўсаҳ аз ҳалол боз дорад ,у бҳилт дар ҳароми афканд , ва агар ҳалол хӯрданро табаъа будӣ , раби алъзаҳи онро таййибот нагуфтӣ . Ва Мустафои алайҳи ассаломи баён ин карда ва гуфта

یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا کُلُوا مِنْ طَیِّباتِ ما رَزَقْناکُمْ الآیة... این آیت تحریض مومنان است بر طلب حلال و خوردن، و بکار داشتن آن، و در وسوسه‌ها نیاویختن، که این وساوس از عمل شیطان است، شیطان جهد کند که بنده مؤمن را بوسوسه از حلال باز دارد، و بحیلت در حرام افکند، و اگر حلال خوردن را تبعة بودی، رب العزة آن را طیّبات نگفتی. و مصطفی علیه السلام بیان این کرده و گفته

« алҳлоли байн ваулҳаром байн ,у байни злки умӯри муштабаҳот , лои идрии касӣри ман анноси أи ман алҳлоли ҳай ?ам манулҳаром ?

«الحلال بیّن و الحرام بیّن، و بین ذلک امور مشتبهات، لا یدری کثیر من الناس أ من الحلال هی؟ ام من الحرام؟

Фмни таркҳо астброءи лдинаҳу арзаи Фқди силам , ва ман воқеъи шиӣои минҳо , иўшки ани иўоқъулҳаром , комаи анаи ман иръии ҳавли алҳмии иўшки ани иўоқъаҳ , أлоу ани лкли малики ҳмӣ , алоу ани ҳмии аллоҳи маҳорима »

فمن ترکها استبراء لدینه و عرضه فقد سلم، و من واقع شیئا منها، یوشک ان یواقع الحرام، کما انّه من یرعی حول الحمی یوشک ان یواقعه، ألا و ان لکل ملک حمی، الا و انّ حمی اللَّه محارمه»

Расӯли алайҳи ассаломи дарин хабар баён кард ки ҳалолу ҳаром равшанасту пайдо ,у миёни ин ҳар ду шабаҳат ҳоаст , ки мардум дар он бгмон уфтанд , ки ҳалоласт ё ҳаром , пас ҳар чаҳ шубаҳотаст парҳез кардан аз он вараъ бошад , ва ҳар чаҳ ҳаромаст парҳез кардан аз он воҷиб . Ва тафсили ин ҳалолу ҳарому шубаҳот дар суннат ва дар қуръони ҷойҳои пароканда бияёд , чунонк расем бони шарҳи диҳеми ани шоءи аллоҳ .

رسول علیه السّلام درین خبر بیان کرد که حلال و حرام روشن است و پیدا، و میان این هر دو شبهت‌ها است، که مردم در آن بگمان افتند، که حلال است یا حرام، پس هر چه شبهاتست پرهیز کردن از آن ورع باشد، و هر چه حرامست پرهیز کردن از آن واجب.و تفصیل این حلال و حرام و شبهات در سنت و در قرآن جایهای پراکنده بیاید، چنانک رسیم بآن شرح دهیم ان شاء اللَّه.

Ва рӯй абӯи ҳрираҳи ан алнабӣ слии аллоҳи алайҳу ?алау силами қол « ани аллоҳи таййибу лои иқбли алои алтиб ,у ани аллоҳи амри алмؤмнини бмои أмр ба алмрслини Фқол ё أиҳои алрсли клўои ман алтибот ё أиҳои аллазӣнаи омнўои клўои ман таййиботи мо рзқнокми сами зикри алрҷли лтили алсФри Ашъаси ағбри имди идиаҳи илои алсмоءи биёи раб ! ё раб !у мтъмаҳи ҳарому машрабау мулаббасаи ҳаром , Фأнии истҷоби ?ла ?

و روی ابو هریره ان النبی صلی اللَّه علیه و آله و سلّم قال «ان اللَّه طیّب و لا یقبل الّا الطیب، و انّ اللَّه امر المؤمنین بما أمر به المرسلین فقال یا أَیُّهَا الرُّسُلُ کُلُوا مِنَ الطَّیِّباتِ یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا کُلُوا مِنْ طَیِّباتِ ما رَزَقْناکُمْ ثم ذکر الرجل لطیل السفر اشعث اغبر یمدّ یدیه الی السماء بیا ربّ! یا رب! و مطعمه حرام و مشربه و ملبسه حرام، فأنّی یستجاب له؟

Ва қоли саъди бен абии вқоси лрсўли аллоҳ « адъи аллоҳи ани истҷиби дъоӣӣ , Фқол « ё саъди атби тъмтки тстҷби дъўтк » : қавла :у ашкрўои ллаҳи إни кантами إёҳи тъбдўни шукр неъматаст ки худоӣ аз бандагон медархоҳад , мегуяд марои сипос дорӣ кунед , ки шуморо бад-ӣни ислом роҳ намудем ,у аҳкоми ислом аз ҳалолу ҳарому шубаҳот баён кардам , чун марои худоӣ худ майдонеду мипрстиду неъмати ҳам аз ман мебайнед , шукр аз ман кунед , ки шукри манъами лои маҳола бар бандагон воҷибаст .

و قال سعد بن ابی وقاص لرسول اللَّه «ادع اللَّه ان یستجیب دعائی، فقال «یا سعد اطب طعمتک تستجب دعوتک»: قوله: وَ اشْکُرُوا لِلَّهِ إِنْ کُنْتُمْ إِیَّاهُ تَعْبُدُونَ شکر نعمت است که خدای از بندگان می‌درخواهد، میگوید مرا سپاس داری کنید، که شما را بدین اسلام راه نمودم، و احکام اسلام از حلال و حرام و شبهات بیان کردم، چون مرا خدای خود میدانید و میپرستید و نعمت هم از من می‌بینید، شکر از من کنید، که شکر منعم لا محاله بر بندگان واجب است.

Он гуҳи баъзе муҳаррамот ёд кард ва гуфт : إнмои ҳарами алайкуми алмитаҳу алдми ончӣ аллоҳ бибаст бар шумо ва ҳаром кард мурдораст ,у хӯн , яъне хӯни равон ки ҷои дигар тақлид кард гуфт أўи дамои мсФўҳо ,у суннат мустасно кард аз мурдори малаху моҳӣ , вази хӯни ҷигару спрз . Муфассирон гуфтанд аз мансӯхоти ин сӯраи яке ин оятаст ки суннати баъзе мурдору хӯн мансӯх кард то ҳалоли гашт ,у ҳукми таҳрим аз он бархесту злки фӣ

آن گه بعضی محرمات یاد کرد و گفت: إِنَّما حَرَّمَ عَلَیْکُمُ الْمَیْتَةَ وَ الدَّمَ آنچه اللَّه ببست بر شما و حرام کرد مردار است، و خون، یعنی خون روان که جای دیگر تقلید کرد گفت أَوْ دَماً مَسْفُوحاً، و سنت مستثنی کرد از مردار ملخ و ماهی، وز خون جگر و سپرز. مفسران گفتند از منسوخات این سورة یکی این آیت است که سنت بعضی مردار و خون منسوخ کرد تا حلال گشت، و حکم تحریم از آن برخاست و ذلک فی‌

Қавл алнабӣ слии аллоҳи алайҳу ?алау силам « аҷалати лнои миттону дмон , Фомои алмиттони алҳўту алҷрод ва аммо алдмони Фолкбду алтҳол » .

قول النبی صلی اللَّه علیه و آله و سلّم «اجلت لنا میتتان و دمان، فاما المیتتان الحوت و الجراد و امّا الدمان فالکبد و الطحال».

Ва хӯни машк уламо барон қиёс кардаанд , бештар бар онанд ки покаст ,у хонаи хӯни гирифта ,у хунобаи гӯшти ҳам чунон ,у лаҳми алхнзир ва ҳаром кард гӯшти хӯк бо ҷумлаи аҷзоу абъоз ӯ ,у хси аллҳми лонаи алмқсўди болокл . Ва мо أҳл ба лғири аллоҳи кофарон бар куштани ҷонвари номи маъбуди хеш май бурданди боўоз ки мебардоштанд , раб Алъоламин гуфт он ҷонвар ки бар гаштани он номи маъбудии ҷуз аз худоӣ баранд ҳам ҳаромаст чун мурдор , ва он забҳ бакор нест .

و خون مشک علما بران قیاس کرده‌اند، بیشتر بر آنند که پاکست، و خانه خون گرفته، و خونابه گوشت هم چنان، وَ لَحْمَ الْخِنْزِیرِ و حرام کرد گوشت خوک با جمله اجزا و ابعاض او، و خصّ اللحم لانّه المقصود بالاکل. وَ ما أُهِلَّ بِهِ لِغَیْرِ اللَّهِ کافران بر کشتن جانور نام معبود خویش می‌بردند بآواز که می‌برداشتند، رب العالمین گفت آن جانور که بر گشتن آن نام معبودی جز از خدای برند هم حرام است چون مردار، و آن ذبح بکار نیست.

Фмни азтр бкср навен қроءаҳи ъосму Ҳамзау абӯи Амр ва ёқӯбаст боқӣ бзм навен хонанд Фмни азтру маънии азтр эй аҳўҷу أлҷии илои злк ҳар ки бечора монад дар ноёфт ва аз марги тарсади ғайри боғ дар сафарӣ ё дар ҳоле ки дар он осӣ набӯд дар худои ъзу ҷлу лои од ва на ситамкор буд дар он сафар ё дар он ҳол бар кас . Шофиӣ азинҷо гуфт « алъосии бсФраҳи лои итрхси брхси алмсоФрин » маънӣ дигар гуфтаанд ин ду калимаро ғайри боғ яъне ки беш аз зарурат нахурд ,у лои оду афзӯн аз мскаҳ ӣ нахурд ки ҷони вай бар ҷой бидорад , ва аз он нафурӯшад ,у ҳангомии дигарро бннҳд , пас биравӣ аз он хӯрдан бзҳӣ нест ,у ҳақиқати бағии талаб карданаст яъне ки боғӣ толиб онаст ки вайро несту нмирсд , ва одӣ онаст ки таҷовуз кунад яъне бҳду расми шаръ дар гузорад .

فَمَنِ اضْطُرَّ بکسر نون قراءة عاصم و حمزه و ابو عمرو و یعقوب است باقی بضم نون خوانند فَمَنِ اضْطُرَّ و معنی اضطرّ ای احوج و ألجئ الی ذلک هر که بیچاره ماند در نایافت و از مرگ ترسد غَیْرَ باغٍ در سفری یا در حالی که در آن عاصی نبود در خدای عز و جل وَ لا عادٍ و نه ستمکار بود در آن سفر یا در آن حال بر کس. شافعی ازینجا گفت «العاصی بسفره لا یترخّص برخص المسافرین» معنی دیگر گفته‌اند این دو کلمه را غیر باغ یعنی که بیش از ضرورت نخورد، و لا عاد و افزون از مسکه‌ی نخورد که جان وی بر جای بدارد، و از آن نفروشد، و هنگامی دیگر را بننهد، پس بروی از آن خوردن بزهی نیست، و حقیقت بغی طلب کردن است یعنی که باغی طالب آنست که وی را نیست و نمیرسد، و عادی آنست که تجاوز کند یعنی بحد و رسم شرع در گذارد.

إни аллоҳи ғафури раҳими худои пўшндаҳ ва омурзандааст , меҳрбону бахшоянда аз мағфират сухан гуфт аз баҳри онки ончӣ вай хӯрд на дар айн ҳалоласт , ки бъзр мубоҳаст , қавмӣ гуфтанд ин оят далеласт ки баъзе муҳаррамот чун хамр ва монанди он , агар бар сиблати мудовоа дар ҳоли зарурат ки ҳеҷ чизи биҷои он на истад ,у бими фӯт рӯҳ бошад , агар дар он ҳоли бҳкми атиббои биҷои дору истеъмол кунанд раво бошад . Ва ҳам азин боист рухсати шаръ дар шурби бўли шутуру шери хар ,у ончи Мустафои алайҳ ассалом гуфт : « ани аллоҳи ъзу ҷли лами иҷъли шФоء кам Фимои ҳарами алайкум »

إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ خدای پوشنده و آمرزنده است، مهربان و بخشاینده از مغفرت سخن گفت از بهر آنک آنچه وی خورد نه در عین حلالست، که بعذر مباح است، قومی گفتند این آیت دلیل است که بعضی محرّمات چون خمر و مانند آن، اگر بر سبیل مداواة در حال ضرورت که هیچ چیز بجای آن نه ایستد، و بیم فوت روح باشد، اگر در آن حال بحکم اطبا بجای دارو استعمال کنند روا باشد. و هم ازین بایست رخصت شرع در شرب بول شتر و شیر خر، و آنچ مصطفی علیه السلام گفت: «ان اللَّه عز و جل لم یجعل شفاء کم فیما حرّم علیکم»

Гуфтанд маънӣ онаст ки ани қадари мо фӣаи алшФоءи ғайри муҳаррами алайкум , ҳозои мо зкрўаҳ ,у алъҳдаҳи алии қоила ,у аллоҳи аълам . Қавла . . . إни аллазӣнаи иктмўни мо أнзли аллоҳи алоиаҳ . . . Донишмандони ҷуҳудон аз меҳтарони хеш кӣ бо расӯли худои слии аллоҳи алайҳу ?алау силам ҷанг мекарданд ришват меситаданд ,у Фроъом хеш мегуфтанд ки Муҳамад на пайғомбараст , ки дар тӯрӣаи зикру нишон вай нест .

گفتند معنی آنست که انّ قدر ما فیه الشفاء غیر محرّم علیکم، هذا ما ذکروه، و العهدة علی قائله، و اللَّه اعلم. قوله... إِنَّ الَّذِینَ یَکْتُمُونَ ما أَنْزَلَ اللَّهُ الایة... دانشمندان جهودان از مهتران خویش کی با رسول خدا صلی اللَّه علیه و آله و سلّم جنگ می‌کردند رشوت می‌ستدند، و فراعام خویش میگفتند که محمد نه پیغامبر است، که در توریة ذکر و نشان وی نیست.

Раб Алъоламин гуфт баҳои андак меситонанд , бктмони наъти Муҳамад дар тӯрӣау иштрўн ба смнои қлилои ин ҳоء бо китмон шавад , яъне бони пинҳон кардани исботи набуввати Муҳамад ъ дар тӯрӣа , ки мефурушанд баҳои андак мехаранд .

رب العالمین گفت بهای اندک می‌ستانند، بکتمان نعت محمد در توریة وَ یَشْتَرُونَ بِهِ ثَمَناً قَلِیلًا این هاء با کتمان شود، یعنی بآن پنهان کردن اثبات نبوت محمد ع در توریة، که می‌فروشند بهای اندک می‌خرند.

أўлӣки мо иأклўни фии бтўнҳм эшон онанд ки намехуранд дар шикамҳои хеш , ин таъкӣдро гуфт إлои алнори магари оташ , яъне бончи имрӯзи михўрнд аз ришватҳо , фардо оташ хуранд бподоши он .

أُولئِکَ ما یَأْکُلُونَ فِی بُطُونِهِمْ ایشان آنند که نمی‌خورند در شکمهای خویش، این تأکید را گفت إِلَّا النَّارَ مگر آتش، یعنی بآنچ امروز میخورند از رشوتها، فردا آتش خورند بپاداش آن.

Ва лои иклмҳми аллоҳи явми алқёмаҳу рӯзи растохези худоӣ бо эшон сухан нагӯяд ки бихири эшон боз гардад , ё эшонро хуш ояд ,у лои изкиҳм ва эшонро аз он аъмоли хабисаи эшон пок нигараданд , ва бар эшон сано нагӯяд , ва ҳар ки худоӣ бар вай сано нагӯяд муаззаб бошад лои маҳола , лзлки қоли таъолӣ :у ?лаами азоби أлим .

وَ لا یُکَلِّمُهُمُ اللَّهُ یَوْمَ الْقِیامَةِ و روز رستاخیز خدای با ایشان سخن نگوید که بخیر ایشان باز گردد، یا ایشان را خوش آید، وَ لا یُزَکِّیهِمْ و ایشان را از آن اعمال خبیثه ایشان پاک نگرداند، و بر ایشان ثنا نگوید، و هر که خدای بر وی ثنا نگوید معذّب باشد لا محاله، لذلک قال تعالی: وَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِیمٌ.

أўлӣки аллазӣнаи аштрўои алзлолаҳи болҳдии алоиаҳ . . . эй алиҳўдиаҳи болоямон , мегуяд ин ҷуҳудони имон ва маърифат фурухтанд ,у дайн ҷуҳудӣ хариданд ,у азоби худованд бар мағфирати вай ихтиёр карданд . Ва агар аз дайни ҷуҳудии баргаштандӣ ,у сифату наъти Муҳамад чунонк дар тӯрӣааст баён кардандӣ худои таъолии эшонро бёмрзидӣ .

أُولئِکَ الَّذِینَ اشْتَرَوُا الضَّلالَةَ بِالْهُدی‌ الایة... ای الیهودیة بالایمان، میگوید این جهودان ایمان و معرفت فروختند، و دین جهودی خریدند، و عذاب خداوند بر مغفرت وی اختیار کردند. و اگر از دین جهودی برگشتندی، و صفت و نعت محمد چنانک در توریة است بیان کردندی خدای تعالی ایشان را بیامرزیدی.

Фмои أсбрҳми алии алнор эй Фмои алзии ҷрأҳми алии алнор чаҳ чизи эшонро чунин далер кард бар кирдори аҳли оташ ?у иқоли Фмои أсбрҳми алии алнор эй мо абқоҳми алии алнор , комаи иқоли мо асбри Флонои алии алҳбс эй мо ибқоаи фӣа . Чндкӣ бимонанд эшон дар оташ , ва дар он шикебе кунанд . Қоли каъби ани алхозни ман хазони ҷаҳаннами масираи мо байни мнкбиаҳи сана ,у ани маъаи кул малик манеҳам лъмўдои ?лаи шуъабатони ман ҳадид , идФъ ба алдФъаҳи Фикби фии алнори сбъмоӣаҳи алифи сана »у қоли расӯли аллоҳи слии аллоҳи алайҳу ?алау силам : « ирсли алии аҳли алнори албкоءи Фибкўн ҳатто тнқтъи алдмўъ , сами ибкўни алдм ҳатто ирии фии вҷўҳҳми кҳиӣаҳи алохдўд , луи арслти фӣаи алсФни лҷрт .

فَما أَصْبَرَهُمْ عَلَی النَّارِ ای فما الّذی جرأهم علی النار چه چیز ایشان را چنین دلیر کرد بر کردار اهل آتش؟ و یقال فَما أَصْبَرَهُمْ عَلَی النَّارِ ای ما ابقاهم علی النّار، کما یقال ما اصبر فلانا علی الحبس ای ما ابقاه فیه. چندکی بمانند ایشان در آتش، و در آن شکیبایی کنند. قال کعب ان الخازن من خزان جهنم مسیرة ما بین منکبیه سنة، و ان مع کل ملک منهم لعمودا له شعبتان من حدید، یدفع به الدفعة فیکبّ فی النّار سبعمائة الف سنة» و قال رسول اللَّه صلی اللَّه علیه و آله و سلم: «یرسل علی اهل النار البکاء فیبکون حتی تنقطع الدموع، ثم یبکون الدم حتی یری فی وجوههم کهیئة الاخدود، لو ارسلت فیه السفن لجرت.

Злки бأни аллоҳ эй злки алъзоби бأн аллоҳ назул алкитоби болҳқи ФохтлФўои фӣаи он подош кардан эшонроу азоби намӯдани бонст кӣ худои таъолии тӯрӣаро ки фиристоду зикри Муҳамад ъу наъти вай дар он ,у қуръон ки ба Муҳамад фиристод бад аз фиристоду ростӣу сазо , ва эшон дар он бхлоФи афтоданд .

ذلِکَ بِأَنَّ اللَّهَ ای ذلک العذاب بأن اللَّه نزل الکتاب بالحق فاختلفوا فیه آن پاداش کردن ایشان را و عذاب نمودن بآنست کی خدای تعالی توریة را که فرستاد و ذکر محمد ع و نعت وی در آن، و قرآن که به محمد فرستاد بد از فرستاد و راستی و سزا، و ایشان در آن بخلاف افتادند.

Он гуҳ гуфт :у إни аллазӣнаи ахтлФўои фии алкитоби лФии шиқоқи баъӣди онон ки дар он бхлоФи афтоданду сухани ҷудо ҷудо гуфтанд , баъзе устувор гирифтанд ва баъзе нагирифтанд , эшон аз ҳақи даври афтоданд ва дар ситез бимонаданд ,у қоли бъзҳми злки бأн аллоҳ назул алкитоб эй фаълаами алзии ҳўи алкФру алохтлоФу алоҷтроءи ман аҷал . Ан аллоҳ назул алкитоби болҳқи Фоисҳм ба ани алоямону ахбри анҳуам болҳрмон ,у злки фии қавлаи таъолии إни аллазӣнаи кФрўои сўоءи алайҳими алоиаҳ , мегуяд ин ихтилофу куфр ки дар ани афтоданд аз онаст кӣ худои таъолӣ ба бероҳӣ ва ногиравидан эшон ҳукм карду бони ҳукм китоб фиристод гуфт сўоءи алайҳими أи أнзртҳми أми лами тнзрҳми лои иؤмнўн , хатми аллоҳи алии қлўбҳми алоиаҳ . . .

آن گه گفت: وَ إِنَّ الَّذِینَ اخْتَلَفُوا فِی الْکِتابِ لَفِی شِقاقٍ بَعِیدٍ آنان که در آن بخلاف افتادند و سخن جدا جدا گفتند، بعضی استوار گرفتند و بعضی نگرفتند، ایشان از حق دور افتادند و در ستیز بماندند، و قال بعضهم ذلِکَ بِأَنَّ اللَّهَ نَزَّلَ الْکِتابَ ای فعلهم الذی هو الکفر و الاختلاف و الاجتراء من اجل. انّ اللَّه نزل الکتاب بالحق فآیسهم به عن الایمان و اخبر عنهم بالحرمان، و ذلک فی قوله تعالی إِنَّ الَّذِینَ کَفَرُوا سَواءٌ عَلَیْهِمْ الآیة، میگوید این اختلاف و کفر که در ان افتادند از آنست کی خدای تعالی به بی راهی و ناگرویدن ایشان حکم کرد و بآن حکم کتاب فرستاد گفت سَواءٌ عَلَیْهِمْ أَ أَنْذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ لا یُؤْمِنُونَ، خَتَمَ اللَّهُ عَلی‌ قُلُوبِهِمْ الآیة...