Қавлаи таъолӣ :у лақади нсркми аллоҳи ббдру أнтми أзлаҳи алоиаҳ . . . Ин рақами зиллат ки бар эшон кашид аз рӯй қиллат ададасту назари омма . Аммо аз онҷо ки назар хосасту ҳақиқат кораст , касе ки аллоҳи вайро ёраст ӯро чун тавон гуфт ки ҳақир ва хораст .

قوله تعالی: وَ لَقَدْ نَصَرَکُمُ اللَّهُ بِبَدْرٍ وَ أَنْتُمْ أَذِلَّةٌ الآیة... این رقم ذلّت که بر ایشان کشید از روی قلّت عدد است و نظر عامّه. امّا از آنجا که نظر خاصّ است و حقیقت کار است، کسی که اللَّه وی را یار است او را چون توان گفت که حقیر و خوار است.

Пери тариқат дар муноҷот гуфт : худовандо ! бишнохту зиндагонӣам , бнсрти ту шодоним , бкромти ту нозоним , бъзи ту ъзизоним . Худовандо ! ки бтў зиндаем , ҳаргиз кӣ мейрем ? ! ки бтў шодмонем , ҳаргиз кӣ андӯҳгини бӣим ? ки бтўи нозоним , бе ту чун басари орем ? ки бтў азизем , ҳаргиз чун залил шавем ? ! мардӣ бар ҳорӯни рашиди амр бмърўФ кард , ҳорӯн хашм гирифт ӯро бо шер дар андарун кард , ва дар андарун устувор бигирифт .

پیر طریقت در مناجات گفت: خداوندا! بشناخت و زندگانیم، بنصرت تو شادانیم، بکرامت تو نازانیم، بعزّ تو عزیزانیم. خداوندا! که بتو زنده‌ایم، هرگز کی میریم؟! که بتو شادمانیم، هرگز کی اندوهگین بئیم؟ که بتو نازانیم، بی تو چون بسر آریم؟ که بتو عزیزیم، هرگز چون ذلیل شویم؟! مردی بر هارون رشید امر بمعروف کرد، هارون خشم گرفت او را با شیر در اندرون کرد، و در اندرون استوار بگرفت.

Шери бтўозъи он мард дар омад , ва ӯро нрнҷонид . Баъд аз он вайро дар миёни бӯстони диданд , шодону إи тмошокнон , ва он дар андаруни ҳам чунон устувори баргирифта . Ҳорӯнро аз ҳоли вай хабар карданд . ӯро бихонад , гуфт : « ман ахрҷки ман албит ? » туро аз он андарун ки берун оварад ? ҷавоб дод : он кас ки маро бибастон фурӯ оварад ! гуфт : туро ки бибастон фурӯ оварад ? гуфт : он кас ки маро аз хона бадар оварад ! ҳорӯн бифармуд : то ӯро бъзу ноз бар нишонданд ,у гирди шаҳр бар овараданд ,у мунодӣ дар пеш дошта ва мегуяд : أлои ани ҳорӯни алрашеди ?ераади أни изли ъбдои аъзаҳи аллоҳи Флми иқдр .

شیر بتواضع آن مرد در آمد، و او را نرنجانید. بعد از آن وی را در میان بوستان دیدند، شادان و إ تماشاکنان، و آن در اندرون هم چنان استوار برگرفته. هارون را از حال وی خبر کردند. او را بخواند، گفت: «من اخرجک من البیت؟» ترا از آن اندرون که بیرون آورد؟ جواب داد: آن کس که مرا ببستان فرو آورد! گفت: ترا که ببستان فرو آورد؟ گفت: آن کس که مرا از خانه بدر آورد! هارون بفرمود: تا او را بعزّ و ناز بر نشاندند، و گرد شهر بر آوردند، و منادی در پیش داشته و میگوید: ألا ان هارون الرشید اراد أن یذل عبدا اعزه اللَّه فلم یقدر.

إзи тқўли ллмؤмнини أи лни икФикми ин нусрат додани бавоситаи малики икроми мؤмнонсту зёдтии неъмат бар эшон ,у сукӯни дили эшон , ки назари баъзе аз эшон аз ҳошияи зоҳир бар нагузашта буд . Пиндошта буданд ки нусрати ҳама бо ададаст . Аммо онон ки нури яқин дар дили эшон ҷой дошт ,у сари эшон бо ваъдаи аллоҳ ором дошт , назари хоси эшон онҷо расед ки ва мо алнсри إло ман ъанд аллоҳ . Гуфтаанд : онҷо ки нусрати мулкӣ буд чаҳ ҳоҷати баъдади мулкӣ буд ? ! ҳамонаст ки ҷой дигар гуфт : кам ман Фӣаҳи қалилаи ғлбти Фӣаҳи касӣраи бإзни аллоҳ , чун бозн аллоҳ гуфт чаҳ бок агар лашкари андак буду адад кам ,у ёрони заъиф ? заъифтар аз лашкар мурғ набӯду қавитар аз асҳоб фил набӯд ? ! ҳин то чаҳ расед боишон аз он мурғон ? !у кеҳтару камтар аз пашша наёяду ҷаббори табъии қавитар аз намруд набӯд бибин то чун ҳалок шуд ,у бадасти пашшае дармонд ! то бадоне ки нусрату ҳазимати ҳама аз худост , навохту сиёсат ҳама азуаст , ва корҳо ҳама дар яд ӯст ва бмшит ӯст , ҳаминаст ки бо Сайиди аввалин ва охирин гуфт : лӣси лаки ман алأмри шайъи ء эй Сайид ! туро аз кор чизе нест , он ҳамаи манам ки худовандам , ман будам ва ман бошам , корҳо худ гузорам , роҳи худ намоям , дили худ гушойам , бкс боз нагузорам . Ва ҳам азин бобаст ончӣ гуфт :у ллаҳи мо фии алсмоўот ва мо фии алأрзи малик малик ӯст , амр амр ӯст , ҳукми ҳукм ӯ , ихтиёри ихтиёр ӯ , онро ки хоҳад хонд , онро ки хоҳад ронад . Фмни шоءи ъзбаҳ , ва ман шоءи қурба , ман шоءи ҳдоаҳ ва ман шоءи иғвоа .

إِذْ تَقُولُ لِلْمُؤْمِنِینَ أَ لَنْ یَکْفِیَکُمْ این نصرت دادن بواسطه ملک اکرام مؤمنانست و زیادتی نعمت بر ایشان، و سکون دل ایشان، که نظر بعضی از ایشان از حاشیه ظاهر بر نگذشته بود. پنداشته بودند که نصرت همه با عدد است. امّا آنان که نور یقین در دل ایشان جای داشت، و سرّ ایشان با وعده اللَّه آرام داشت، نظر خاصّ ایشان آنجا رسید که وَ مَا النَّصْرُ إِلَّا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ. گفته‌اند: آنجا که نصرت ملکی بود چه حاجت بعدد ملکی بود؟! همانست که جای دیگر گفت: کَمْ مِنْ فِئَةٍ قَلِیلَةٍ غَلَبَتْ فِئَةً کَثِیرَةً بِإِذْنِ اللَّهِ، چون باذن اللَّه گفت چه باک اگر لشکر اندک بود و عدد کم، و یاران ضعیف؟ ضعیف‌تر از لشکر مرغ نبود و قوی‌تر از اصحاب فیل نبود؟! هین تا چه رسید بایشان از آن مرغان؟! و کهتر و کمتر از پشه نیاید و جبّار طبعی قوی‌تر از نمرود نبود ببین تا چون هلاک شد، و بدست پشه‌ای درماند! تا بدانی که نصرت و هزیمت همه از خداست، نواخت و سیاست همه ازوست، و کارها همه در ید اوست و بمشیّت اوست، همین است که با سیّد اوّلین و آخرین گفت: لَیْسَ لَکَ مِنَ الْأَمْرِ شَیْ‌ءٌ ای سیّد! ترا از کار چیزی نیست، آن همه منم که خداوندم، من بودم و من باشم، کارها خود گزارم، راه خود نمایم، دل خود گشایم، بکس باز نگذارم. و هم ازین بابست آنچه گفت: وَ لِلَّهِ ما فِی السَّماواتِ وَ ما فِی الْأَرْضِ ملک ملک اوست، امر امر اوست، حکم حکم او، اختیار اختیار او، آن را که خواهد خواند، آن را که خواهد راند. فمن شاء عذّبه، و من شاء قرّبه، من شاء هداه و من شاء اغواه.

Қавла : ё أиҳои аллазӣнаи омнўои лои тأклўои алрбўои рибо бар бандагон ҳаром кард , яъне ки : чун яке қарз диҳед , ду вои мстонид . Ва он гуҳи худ ҷли ҷалола аз ту қарзи хост , ва яке ба даҳ хост , лои бал ки ба ҳафтсад хост . Ишорат мекунад ки ин муқтазӣ карамасту халқро ин карам нарасад ки ин сзоء рубубиятасту сифати илоҳят . Он гуҳ гуфт :у атқўои аллоҳ , пас гуфт :у атқўои алнори аввали хитоб бо ъорФонсту муҳибон ,у охири хитоб бо мзнбону осӣон . Бо орифон мегуяд : дар ман нигаред ва бо ҳайбат ва рҳбт бошед . Ва осӣонро мегуяд : аз оташи уқубати мо бар андешед ва аз он битарсед . Ин манзалати авом мусулмононаст ва он ртбти хавоси муъминон ,у шатони мо бинҳмо . Ва раванда то ин манзили авом боз нагузорад , бони мақом хавос нарасад . На бинӣ киу атқўои аллоҳи фаро пеш дошту савоби он фалоҳи ниҳод , ки аъло алдрҷот дар фирдавс аъло онаст ва он гуҳ баён кард ва боз намӯд ки роҳи ин мақсади манзилу атқўо алнораст ,у самарау атқўои алнор раҳмат худост , чунон ки гуфт : лълкми трҳмўн яъне аз уқубат ман битарсед , то раҳмати ман бшмо расад , ва он гуҳи брҳмти ман бтқўӣ расед , ва аз тақво бФлоҳ расед ,у ҳўи алрзўони алأкбру алФўзи алأъзм .

قوله: یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لا تَأْکُلُوا الرِّبَوا ربا بر بندگان حرام کرد، یعنی که: چون یکی قرض دهید، دو وا مستانید. و آن گه خود جلّ جلاله از تو قرض خواست، و یکی به ده خواست، لا بل که به هفتصد خواست. اشارت میکند که این مقتضی کرم است و خلق را این کرم نرسد که این سزاء ربوبیّت است و صفت الهیّت. آن گه گفت: وَ اتَّقُوا اللَّهَ، پس گفت: وَ اتَّقُوا النَّارَ اوّل خطاب با عارفانست و محبّان، و آخر خطاب با مذنبان و عاصیان. با عارفان میگوید: در من نگرید و با هیبت و رهبت باشید. و عاصیان را میگوید: از آتش عقوبت ما بر اندیشید و از آن بترسید. این منزلت عوام مسلمانان است و آن رتبت خواصّ مؤمنان، و شتّان ما بینهما. و رونده تا این منزل عوام باز نگذارد، بآن مقام خواص نرسد. نه بینی که وَ اتَّقُوا اللَّهَ فرا پیش داشت و ثواب آن فلاح نهاد، که اعلی الدّرجات در فردوس اعلی آنست و آن گه بیان کرد و باز نمود که راه این مقصد منزل وَ اتَّقُوا النَّارَ است، و ثمره وَ اتَّقُوا النَّارَ رحمت خداست، چنان که گفت: لَعَلَّکُمْ تُرْحَمُونَ یعنی از عقوبت من بترسید، تا رحمت من بشما رسد، و آن گه برحمت من بتقوی رسید، و از تقوی بفلاح رسید، و هو الرّضوان الأکبر و الفوز الأعظم.