Қавлаи таъолӣ :у аллотии иأтини алФоҳшаҳи алоиаҳ дар абтдоءи исломи марду зан ки бФъли зино фароҳам шудандӣ , ва ҳар ду сиб будандӣу мҳсн , ҳукми эшон он буд ки эшонро аз якдигар ҷудо кардандӣ ,у бзндон боз доштандӣ , чунон ки дарин оят гуфт : Фأмскўҳни фии албиўт ва агар ҳар ду бикр будандӣ , дар ҳоли зинои ҳукми эшон аизо буд , чунон ки дар оят дигар гуфт : Фозўҳмоу аизоءи он буд ки эшонро дар он зино месарзаниш карданд ва мезаҷр гуфтанд : антҳктмои ҳарамоти аллоҳ ,у ъситмоаҳ ,у астўҷбтмои уқоба . Пас ҳар ду оят мансӯх шуд , ояти аввали бҷлду рҷм ,у ояти дувуми бҷлду тғрибу носихи ин буд ки Мустафо ( с ) гуфт : хзўои анӣ , қади ҷаъли аллоҳи лҳни сбило , албкри болбкри ҷилди моӣаҳу тғриби ом ,у алсиби болсиби ҷилди моӣаҳу алрҷм .

قوله تعالی: وَ اللَّاتِی یَأْتِینَ الْفاحِشَةَ الآیة در ابتداء اسلام مرد و زن که بفعل زنا فراهم شدندی، و هر دو ثیّب بودندی و محصن، حکم ایشان آن بود که ایشان را از یکدیگر جدا کردندی، و بزندان باز داشتندی، چنان که درین آیت گفت: فَأَمْسِکُوهُنَّ فِی الْبُیُوتِ و اگر هر دو بکر بودندی، در حال زنا حکم ایشان ایذا بود، چنان که در آیت دیگر گفت: فَآذُوهُما و ایذاء آن بود که ایشان را در آن زنا می‌سرزنش کردند و می‌زجر گفتند: انتهکتما حرمات اللَّه، و عصیتماه، و استوجبتما عقابه. پس هر دو آیت منسوخ شد، آیت اول بجلد و رجم، و آیت دوم بجلد و تغریب و ناسخ این بود که مصطفی (ص) گفت: خذوا عنّی، قد جعل اللَّه لهنّ سبیلا، البکر بالبکر جلد مائة و تغریب عام، و الثّیّب بالثّیّب جلد مائة و الرّجم.

Пас дар ҳақи сиби дигари бори ҷилди мансӯхи гашт ,у рҷм собит шуду носихи ин буд ки Мустафо ( с ) гуфт : дар он хабари маърӯф : «у أмои анат ё анис ! Фоғди алии амрأаҳи ҳозо , ?фони аътрФти Форҷмҳо »

پس در حق ثیّب دیگر بار جلد منسوخ گشت، و رجم ثابت شد و ناسخ این بود که مصطفی (ص) گفت: در آن خبر معروف: «و أمّا انت یا انیس! فاغد علی امرأة هذا، فان اعترفت فارجمها»

, баъд аз эътироф рҷм фармуду ҷилди нафармуд .

، بعد از اعتراف رجم فرمود و جلد نفرمود.

Ва низ оятӣаст аз қуръон ки хати он мансӯхаст ,у ҳукми он собит ,у ҳўи қавлаи таъолӣ : ашшайху ашшайхаи азои знёи Форҷмўҳмо албата наколо ман аллоҳу аллоҳи азизи ҳаким .

و نیز آیتی است از قرآن که خطّ آن منسوخ است، و حکم آن ثابت، و هو قوله تعالی: الشیخ و الشیخة اذا زنیا فارجموهما البتة نکالا من اللَّه و اللَّه عزیز حکیم.

Аммо носихи ояти дувум ҳаминаст : « албкри болбкри ҷилди моӣаҳу тғриби ом » , ва ҳам ин оят ки аллоҳ гуфт : алзониаҳу алзонии Фоҷлдўои кули воҳиди мнҳмои моӣаҳи ҷилда . ,у алии алҷмлаҳи сухани дарин оят ва дар баёни ҳукм зино онаст ки : агар болиғии оқили бохтёри хеш ва аз таҳрими зинои огоҳ , зино кунад , ва бар вай дуруст шавад , аз иқрору эътирофи вай , ё аз гувоҳии чаҳор марди удӯл , гувоҳии бики сӯрат , агар марду зан ҳар ду мҳсн бошад ҳар дуро рҷм кунанд , лқўли умр : « ани аллоҳи баъси мҳмдои болҳқу анзли алайҳи алкитоб ,у кони ммои анзли аллоҳи ояи алрҷм ,у рҷми расӯли аллоҳ ( с ) ,у рҷмнои баъда ,у алрҷми фии алкитоби аллоҳи ҳақи алии ман зании азои аҳсни ман алрҷолу алнсоء , азои қомати албина , ӯ кони алҳбл ӯ алоътроФ , ва агар яке мҳсн бошад ва яке на , бар мҳсн рҷмаст ва бар ғайри мҳсни ҷилду тғриб ,у шарти аҳсон булӯғаст ,у ақл ,у ҳуррият ,у исобат дар никоҳии дурусту кайфият рҷм онаст ки санг дар вай меандозанд то ҳалок шавад , ва агар дар миёна бигурезад ,у ҳади ваии боқарори воҷиб шудааст на ба байна , аз пас вай набояд рафту фурӯ бояд гузошт , ки дар хабараст ки якеро сангсор мекарданд дар аҳди расӯл ( с ) .

امّا ناسخ آیت دوم همین است: «البکر بالبکر جلد مائة و تغریب عام»، و هم این آیت که اللَّه گفت: الزَّانِیَةُ وَ الزَّانِی فَاجْلِدُوا کُلَّ واحِدٍ مِنْهُما مِائَةَ جَلْدَةٍ.، و علی الجمله سخن درین آیت و در بیان حکم زنا آنست که: اگر بالغی عاقل باختیار خویش و از تحریم زنا آگاه، زنا کند، و بر وی درست شود، از اقرار و اعتراف وی، یا از گواهی چهار مرد عدول، گواهی بیک صورت، اگر مرد و زن هر دو محصن باشد هر دو را رجم کنند، لقول عمر: «انّ اللَّه بعث محمدا بالحقّ و انزل علیه الکتاب، و کان ممّا انزل اللَّه آیة الرّجم، و رجم رسول اللَّه (ص)، و رجمنا بعده، و الرّجم فی الکتاب اللَّه حقّ علی من زنی اذا احصن من الرّجال و النّساء، اذا قامت البیّنة، او کان الحبل او الاعتراف، و اگر یکی محصن باشد و یکی نه، بر محصن رجم است و بر غیر محصن جلد و تغریب، و شرط احصان بلوغ است، و عقل، و حرّیّت، و اصابت در نکاحی درست و کیفیّت رجم آنست که سنگ در وی می‌اندازند تا هلاک شود، و اگر در میانه بگریزد، و حدّ وی باقرار واجب شده است نه به بیّنه، از پس وی نباید رفت و فرو باید گذاشت، که در خبر است که یکی را سنگسار میکردند در عهد رسول (ص).

Чун санг буи расед бигурехт . Аз пас вай бирафтанд ва ӯро мезаданд то ҳалок шуд .

چون سنگ بوی رسید بگریخت. از پس وی برفتند و او را میزدند تا هلاک شد.

Расӯл худо гуфт : ?ҳуллои трктмўаҳи лаълаи итўби Фитўби аллоҳи алайҳ ? ! ва агар касе иқрор диҳад бзно , пас аз он иқрори хеш боз ояд , он руҷӯъ аз вай мақбуласт ,у ҳад аз вай биафтад ва агар занӣ ҳомил бошад ки мустуҷиби рҷм буд то бор наниҳад ӯро рҷм накунанд , лмо

رسول خدا گفت: هلّا ترکتموه لعلّه یتوب فیتوب اللَّه علیه؟! و اگر کسی اقرار دهد بزنا، پس از آن اقرار خویش باز آید، آن رجوع از وی مقبولست، و حدّ از وی بیفتد و اگر زنی حامل باشد که مستوجب رجم بود تا بار ننهد او را رجم نکنند، لما

Рӯй ани амрأаҳи ман ғомди ман алأзди ҷоءти илои расӯли аллоҳ ( с ) , Фқолт : ё расӯли аллоҳи тҳрнӣ , Фқол : виҳк ! арҷъии ФостғФрии аллоҳу тўбии илайҳ , Фқолт : таред ани трдднии комаи рддти моъзи бен молик ? анмои ҳаблии ман алзно . Фқол : занят ? қолат : нъм . Қоли лҳо : ҳатто тзъии мо фии бтнк . Қол : ФкФлҳои раҷули ман алонсор ҳатто вазъат . Фотӣ алнабӣ ( с ) , Фқол : қади вазъати алғомдиаҳ . Фқол : азои лои нрҷмҳоу ндъи валадҳо сғиро ! лӣси ?лаи ман ирзъҳо ( ! ) . Фқоми раҷули ман алонсор , Фқол : илои рзоъаҳ ё набии аллоҳ . Фрҷмҳо .

روی انّ امرأة من غامد من الأزد جاءت الی رسول اللَّه (ص)، فقالت: یا رسول اللَّه طهّرنی، فقال: ویحک! ارجعی فاستغفری اللَّه و توبی الیه، فقالت: ترید ان تردّدنی کما رددت ماعز بن مالک؟ انّما حبلی من الزّنا. فقال: زنیت؟ قالت: نعم. قال لها: حتّی تضعی ما فی بطنک. قال: فکفّلها رجل من الانصار حتّی وضعت. فاتی النّبیّ (ص)، فقال: قد وضعت الغامدیّة. فقال: اذا لا نرجمها و ندع ولدها صغیرا! لیس له من یرضعها (!). فقام رجل من الانصار، فقال: الیّ رضاعه یا نبیّ اللَّه. فرجمها.

Ва агар зоне ё зониаҳ на мҳсн бошад , ҳади вай , агар озод бошад сад тозӣонааст , ва агар банда буд ё канизаки панҷоҳ тозӣона . Ва бар рӯй вай назананд , ва бар ҷое ки мақтал буд назананд , аммо бар сар зананд ки ҷои шайтон сараст ,у қаҳри шайтон дар онаст , кзлки қоли абӯи бкрўи як сол ӯро аз ватани хеш берун кунанд , агар озод бошад ва агар банда , ва агар мард бошад ё зан , илои мсоФаҳи тқсри фӣҳо алслоаҳ . Ва бмзҳби абӯи Ҳанифа ( рз ) тғриб нест ва чун ҳаддӣ аз ҳудӯди шаръ воҷиб шавад бар касе , албата раво набошад ки дар он шафоат кунанд , ки Мустафо ( с ) гуфт : ман ҳолати шафоатаи дуни ҳади ман ҳудӯди аллоҳи Фқди зоди аллоҳ .

و اگر زانی یا زانیه نه محصن باشد، حدّ وی، اگر آزاد باشد صد تازیانه است، و اگر بنده بود یا کنیزک پنجاه تازیانه. و بر روی وی نزنند، و بر جایی که مقتل بود نزنند، امّا بر سر زنند که جای شیطان سر است، و قهر شیطان در آن است، کذلک قال ابو بکرو یک سال او را از وطن خویش بیرون کنند، اگر آزاد باشد و اگر بنده، و اگر مرد باشد یا زن، الی مسافة تقصر فیها الصّلاة. و بمذهب ابو حنیفة (رض) تغریب نیست و چون حدّی از حدود شرع واجب شود بر کسی، البتّه روا نباشد که در آن شفاعت کنند، که مصطفی (ص) گفت: من حالت شفاعته دون حدّ من حدود اللَّه فقد ضادّ اللَّه.

Аммо пеш аз онкии байнат дуруст шавад , ва зоҳир гардад , мустаҳабаст стар кардан ва аз сари он Фрогзоштн , лқўлаҳ ( с ) : « тъоФўои алҳдўди Фимои бинкм , Фмои блғтми ман ҳади Фқди ваҷаб »

امّا پیش از آنکه بیّنت درست شود، و ظاهر گردد، مستحبّ است ستر کردن و از سر آن فراگذاشتن، لقوله (ص): «تعافوا الحدود فیما بینکم، فما بلغتم من حدّ فقد وجب»

, вқол : « адрؤўои алҳдўди ани алмуслимӣни мо асттътм , ?фони кони махраҷи Фхлўои сиблата » .

، وقال: «ادرؤوا الحدود عن المسلمین ما استطعتم، فان کان مخرج فخلّوا سبیله».

Қавлаи таъолӣ : إнмои алтўбаҳи алии аллоҳи алоиаҳ яъне анмои алтўбаҳи алтии авҷаби аллоҳи алӣ нафса бФзлаҳи қабулҳо , ллзини иъмлўн алсўء мегуяд : он тавба ки аллоҳи таъолии бФзли хеш пазируфтан он бар худ воҷиб кардааст , тўбт эшонаст ки бнодонии фарои сар гуноҳ шаванд , пас ани қариб тавба кунанд . Ин ман қариб онаст ки ҷое дигар гуфт :у лами исрўои алии мо Фълўо яъне ки аз гуноҳи зуд боз гирданд ва бар он Миср набошанд .

قوله تعالی: إِنَّمَا التَّوْبَةُ عَلَی اللَّهِ الآیة یعنی انّما التّوبة الّتی اوجب اللَّه علی نفسه بفضله قبولها، لِلَّذِینَ یَعْمَلُونَ السُّوءَ میگوید: آن توبه که اللَّه تعالی بفضل خویش پذیرفتن آن بر خود واجب کرده است، توبت ایشانست که بنادانی فرا سر گناه شوند، پس عن قریب توبه کنند. این مِنْ قَرِیبٍ آنست که جایی دیگر گفت: وَ لَمْ یُصِرُّوا عَلی‌ ما فَعَلُوا یعنی که از گناه زود باز گردند و بر آن مصرّ نباشند.

Гуфтаанд : бҷҳолаҳи дарин ояти калима мазамматаст на калимаи маъзират . Аз ҳечкас бадӣ наёяд магар ки он бадӣ ӯ аз нодонӣ буд , ки маъсиятҳо ҳама нодонӣаст , ҳар ки бхдо осӣ шавад он маъсияти вай ҷаҳласт агар чаҳ марди мумайизу оқил буд ва ин ҷаҳли бҳқиқти бадви чиз боз мегардад : яке онкии қадари аллоҳ ки буи осӣ мешавад нмидонд .

گفته‌اند: بِجَهالَةٍ درین آیت کلمه مذمّت است نه کلمه معذرت. از هیچکس بدی نیاید مگر که آن بدی او از نادانی بود، که معصیتها همه نادانی است، هر که بخدا عاصی شود آن معصیت وی جهل است اگر چه مرد ممیّز و عاقل بود و این جهل بحقیقت بدو چیز باز میگردد: یکی آنکه قدر اللَّه که بوی عاصی میشود نمیداند.

Дигари онкии қадари уқубат бар он феъли маъсияти нмидонд . Зҷоҷ гуфт : ин ҷаҳолати ихтиёри лиззат фонӣаст бар лиззати боқӣ .

دیگر آنکه قدر عقوبت بر آن فعل معصیت نمیداند. زجاج گفت: این جهالت اختیار لذت فانی است بر لذت باقی.

Сами итўбўни ман қариб яъне қабл аламуту луи бФўоқи ноқа ,у иқол : қабл муъоинаи малики аламут .

ثُمَّ یَتُوبُونَ مِنْ قَرِیبٍ یعنی قبل الموت و لو بفواق ناقة، و یقال: قبل معاینة ملک الموت.

Ва рӯй أнаҳи аҷтмъи арбаъаи ман асҳоби расӯли аллоҳ ( с ) , Фқоли аҳдҳм : самъати расӯли аллоҳ ( с ) иқўл : « ани аллоҳи иқбли тавбаи алъбд қабл ани имўти биўм » . Фқоли ассонӣ :у أнои самъати расӯли аллоҳи иқўл : « ани аллоҳи иқбли тавбаи алъбд қабл ани имўти бнсФи явм » . Фқоли алсолс :у أнои самъати расӯли аллоҳ ( с ) иқўл : « ани аллоҳи иқбли тавбаи алъбд қабл ани имўти бзҳўаҳ » . Фқоли алробъ :у أнои самъати расӯли аллоҳ ( с ) иқўл : « ани аллоҳи иқбли тавбаи алъбди мо лами иғрғр » .

و روی أنّه اجتمع اربعة من اصحاب رسول اللَّه (ص)، فقال احدهم: سمعت رسول اللَّه (ص) یقول: «انّ اللَّه یقبل توبة العبد قبل ان یموت بیوم». فقال الثانی: و أنا سمعت رسول اللَّه یقول: «انّ اللَّه یقبل توبة العبد قبل ان یموت بنصف یوم». فقال الثالث: و أنا سمعت رسول اللَّه (ص) یقول: «انّ اللَّه یقبل توبة العبد قبل ان یموت بضحوة». فقال الرابع: و أنا سمعت رسول اللَّه (ص) یقول: «انّ اللَّه یقبل توبة العبد ما لم یغرغر».

Ва рӯй ана ( с ) қол : ман тоб қабл мўтаҳи бснаҳи тоби аллоҳи алайҳ ,у фии рўоиаҳ : қабл аллоҳи тўбтаҳ . Сами қол : ани алснаҳи лксираҳ , ман тоб қабл мўтаҳи бшҳри тоби аллоҳи алайҳ , сами қол : ани алшҳри лксир , ман тоб қабл мўтаҳи бҷмъаҳ , тоби аллоҳи алайҳ , сами қол : ани алҷмъаҳи лксираҳ , ман тоб қабл мўтаҳи бсоъаҳ , тоби аллоҳи алайҳ , сами қол : ани алсоъаҳи лксираҳ , ман тоб қабл ани иғрғр , тоби аллоҳи алайҳ , сами телаи ҳзаҳи алоиаҳ : إнмои алтўбаҳи алии аллоҳи ллзини иъмлўни алсўءи бҷҳолаҳи сами итўбўни ман қариб . Фқол : кули мо кон қабл аламути Фҳўи қариб .

و روی انّه (ص) قال: من تاب قبل موته بسنة تاب اللَّه علیه، و فی روایة: قبل اللَّه توبته. ثمّ قال: انّ السنة لکثیرة، من تاب قبل موته بشهر تاب اللَّه علیه، ثمّ قال: انّ الشهر لکثیر، من تاب قبل موته بجمعة، تاب اللَّه علیه، ثمّ قال: انّ الجمعة لکثیرة، من تاب قبل موته بساعة، تاب اللَّه علیه، ثمّ قال: انّ السّاعة لکثیرة، من تاب قبل ان یغرغر، تاب اللَّه علیه، ثمّ تلا هذه الآیة: إِنَّمَا التَّوْبَةُ عَلَی اللَّهِ لِلَّذِینَ یَعْمَلُونَ السُّوءَ بِجَهالَةٍ ثُمَّ یَتُوبُونَ مِنْ قَرِیبٍ. فقال: کلّ ما کان قبل الموت فهو قریب.

Ва рӯй ана ( с ) қол : лмои ҳбти Иблиси қол :у ъзтку ъзмтки лои аФорқи ибни одам ҳатто иФорқи рӯҳаи ҷасада . Фқоли аллоҳ : бъзтӣу ҷалолӣ , лои аҳҷби алтўбаҳи ани абдӣ ҳатто иғрғр .

و روی انّه (ص) قال: لمّا هبط ابلیس قال: و عزّتک و عظمتک لا افارق ابن آدم حتی یفارق روحه جسده. فقال اللَّه: بعزّتی و جلالی، لا احجب التّوبة عن عبدی حتّی یغرغر.

Ва листи алтўбаҳи ллзини иъмлўни алсиӣот яъне алмшркину алмноФқин . Ҳатто إзои ҳзри أҳдҳми аламут ,у вақъи фии алнзъ . Ин наздик матлаъаст буқати муъоина , ки чизе аз ғайби вайро дида вар шавад . Гуфтаанд муъоинаи малики аламут дар вақти марг аз Иморот қиёматасту нишони охират , ва дар охирати тавба банда напазиранд ,у имон дар он соъат қабул накунанд , ки он на имон бғибаст ,у раб Алъоламин мегуяд : аллазӣнаи иؤмнўни болғиб муъминон эшонанд ки имони бғиби оранд ,у имон ки пазиранд имон бғибаст .

وَ لَیْسَتِ التَّوْبَةُ لِلَّذِینَ یَعْمَلُونَ السَّیِّئاتِ یعنی المشرکین و المنافقین. حَتَّی إِذا حَضَرَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ، و وقع فی النّزع. این نزدیک مطلع است بوقت معاینه، که چیزی از غیب وی را دیده‌ور شود. گفته‌اند معاینه ملک الموت در وقت مرگ از امارات قیامت است و نشان آخرت، و در آخرت توبه بنده نپذیرند، و ایمان در آن ساعت قبول نکنند، که آن نه ایمان بغیب است، و ربّ العالمین میگوید: الَّذِینَ یُؤْمِنُونَ بِالْغَیْبِ مؤمنان ایشانند که ایمان بغیب آرند، و ایمان که پذیرند ایمان بغیب است.

أўлӣки أътднои ?лаами ъзобои أлимои аътдод сохтанаст ,у алътоди соз ,у алътидаҳи табли арӯс .

أُولئِکَ أَعْتَدْنا لَهُمْ عَذاباً أَلِیماً اعتداد ساختن است، و العتاد ساز، و العتیدة طبل عروس.