Қавлаи таъолӣ : лӣси албри أни тўлўои вҷўҳкми алоиаҳ . . .

قوله تعالی: لَیْسَ الْبِرَّ أَنْ تُوَلُّوا وُجُوهَکُمْ الآیة...

Ҳамзау ҳФси албр бнсб хонанд боқии қроءи брФъ , ӯ ки брФъ хонд албри исми лӣси ниҳоду أни тўлўои вҷўҳкми биҷои хабари ниҳод , ва ӯ ки бнсб хонд أни тўлўои вҷўҳкми биҷои исми ниҳоду албри биҷои хабар , тақдираи лӣси тўлиткми вҷўҳкми албри калла , кқўлаҳи таъолӣ ва мо кони қўлҳми إлои أни қолўо . . .

حمزه و حفص البرّ بنصب خوانند باقی قراء برفع، او که برفع خواند الْبِرَّ اسم لیس نهاد و أَنْ تُوَلُّوا وُجُوهَکُمْ بجای خبر نهاد، و او که بنصب خواند أَنْ تُوَلُّوا وُجُوهَکُمْ بجای اسم نهاد و الْبِرَّ بجای خبر، تقدیره لیس تولیتکم وجوهکم البر کله، کقوله تعالی وَ ما کانَ قَوْلَهُمْ إِلَّا أَنْ قالُوا...

Ибни аббосу муҷоҳиду заҳҳоку ато ва Сафён гуфтанд ин ояти бшأн муъминон омад ки дар бдоити исломи пеш аз ҳиҷрату лузӯми Фроӣз ҳар кас ки калимаи шаҳодат ва тавҳид бигуфтӣ ва намоз кардӣ баҳри сӯй ки хостӣ , агар дар он ҳол аз дунё мебирафт мардумон аз баҳр вай мегуфтанд ваҷабати ?лаи алҷнаҳи биҳишт ӯро воҷиб шуд ки некӣу порсоеи ҷумла биҷой оварад . Пас чун Мустафои алайҳи ассалом ҳиҷрат карду оёти Фроӣз фурӯ омаду қибла бо каъба гардониданд , раби Алъоламин ин оят фурӯ фиристод то касеро гумон науфтад ки дайни дорӣу некӣ ҳама онаст ки намоз кунанд , бал ки намоз хислатӣаст аз хисол бару бобӣ аз абвоби он .

ابن عباس و مجاهد و ضحاک و عطا و سفیان گفتند این آیت بشأن مؤمنان آمد که در بدایت اسلام پیش از هجرت و لزوم فرائض هر کس که کلمه شهادت‌ و توحید بگفتی و نماز کردی بهر سوی که خواستی، اگر در آن حال از دنیا می برفت مردمان از بهر وی می‌گفتند وجبت له الجنّة بهشت او را واجب شد که نیکی و پارسایی جمله بجای آورد. پس چون مصطفی علیه السلام هجرت کرد و آیات فرائض فرو آمد و قبله با کعبه گردانیدند، رب العالمین این آیت فرو فرستاد تا کسی را گمان نیفتد که دین داری و نیکی همه آنست که نماز کنند، بل که نماز خصلتی است از خصال برّ و بابی از ابواب آن.

Гуруҳе дигар гуфтанд аз муфассирон : ки сабаби нузули ин ояти он буд ки ҷуҳудон дар намоз кардан рӯй сӯй мағриб мекарданд ,у тарсоёни сӯии машриқ , ва ҳар гуруҳе азишон мегуфтанд ки некӣу нек мардӣ инаст ки мо баронем , ва бидон фармӯдаанд , пас худои таъолии эшонро дурӯғ зан гардонид гуфт : некӣ на онаст ки эшон мигўинд локин онаст ки дарин оят баён кардем .

گروهی دیگر گفتند از مفسران: که سبب نزول این آیت آن بود که جهودان در نماز کردن روی سوی مغرب میکردند، و ترسایان سوی مشرق، و هر گروهی ازیشان میگفتند که نیکی و نیک مردی اینست که ما برانیم، و بدان فرموده‌اند، پس خدای تعالی ایشان را دروغ زن گردانید گفت: نیکی نه آنست که ایشان میگویند لکن آنست که درین آیت بیان کردیم.

Ва локини албри ман омни биллоҳ вау локини албр ҳар ду хондаанд бтхФиФу рафъи қроءаҳи маданӣ ва шомӣасту бтшдиду насби қроءаҳи боқӣ . Ва онҷо ки гуфт ъзу ҷлу локини албри ман атқӣ ҳамин хилофаст , ва маънӣ онаст киу локини албр бар ман омни биллоҳ , Фостғнии болоўли ани ассонӣ , кқўлҳми алҷўди ҳотаму алшҷоъаҳи ънтраҳ . Ва қили тақдирау локини албори ман омни биллоҳи кқўлаҳи таъолӣу алъоқбаҳи ллтқўӣ эй ллмтқӣ .

وَ لکِنَّ الْبِرَّ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ و وَ لکِنَّ الْبِرَّ هر دو خوانده‌اند بتخفیف و رفع قراءة مدنی و شامی است و بتشدید و نصب قراءة باقی. و آنجا که گفت عز و جل وَ لکِنَّ الْبِرَّ مَنِ اتَّقی‌ همین خلافست، و معنی آنست که و لکن البر بر من آمن باللَّه، فاستغنی بالاول عن الثانی، کقولهم الجود حاتم و الشجاعة عنترة. و قیل تقدیره و لکن البارّ من آمن باللّه کقوله تعالی وَ الْعاقِبَةُ لِلتَّقْوی‌ ای للمتّقی.

Ва маънӣ бар меҳрбонӣасту некӯи корӣу ростӣу хуши хуӣ , қол алнабӣ слии аллоҳи алайҳу ?алау силами албри шайъи ءи ҳину ваҷҳи талқу каломи лин

و معنی برّ مهربانیست و نیکو کاری و راستی و خوش خویی، قال النبی صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم البرّ شی‌ء هیّن و وجه طلق و کلام لیّن

Ва гуфтаанд ки бар ӣнҷои имон ва тақвоаст ва ин ояти худ айн далеласт ки ҳама ишоратаст боямону тақво .

و گفته‌اند که برّ اینجا ایمان و تقوی است و این آیت خود عین دلیل است که همه اشارتست بایمان و تقوی.

Ман омни биллоҳ аввал онаст ки имони орад ба ягонагӣу яктоеу кирдигорӣу бузургвории худоӣ . Ва маънии имон тасдиқаст , ва тасдиқ барост доштанасту устувор гирифтан , яъне ки аллоҳро барост дории баҳр чаҳ гуфт , ва хабар дод аз худ дар китоби худ , ё бар забони расӯли худ , ки расӯли баҳр чаҳ гуфту расонид аз ваҳй муттаҳам нест :у злки фии қавла ва мо ҳўи алии алғиби бзнин .

مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ اول آنست که ایمان آرد به یگانگی و یکتایی و کردگاری و بزرگواری خدای. و معنی ایمان تصدیق است، و تصدیق براست داشتن است و استوار گرفتن، یعنی که اللَّه را براست داری بهر چه گفت، و خبر داد از خود در کتاب خود، یا بر زبان رسول خود، که رسول بهر چه گفت و رسانید از وحی متهم نیست: و ذلک فی قوله وَ ما هُوَ عَلَی الْغَیْبِ بِضَنِینٍ.

Ва алиўми алохр ва аз абвоб бар яке имон брстхизаст , яъне исдқи болбъси баъди аламут , боз ангехтану дигари бори зиндаи гардонӣдани баъд аз марг барост дорад ,у оёт ки бидон нотиқаст устувор гирад , ва дар қуръон аз он фаровонаст : минҳои қул аллоҳи иҳиикми сами имиткми сами иҷмъкми إлии явми алқёмаҳи лои риби фӣаи минҳои қул яҳёҳо алзии أншأҳои أўли мараи сами рдўои إлии аллоҳи мўлоҳм алҳақ إлиаҳи мрҷъкми ҷмиъои минҳои въди аллоҳи ҳқо ,у минҳоу أни алайҳи алншأаҳи алأхрӣу минҳои сами аллоҳи иншии алншأаҳи алохраҳу қол алнабӣ слии аллоҳи алайҳу ?алау силами иқўли аллоҳи таъолии штмнии ибни одам ва мо инбғии ?лаи ани иштмнӣу кзбнӣ , ва мо инбғии ?лаи ани икзбнӣ , аммо шатма Аёӣ Фиқўли ани лии влдо , ва аммо такзибаи Фиқўли лни иъиднии комаи бдأнӣ .

وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ و از ابواب برّ یکی ایمان برستخیز است، یعنی یصدّق بالبعث بعد الموت، باز انگیختن و دیگر بار زنده گردانیدن بعد از مرگ براست دارد، و آیات که بدان ناطق است استوار گیرد، و در قرآن از آن فراوان است: منها قُلِ اللَّهُ یُحْیِیکُمْ ثُمَّ یُمِیتُکُمْ ثُمَّ یَجْمَعُکُمْ إِلی‌ یَوْمِ الْقِیامَةِ لا رَیْبَ فِیهِ منها قُلْ یُحْیِیهَا الَّذِی أَنْشَأَها أَوَّلَ مَرَّةٍ ثُمَّ رُدُّوا إِلَی اللَّهِ مَوْلاهُمُ الْحَقِّ إِلَیْهِ مَرْجِعُکُمْ جَمِیعاً منها وَعْدَ اللَّهِ حَقًّا، و منها وَ أَنَّ عَلَیْهِ النَّشْأَةَ الْأُخْری‌ و منها ثُمَّ اللَّهُ یُنْشِئُ النَّشْأَةَ الْآخِرَةَ و قال النبی صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم یقول اللَّه تعالی شتمنی ابن آدم و ما ینبغی له ان یشتمنی و کذبنی، و ما ینبغی له ان یکذبنی، اما شتمه ایای فیقول ان لی ولدا، و اما تکذیبه فیقول لن یعیدنی کما بدأنی.

Ва алмлоӣкаҳ ва аз абвоб бар имон доданаст бФриштгон ки бандагон ва рҳикон худоанд , на фарзандону духтарон чунонк кофарон гуфтанд . Ва худоӣ аз эшон шикоят кард гуфту иҷълўни ллаҳи албноти субҳонау қолўои атхзи аллоҳи влдои субҳонаи ҷой дигар гуфту қолўои атхзи арраҳмони влдои субҳонаи бали ибоди мкрмўн , ин радаст бар он кофарон ки гуфтанд рҳмн фарзанд гирифту Фриштгон духтаронанд , худоӣ гуфт субҳонаи покӣ ва беайбӣ ӯро , ин Фриштгон на духтаронанд , балки бандагон навохтагонанд , бе дастурии худои сухани нгўинд ,у бФрмон ӯ кор кунанд . Баъзе дар осмони бҳзрти иззат ва дар ҳуҷби ҳайбати бдоштаҳ , сарҳо дар пеши афканда чун дастурӣ сухан ёбанд гӯйанд лои إлаҳи إлои أнт ва баъзе азишон аз барфу оташи баҳами офарӣда , як нимаи эшон оташ ва як нимаи барф , чун дастурӣ сухан ёбанд гӯйанд ё ман иؤлФи байни алслҷу алнор ! алифи байни қулӯби алмؤмнини ман ъбодк ва баъзе азишон Каррӯбӣонанд эшонро сарвҳоаст , ва аз зери пои эшон то бкъби панҷсад солаи роҳ , ва баъзе азишон расӯлонанд , ва навохтагонанд чун Ҷабраилу Микоилу исрофилу ъзроӣил , ҳар яке бар корӣ дошта , ва бар шуғлӣ гумошта : Ҷабраил бар ваҳй ва бар азоб , Микоил бар борону рӯзӣу набот , исрофил бар сувару лавҳ ва як рукн аз арқони арш бар дӯши вай , ъзроӣил бар қабзи арвоҳ . Аз шуъабӣу заҳҳок ривоят карданд ки аз рости арш ҷӯӣ равонаст аз нур , чндонк ҳар ҳафт осмон ва ҳафт замин ва ҳафт дарё ,у Ҷабраил ҳар вақти саҳар дар он ҷӯй шаваду ғуслӣ бар орад , ва дар нури ҷамолаши биафзояд , ва шашсад пари хеш дар он об занад , то об бар гирад , он гуҳ биафшонад ,у баъдад ҳар қатра ки аз он биафтад раби Алъоламин чандини ҳазор Фриштаҳ биёфрианад ки ҳафтод ҳазор аз он ҳар рӯз дар байт алмъмўр шаванд ва ҳафтод ҳазор дар каъба , ва то бқёмти навбат бо эшон наёяд .

وَ الْمَلائِکَةِ و از ابواب برّ ایمان دادن است بفریشتگان که بندگان و رهیکان خدااند، نه فرزندان و دختران چنانک کافران گفتند. و خدای از ایشان شکایت کرد گفت وَ یَجْعَلُونَ لِلَّهِ الْبَناتِ سُبْحانَهُ وَ قالُوا اتَّخَذَ اللَّهُ وَلَداً سُبْحانَهُ جای دیگر گفت وَ قالُوا اتَّخَذَ الرَّحْمنُ وَلَداً سُبْحانَهُ بَلْ عِبادٌ مُکْرَمُونَ، این ردّ است بر آن کافران که گفتند رحمن فرزند گرفت و فریشتگان دختران اند، خدای گفت سبحانه پاکی و بی عیبی او را، این فریشتگان نه دختران اند، بلکه بندگان نواختگان‌اند، بی دستوری خدای سخن نگویند، و بفرمان او کار کنند. بعضی در آسمان بحضرت عزت و در حجب هیبت بداشته، سرها در پیش افکنده چون دستوری سخن یابند گویند لا إِلهَ إِلَّا أَنْتَ و بعضی ازیشان از برف و آتش بهم آفریده، یک نیمه ایشان آتش و یک نیمه برف، چون دستوری سخن یابند گویند یا من یؤلف بین الثلج و النار! الف بین قلوب المؤمنین من عبادک و بعضی ازیشان کرّوبیان‌اند ایشان را سروها است، و از زیر پای ایشان تا بکعب پانصد ساله راه، و بعضی ازیشان رسولان اند، و نواختگان‌اند چون جبرئیل و میکائیل و اسرافیل و عزرائیل، هر یکی بر کاری داشته، و بر شغلی گماشته: جبرئیل بر وحی و بر عذاب، میکائیل بر باران و روزی و نبات، اسرافیل بر صور و لوح و یک رکن از ارکان عرش بر دوش وی، عزرائیل بر قبض ارواح. از شعبی و ضحاک روایت کردند که از راست عرش جویی روانست از نور، چندانک هر هفت آسمان و هفت زمین و هفت دریا، و جبرئیل هر وقت سحر در آن جوی شود و غسلی بر آرد، و در نور جمالش بیفزاید، و ششصد پر خویش در آن آب زند، تا آب بر گیرد، آن گه بیفشاند، و بعدد هر قطره که از آن بیفتد رب العالمین چندین هزار فریشته بیافریند که هفتاد هزار از آن هر روز در بیت المعمور شوند و هفتاد هزار در کعبه، و تا بقیامت نوبت با ایشان نیاید.

Ва алкитоб ва алнабӣин ва аз абвоб бараст имон додан ва пазируфтани ҳамаи китобҳои худои ъзу ҷл ки ба пайғомбарон фурӯ фиристод , ончӣ халқ донанд ва ончӣ ндонанд ,у пайғомбарони эшонро ки донанд ва шиносанд , ва онро ки нашносанд , ки на ҳамаро шиносанду лзлки қоли таъолӣу рслои лами нқссҳми алейк .

وَ الْکِتابِ وَ النَّبِیِّینَ و از ابواب برّ است ایمان دادن و پذیرفتن همه کتابهای خدای عز و جل که به پیغامبران فرو فرستاد، آنچه خلق دانند و آنچه ندانند، و پیغامبران ایشان را که دانند و شناسند، و آن را که نشناسند، که نه همه را شناسند و لذلک قال تعالی وَ رُسُلًا لَمْ نَقْصُصْهُمْ عَلَیْکَ.

Ва отии алмоли алии ҳуба ва мол диҳад бар дӯстии худоӣ , ва касе ки бар дӯстии худоӣ мол диҳад ҳичиз бар худ бнгзорд , ки аз дӯстии худоӣ дар дили ваии ҷои дӯстӣ мол намонад , ва дар дилии худ ду дӯстӣ нагунҷад , ва ин ҳоли садиқ Акбараст ки ҳар чаҳ дошт ҷумла бидод , ва чун аз вай пурседанд ки мо зои абқити лъёлк ? қоли аллоҳу расӯлаи маънӣ дигар гуфтаанду отии алмоли алии ҳубае алии ҳуби алмол ва мол диҳад бар дӯстии мол чунонк ибн масъӯд гуфт : ҳўи ани тؤтиаҳу анати саҳеҳи таъаммули алъишу тхшии алФқру лои тмҳл ҳатто азои блғти алҳлқўми қиллати лФлони кзоу лФлони кзо ,у фии маъноаи мо

وَ آتَی الْمالَ عَلی‌ حُبِّهِ و مال دهد بر دوستی خدای، و کسی که بر دوستی خدای مال دهد هیچیز بر خود بنگذارد، که از دوستی خدای در دل وی جای دوستی مال نماند، و در دلی خود دو دوستی نگنجد، و این حال صدیق اکبر است که هر چه داشت جمله بداد، و چون از وی پرسیدند که ما ذا ابقیت لعیالک؟ قال اللَّه و رسوله معنی دیگر گفته‌اند وَ آتَی الْمالَ عَلی‌ حُبِّهِ ای علی حب المال و مال دهد بر دوستی مال چنانک ابن مسعود گفت: هو ان تؤتیه و انت صحیح تأمل العیش و تخشی الفقر و لا تمهل حتی اذا بلغت الحلقوم قلت لفلان کذا و لفلان کذا، و فی معناه ما

Рӯй абӯи ҳрираҳи қоли сӣли расӯли аллоҳи слии аллоҳи алайҳу ?алау силам : эй алсдқаҳи афзал ? қоли ани тсдқу анати саҳеҳи шҳиҳи таъаммули алғнӣу тхоФи алФқр ,у лои тмҳл ҳатто азои блғти алҳлқўм , қиллати лФлони кзоу лФлони кзоу қади кони лФлон .

روی ابو هریرة قال سئل رسول اللَّه صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم: ایّ الصدقة افضل؟ قال ان تصدق و انت صحیح شحیح تأمل الغنی و تخاف الفقر، و لا تمهل حتی اذا بلغت الحلقوم، قلت لفلان کذا و لفلان کذا و قد کان لفلان.

Ва рӯй басари бен ҷҳоши қоли бсқи расӯли аллоҳи фии каффа , сами вазъи алайҳи асбъаҳи алсбобаҳи сами қоли иқўли аллоҳи таъолии أнии тъҷзнӣ ё бен одам ?у қади хлқтки ман мисли ҳзаҳ ? ҳатто азои сўитку ъдлтки машйати байн бар дайн ,у ллорзи мнки вӣид , сами ҷамъату манъат ҳатто азои блғти нФски илои ҳоҳно ,у ашори илои ҳалқа , қиллати атсдқу анӣ ӯ ани алсдқаҳ ?

و روی بسر بن جحاش قال بصق رسول اللَّه فی کفّه، ثم وضع علیه اصبعه السّبابه ثم قال یقول اللَّه تعالی أنّی تعجزنی یا بن آدم؟ و قد خلقتک من مثل هذه؟ حتی اذا سوّیتک و عدلتک مشیت بین بر دین، و للارض منک وئید، ثم جمعت و منعت حتّی اذا بلغت نفسک الی هاهنا، و اشار الی حلقه، قلت اتصدّق و انّی او ان الصدقة؟

Ва қоли слии аллоҳи алайҳу ?алау силам мисли алзӣ итсдқ ъанд мўтаҳ ӯ иътқи колзии иҳдии азои шбъ .

و قال صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم مثل الذی یتصدق عند موته او یعتق کالذی یهدی اذا شبع.

Ва қили алии ҳубае алии ҳуби алоитоءи кқўлаҳи таъолӣу итъмўни алтъоми алии ҳубае алии ҳуби алотъом . Он гуҳ баён кард кӣ мол кро диҳаду мустаҳаққ сидқот кист .

و قیل عَلی‌ حُبِّهِ ای علی حب الایتاء کقوله تعالی وَ یُطْعِمُونَ الطَّعامَ عَلی‌ حُبِّهِ ای علی حب الاطعام. آن گه بیان کرد کی مال کرا دهد و مستحق صدقات کیست.

Зўии алқрбии хешовандони худро , эшон ки даравишон бошанду ниёзмандон

ذَوِی الْقُرْبی‌ خویشاوندان خود را، ایشان که درویشان باشند و نیازمندان‌

Қол алнабӣ слии аллоҳи алайҳу ?алау силами сдқтки алии алмскини садақау алии зии алрҳми аснтин , лонҳои садақау сала

قال النبی صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم صدقتک علی المسکین صدقة و علی ذی الرحم اثنتین، لانها صدقة و صلة

Ва алитомӣу ятемон агар хешованд бошанд ва агар на , қол алнабӣ слии аллоҳи алайҳу ?алау силами ман масҳи раъси ятеми ъндаҳи лами имсҳаҳи алои аллоҳ , кони ?лаи бакули шеъраи имри алайҳои ядаи ҳасанот , ва ман аҳсани илои ятема ӯ ятеми ъндаҳи канти аноу ҳўи фии алҷнаҳи кҳотин ,у қарни байни асбъиаҳ ,у алмсокину даравишону дармондагон , ки рондагон халқ бошанду навохтагони ҳақ , қол алнабӣ слии аллоҳи алайҳу ?алау силами лаълӣ ъ « ё алии анки фақири аллоҳи Флои тнҳри алФқроءу қрбҳми тқрбои ман аллоҳи ъзу ҷл » .

وَ الْیَتامی‌ و یتیمان اگر خویشاوند باشند و اگر نه، قال النبی صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم من مسح رأس یتیم عنده لم یمسحه الّا اللَّه، کان له بکل شعرة یمرّ علیها یده حسنات، و من احسن الی یتیمة او یتیم عنده کنت انا و هو فی الجنة کهاتین، و قرن بین اصبعیه، وَ الْمَساکِینَ و درویشان و درماندگان، که راندگان خلق باشند و نواختگان حق، قال النبی صلی اللَّه علیه و آله و سلّم لعلی ع «یا علی انک فقیر اللَّه فلا تنهر الفقراء و قرّبهم تقربا من اللَّه عز و جل».

Ва қоли слии аллоҳи алайҳу ?алау силам « лӣси алмскини болтўоФи алзии трдаҳи алأклаҳу алأклтону алтмраҳу алтмртон ,у локини алмскини алзии лои исӣли анносу лои иФтни ?лаи Фитсдқи алайҳ » .

و قال صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم «لیس المسکین بالطواف الذی تردّه الأکلة و الأکلتان و التمرة و التمرتان، و لکنّ المسکین الذی لا یسئل الناس و لا یفطن له فیتصدق علیه».

Ва ибни алсбилу роҳи гузарёну меҳмонон кӣ бтў фурӯд оянд , қол алнабӣ слии аллоҳи алайҳу ?алау силам « ман кони иؤмни биллоҳу алиўми алохри Фликрми заифа »

وَ ابْنَ السَّبِیلِ و راه گذریان و مهمانان کی بتو فرود آیند، قال النبی صلی اللَّه علیه و آله و سلّم «من کان یؤمن باللّه و الیوم الآخر فلیکرم ضیفه»

Ва дар осори биоранд ки амири алмؤмнини алии алайҳи ассалом рӯзӣ мегирист ӯро гуфтанд эй меҳтари дайн чаро майгаре ? гуфт чаро нигарем ва ҳафт рӯзаст то ҳеҷ меҳмони бмн фурӯ наомад ! бар худ мебитарсам ва аз он мегарем ки агар худои бмн иҳонатӣ хостаст ки чандини рӯзи меҳмон аз ман во гирифт !у инси бен молик гуфт зкоаҳи ?илдори ани итхзи фӣҳо байти ллзёФаҳ .

و در آثار بیارند که امیر المؤمنین علی علیه السّلام روزی می‌گریست او را گفتند ای مهتر دین چرا می‌گریی؟ گفت چرا نگریم و هفت روز است تا هیچ مهمان بمن فرو نیامد! بر خود می‌بترسم و از آن می‌گریم که اگر خدای بمن اهانتی خواستست که چندین روز مهمان از من وا گرفت! و انس بن مالک گفت زکاة الدار ان یتخذ فیها بیت للضیافة.

Ва алсоӣлину хоҳандагон , агар бтъриз хоҳанд ва агар бтсриҳ , ки ҷой дигар гуфт :у أтъмўои алқонъу алмътру қол алнабӣ слии аллоҳи алайҳу ?алау силам « ллсоӣли ҳақу ани ҷоءи алии зуҳри фарса »

وَ السَّائِلِینَ و خواهندگان، اگر بتعریض خواهند و اگر بتصریح، که جای دیگر گفت: وَ أَطْعِمُوا الْقانِعَ وَ الْمُعْتَرَّ و قال النبی صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم «للسائل حق و ان جاء علی ظهر فرسه»

Ва исои алайҳ ассалом гуфт ҳар ки соилиро навмед боз гирданд як ҳафтаи Фриштгони раҳмат дар хона вай нашаванд . Ва Сафёни саврӣ ҳар гуҳ ки соилонро дидӣ гуфтӣ « ҷоءи алғсолўни иғслўни знўбно » шӯяндагон омаданд ки моро аз гуноҳон мебишӯйанд ва пок кунанд . Ва шофиӣ гуфт буқати вафоти фалони касро гўӣид то маро бишӯяд он гуҳи буқати ҳоҷати он марди ғоӣб буд , чун боз омад вайро гуфтанд ки шофиии чунин васият кард ту ғоӣб будӣ . Он мард андўҳгн шуд , он гуҳи ғурямони шофииро бихонаду тазкираи дайни бхўости ҳафтод ҳазор дирам бар ваии вом буд кори ҳамаи бгзорд ,у гардани вай озод кард , он гуҳ гуфт ҳозои ғуслӣ Аёа .

و عیسی علیه السّلام گفت هر که سائلی را نومید باز گرداند یک هفته فریشتگان رحمت در خانه وی نشوند. و سفیان ثوری هر گه که سائلان را دیدی گفتی «جاء الغسّالون یغسلون ذنوبنا» شویندگان آمدند که ما را از گناهان می‌بشویند و پاک کنند. و شافعی گفت بوقت وفات فلان کس را گوئید تا مرا بشوید آن گه بوقت حاجت آن مرد غائب بود، چون باز آمد وی را گفتند که شافعی چنین وصیت کرد تو غائب بودی. آن مرد اندوهگن شد، آن گه غریمان شافعی را بخواند و تذکرة دین بخواست هفتاد هزار درم بر وی وام بود کار همه بگزارد، و گردن وی آزاد کرد، آن گه گفت هذا غسلی ایّاه.

Ва фии алрқоб эйу фии саманҳо ,у бардагон ки худро аз Сайид боз харанд , ва макотиб шаванд , эшонро аз моли худ насиб диҳад , то баҳои хеш диҳанд . Ва ин садақа ттўъаст аинҷоикаҳ на саҳми зкоаҳи фарз , ки дар оят дигараст . Ва дар маънӣу фӣ алрқоб гуфтаанд ки озод кардан бардагонасту Фдоءи асирон . Аъробеи пеши Мустафо дар омад ва гуфт « ълмнӣ амалан идхлнии алҷнаҳи Фқоли аътқи алнсмаҳу факи алрқбаҳи қоли أўи лисои воҳдо ?

وَ فِی الرِّقابِ ای و فی ثمنها، و بردگان که خود را از سیّد باز خرند، و مکاتب شوند، ایشان را از مال خود نصیب دهد، تا بهای خویش دهند. و این صدقه تطوع است اینجایکه نه سهم زکاة فرض، که در آیت دیگر است. و در معنی وَ فِی الرِّقابِ گفته‌اند که آزاد کردن بردگان است و فداء اسیران. اعرابیی پیش مصطفی در آمد و گفت «علّمنی عملا یدخلنی الجنة فقال اعتق النسمة و فکّ الرقبة قال أو لیسا واحدا؟

Қоли лътқи алнсмаҳи ани тФрди бътқҳо ,у факи алрқбаҳи ани тааюни фии саманҳо »

قال لعتق النسمة ان تفرّد بعتقها، و فک الرقبة ان تعین فی ثمنها»

Ва рӯй анаи қол « ман аътқ наФасо мусалламаи канти Фдитаҳи ман ҷаҳаннам »

و روی انه قال «من اعتق نفسا مسلمة کانت فدیته من جهنم»

Ва أқоми алслоаҳ эй алмФрўзаҳу отии алзкоаҳи алўоҷбаҳу алмўФўни бъҳдҳми إзои ъоҳдўо маътӯфаст бар аввали оят эйу локини албр . . . Алмؤмнўну алмўФўни бъҳдҳм ва ин аҳди ҳам бо махлуқаст ва ҳам бо холиқ ,у бўФоء ҳар ду фармӯдаанд .

وَ أَقامَ الصَّلاةَ ای المفروضة و آتَی الزَّکاةَ الواجبة وَ الْمُوفُونَ بِعَهْدِهِمْ إِذا عاهَدُوا معطوف است بر اوّل آیت ای و لکن البرّ... المؤمنون و الموفون بعهدهم و این عهد هم با مخلوق است و هم با خالق، و بوفاء هر دو فرموده‌اند.

Аҳди махлуқро гуфт أўФўои болъқўд ,у аҳди холиқро гуфту бъҳди аллоҳи أўФўо

عهد مخلوق را گفت أَوْفُوا بِالْعُقُودِ، و عهد خالق را گفت وَ بِعَهْدِ اللَّهِ أَوْفُوا

Ва ҳўи алзии ахзи алайҳими явми алмисоқу амраи аёҳми бъҳдаҳ .

و هو الذی اخذ علیهم یوم المیثاق و امره ایاهم بعهده.

Он гуҳ бар сиблат мадҳ гуфт :у алсобрини фии албأсоءу алзроءи он шикебён дар фақру Фоқт ва дар сахтӣу шиддату ҳайни албأсу бҳнгоми қаттолу муҷоҳидат .

آن گه بر سبیل مدح گفت: وَ الصَّابِرِینَ فِی الْبَأْساءِ وَ الضَّرَّاءِ آن شکیبایان در فقر و فاقت و در سختی و شدت وَ حِینَ الْبَأْسِ و بهنگام قتال و مجاهدت.

Рӯй ан алнабӣ слии аллоҳи алайҳу ?алау силами қол « ани аллоҳи ъзу ҷли либтлии алмؤмни болФқри шўқои илои дъоӣаҳ »

روی ان النبی صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم قال «ان اللَّه عز و جل لیبتلی المؤمن بالفقر شوقا الی دعائه»

Он ҳамаи бори балоу дарвешӣ ва бекомӣ ки раби Алъоламин бар дӯстони худ наад аз онаст ки то чун сабр кунанд ва бидон розӣ шаванд , ва дар дуоу зикру сӯз ва ниёз бифзоианд , он аз эшон бипасандад , ва дар дараҷаи эшон биафзояд , ва агар бъкс ин кардӣ ки молу ҷоҳу неъмати вари эшон рехтӣ будӣ ки эшонро дар он бтр гирифтӣ , ва ёд карду ёддошти аллоҳ фурӯ гузоштандед , Фтҳққи Фиҳми қавлаи таъолӣ : нсўои аллоҳи Фнсиҳму илайҳи алошораҳ

آن همه بار بلا و درویشی و بی کامی که رب العالمین بر دوستان خود نهد از آنست که تا چون صبر کنند و بدان راضی شوند، و در دعا و ذکر و سوز و نیاز بیفزایند، آن از ایشان بپسندد، و در درجه ایشان بیفزاید، و اگر بعکس این کردی که مال و جاه و نعمت ور ایشان ریختی بودی که ایشان را در آن بطر گرفتی، و یاد کرد و یادداشت اللَّه فرو گذاشتندید، فتحقّق فیهم قوله تعالی: نَسُوا اللَّهَ فَنَسِیَهُمْ و الیه الاشارة

Бқўлаҳи слии аллоҳи алайҳу ?алау силами ҳикояи ани аллоҳи таъолии أи иФрҳи абдии азои бастати ?лаи ризқӣу сббти алайҳи алднёи сабо ? أмои иълми абдии ани злки ?лаи манӣ қатъан ва баъдан , أи иҳзни абдии азои манъати анҳу алднёу рзқтаҳи қӯти алўқт , أмои иълми абдии ани злки ?лаи қрбоу всло ?у злки ман ғайритии алии абдӣ .

بقوله صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم حکایة عن اللَّه تعالی أ یفرح عبدی اذا بسطت له رزقی و صببت علیه الدنیا صبا؟ أما یعلم عبدی ان ذلک له منی قطعا و بعدا، أ یحزن عبدی اذا منعت عنه الدنیا و رزقته قوت الوقت، أما یعلم عبدی ان ذلک له قربا و وصلا؟ و ذلک من غیرتی علی عبدی.

أўлӣки аллазӣнаи сдқўои эшон ки барин сифат бошанд ки гуфтем ва барин сирату тариқати раванд , агар гӯйанд ки некону нек мардонем рост гуфтанд ки рости рафтанд ,у қили أўлӣки аллазӣнаи сдқўо яъне мо ъоҳдўои аллоҳ алайҳ эшонанд ки бўФоءи аҳд боз омаданд ,у дайну амонат ки пазируфтанд , ҳақи он бгзорднд ва дар миёни муъминони баноми мардии махсӯси гаштанд . Комаи қоли таъолии риҷоли сдқўои мо ъоҳдўои аллоҳи алайҳу أўлӣки ҳам алмтқўн рӯй ани абои зри рзи сӣли ани алоямони Фқрأи ҳзаҳи алоиаҳи Фқоли алсоӣли анои солнои ани алоямону тхбрнои ани албр , Фқоли ҷоءи раҷули илои расӯли аллоҳи Фсأлаҳи ани алоямони Фқрأи ҳзаҳи алоиаҳ .

أُولئِکَ الَّذِینَ صَدَقُوا ایشان که برین صفت باشند که گفتیم و برین سیرت و طریقت روند، اگر گویند که نیکان و نیک مردان ایم راست گفتند که راست رفتند، و قیل أُولئِکَ الَّذِینَ صَدَقُوا یعنی ما عاهدوا اللَّه علیه ایشانند که بوفاء عهد باز آمدند، و دین و امانت که پذیرفتند، حق آن بگزاردند و در میان مؤمنان بنام مردی مخصوص گشتند. کما قال تعالی رِجالٌ صَدَقُوا ما عاهَدُوا اللَّهَ عَلَیْهِ وَ أُولئِکَ هُمُ الْمُتَّقُونَ روی انّ ابا ذر رض سئل عن الایمان فقرأ هذه الآیة فقال السائل انا سالنا عن الایمان و تخبرنا عن البرّ، فقال جاء رجل الی رسول اللَّه فسأله عن الایمان فقرأ هذه الآیة.