Қавлаи таъолӣ : лӣси албри أни тўлўои вҷўҳкм . . . Алоиаҳ аз рӯй зоҳири дарин ояти ончии шарт шариъат аст бишнохтӣ , акнӯн аз рӯй ботини бзбони ишорати ончии нишон ҳақиқат аст бишнос , ки ҳақиқати мари шариъатро чун ҷонаст мари танро , тан беҷон чун буд , шариъат бе ҳақиқати ҳам чунон буд . Шариъати байт алхдмаст ҳамаи халқи дарави ҷамъ ,у иморати он бхдмту ибодат ,у ҳақиқати байт алҳрмаст орифони дарави ҷамъу иморати он бҳрмаҳу мшоҳдт , ва аз хизмату ибодат то бҳрмт ва мшоҳдт чандонаст ки аз ошноӣ то дӯсти дорӣ , ошнои сифат муздурасту дӯстдории сифати ориф . Муздури ҳамаи абвоб бар ки дар оят бар шимурдем биорад , он гуҳ гуяд оҳ агар бод бар ани ҷаҳд ё аз он чизе бакоҳад , ки он гуҳ аз музди бози монам ,у орифи он ҳамаи бшрти хеши бтмомии бгзорд , он гуҳ гуяд он агар аз он зарра бимонад ки он гуҳ аз давлати бози монам

قوله تعالی: لَیْسَ الْبِرَّ أَنْ تُوَلُّوا وُجُوهَکُمْ... الآیة از روی ظاهر درین آیت آنچه شرط شریعت است بشناختی، اکنون از روی باطن بزبان اشارت آنچه نشان حقیقت است بشناس، که حقیقت مر شریعت را چون جان است مر تن را، تن بی جان چون بود، شریعت بی حقیقت هم چنان بود. شریعت بیت الخدم است همه خلق درو جمع، و عمارت آن بخدمت و عبادت، و حقیقت بیت الحرم است عارفان درو جمع و عمارت آن بحرمة و مشاهدت، و از خدمت و عبادت تا بحرمت و مشاهدت چندانست که از آشنایی تا دوست داری، آشنایی صفت مزدور است و دوستداری صفت عارف. مزدور همه ابواب برّ که در آیت بر شمردیم بیارد، آن گه گوید آه اگر باد بر ان جهد یا از آن چیزی بکاهد، که آن گه از مزد باز مانم، و عارف آن همه بشرط خویش بتمامی بگزارد، آن گه گوید آن اگر از آن ذره بماند که آن گه از دولت باز مانم

Бҳрч аз роҳи бози уфтӣ чаҳ куфри он ҳарф ва чаҳ имон

بهرچ از راه باز افتی چه کفر آن حرف و چه ایمان

Баҳр чаҳ аз дӯст ваамоне чаҳ зишти он нақш ва чаҳ зебо

بهر چه از دوست و امانی چه زشت آن نقش و چه زیبا

Муздур гуяд намози ман рӯзаи ману зкоаҳи ману сабри ман дар балоҳоу вФоءи ман дар аҳдҳо , ва ориф гуяд бзбони тзлл :

مزدور گوید نماز من روزه من و زکاة من و صبر من در بلاها و وفاء من در عهد ها، و عارف گوید بزبان تذلل:

Пер тариқат гуфт : ман чаҳ донистам ки муздур ӯст ки биҳишти боқӣ ӯро ҳаззаст ? ва ориф ӯст ки дар орзӯии як лҳзаст ? ! ман чаҳ донистам ки муздур дар орзӯии ҳур ва қусӯраст ,у ориф дар баҳри аёни ғарқа нураст ! бӯи алии рӯдбории қудси аллоҳи рӯҳаи буқати назъи хоҳари худро мегуфт : ё Фотима « ҳзаҳи абвоби алсмоءи қади фатҳат ,у ҳзаҳи алҷанони қади зинат » инак дарҳои осмон бикшоданд ва биҳиштҳо биёростанду канизакон бар конгресс ҳо нишонданд ва мигўинд навишт бодоӣ бо алӣ ки ин ҳама аз баҳр ту сохтанд !у забони ҳоли бӯи алӣ ҷавоб медиҳад илоҳӣ ба биҳишту ҳўро чаҳ нозам агар марои нафасии диҳӣ аз он нафаси биҳиштии созам .

پیر طریقت گفت: من چه دانستم که مزدور اوست که بهشت باقی او را حظ است؟ و عارف اوست که در آرزوی یک لحظ است؟! من چه دانستم که مزدور در آرزوی حور و قصور است، و عارف در بحر عیان غرقه نور است! بو علی رودباری قدس اللَّه روحه بوقت نزع خواهر خود را میگفت: یا فاطمة «هذه ابواب السماء قد فتحت، و هذه الجنان قد زینت» اینک درهای آسمان بگشادند و بهشتها بیاراستند و کنیزکان بر کنگره‌ها نشاندند و میگویند نوشت بادای با علی که این همه از بهر تو ساختند! و زبان حال بو علی جواب میدهد الهی به بهشت و حورا چه نازم اگر مرا نفسی دهی از آن نفس بهشتی سازم.

Лӣси албри أни тўлўои вҷўҳкм бар бар қавли муҷмали ду зарбаст : эътиқоду аъмол , эътиқоди таҳқиқ усӯласту аъмоли таҳсили фурӯъ . Ва ҳар он кас ки усӯли бҳқиқт мустаҳкам кардау фурӯъи бшрти худ биҷой оварда лои маҳола аз Аброраст ,у манзили Аброри дор алқрораст . Ва злки фии қавлаи таъолии إни алأброри лФии Наим .

لَیْسَ الْبِرَّ أَنْ تُوَلُّوا وُجُوهَکُمْ برّ بر قول مجمل دو ضرب است: اعتقاد و اعمال، اعتقاد تحقیق اصول است و اعمال تحصیل فروع. و هر آن کس که اصول بحقیقت مستحکم کرده و فروع بشرط خود بجای آورده لا محاله از ابرار است، و منزل ابرار دار القرار است. و ذلک فی قوله تعالی إِنَّ الْأَبْرارَ لَفِی نَعِیمٍ.

Он гуҳи раби Алъоламин дар саёқи ин оят баён кард ҳамон эътиқод ва ҳамин аъмол гуфт ман омни биллоҳу алиўми алохру алмлоӣкаҳу алкитоб ва алнабӣин то ӣнҷои баён эътиқодасту тамҳиди қавоиди усӯл ,у азинҷои зикри аъмол дар гирифт , ва он гуҳ бар ду қисми ниҳоди як қисми муроот мардумаст дар муоширати эшон ва навохт давру наздику мўосоаҳ бо эшон , чунонк гуфту отии алмоли алии ҳубаи зўии алқрбӣу алитомӣу алмсокину ибни алсбилу алсоӣлину фии алрқоби аввали ибтидо бхўишон кард ки ҳақи эшон мақдамаст бар ҳуқуқи дигарон ,у лиҳозо

آن گه رب العالمین در سیاق این آیت بیان کرد همان اعتقاد و همین اعمال گفت مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ وَ الْمَلائِکَةِ وَ الْکِتابِ وَ النَّبِیِّینَ تا اینجا بیان اعتقاد است و تمهید قواعد اصول، و ازینجا ذکر اعمال در گرفت، و آن گه بر دو قسم نهاد یک قسم مراعات مردم است در معاشرت ایشان و نواخت دور و نزدیک و مواساة با ایشان، چنانک گفت وَ آتَی الْمالَ عَلی‌ حُبِّهِ ذَوِی الْقُرْبی‌ وَ الْیَتامی‌ وَ الْمَساکِینَ وَ ابْنَ السَّبِیلِ وَ السَّائِلِینَ وَ فِی الرِّقابِ اول ابتدا بخویشان کرد که حق ایشان مقدّم است بر حقوق دیگران، و لهذا

Қол алнабӣ слии аллоҳи алайҳу ?алау силам « лои иқбли аллоҳи садақау зўи раҳми муҳтоҷ » пас ятемон ки эшон оҷизтарин халқанд ва бекасонанд , пас бдрўишон ки ҳеҷ мол надоранд на моли ҳозир на моли ғоӣб , пас бароаи гузарӣ ки ҳичиз дар даст надорад , аммо бошад ки вайро моли ғоӣб буд , пас бсоӣлон ки даравишони ҳам рост гӯйон бошанд , ва ҳам дурӯғи занон , пас ба бардагон ки хоҷагон доранд ки муроот эшон кунанд ва тимор баранд . Раби Алъоламин тартиби ҳоҷату дрбоист баришон нигаҳ дошт , ҳар ки дармондатару ҳоҷати ваии бештару садақаро мустаҳаққтар зикри ваии фаро пеш дошт ки ҳақи ваии тамомтар . Кримо худовандо ки ҳар ксрои биҷой хеш бидорад !у истеҳқоқ ҳар кас чунонк бояд бирасонад ! иқўли таъолии адбри ибодии бълмии ании бъбодии хабири басир . Қисмии дигар аз аъмоли бмтъбд махсӯсаст ки аз ваии бадӣгарӣ таъаддӣ накунад , чун намози бпои доштану сидқу ихлос дар аъмоли биҷой овардан ,у бўФоءи аҳди боз омадан , ва дар балӣоти сабр кардан .

قال النبی صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم «لا یقبل اللَّه صدقة و ذو رحم محتاج» پس یتیمان که ایشان عاجزترین خلق‌اند و بی‌کسان‌اند، پس بدرویشان که هیچ مال ندارند نه مال حاضر نه مال غائب، پس براه گذری که هیچیز در دست ندارد، اما باشد که وی را مال غائب بود، پس بسائلان که درویشان هم راست گویان باشند، و هم دروغ زنان، پس به بردگان که خواجگان دارند که مراعات ایشان کنند و تیمار برند. رب العالمین ترتیب حاجت و دربایست بریشان نگه داشت، هر که درمانده تر و حاجت وی بیشتر و صدقه را مستحق تر ذکر وی فرا پیش داشت که حق وی تمامتر. کریما خداوندا که هر کسرا بجای خویش بدارد! و استحقاق هر کس چنانک باید برساند! یقول تعالی ادبر عبادی بعلمی انی بعبادی خبیر بصیر . قسمی دیگر از اعمال بمتعبد مخصوص است که از وی بدیگری تعدی نکند، چون نماز بپای داشتن و صدق و اخلاص در اعمال بجای آوردن، و بوفاء عهد باز آمدن، و در بلیات صبر کردن.

Инаст ки раб Алъоламин гуфту أқоми алслоаҳи илои қавлау ҳайни албأси он гуҳ гуфт أўлӣки аллазӣнаи сдқўоу أўлӣки ҳам алмтқўн ӣнонанд ки дар он як нима бар ки эътиқодаст сидқ биҷой овараданд , ва дар он нима ки аъмоласт тақво кор фармуданд ,у сидқу тақво камол имонаст , ва ҳам аллазӣнаи қоли аллоҳи таъолии أўлӣки ҳам алмؤмнўни ҳқои алоиаҳ ва тамомтар хабарӣ аз Мустафои слии аллоҳи алайҳу ?алау силам ки лоиқаст бойени ояту абвоб бар дарави ҷамъ , ҳам қисми эътиқод ва ҳам қисми аъмол ва ҳам макорими алохлоқ хабар сӯед ҳорисаст : қол :у Фдти алии расӯли аллоҳи собъи сабъаи ман қавмии Флмои дхлнои алайҳу клмноаҳи аъҷбаҳи мо рои ман смтноу ?зина , Фқоли мо антм ? қлнои мؤмнўн , Фтбсми расӯли аллоҳу қоли лкли қавли ҳқиқаҳи Фмои ҳқиқаҳи қўлкму аимонкм ? қол сӯед Фқлти хумси ъушраи хслаҳ : хумси минҳои أмртнои рслки ани нؤмни баҳо ,у хумси минҳои амртнои рслк ан наамал баҳо ва , хумси минҳои тхлқнои баҳои фии алҷоҳлиаҳ ,у нҳни алии злки алои ани ткраҳи минҳои шиӣо . Фқоли расӯли аллоҳи Фмои алхмси алхсоли алтии أмрткми русулии ани тؤмнўои баҳо ? қлнои амртнои рслки ани нؤмни биллоҳу млоӣктаҳу кутубау русулау албъси баъди аламут , қоли Фмои алхмси алтии амрткми ани тъмлўои бҳн ? қлнои амртнои рслк ан нақавл ҷмиъои лои илоҳи алои аллоҳу أни мҳмдои расӯли аллоҳ ва ан нақайи алслўоту нؤтии алзкоаҳ , ва наҳаҷ албити ман асттоъи илайҳи сбило , ва насавм шаҳри рамазон ,у нҳни алии злк , қоли Фмои алхмси алхсоли алтии тхлқтми баҳо ? қлно алшкр ъанд алрхоء , ва алсбр ъанд алблоء ва алсдқ ъанд аллқоء ,у алрзои бмўоқъи алқзо ,у мноҷзаҳи алоъдоء , Фтбсми расӯли аллоҳи слии аллоҳи алайҳу ?алау силаму қоли адбоءи Фқҳоءи ъқлоءи ҳкмоء , кодўои ман Фқҳҳми ани икўнўои анбёء , ё лҳои ман хисол ! мо ашрафҳоу азинҳо !у аъзами савобҳо ! сами қоли расӯли аллоҳи аўсикми бхмси хисоли лткмли ъшрўни хслаҳи қлнои аўсно ё расӯли аллоҳ ! Фқоли ани кантами комаи тқўлўн , Флои тҷмъўои молои тأклўн ,у лои тбнўои мо лои тскнўн ,у лои тноФсўои фии шайъи ءи анҳу тзўлўн ,у арғбўои Фимои алайҳи тқдмўн ,у фӣаи тхлдўн ,у атқўои аллоҳи алзии илайҳи трҷъўну алайҳи тързўн . »

اینست که رب العالمین گفت وَ أَقامَ الصَّلاةَ الی قوله وَ حِینَ الْبَأْسِ آن گه گفت أُولئِکَ الَّذِینَ صَدَقُوا وَ أُولئِکَ هُمُ الْمُتَّقُونَ اینان‌اند که در آن یک نیمه برّ که اعتقاد است صدق بجای آوردند، و در آن نیمه که اعمال است تقوی کار فرمودند، و صدق و تقوی کمال ایمانست، و هم الذین قال اللَّه تعالی أُولئِکَ هُمُ الْمُؤْمِنُونَ حَقًّا الآیة و تمامتر خبری از مصطفی صلی اللَّه علیه و آله و سلّم که لایق است باین آیت و ابواب برّ درو جمع، هم قسم اعتقاد و هم قسم اعمال و هم مکارم الاخلاق خبر سوید حارث است: قال: و فدت علی رسول اللَّه سابع سبعة من قومی فلما دخلنا علیه و کلمناه اعجبه ما رای من سمتنا و زیّنا، فقال ما انتم؟ قلنا مؤمنون، فتبسّم رسول اللَّه و قال لکلّ قول حقیقة فما حقیقة قولکم و ایمانکم؟ قال سوید فقلت خمس عشرة خصلة: خمس منها أمرتنا رسلک ان نؤمن بها، و خمس منها امرتنا رسلک ان نعمل بها و، خمس منها تخلّقنا بها فی الجاهلیة، و نحن علی ذلک الّا ان تکره منها شیئا. فقال رسول اللَّه فما الخمس الخصال التی أمرتکم رسلی ان تؤمنوا بها؟ قلنا امرتنا رسلک ان نؤمن باللّه و ملائکته و کتبه و رسله و البعث بعد الموت، قال فما الخمس التی امرتکم ان تعملوا بهن؟ قلنا امرتنا رسلک ان نقول جمیعا لا اله الا اللَّه و أنّ محمدا رسول اللَّه و ان نقیم الصلوات و نؤتی الزکاة، و نحج البیت من استطاع الیه سبیلا، و نصوم شهر رمضان، و نحن علی ذلک، قال فما الخمس الخصال التی تخلقتم بها؟ قلنا الشکر عند الرخاء، و الصبر عند البلاء و الصدق عند اللقاء، و الرضا بمواقع القضا، و مناجزة الاعداء، فتبسم رسول اللَّه صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم و قال ادباء فقهاء عقلاء حکماء، کادوا من فقههم ان یکونوا انبیاء، یا لها من خصال! ما اشرفها و ازینها! و اعظم ثوابها! ثم قال رسول اللَّه اوصیکم بخمس خصال لتکمل عشرون خصلة قلنا اوصنا یا رسول اللَّه! فقال ان کنتم کما تقولون، فلا تجمعوا مالا تأکلون، و لا تبنوا ما لا تسکنون، و لا تنافسوا فی شی‌ء عنه تزولون، و ارغبوا فیما علیه تقدمون، و فیه تخلدون، و اتقوا اللَّه الذی الیه ترجعون و علیه تعرضون.»