Қавлаи таъолӣ : إни кантами тҳбўни аллоҳи алоиаҳ . . . Сабаби нузули ин ояти он буд ки Мустафои с , каъби ашрафу асҳоб ӯро аз ҷуҳудон бо дайни ислом даъват кард ,у Сайиду оқибро аз тарсое бо ислом хонд . Эшон гуфтанд : нҳни أбноءи аллоҳу أҳбоؤаҳи нҳни أбноءи аллоҳи сухани трсоёнст ,у أҳбоؤаҳи сухан ҷуҳудон гуфтанд : мо худ писарону дӯстон аллоҳем буии наздиктар аз онем ки ту моро бони михўонӣ ! расӯли худо ва муъминон гуфтанд : агар онки шумо писарон ва дӯстонед , чаро бар шумо ғазаб ва лаънатаст азу ? гуфтанд : ин чунонаст ки падар бар писар хашм гирад , якборагии азуи набарду дӯстии брнхизд . Пас раби Алъоламин оят фиристод : қул إни кантами тҳбўни аллоҳи Фотбъўнӣ . Маънӣ онаст ки : ё Муҳамади с ! эшонро гӯй ки агар аллоҳро дӯст медоред , чунон ки май гўӣиди пас маро дӯст доред ки нисбат вай дорам аз рӯй набуввату рисолату муҳаббат ва бар пай ман бошед ки ман бар тоъату ибодати ваии михўонм ,у дӯстии шумо мар ӯро лои маҳола аз онаст ки ӯ низ шуморо дӯст медорад ва он гуҳи шуморо дӯст дорад ки вайро тоъати дор ва фармон бурдор бошед . Пас воҷибаст бар шумо ки атбоъ ман кунед дар тоъат ӯ , то шуморо дӯст дорад . Дарин ояти нишони дӯстӣу муҳаббати атбоъи расӯли сохт ҷои дигари орзӯии марги нишон дӯстӣ кард . إни зъмтми أнкми أўлёءи ллаҳи ман дуни анноси Фтмнўои аламути إни кантам содиқин мегуяд : агар рост май гўӣид ки аллоҳро дӯст медоред , орзӯӣ марг кунед ки дӯстии доъия шавқаст , ва шавқ задаро ҳамон муроди ваии дидори дӯст буд . Ва он кас ки ҳамаи муроди ваии дидори дӯст буд , ҳамеша орзӯӣ он бошад ки бар дӯст бирасаду роҳ расӣдан бар дӯсти ҷуз марг нест . Пас чаро кроҳит медоред маргро ?у марги сабаби висол дӯстаст ! аммо гуфтанд : ки ин марги қавмиро роҳатаст ,у қавмиро офат . Онро ки роҳатаст , аз онаст ки : « ман аҳби лқоءи аллоҳи аҳби аллоҳи лқоӣаҳ » .
قوله تعالی: إِنْ کُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ الایة... سبب نزول این آیت آن بود که مصطفی ص، کعب اشرف و اصحاب او را از جهودان با دین اسلام دعوت کرد، و سید و عاقب را از ترسایی با اسلام خواند. ایشان گفتند: نَحْنُ أَبْناءُ اللَّهِ وَ أَحِبَّاؤُهُ نَحْنُ أَبْناءُ اللَّهِ سخن ترسایانست، و أَحِبَّاؤُهُ سخن جهودان گفتند: ما خود پسران و دوستان اللَّهایم بوی نزدیکتر از آنیم که تو ما را بآن میخوانی! رسول خدا و مؤمنان گفتند: اگر آنک شما پسران و دوستانید، چرا بر شما غضب و لعنت است ازو؟ گفتند: این چنان است که پدر بر پسر خشم گیرد، یکبارگی ازو نبرد و دوستی برنخیزد. پس رب العالمین آیت فرستاد: قُلْ إِنْ کُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِی. معنی آنست که: یا محمد ص! ایشان را گوی که اگر اللَّه را دوست میدارید، چنان که میگوئید پس مرا دوست دارید که نسبت وی دارم از روی نبوت و رسالت و محبت و بر پی من باشید که من بر طاعت و عبادت وی میخوانم، و دوستی شما مر او را لا محالة از آنست که او نیز شما را دوست میدارد و آن گه شما را دوست دارد که وی را طاعت دار و فرمان بردار باشید. پس واجب است بر شما که اتّباع من کنید در طاعت او، تا شما را دوست دارد. درین آیت نشان دوستی و محبت اتّباع رسول ساخت جای دیگر آرزوی مرگ نشان دوستی کرد. إِنْ زَعَمْتُمْ أَنَّکُمْ أَوْلِیاءُ لِلَّهِ مِنْ دُونِ النَّاسِ فَتَمَنَّوُا الْمَوْتَ إِنْ کُنْتُمْ صادِقِینَ میگوید: اگر راست میگوئید که اللَّه را دوست میدارید، آرزوی مرگ کنید که دوستی داعیه شوق است، و شوقزده را همان مراد وی دیدار دوست بود. و آن کس که همه مراد وی دیدار دوست بود، همیشه آرزوی آن باشد که بر دوست برسد و راه رسیدن بر دوست جز مرگ نیست. پس چرا کراهیّت میدارید مرگ را؟ و مرگ سبب وصال دوست است! اما گفتند: که این مرگ قومی را راحت است، و قومی را آفت. آن را که راحت است، از آن است که: «من احبّ لقاء اللَّه احبّ اللَّه لقائه».
Ва онро ки офатаст , аз онаст ки : « ман караи лқоءи аллоҳи караи аллоҳи лқоӣаҳ »
و آن را که آفت است، از آن است که: «من کره لقاء اللَّه کره اللَّه لقائه»
Зоҳидиро гуфтанд ки : маргро дӯсти дорӣ ? таваққуф кард . Пас прсндаҳ гуфт : агар зуҳди ту бо сидқи ту будӣ аз марг кроҳит набӯдӣ ! сдигри нишон дар сидқ муҳаббат онаст ки : ҳамвора зикри маҳбӯб бар дил ва бар забони муҳиби тоза буд . Чунон ки ғифлату нисёни буии роҳи набард . Ва алии ҳозо
زاهدی را گفتند که: مرگ را دوست داری؟ توقف کرد. پس پرسنده گفت: اگر زهد تو با صدق تو بودی از مرگ کراهیت نبودی! سدیگر نشان در صدق محبت آنست که: همواره ذکر محبوب بر دل و بر زبان محبّ تازه بود. چنان که غفلت و نسیان بوی راه نبرد. و علی هذا
Қол алнабӣ с « ман аҳби шиӣои аксари зикра » .
قال النبی ص «من احبّ شیئا اکثر ذکره».
Чаҳоруми нишон дар вФоء дӯстӣ онаст ки : ҳар чаҳ бо маҳбӯб нисбатӣ дорад , онро дӯст дорад .
چهارم نشان در وفاء دوستی آنست که: هر چه با محبوب نسبتی دارد، آن را دوست دارد.
Чунон ки қуръони каломи вай , каъбаи хонаи вай , Мустафои си расӯли вай , муъминони дӯстони вай .
چنان که قرآن کلام وی، کعبه خانه وی، مصطفی ص رسول وی، مؤمنان دوستان وی.
Мустафо с гуфт : « аҳбўои аллоҳи лмои иғзўкм ба ман наамма ,у аҳбўнии лҳби аллоҳ Аёӣ ,у аҳбўои аҳли байтии лҳбӣ »
مصطفی ص گفت: «احبّوا اللَّه لما یغذوکم به من نعمة، و احبّونی لحبّ اللَّه ایّای، و احبّوا اهل بیتی لحبّی»
Он гуҳ гуфт :у иғФри лаками знўбкм . Дарин танбеҳаст ки муҳаббат на маълуласт , на боктсоби банда то бтҳсили тоъат ё аз иҷтиноби маъсияти фаро даст ояд . ИғФри лаками знўбкм . Пас ончӣ гуфт : иҳббкми аллоҳ ки банда бошад ки гуноҳон дорад , он гуҳи худоро дӯст дораду аллоҳи вайро дӯст дорад . Ҳам азин бобаст хабари нӯъмон ки вайро бхмр хӯрдан чанд бор ҳад заданд . Пас яке вайро лаънат кард , расӯл худо гуфт : лаънат макун ки ваии худоу расӯл ӯро дӯст медорад . Муфассирон гуфтанд : чун ин оят фурӯ омад , абди аллоҳи бен абии сари мунофиқон бо асҳоб хеш гуфт : Муҳамади тоъати худ дар тоъати худои баст , мехоҳад то чунон ки худоиро тоъат дорем , вайро низ тоъат дорему миФрмоид то вайро дӯст дорем , чунонк тарсоёни исо ъро дӯст доштанд .
آن گه گفت: وَ یَغْفِرْ لَکُمْ ذُنُوبَکُمْ. درین تنبیه است که محبّت نه معلول است، نه باکتساب بنده تا بتحصیل طاعت یا از اجتناب معصیت فرا دست آید. یَغْفِرْ لَکُمْ ذُنُوبَکُمْ. پس آنچه گفت: یُحْبِبْکُمُ اللَّهُ که بنده باشد که گناهان دارد، آن گه خدا را دوست دارد و اللَّه وی را دوست دارد. هم ازین بابست خبر نعمان که وی را بخمر خوردن چند بار حدّ زدند. پس یکی وی را لعنت کرد، رسول خدا گفت: لعنت مکن که وی خدا و رسول او را دوست میدارد. مفسران گفتند: چون این آیت فرو آمد، عبد اللَّه بن ابی سر منافقان با اصحاب خویش گفت: محمد طاعت خود در طاعت خدا بست، میخواهد تا چنان که خدای را طاعت داریم، وی را نیز طاعت داریم و میفرماید تا وی را دوست داریم، چنانک ترسایان عیسی ع را دوست داشتند.
Раби Алъоламин дар ҷавоби эшон ин оят фиристод , яъне ман ки худоем бтоъти дории миФрмоим .
رب العالمین در جواب ایشان این آیت فرستاد، یعنی من که خدایم بطاعت داری میفرمایم.
Қул أтиъўои аллоҳ ва алрасул бигӯӣ эшонро ки , фармон бурдор бошед , ва ӯро ягона ва якто донед ,у бхдоўндӣу маъбудии вай иқрор бидиҳед ,у расӯли вайро фармон бурдор бошед , ва ӯро бнбўту рисолат устувор доред ва дар ояти аввали атбоъ вай фармуд , ва дарин ояти тоъат вай фармуд , аз баҳр онкӣ уфтад тоъати дорӣ ки атбоъи сирату афъолу ахлоқ бо он набӯд . Ва ин ҷои ҳам тоъати дорӣ бояд ва ҳам атбоъ , то банда бар роҳ ҳақ уфтад ва бар сунани савоб . Он роҳ ки банда дар он бкмоли саодат хеш расаду қуръони Маҷиди бон ишорат мекунад : қул ҳзаҳи сиблатии أдъўои إлии аллоҳ , алии басираи أно ва ман атбънии бузургон дайн гуфтанд : ин роҳ бар се манзил ниҳоданд : манзили аввал : шинохти аҳкоми зоҳир шаръасту бони кор кардану шарти он баҷо овардан . Манзили дувум : шинохти илму зуҳд ва вараъаст ки ҳосили он шинохтани айб хешаст ,у қамъи шаҳавот ,у муҷоҳидати нафас . Ва манзили сеюм : шинохт хавотираст ки он тўқиъоти султон рубубиятаст . Ва хотирӣ ки тўқиъ рубубият бошад , хато дар он роҳи набард , ва балки ҳамаи шикастагӣҳо буи дуруст шавад . Мустафо с гуфт : « атқўои Фросаҳи алмؤмни ?фонаи инзри бнўри аллоҳ » .
قُلْ أَطِیعُوا اللَّهَ وَ الرَّسُولَ بگوی ایشان را که، فرمان بردار باشید، و او را یگانه و یکتا دانید، و بخداوندی و معبودی وی اقرار بدهید، و رسول وی را فرمانبردار باشید، و او را بنبوت و رسالت استوار دارید و در آیت اوّل اتّباع وی فرمود، و درین آیت طاعت وی فرمود، از بهر آنکه افتد طاعت داری که اتّباع سیرت و افعال و اخلاق با آن نبود. و این جا هم طاعت داری باید و هم اتّباع، تا بنده بر راه حق افتد و بر سنن صواب. آن راه که بنده در آن بکمال سعادت خویش رسد و قرآن مجید بآن اشارت میکند: قُلْ هذِهِ سَبِیلِی أَدْعُوا إِلَی اللَّهِ، عَلی بَصِیرَةٍ أَنَا وَ مَنِ اتَّبَعَنِی بزرگان دین گفتند: این راه بر سه منزل نهادند: منزل اول: شناخت احکام ظاهر شرع است و بآن کار کردن و شرط آن بجا آوردن. منزل دوم: شناخت علم و زهد و ورع است که حاصل آن شناختن عیب خویش است، و قمع شهوات، و مجاهدت نفس. و منزل سوم: شناخت خواطر است که آن توقیعات سلطان ربوبیت است. و خاطری که توقیع ربوبیّت باشد، خطا در آن راه نبرد، و بلکه همه شکستگیها بوی درست شود. مصطفی ص گفت: «اتّقوا فراسة المؤمن فانّه ینظر بنور اللَّه».
Ин се манзил ки гуфтем , расӯли басаи калима боз овардау роҳи таҳсили он боз намӯда гуфт : « соили алълмоءу холти алҳкмоءу ҷолси алкброء » .
این سه منزل که گفتیم، رسول بسه کلمه باز آورده و راه تحصیل آن باز نموده گفت: «سائل العلماء و خالط الحکماء و جالس الکبراء».
Он гуҳ гуфт : Фإни тўлўои Фإни аллоҳи лои иҳби алкоФрин . Агар баргарданд аз тоъати худоу расӯли вай , худои эшонро дӯст надорад ҳар чанд ки эшон мегӯйанд , вайро дӯст дорем он гуфт эшон беҳосиласт , ва он даъвии эшон ботил .
آن گه گفت: فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّ اللَّهَ لا یُحِبُّ الْکافِرِینَ. اگر برگردند از طاعت خدا و رسول وی، خدای ایشان را دوست ندارد هر چند که ایشان میگویند، وی را دوست داریم آن گفت ایشان بیحاصل است، و آن دعوی ایشان باطل.
Қавла : إни аллоҳи астФии одами алоиаҳ . . . СФўт аз ҳар чиз беҳина онаст . Мегуяд аллоҳи баргузеди одам ъро бмҳбту вилояту набувват , ӯро расӯл кард бФрзндони хешу бФрштгон . Ва лиҳозои қоли таъолӣ : أнбӣҳми бأсмоӣҳм . Дар хабараст ки мардӣ гуфт : « ё расӯли аллоҳ ! أ набиё кони одам ? қол : нъм , мклм »
قوله: إِنَّ اللَّهَ اصْطَفی آدَمَ الایة... صفوت از هر چیز بهینه آنست. میگوید اللَّه برگزید آدم ع را بمحبّت و ولایت و نبوّت، او را رسول کرد بفرزندان خویش و بفرشتگان. و لهذا قال تعالی: أَنْبِئْهُمْ بِأَسْمائِهِمْ. در خبر است که مردی گفت: «یا رسول اللَّه! أ نبیّا کان آدم؟ قال: نعم، مکلّم»
Ва баргузеди Нӯҳ ъроу иброҳӣм ъро ,у оли ваии Исмоилу исҳоқу луту ёқӯбу анбёءи фарзандон ӯ . Иброҳӣмро хулат доду эмом миллат кард , ва эшонро ки баршумурдем аз хонадони ваии аҳл рисолат кард , ва баришон дуруди пайваст то ҷовид . Оли марди касон вай бошанд аз наздикону хоссагони қабӣлау аширау мувофиқон дар дайн . Пас ҳар ки дар дайн мувофиқ набошад ва дар атбоъ дуруст наёяд , ӯро оли нгўинд агар чаҳ насаб дорад . Ва бо мувофиқату атбоъ дар дайн ол гӯйанд , агар чаҳ насаб надорад . Ва илайҳи алошораҳи бқўлаҳ : « Фмни тбънии ?фонаи манӣ »
و برگزید نوح ع را و ابراهیم ع را، و آل وی اسماعیل و اسحاق و لوط و یعقوب و انبیاء فرزندان او. ابراهیم را خلّت داد و امام ملّت کرد، و ایشان را که برشمردیم از خاندان وی اهل رسالت کرد، و بریشان درود پیوست تا جاوید. آل مرد کسان وی باشند از نزدیکان و خاصگان قبیله و عشیره و موافقان در دین. پس هر که در دین موافق نباشد و در اتّباع درست نیاید، او را آل نگویند اگر چه نسب دارد. و با موافقت و اتّباع در دین آل گویند، اگر چه نسب ندارد. و الیه الاشارة بقوله: «فمن تبعنی فانّه منّی»
Ва қоли таъолӣ : ва ман итўлҳми мнкм Фإнаҳ манеҳам . Ва писари Нӯҳ ки на мувофиқи Нӯҳ ъ буд дар дайн , аз ол вай нашимурд ва гуфт : إнаҳи лӣси ман أҳлк . Ва оли фиръавнро гуфт : أдхлўои оли фиръавни أшди алъзоб ки дар миллати куфри ҳама яксон буданд ва бар паии икдгри рафтанд .
و قال تعالی: وَ مَنْ یَتَوَلَّهُمْ مِنْکُمْ فَإِنَّهُ مِنْهُمْ. و پسر نوح که نه موافق نوح ع بود در دین، از آل وی نشمرد و گفت: إِنَّهُ لَیْسَ مِنْ أَهْلِکَ. و آل فرعون را گفت: أَدْخِلُوا آلَ فِرْعَوْنَ أَشَدَّ الْعَذابِ که در ملت کفر همه یکسان بودند و بر پی یکدگر رفتند.
Мустафо ( с ) хуишони кофарро гуфт : « ани оли абии лисўои лии боўлёء , анмои велеи аллоҳу солеҳи алмؤмнин ,у локини ?лаами раҳми аблҳои бблолҳо » .
مصطفی (ص) خویشان کافر را گفت: «انّ آل ابی لیسوا لی باولیاء، انّما ولیّی اللَّه و صالح المؤمنین، و لکن لهم رحم ابلّها ببلالها».
Рӯй أн алнабӣ ( с ) марази Фотии аҳли қабои иъўдўнаҳу қолўо : ё расӯли аллоҳ лам наилм бмрзки алои алон , Фҷӣнои Фодъўои аллоҳи лно .
روی أنّ النبی (ص) مرض فاتی اهل قبا یعودونه و قالوا: یا رسول اللَّه لم نعلم بمرضک الّا الآن، فجئنا فادعوا اللَّه لنا.
Фқоли сўФи адъўлкму лоли Муҳамад . Қолўо : ё расӯли аллоҳ ва ман оли Муҳамад ? қол : сأлтмўнии ани шайъи ءи мо сأлнии анҳу аҳад ғайрикам , алмслмўн , оли Муҳамади си кули муъмини тақӣ
فقال سوف ادعولکم و لآل محمد. قالوا: یا رسول اللَّه و من آل محمد؟ قال: سألتمونی عن شیء ما سألنی عنه احد غیرکم، المسلمون، آل محمد ص کلّ مؤمن تقیّ
Ва гуфтаанд ки : аҳли дайн ки нисбати эшон бо расӯл худост бар ду қисманд : гуруҳеи хосигон вайанд . Ва мтбъони вай , бълми мутқану амали муҳками шроӣти шаръ ӯ баҷо оваранду бароаи дайни ваии рости раванд . Эшонро « ол » гӯйанд . Қисми дигар гуруҳеанд ки бо вай нисбат доранду амали эшон бар сиблат тақлид бошад ва бо тақсиру тафрит буд , на эшонро илм мутқанаст на амали муҳками эшонро уммат гӯйанд на ол . Пас оли пайғомбари ҳама уммат ӯанд , на ҳамаи уммат ӯ ол ӯанд . ӣнҷост ки ҷаъфари бен Муҳамад ( ъ )ро гуфтанд : чаҳ гӯйии бойени мардумон ки мегӯйанд мусулмонони ҳама ол Муҳамаданд ? ҷавоб дод ки : кзбўоу сдқўо . Гуфтанд : ин чаҳ маънӣ дорад , дурӯғу рост ҳар ду ҷамъ кардан ? гуфт : дурӯғаст ончии мигўинд ки мардумон бо ин ҳамаи тақсир дар дайн ол Муҳамаданд , ва ростаст чун шроӣти шариъат ӯ биҷои оранду бароаи атбоъ ӯ тамоми раванд ,у рости раванд .
و گفتهاند که: اهل دین که نسبت ایشان با رسول خداست بر دو قسماند: گروهی خاصیگان ویاند. و متبعان وی، بعلم متقن و عمل محکم شرائط شرع او بجا آورند و براه دین وی راست روند. ایشان را «آل» گویند. قسم دیگر گروهیاند که با وی نسبت دارند و عمل ایشان بر سبیل تقلید باشد و با تقصیر و تفریط بود، نه ایشان را علم متقن است نه عمل محکم ایشان را امّت گویند نه آل. پس آل پیغامبر همه امّت اواند، نه همه امّت او آل اواند. اینجاست که جعفر بن محمد (ع) را گفتند: چه گویی باین مردمان که میگویند مسلمانان همه آل محمداند؟ جواب داد که: کذبوا و صدقوا. گفتند: این چه معنی دارد، دروغ و راست هر دو جمع کردن؟ گفت: دروغ است آنچه میگویند که مردمان با این همه تقصیر در دین آل محمداند، و راست است چون شرائط شریعت او بجای آرند و براه اتّباع او تمام روند، و راست روند.
Ва оли умрону баргузеди оли умрон яъне Мӯсо ъу ҳорӯн ъ . Мақотил гуфт : ин умрони падари Мӯсо ва ҳорӯнаст . Ҳўи умрони бен исҳри бен қоҳси бен лоўии бен ёқӯб ъ .
وَ آلَ عِمْرانَ و برگزید آل عمران یعنی موسی ع و هارون ع. مقاتل گفت: این عمران پدر موسی و هارون است. هو عمران بن یصهر بن قاهث بن لاوی بن یعقوب ع.
Ва гуфтаанд : оли умрон Марямасту писари ваии исо ъ ва он умрони бен мосонаст алнҷор , неки мардӣ буд аз неки мардони замини муқаддас .
و گفتهاند: آل عمران مریم است و پسر وی عیسی ع و آن عمران بن ماثان است النّجار، نیک مردی بود از نیک مردان زمین مقدس.
Алии Алъоламин эй олимии замонаам . Гуфтаанд : ки : олам номӣаст аз ҳар чаҳ дар мавҷӯдотаст , аз замину осмон ,у ҳавоу фазо , ва бару баҳру ҳайвоноту ҷамодот . Ва чун ъқлоء аз одамиёну Фриштгон дар ҷумла он буданд , ҷамъи баноми эшон боз кард ки дар офариниши эшон асланд ,у дигари чизҳо табаъ эшонаст . Ва гуфтаанд ки : ҳар ҷинсӣ аз мавҷӯдот ки ҳаст , онро олимӣ гӯйанд . Чунон ки ҷинси одамиён ,у ҷинси Фриштгон ,у ҷинси париён ,у ҷинси мурғон ,у ғайри эшон . Ва гуфтаанд ки : аҳл ҳар асриро олимӣ гӯйанд . Аҳл таҳқиқ гуфтанд : олам дуаст : олами кабӣру олами сағир .
عَلَی الْعالَمِینَ ای عالمی زمانهم. گفتهاند: که: عالم نامی است از هر چه در موجودات است، از زمین و آسمان، و هوا و فضا، و برّ و بحر و حیوانات و جمادات. و چون عقلاء از آدمیان و فریشتگان در جمله آن بودند، جمع بنام ایشان باز کرد که در آفرینش ایشان اصلاند، و دیگر چیزها تبع ایشانست. و گفتهاند که: هر جنسی از موجودات که هست، آن را عالمی گویند. چنان که جنس آدمیان، و جنس فریشتگان، و جنس پریان، و جنس مرغان، و غیر ایشان. و گفتهاند که: اهل هر عصری را عالمی گویند. اهل تحقیق گفتند: عالم دو است: عالم کبیر و عالم صغیر.
Кабӣр онаст ки гуфтем ,у сағир ҳар одамии бнФс хеш олимӣаст ва ҳар чаҳ дар олам кабӣраст нмўдгори он дар олам сағираст , аз замину кӯҳу наботу ҷӯии равону боду обу оташу сармоу гармоу пешаи варону Фриштгону чаҳорпоёну ғайри он . Азин ҷост ки раби Алъоламин дар нафаси одамиёни ҳамон назар фармуд ки дар олам кабӣр фармуд ва гуфт :у фии أнФскми أи Флои тбсрўн ? . Ва дар ояти дигар ҳар ду дар ҳам баст , гуфт : снриҳми оётнои фии алоФоқу фии أнФсҳм . Мустафо ( с ) гуфт : аълмкми бнФсаҳ , аълмкми брбаҳ
کبیر آنست که گفتیم، و صغیر هر آدمی بنفس خویش عالمیست و هر چه در عالم کبیر است نمودگار آن در عالم صغیر است، از زمین و کوه و نبات و جوی روان و باد و آب و آتش و سرما و گرما و پیشهوران و فریشتگان و چهارپایان و غیر آن. ازین جاست که ربّ العالمین در نفس آدمیان همان نظر فرمود که در عالم کبیر فرمود و گفت: وَ فِی أَنْفُسِکُمْ أَ فَلا تُبْصِرُونَ؟. و در آیت دیگر هر دو در هم بست، گفت: سَنُرِیهِمْ آیاتِنا فِی الْآفاقِ وَ فِی أَنْفُسِهِمْ. مصطفی (ص) گفت: اعلمکم بنفسه، اعلمکم بربه
Ва ҷой дигар гуфт :у лои ткўнўои колзини нсўои аллоҳи Фأнсоҳми أнФсҳми тнбиҳо , алии анҳми луи тФкрўои фии анФсҳми лмои хФии маърифатаи алайҳим .
و جای دیگر گفت: وَ لا تَکُونُوا کَالَّذِینَ نَسُوا اللَّهَ فَأَنْساهُمْ أَنْفُسَهُمْ تنبیها، علی انهم لو تفکروا فی انفسهم لما خفی معرفته علیهم.
Зуррияи баъзҳо ман баъзу аллоҳи самиъи алӣами зуррия насбаст бар ҳол , ва гуфтаанд бар бадал ва гуфтаанд бар ткрир . эй : астФии зуррияу иштиқоқи зрит аз « أзрأи аллоҳи алхлқ »аст , Фтркти ҳмзтаҳ , куброау набӣ . Ва гуфтаанд : ҳаии феълӣаи ман алзр ва чунон ки наслро зрит гӯйанд , аслро низ гӯйанд ,у злки фии қавла :у ояи ?лаами أнои ҳмлнои зритҳм эй обоءҳм . Ва занонро зрорӣ гӯйанд . Мустафо ( с ) гуфт : ҳҷўои болзрорӣу лои тأклўои молҳоу тзрўои арбоқҳои фии аъноқҳо
ذُرِّیَّةً بَعْضُها مِنْ بَعْضٍ وَ اللَّهُ سَمِیعٌ عَلِیمٌ ذرّیة نصب است بر حال، و گفتهاند بر بدل و گفتهاند بر تکریر. ای: اصطفی ذریّة و اشتقاق ذریّت از «أذرأ اللَّه الخلق» است، فترکت همزته، کبریّة و نبی. و گفتهاند: هی فعلیة من الذرّ و چنان که نسل را ذرّیت گویند، اصل را نیز گویند، و ذلک فی قوله: وَ آیَةٌ لَهُمْ أَنَّا حَمَلْنا ذُرِّیَّتَهُمْ ای آباءهم. و زنان را ذراری گویند. مصطفی (ص) گفت: حجوا بالذراری و لا تأکلوا مالها و تذروا ارباقها فی اعناقها
Бойени зрорӣ занон хоҳад буд на кӯдакон , ки кӯдаконро дар шаръи ҳаҷ кардан дуруст наёяд .
باین ذراری زنان خواهد بود نه کودکان، که کودکان را در شرع حج کردن درست نیاید.
Баъзҳо ман баъз эй ман валади баъз , Фклҳми ман зуррияи одам ъ сами зуррияи Нӯҳ ъ сами зуррияи иброҳӣм ъу қили бъзҳми ман баъз яъне фии алмўолоаҳи аддӣнӣаи лқўлаҳи таъолӣ :у алмؤмнўну алмؤмноти бъзҳми أўлёءи баъзу қавлаи таъолӣ : алмноФқўну алмноФқоти бъзҳми ман баъзи аҳл маъонӣ гуфтанд : таъаллуқи ин оят ки إни аллоҳи астФии одами алхи боити пеш аз ду ваҷҳаст : яке онкӣ : эшон ҳама мақар буданд ки атбоъи ин пайғомбарон ки бар шимурдем воҷиб аст мегуяд : чаро атбоъи Муҳамади си нмикнид ва эшон ҳама яксонанд ?
بَعْضُها مِنْ بَعْضٍ ای من ولد بعض، فکلهم من ذریة آدم ع ثم ذریة نوح ع ثم ذریة ابراهیم ع و قیل بعضهم من بعض یعنی فی الموالاة الدینیه لقوله تعالی: وَ الْمُؤْمِنُونَ وَ الْمُؤْمِناتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِیاءُ بَعْضٍ و قوله تعالی: الْمُنافِقُونَ وَ الْمُنافِقاتُ بَعْضُهُمْ مِنْ بَعْضٍ اهل معانی گفتند: تعلق این آیت که إِنَّ اللَّهَ اصْطَفی آدَمَ الخ بآیت پیش از دو وجه است: یکی آنکه: ایشان همه مقرّ بودند که اتّباع این پیغامبران که بر شمردیم واجب است میگوید: چرا اتّباع محمد ص نمیکنید و ایشان همه یکسانند؟
Ончии атбоъи ин пайғомбарон воҷиб кард , набувват ва рисолатаст ва он дар Муҳамади с мавҷӯдаст , пас ӯро мтбъ бошед . Ваҷҳ дигар онаст ки : астФоӣити ин пайғомбарон аз онаст ки худоиро фармон бурдор шуданд то мустаҳаққи муҳаббат ӯ гаштанд , яъне шумо низ ин тоъат биҷой оред то бон муҳаббат расед .
آنچه اتّباع این پیغامبران واجب کرد، نبوت و رسالت است و آن در محمد ص موجود است، پس او را متبع باشید. وجه دیگر آنست که: اصطفائیّت این پیغامبران از آنست که خدای را فرمانبردار شدند تا مستحق محبت او گشتند، یعنی شما نیز این طاعت بجای آرید تا بآن محبت رسید.