Қавлаи таъолӣ : ё أиҳои аллазӣнаи омнўои лои иҳли лаками أни трсўои алнсоءи карҳо дарин ояти ду ҳукмаст : яке онаст ки занро бе никоҳи бмирос бурдан ҳаромаст , ва ин аз никоҳҳои ҷоҳилият якеаст . Дигар ҳукм онаст ки занро бизанӣ кардан бар кроҳини он зан нишоед , аз баҳри онкии бмироси бурдани зан бе никоҳи бтўъи зани ҳам нрўост , ва эшон бе рзоءи зан ва бе тўъи зани он занро май ҳақи вориси диданд . Аллоҳи таъолии онро ботил кард , ва он кас ки ин оят дар шаъни вай фурӯ омад Қайси бен абии Қайси алонсорӣ буд ,у кбишаҳи бинти мъни алонсориаҳи зани падараш : чун абӯи Қайс аз дунё берун шуду кбишаҳ аз ваии бозмонд , Қайси пеш аз онкии кбишаҳи бахонаи падар боз шуд , ҷома бар ваии афканд , ва гуфт : анмои арски лأнӣ вале зўҷку أнои аҳқи бк ,у одати эшон дар виросати занони ҳамин буд ки асабаи шавҳари ҷома бар он зани афкандӣ , пеш аз онкии боҳилли хеш боз шудӣ , ва агар боҳилл боз шудӣ ,у ҷома бар ваии ниФкндаҳ , ва аз виросат хабар надода , ин ҳақяти он асабаро набӯдӣ . Пас чун Қайс , кбишаҳро мироси барад , вайро фурӯ гузошт бемуроот ва бенафақа , на ӯро муроот мекард , ва на аз ҳболти хеш раҳоӣ медод , бтбъи онкӣ то магари хештанро бимол бози хирад . Кбишаҳ бархесту пеши расӯл худо рафт ,у қиссаи хеш боз гуфт . Расӯл ( с ) гуфт : рӯ бахона биншин то аллоҳи таъолӣ дар ҳақи ту фармон диҳад , ва ҳукм кунад . Ҷамоатӣ аз занони Мадина чун ҳол кбишаҳ шуниданд ҳамаи бархестанд ва гуфтанд : ё расӯли аллоҳи ҳоли мо ҳам ҳол кбишаҳаст , аммо кбишаҳро писари шавҳари вохўост , ва моро абноءи аъмоми шавҳар . Пас раби Алъоламин ин оят фиристод , ва он ҳукм ботил кард .

قوله تعالی: یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لا یَحِلُّ لَکُمْ أَنْ تَرِثُوا النِّساءَ کَرْهاً درین آیت دو حکم است: یکی آنست که زن را بی‌نکاح بمیراث بردن حرامست، و این از نکاحهای جاهلیّت یکی است. دیگر حکم آنست که زن را بزنی کردن بر کراهین آن زن نشاید، از بهر آنکه بمیراث بردن زن بی‌نکاح بطوع زن هم نرواست، و ایشان بی‌رضاء زن و بی‌طوع زن آن زن را می‌حق وارث دیدند. اللَّه تعالی آن را باطل کرد، و آن کس که این آیت در شأن وی فرو آمد قیس بن ابی قیس الانصاری بود، و کبیشه بنت معن الانصاریة زن پدرش: چون ابو قیس از دنیا بیرون شد و کبیشه از وی بازماند، قیس پیش از آنکه کبیشه بخانه پدر باز شد، جامه بر وی افکند، و گفت: انّما ارثک لأنّی ولیّ زوجک و أنا احقّ بک، و عادت ایشان در وراثت زنان همین بود که عصبه شوهر جامه بر آن زن افکندی، پیش از آنکه باهل خویش باز شدی، و اگر باهل باز شدی، و جامه بر وی نیفکنده، و از وراثت خبر نداده، این حقیّت آن عصبه را نبودی. پس چون قیس، کبیشه را میراث برد، وی را فرو گذاشت بی‌مراعات و بی‌نفقه، نه او را مراعات میکرد، و نه از حبالت خویش رهایی میداد، بطبع آنکه تا مگر خویشتن را بمال باز خرد. کبیشه برخاست و پیش رسول خدا رفت، و قصّه خویش باز گفت. رسول (ص) گفت: رو بخانه بنشین تا اللَّه تعالی در حقّ تو فرمان دهد، و حکم کند. جماعتی از زنان مدینه چون حال کبیشه شنیدند همه برخاستند و گفتند: یا رسول اللَّه حال ما هم حال کبیشه است، امّا کبیشه را پسر شوهر واخواست، و ما را ابناء اعمام شوهر. پس ربّ العالمین این آیت فرستاد، و آن حکم باطل کرد.

أни трсўои алнсоءи карҳо бзми кофи қроءти Ҳамза ва ксоиӣаст ,у бФтҳи кофи қроءти боқӣ ,у ҳумои луғатон : колФқру алФқр ,у алзъФу алзъФ ,у алдФу алдФ .

أَنْ تَرِثُوا النِّساءَ کَرْهاً بضمّ کاف قراءت حمزه و کسایی است، و بفتح کاف قراءت باقی، و هما لغتان: کالفقر و الفقر، و الضّعف و الضّعف، و الدّفّ و الدّفّ.

Ва алшҳду алшҳд . Абӯи Амр шайбонӣ мегуяд : ҳар чизе ки ту онро бадали кроҳити дорӣ , он карааст бФтҳ , ва ҳар чаҳ машаққати он бар танаст он караи бзм . Ва абӯи убайд ва ҷамоатӣ гуфтаанд : караи бФтҳ масдарасту караи бзм исмаст , эй исми мо крҳтаҳ . Ва гуфтаанд : бФтҳ аз икроҳ дайгарӣасту бзм аз кроҳити нафаси хеш ,у ҷуз азин гуфтаанд ,у алсҳиҳи أнҳмои луғатони қолаи абӯи алии алФсўӣ .

و الشّهد و الشّهد. ابو عمرو شیبانی میگوید: هر چیزی که تو آن را بدل کراهیت داری، آن کره است بفتح، و هر چه مشقّت آن بر تن است آن کره بضمّ. و ابو عبید و جماعتی گفته‌اند: کره بفتح مصدر است و کره بضمّ اسم است، ای اسم ما کرهته. و گفته‌اند: بفتح از اکراه دیگری است و بضمّ از کراهیّت نفس خویش، و جز ازین گفته‌اند، و الصّحیح أنّهما لغتان قاله ابو علی الفسوی.

Ва лои тъзлўҳни лтзҳбўои ббъзи мо отитмўҳни ибн аббос гуфт : ин дар шаън касеаст ки зани хешро бқҳр медорад бенасибӣу ҳаззӣ ки занро буд аз дошт вай , ва кроҳит медорад суҳбати ин зан , ва дар он доштани вайро боз дорад аз шӯии дигар кардан , то онкии зани хештанро аз ваии бози хиради биковин , ки бар вай дорад . Раби Алъоламин эшонро аз он наҳй кард , пас истисно кард ва гуфт : إлои أни иأтини бФоҳшаҳи мубинаи магари ин занони фоҳиша Эй кунанд . Фоҳишаи ӣнҷо зиноаст , ва гуфтаанд ки : исён ва ншўзаст , яъне дарин ду ҳоли зрори занони раво буд , то хештанро боз харанд , ва Фдит диҳанд .

وَ لا تَعْضُلُوهُنَّ لِتَذْهَبُوا بِبَعْضِ ما آتَیْتُمُوهُنَّ ابن عباس گفت: این در شأن کسی است که زن خویش را بقهر میدارد بی‌نصیبی و حظّی که زن را بود از داشت وی، و کراهیت میدارد صحبت این زن، و در آن داشتن وی را باز دارد از شوی دیگر کردن، تا آنکه زن خویشتن را از وی باز خرد بکاوین، که بر وی دارد. ربّ العالمین ایشان را از آن نهی کرد، پس استثنا کرد و گفت: إِلَّا أَنْ یَأْتِینَ بِفاحِشَةٍ مُبَیِّنَةٍ مگر این زنان فاحشه‌ای کنند. فاحشه اینجا زنا است، و گفته‌اند که: عصیان و نشوز است، یعنی درین دو حال ضرار زنان روا بود، تا خویشتن را باز خرند، و فدیت دهند.

Рӯй ҷобири бен абди аллоҳ , қоли қол алнабӣ ( с ) : атқўои аллоҳи фии алнсоء , Фонкми ахзтмўҳни бأмонаҳи аллоҳ ,у астҳллтми Фрўҷҳни бклмаҳи аллоҳ ,у лаками ълиҳни أни лои иўтини Фршкми аҳдои ткрҳўн , ?фони Фълни Фозрбўҳни зрбои ғайри мбрҳ ,у лҳни алайкуми рзқҳну ксўтҳни болмърўФ .

روی جابر بن عبد اللَّه، قال قال النّبیّ (ص): اتّقوا اللَّه فی النّساء، فانّکم اخذتموهنّ بأمانة اللَّه، و استحللتم فروجهنّ بکلمة اللَّه، و لکم علیهنّ أن لا یوطین فرشکم احدا تکرهون، فان فعلن فاضربوهنّ ضربا غیر مبرّح، و لهنّ علیکم رزقهنّ و کسوتهنّ بالمعروف.

БФоҳшаҳи мубинаи бФтҳ ё қроءт ?маккейасту абӯи бикр аз ъосм , алии бноءи алФъли ллмФъўл ба , байнати Фҳии мубина , эй фоҳишаи мазҳараи мусбатаи болшҳодаҳ . Мегуяд : магари фоҳиша Эй кунанд бчҳори гувоҳ ,ҳоам сухан , бар ваии равшан ва муҳкам карда . Ва иқоли бФоҳшаҳи қади байни фӯҳшҳо , Фҳии мубина . Боқии қроءи бкср ё хонанд : мубина , алии бноءи алФъли ллФоъл , эй бФоҳшаҳи мубинаи зоҳира . Мегуяд : магари фоҳиша Эй кунанд пайдоу равшан . Ва қили алмънии бФоҳшаҳи табин фӯҳшҳоу байни барин қроءт лозимаст , ва бар қроءти аввал мутаъаддӣаст , ва гуфтаанд барин қроءти ҳам мутаъаддӣаст ,у алмънии бФоҳшаҳи мазҳараи ллҳди алайҳо .

بِفاحِشَةٍ مُبَیِّنَةٍ بفتح یا قراءت مکی است و ابو بکر از عاصم، علی بناء الفعل للمفعول به، بیّنت فهی مبیّنة، ای فاحشة مظهرة مثبتة بالشّهادة. میگوید: مگر فاحشه‌ای کنند بچهار گواه، هام سخن، بر وی روشن و محکم کرده. و یقال بفاحشة قد بیّن فحشها، فهی مبیّنة. باقی قرّاء بکسر یا خوانند: مبیّنة، علی بناء الفعل للفاعل، ای بفاحشة مبیّنة ظاهرة. میگوید: مگر فاحشه‌ای کنند پیدا و روشن. و قیل المعنی بفاحشة تبیّن فحشها و بیّن برین قراءت لازم است، و بر قراءت اوّل متعدّی است، و گفته‌اند برین قراءت هم متعدّی است، و المعنی بفاحشة مظهرة للحدّ علیها.

Мегуяд : магари фоҳиша Эй кунанд ки ҳад бар эшон пайдо ва равшан кунад бон , ва табин лозимаст , иқоли бони алأмр ва табин азои зуҳр , аммо абону байну астбони ҳам лозимаст ва ҳам мутаъаддӣ . Қоли сибўиаҳ : абони аламру байну астбон , абнтаҳу бинтаҳу астбнтаҳ .

میگوید: مگر فاحشه‌ای کنند که حدّ بر ایشان پیدا و روشن کند بآن، و تبیّن لازم است، یقال بان الأمر و تبیّن اذا ظهر، امّا ابان و بیّن و استبان هم لازم است و هم متعدّی. قال سیبویه: ابان الامر و بیّن و استبان، ابنته و بیّنته و استبنته.

Ва ъошрўҳни болмърўФ яъне : қабл أни иأтини болФоҳшаҳ . Мегуяд : чун ин занони фоҳиша Эй накунанд ,у ншўзу нофармонӣ аз ҷиҳат эшон набӯд , бо эшон хуш зиндагонӣ кунед , ва дар ъушрати одоби шариъат биҷой оред ,у халқи некӯкори Фрмоӣид , ва ранҷҳо аз эшон эҳтимол кунед , ва бар маҳоли гуфтану носипосии эшон сабр кунед , ва бо эшон гирифта ва торик мабошед , ва бақадр ақли эшон бо эшон зиндагонӣ кунед . Мустафо ( с ) гуфт : « хиркми хиркми лأҳлаҳ ,у أнои хиркми лأҳлӣ » .

وَ عاشِرُوهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ یعنی: قبل أن یأتین بالفاحشة. میگوید: چون این زنان فاحشه‌ای نکنند، و نشوز و نافرمانی از جهت ایشان نبود، با ایشان خوش زندگانی کنید، و در عشرت آداب شریعت بجای آرید، و خلق نیکوکار فرمائید، و رنجها از ایشان احتمال کنید، و بر محال گفتن و ناسپاسی ایشان صبر کنید، و با ایشان گرفته و تاریک مباشید، و بقدر عقل ایشان با ایشان زندگانی کنید. مصطفی (ص) گفت: «خیرکم خیرکم لأهله، و أنا خیرکم لأهلی».

Беҳтар шумо онаст ки бо аҳли хеш беҳтараст ,у хўшхўитар ,у хуши зиндагонитар , ва ман бо аҳли хеш аз ҳамаи беҳтарам . Ва охири суханӣ ки Мустафо ( с ) дар охири аҳд хеш гуфт , он буд ки : намоз бпоӣ доред ,у бардагонро некӯ доред , ва бар шумо бод ки ҳақи занон биҷой оред ки асироннд дар дасти шумо , бо эшон зиндагонӣ некӯ кунед . Ва кон алнабӣ ( с ) ман анноси маъаи нсоӣаҳ .

بهتر شما آنست که با اهل خویش بهتر است، و خوشخوی‌تر، و خوش زندگانی‌تر، و من با اهل خویش از همه بهترم. و آخر سخنی که مصطفی (ص) در آخر عهد خویش گفت، آن بود که: نماز بپای دارید، و بردگان را نیکو دارید، و بر شما باد که حقّ زنان بجای آرید که اسیرانند در دست شما، با ایشان زندگانی نیکو کنید. و کان النّبیّ (ص) من النّاس مع نسائه.

Фإни крҳтмўҳни Фъсии أни ткрҳўои шиӣоу иҷъли аллоҳи фӣаи хиро ксиро мегуяд : агар шумо эшонро нахоҳеду суҳбати эшон кроҳит доред , бошад ки шумо роози шани ризқу манфиат буд , ё фарзандии солеҳ падед ояд , ки шуморо дуоӣ некӯ кунад . Ва гуфтаанд : маънӣ онаст ки агар шумо суҳбати эшон кроҳит медоред , ва эшонро талоқ медиҳед , бошад ки шӯй дигар кунанд ,у худои таъолии он шӯйро аз ваии рӯзӣ фаровон диҳаду фарзанди некӯ .

فَإِنْ کَرِهْتُمُوهُنَّ فَعَسی‌ أَنْ تَکْرَهُوا شَیْئاً وَ یَجْعَلَ اللَّهُ فِیهِ خَیْراً کَثِیراً میگوید: اگر شما ایشان را نخواهید و صحبت ایشان کراهیت دارید، باشد که شما رااز شان رزق و منفعت بود، یا فرزندی صالح پدید آید، که شما را دعای نیکو کند. و گفته‌اند: معنی آنست که اگر شما صحبت ایشان کراهیت می‌دارید، و ایشان را طلاق میدهید، باشد که شوی دیگر کنند، و خدای تعالی آن شوی را از وی روزی فراوان دهد و فرزند نیکو.

Ва إни أрдтми астбдоли завҷи макони завҷу отитми إҳдоҳни қнторои алоиаҳ агар касе зани хештанро талоқ диҳад ,у дайгарии биҷой вай кунад , ва он занро ки талоқ додааст қнтории зари бмҳр буи дода буд . Қнтори парии пӯсти говӣ аз зар буд ё аз дирам , ва гуфтаанд : ҳазор динор буд , ва гуфтаанд : панҷсад , алии алҷмлаҳи молӣ фаровон бошад . Мегуяд : агар як қнтори зари буи бмҳр дода беди ҳичизи вомстонид .

وَ إِنْ أَرَدْتُمُ اسْتِبْدالَ زَوْجٍ مَکانَ زَوْجٍ وَ آتَیْتُمْ إِحْداهُنَّ قِنْطاراً الآیة اگر کسی زن خویشتن را طلاق دهد، و دیگری بجای وی کند، و آن زن را که طلاق داده است قنطاری زر بمهر بوی داده بود. قنطار پری پوست گاوی از زر بود یا از درم، و گفته‌اند: هزار دینار بود، و گفته‌اند: پانصد، علی الجمله مالی فراوان باشد. میگوید: اگر یک قنطار زر بوی بمهر داده بید هیچیز وامستانید.

Ин далеласт ки чун аз он зан , фоҳиша Эй наёяд , ва ншўзӣ набӯд , зрори ваии намӯдани бтмъ фидо ҳаромаст . Ва низ рухсатаст дар мғолоти меҳр ,у далели барин рухсат онаст ки умри хитоб ,ам кулсумро бхўости духтари алӣ ( ъ ) ки аз Фотимаи бинти расӯли аллоҳ ( с ) буд . Алӣ ( ъ ) гуфт : он духтар кучакаст . Умр гуфт : ании самъати расӯли аллоҳи иқўл : ани кули насабу сҳри инқтъи явми алқимаҳи алои нисбӣу сҳрӣ , Флзлки рағбати фии ҳзӣ , Фқол : ании мурсалҳо алик ҳатто тнзри илои сғрҳо . Фأрслҳои илайҳ , Фҷоءтаҳ , Фқолт : абии иқўли лак : ҳилли разӣати алҳлаҳ ? Фқол : қади рзитҳо . Қол : Фأнкҳаҳи алӣ , Фосдқҳои умри арбаъӣни алифи дарҳам .

این دلیل است که چون از آن زن، فاحشه‌ای نیاید، و نشوزی نبود، ضرار وی نمودن بطمع فدا حرامست. و نیز رخصت است در مغالات مهر، و دلیل برین رخصت آنست که عمر خطاب، ام کلثوم را بخواست دختر علی (ع) که از فاطمه بنت رسول اللَّه (ص) بود. علی (ع) گفت: آن دختر کوچکست. عمر گفت: انّی سمعت رسول اللَّه یقول: انّ کلّ نسب و صهر ینقطع یوم القیمة الّا نسبی و صهری، فلذلک رغبت فی هذی، فقال: انّی مرسلها الیک حتّی تنظر الی صغرها. فأرسلها الیه، فجاءته، فقالت: ابی یقول لک: هل رضیت الحلّة؟ فقال: قد رضیتها. قال: فأنکحه علی، فاصدقها عمر اربعین الف درهم.

Умри хитоби духтари алӣ ( ъ )ро чиҳил ҳазор дарҳам ковин кард .

عمر خطاب دختر علی (ع) را چهل هزار درهم کاوین کرد.

Он гуҳи худ рӯзӣ бар минбар хутба мекард ва мегуфт : алои лои тғолўои фии сидқи алнсоء , ?фонҳо луи канти мукаррамаи фии алднё ӯ тақво ъанд аллоҳ , ?лаккони аўлокм ба алнабӣ ( с ) , мо асдқи амрأаҳи ман нсоӣаҳи фавқи аснтии ъушраи аўқиаҳ .

آن گه خود روزی بر منبر خطبه میکرد و میگفت: الا لا تغالوا فی صدق النّساء، فانّها لو کانت مکرمة فی الدّنیا او تقوی عند اللَّه، لکان اولاکم به النّبیّ (ص)، ما اصدق امرأة من نسائه فوق اثنتی عشرة اوقیّة.

Ва сухани муҷмали дарин боб онаст ки агар мард агар зан бимол фаровону меҳргарон , равост , ва рухсат ҳаст , ки умри хитоби чиҳил ҳазор дирами меҳри зан хеш кард ,у расӯли худо ( с )ам ҳабиба бизанӣ хост ,у наҷҷошӣ аз баҳри расӯли худои чаҳорсад динори бмҳрӣ буи дод ,у ибни умри духтари хешро ковин даҳ ҳазор дирам кард , аммо чунон некӯтарасту писандидатар ки меҳри занон сабк бошаду осон , на фаровону гарон , бадалели он хабар ки Мустафо ( с ) гуфт : алои лои тғолўои фии сидқи алнсоء .

و سخن مجمل درین باب آنست که اگر مرد اگر زن بمال فراوان و مهرگران، رواست، و رخصت هست، که عمر خطاب چهل هزار درم مهر زن خویش کرد، و رسول خدا (ص) ام حبیبه بزنی خواست، و نجاشی از بهر رسول خدا چهارصد دینار بمهری بوی داد، و ابن عمر دختر خویش را کاوین ده هزار درم کرد، امّا چنان نیکوتر است و پسندیده‌تر که مهر زنان سبک باشد و آسان، نه فراوان و گران، بدلیل آن خبر که مصطفی (ص) گفت: الا لا تغالوا فی صدق النّساء.

Ва дар хабараст ки расӯли худо ( с ) якеро гуфт ки занро май хост : рӯ баталаб ковин , ва агар ҳамаи як ангуштарии оҳанӣн буд . Ва низ Мустафо ( с ) гуфт : ман аътии фии сдоқи мли ءи кафи ман бар ӯ савеқ ӯ тмр , Фқди астҳл , яъне фии алнкоҳ .

و در خبر است که رسول خدا (ص) یکی را گفت که زن را می‌خواست: رو بطلب کاوین، و اگر همه یک انگشتری آهنین بود. و نیز مصطفی (ص) گفت: من اعطی فی صداق مل‌ء کفّ من برّ او سویق او تمر، فقد استحلّ، یعنی فی النّکاح.

Ҳар чанд ки ин тақлил дар меҳр равост , ва шаръ бидон омада , аммо ихтиёр онаст ки баъзе уламо аз салаф нақл кардаанд ки : анҳми конўои икрҳўни ани икўни меҳри алҳроӣр мисли аҷўри албғоё , алдрҳму алдрҳмин ,у иҳбўни أни икўни ъушрин дрҳмо . Гуфто : салаф кроҳит медоштанд ки меҳри озоди занон ҳамчун аҷрати палид корон бошад як дирам ва ду дирам ва монанди он , балӣ дӯст доштаанд ки бист дирам буд ё сад дирам , ё ратлии дирам , ё зиёдат аз он чандон ки дар он мғолот набошад .

هر چند که این تقلیل در مهر رواست، و شرع بدان آمده، امّا اختیار آنست که بعضی علماء از سلف نقل کرده‌اند که: انّهم کانوا یکرهون ان یکون مهر الحرائر مثل اجور البغایا، الدّرهم و الدّرهمین، و یحبّون أن یکون عشرین درهما. گفتا: سلف کراهیت میداشتند که مهر آزاد زنان همچون اجرت پلید کاران باشد یک درم و دو درم و مانند آن، بلی دوست داشته‌اند که بیست درم بود یا صد درم، یا رطلی درم، یا زیادت از آن چندان که در آن مغالات نباشد.

أи тأхзўнаҳ истифҳом наҳй ва тавбихаст , бҳтоно яъне злмои бғири ҳақ ,у албҳтони алботли алзии ттҳири ман бутлона . Ва إсмои мубино эй бино , антсобҳмои алии أнҳмои масдарони мавзӯони фии мавзеи улҳол ,у алмънӣ : أи тأхзўнаҳи боҳтину осмин ?у Киеви тأхзўнаҳ ? ин бар сиблат истифҳом гуфт . Чунон ки ҷой дигар гуфт : Киеви ткФрўн биллоҳ мегуяд : ва худ чун воситонед он меҳр ки бо эшон додед , ё чизе аз он меҳри пас аФзо ? ! ва « аФзо » аз номҳоеаст ки он кинояотанд дар қуръон аз ҷимоъ ,у أслаҳи алғшён .

أَ تَأْخُذُونَهُ استفهام نهی و توبیخ است، بُهْتاناً یعنی ظلما بغیر حقّ، و البهتان الباطل الّذی تتحیّر من بطلانه. وَ إِثْماً مُبِیناً ای بیّنا، انتصابهما علی أنّهما مصدران موضوعان فی موضع الحال، و المعنی: أ تأخذونه باهتین و آثمین؟ و کیف تأخذونه؟ این بر سبیل استفهام گفت. چنان که جای دیگر گفت: کَیْفَ تَکْفُرُونَ بِاللَّهِ میگوید: و خود چون واستانید آن مهر که با ایشان دادید، یا چیزی از آن مهر پس افضا؟! و «افضا» از نامهایی است که آن کنایات‌اند در قرآن از جماع، و أصله الغشیان.

Ва أхзни мнкми мисоқои ғлизои ин мисоқ онаст ки : имсоки бмърўФ ӯ тсриҳи боҳсон , аз тсриҳи боҳсон яке онаст ки аз ҳақи он зани чизе коста наёяд .

وَ أَخَذْنَ مِنْکُمْ مِیثاقاً غَلِیظاً این میثاق آنست که: امساک بمعروف او تسریح باحسان، از تسریح باحسان یکی آنست که از حق آن زن چیزی کاسته نیاید.

Муҷоҳид гуфт : мисоқи калима никоҳаст ки астҳлоли бон ҳосил шавад . Ъкрмаҳ ва рабиъ гуфтанд : ҳўи қавла : « ахзтмўҳни бأмонаҳи аллоҳ ,у астҳллтми Фрўҷҳни бклмаҳи аллоҳ . »

مجاهد گفت: میثاق کلمه نکاح است که استحلال بآن حاصل شود. عکرمه و ربیع گفتند: هو قوله: «اخذتموهنّ بأمانة اللَّه، و استحللتم فروجهنّ بکلمة اللَّه.»

Ва лои тнкҳўои мо нкҳи обоؤкми ман алнсоء . Алоиаҳи ин дар шаън қавмӣ омад аз араб ки зани падари хеши баъд аз падар мебоз хостанд , ва аз эшон Сафавони бен Умия буду асвади бен халаф ва абӯ нафил алъдўӣу Қайси бен абии Қайс . Раби Алъоламин ин оят фиристод , ва он барояшон ҳаром кард , ва ин таҳрими бнФси ақд ҳосил шавад ,у падари нисбӣу рзоъ ҳар ду дар он яксонанд . Он гуҳ гуфт : إлои мо қади салаф яъне ончӣ дар ҷоҳилият буд гузашт , акнӯн дар исломи он ҳалол нест . Бар ъозб гуфт : холи худро дидам , гуфтам куҷо мерӯй ? гуфт : расӯли худо маро фиристод бксӣ ки зани падари хеши баъд аз падари боз хостааст , мерӯм ки вайро гардани занам . إнаҳи кони фоҳишау мқто эй фоҳиша ъанд аллоҳу мъсиаҳ , тўрси буғзи аллоҳ . Ва соءи сбило эй қубҳи ҳозои алФъли триқо .

وَ لا تَنْکِحُوا ما نَکَحَ آباؤُکُمْ مِنَ النِّساءِ. الآیة این در شأن قومی آمد از عرب که زن پدر خویش بعد از پدر می‌باز خواستند، و از ایشان صفوان بن امیه بود و اسود بن خلف و ابو نفیل العدوی و قیس بن ابی قیس. ربّ العالمین این آیت فرستاد، و آن برایشان حرام کرد، و این تحریم بنفس عقد حاصل شود، و پدر نسبی و رضاع هر دو در آن یکسانند. آن گه گفت: إِلَّا ما قَدْ سَلَفَ یعنی آنچه در جاهلیّت بود گذشت، اکنون در اسلام آن حلال نیست. بر عازب گفت: خال خود را دیدم، گفتم کجا میروی؟ گفت: رسول خدا مرا فرستاد بکسی که زن پدر خویش بعد از پدر باز خواسته است، میروم که وی را گردن زنم. إِنَّهُ کانَ فاحِشَةً وَ مَقْتاً ای فاحشة عند اللَّه و معصیة، تورث بغض اللَّه. وَ ساءَ سَبِیلًا ای قبح هذا الفعل طریقا.

Ҳурмати алайкуми أмҳоткми раби Алъоламин дарин ояти никоҳи чаҳордаҳи зан ҳаром кард : ҳафт аз рӯй насаб , ва ҳафт аз рӯй сабаб , аммо эшон ки аз рӯй насаби ҳароманд : модаронанд . Ҳар он зан ки насаби ту бо вай шавад агар давраст ва агар наздик , он модар туаст , ва бар ту ҳаромаст . Модарон ки модаратро зоданд , модарон ки падаратро зоданд , ҳама дар таҳти ин ҳад мундараҷанд . Дигар духтаронанд . Ҳар зан ки насаби вай аз рӯй вилодат бо ту ояд , агар давр буд ва агар наздик , он духтар туаст , ва бар ту ҳаромаст .

حُرِّمَتْ عَلَیْکُمْ أُمَّهاتُکُمْ ربّ العالمین درین آیت نکاح چهارده زن حرام کرد: هفت از روی نسب، و هفت از روی سبب، امّا ایشان که از روی نسب حرامند: مادران‌اند. هر آن زن که نسب تو با وی شود اگر دور است و اگر نزدیک، آن مادر تو است، و بر تو حرام است. مادران که مادرت را زادند، مادران که پدرت را زادند، همه در تحت این حدّ مندرج‌اند. دیگر دختران‌اند. هر زن که نسب وی از روی ولادت با تو آید، اگر دور بود و اگر نزدیک، آن دختر تو است، و بر تو حرام است.

Духтарони фарзандону фарзандони фарзандони ҳама дар таҳт ин шаванд . Сиўм хоҳаронанд , киҳоам шох тавонад аз ҳар ҷиҳат ки бошад . Чаҳорум хоҳарон падаранд , киҳоам шох падар бошанд . Панҷуми хоҳарони модар , киҳоам шох модар бошанд . Шашум духтарон бародаранд , аз ҳар ҷиҳат ки бародар буд , аз як тараф буд ё аз ҳар ду тараф . Ҳафтум духтарон хоҳаранд , аз ҳар ҷиҳат ки хоҳар бошад .

دختران فرزندان و فرزندان فرزندان همه در تحت این شوند. سیوم خواهران‌اند، که هام شاخ تواند از هر جهت که باشد. چهارم خواهران پدراند، که هام شاخ پدر باشند. پنجم خواهران مادر، که هام شاخ مادر باشند. ششم دختران برادرند، از هر جهت که برادر بود، از یک طرف بود یا از هر دو طرف. هفتم دختران خواهراند، از هر جهت که خواهر باشد.

Аммо эшон ки аз рӯй сабаби ҳароманд : аввал дояаст , ки туро шер диҳад , ҳар ки туро шер дод ё падаратро , ё модаратро шер дод , ваии модар туаст , яъне аз рӯй ҳурмат на аз рӯй насабу виросат . Ва аз ӣнҷоаст ки духтарони Мустафо ( с )ро бенот ИМАот алмؤмнин гӯйанд , на ахўоти алмؤмнин . Дувуми хоҳаронҳоам широннд , чунон ки гуфт :у أхўоткми ман алрзоъаҳ , ва эшон сеанд ҳамчун хоҳарони нисбӣ , ва ҳар чанд ки дар қуръони ин ду нафаранд ки махсӯсанд , яъне модарону хоҳарон ки аз ҷиҳати рзоъ муҳарраманд , аммо суннати ҷамоатии дигар дар афзуд ба ончӣ гуфт : « иҳрми ман алрзоъи мо иҳрми ман алнсб » , ва рӯй анаи қол ( с ) : « мо ҳурматаи алўлодаҳи ҳарамаи алрзоъ » .

امّا ایشان که از روی سبب حرامند: اوّل دایه است، که ترا شیر دهد، هر که ترا شیر داد یا پدرت را، یا مادرت را شیر داد، وی مادر تو است، یعنی از روی حرمت نه از روی نسب و وراثت. و از اینجا است که دختران مصطفی (ص) را بنات امّهات المؤمنین گویند، نه اخوات المؤمنین. دوم خواهران هام شیرانند، چنان که گفت: وَ أَخَواتُکُمْ مِنَ الرَّضاعَةِ، و ایشان سه‌اند همچون خواهران نسبی، و هر چند که در قرآن این دو نفرند که مخصوص‌اند، یعنی مادران و خواهران که از جهت رضاع محرّم‌اند، امّا سنّت جماعتی دیگر در افزود به آنچه گفت: «یحرم من الرّضاع ما یحرم من النّسب»، و روی انّه قال (ص): «ما حرّمته الولادة حرّمه الرّضاع».

Агар зании канизаки шавҳари хешро ки Тифла бошад шер диҳад , он канизак бар шавҳараш ҳаром шавад ,у қиматаши биўФтд , ки акнӯн духтар вайаст аз ҷиҳати рзоъ ва агар занӣ писарӣ дорад , он гуҳи духтарии бегонаро шер диҳад , он духтари хоҳари ин писар шавад , ва нишоед ки ин писари он духтарро бизанӣ кунад . Аммо агар он духтар хоҳарӣ дорад мари ин писарро расад ки он хоҳарро бизанӣ кунад , ва агар чаҳ хоҳар хоҳараш бошад . Ва сӯрати ин дар насаб онаст ки агар мардиро писарӣ буд ва он гуҳ занӣ хоҳад ки он занро духтарӣ буд аз шавҳарии дигар , акнӯн духтарии оради азин зан , ин духтари хоҳари он писарастҳоам падар ,у хоҳари он духтарастҳоам модар . Акнӯн писарро равост ки он духтарро бихоҳад ки аз шӯе дигараст , ва агар чаҳ хоҳари хоҳар вайаст , ва дар ҷумла ҳар мард ки бизанӣ расад бнкоҳи дуруст ё бўтии шабаҳат , ё бмлки ямин , ва аз ваии фарзандӣ дар вуҷӯд ояд , шери ваии ҳам ҳақ мардаст ва ҳам ҳақи зан , чун ин зани кӯдакии бегонаро шер диҳад , он кӯдаки мари эшонро чун фарзанди нисбӣ буд , фарзандони вайу фарзанди фарзанди чандон ки буд бар эшон ҳаром шуданд . Аммо бародарону хоҳарони ин кӯдак ,у падарону модарони вай ,у аъмому ъмоти вай , ҳеҷ бар эшон ҳаром нашаванд ,у таҳрим боишон таъаллуқ надорад , ки онҷо на насабаст ва на рзоъ .

اگر زنی کنیزک شوهر خویش را که طفله باشد شیر دهد، آن کنیزک بر شوهرش حرام شود، و قیمتش بیوفتد، که اکنون دختر وی است از جهت رضاع و اگر زنی پسری دارد، آن گه دختری بیگانه را شیر دهد، آن دختر خواهر این پسر شود، و نشاید که این پسر آن دختر را بزنی کند. امّا اگر آن دختر خواهری دارد مر این پسر را رسد که آن خواهر را بزنی کند، و اگر چه خواهر خواهرش باشد. و صورت این در نسب آنست که اگر مردی را پسری بود و آن گه زنی خواهد که آن زن را دختری بود از شوهری دیگر، اکنون دختری آرد ازین زن، این دختر خواهر آن پسر است هام پدر، و خواهر آن دختر است هام مادر. اکنون پسر را رواست که آن دختر را بخواهد که از شویی دیگر است، و اگر چه خواهر خواهر وی است، و در جمله هر مرد که بزنی رسد بنکاح درست یا بوطی شبهت، یا بملک یمین، و از وی فرزندی در وجود آید، شیر وی هم حقّ مرد است و هم حق زن، چون این زن کودکی بیگانه را شیر دهد، آن کودک مر ایشان را چون فرزند نسبی بود، فرزندان وی و فرزند فرزند چندان که بود بر ایشان حرام شدند. امّا برادران و خواهران این کودک، و پدران و مادران وی، و اعمام و عمّات وی، هیچ بر ایشان حرام نشوند، و تحریم بایشان تعلّق ندارد، که آنجا نه نسب است و نه رضاع.

Ва бидон ки ҳурмати рзоъи бадви шарт собит шавад : яке онаст ки чун шер хӯрд ин Тифл , вайро кам аз ду сол буд , ё ду сол . Агар беш буд рзоъро асарӣ набӯд , ки Мустафо ( с ) гуфт : « лои рзоъи баъди алҳўлин » .

و بدان که حرمت رضاع بدو شرط ثابت شود: یکی آنست که چون شیر خورد این طفل، وی را کم از دو سال بود، یا دو سال. اگر بیش بود رضاع را اثری نبود، که مصطفی (ص) گفت: «لا رضاع بعد الحولین».

Дигар шарт онаст ки ҳеҷ рзът кам нахурд , бҳкми хабари ъоӣшаҳ , қолат : кони Фимои анзли ман алқуръони ъушри рзъоти иҳрмн , сами насхи бхмси маълӯмот .

دیگر شرط آنست که هیچ رضعت کم نخورد، بحکم خبر عائشه، قالت: کان فیما انزل من القرآن عشر رضعات یحرمن، ثمّ نسخ بخمس معلومات.

Ва أмҳоти нсоӣкму модарони занони шумо бар шумо ҳароманд . Ин таҳрими бнФси ақд ҳосил шавад , агар бизан хеш расед ё нарасед , духул афтод ё науфтод , баъд аз ақди никоҳи модари зан ҳаромаст , ҳаромии мؤбд , то он ҳад ки агар духтаракӣ Тифла бизанӣ бихоҳад ,у ақди никоҳи бандад , пас вайро талоқ диҳад , пас он гуҳи зании аҷнабӣаи он Тифларо шер диҳад , он аҷнабӣа бар ваии ҳароми гашт , аз баҳри онкии модар духтарӣаст ки он духтари рӯзии зани вай буд бнкоҳии саҳеҳ .

وَ أُمَّهاتُ نِسائِکُمْ و مادران زنان شما بر شما حرامند. این تحریم بنفس عقد حاصل شود، اگر بزن خویش رسید یا نرسید، دخول افتاد یا نیفتاد، بعد از عقد نکاح مادر زن حرام است، حرامی مؤبد، تا آن حدّ که اگر دخترکی طفله بزنی بخواهد، و عقد نکاح بندد، پس وی را طلاق دهد، پس آن گه زنی اجنبیّه آن طفله را شیر دهد، آن اجنبیه بر وی حرام گشت، از بهر آنکه مادر دختری است که آن دختر روزی زن وی بود بنکاحی صحیح.

Ва рбоӣбкми аллотии фии ҳҷўркми ман нсоӣкми аллотии дхлтми бҳну духтарони занони шумо бар шумо ҳароманд , яъне пас аз онкии бмодрон эшон раседед , ва духул кардед . 58 агар мардӣ занӣ бихоҳад ва духул кунад , он гуҳи он занро талоқ диҳад , пас баъд аз талоқ , ин зани духтарии Тифларо шер диҳад , он духтари барин мард ҳаром шавад , аз баҳри онкии духтар занӣаст ки рӯзии зани ин мард буду буии расида . Аммо агар буи нарасида бошад , ва ӯро талоқ диҳад , ё бимирад , духтар вай бизанӣ тавонад кард , ки раб Алъоламин гуфт : Фإни лами ткўнўои дхлтми бҳни Флои ҷиноҳи алайкум эй фии никоҳи бнотҳн , ва ба

وَ رَبائِبُکُمُ اللَّاتِی فِی حُجُورِکُمْ مِنْ نِسائِکُمُ اللَّاتِی دَخَلْتُمْ بِهِنَّ و دختران زنان شما بر شما حرام اند، یعنی پس از آنکه بمادران ایشان رسیدید، و دخول کردید. ۵۸ اگر مردی زنی بخواهد و دخول کند، آن گه آن زن را طلاق دهد، پس بعد از طلاق، این زن دختری طفله را شیر دهد، آن دختر برین مرد حرام شود، از بهر آنکه دختر زنی است که روزی زن این مرد بود و بوی رسیده. امّا اگر بوی نرسیده باشد، و او را طلاق دهد، یا بمیرد، دختر وی بزنی تواند کرد، که ربّ العالمین گفت: فَإِنْ لَمْ تَکُونُوا دَخَلْتُمْ بِهِنَّ فَلا جُناحَ عَلَیْکُمْ ای فی نکاح بناتهنّ، و به‌

Қол алнабӣ ( с ) : азои нкҳи алрҷли алмрأаҳи Флои иҳли ?лаи أни итзўҷи бأмҳо , дахли болбнт ӯ лами идхл . Ва азои тзўҷи алأму лами идхли баҳо , сами талқҳо , ?фони шоءи тзўҷи албнт .

قال النّبیّ (ص): اذا نکح الرّجل المرأة فلا یحلّ له أن یتزوّج بأمّها، دخل بالبنت او لم یدخل. و اذا تزوّج الأمّ و لم یدخل بها، ثمّ طلّقها، فان شاء تزوّج البنت.

Ва дар хабараст киам ҳабибаи бинти абӣ Сафён гуфт : ё расӯли аллоҳи хоҳари ман бинти абӣ Сафён бизанӣ бихоҳ .

و در خبر است که ام حبیبه بنت ابی سفیان گفت: یا رسول اللَّه خواهر من بنت ابی سفیان بزنی بخواه.

Расӯл ( с ) гуфт : ту май дӯсти дорӣ ки ман чунин кунам ? гуфт : оре дӯст дорам ,у хоҳари худро неки бахтӣу нек ҷаҳонӣ мехоҳам . Расӯл ( с ) гуфт ки : ӯ маро ҳалол нест , ва раво набошад ки вайро бизанӣ кунам .Ам ҳабиба гуфт : ё расӯли аллоҳи мо чунон донистем , ва дар он ҳадис кардем ки ту духтари бӯи слмаҳ май хоҳӣ ки бизанӣ кунӣ , гуфт : духтари бӯи слмаҳ ки модарашам слмаҳаст ки зан манаст ? гуфт : оре . Расӯл ( с ) гуфт : ӯ рбибаҳ манаст . Дар ҳаҷари ман парварда , ва агар низ рбибаҳ набӯдӣ , ҳам ҳалол набӯдӣ маро , ки ваии духтар бародарамаст аз ҷиҳати рзоъи канизакии нўбӣ буд ки мароу бӯи слмаҳро бикдигр шер дод . Он гуҳи расӯл худо гуфт : духтарону хоҳарони худро бар мо арза макунед .

رسول (ص) گفت: تو می‌دوست داری که من چنین کنم؟ گفت: آری دوست دارم، و خواهر خود را نیک‌بختی و نیک جهانی می‌خواهم. رسول (ص) گفت که: او مرا حلال نیست، و روا نباشد که وی را بزنی کنم. ام حبیبه گفت: یا رسول اللَّه ما چنان دانستیم، و در آن حدیث کردیم که تو دختر بو سلمه می‌خواهی که بزنی کنی، گفت: دختر بو سلمه که مادرش ام سلمه است که زن منست؟ گفت: آری. رسول (ص) گفت: او ربیبه منست. در حجر من پرورده، و اگر نیز ربیبه نبودی، هم حلال نبودی مرا، که وی دختر برادرم است از جهت رضاع کنیزکی نوبی بود که مرا و بو سلمه را بیکدیگر شیر داد. آن گه رسول خدا گفت: دختران و خواهران خود را بر ما عرضه مکنید.

Ва ҳлоӣли أбноӣкми тсмии алмрأаҳи ҳлилаҳ ,у алрҷли ҳлило , лأни кули воҳиди мнҳмои ҳалоли лсоҳбаҳ ,у қили лأни кули воҳиди мнҳмои иҳли соҳиба , ман алҳлўл ,у қили лأни кули воҳиди мнҳмои иҳли азори соҳиба , ман ҳали алъқд . Мегуяд : ҳаромаст бар шумо ки занони писарон шумо бизанӣ кунед , чун зан дар ақди никоҳ писар бошад , бар падари ҳароми гашти бнФси ақд , агар писар аз ҷиҳат насаб бошад ё аз ҷиҳати рзоъ ҳар ду дарин ҳукм яксонанд , аммо писари хонда дар таҳт ин нашавад . Ато гуфт : ин дар шаъни Сайид ( с ) фурӯ омад , ки зайнаби бинти ҷҳшро бизанӣ хост ,у зайнаби зани зайд ҳориса бӯда буд ,у зайди писари хондаи Мустафо ( с ) буд .

وَ حَلائِلُ أَبْنائِکُمُ تسمّی المرأة حلیلة، و الرّجل حلیلا، لأنّ کلّ واحد منهما حلال لصاحبه، و قیل لأنّ کلّ واحد منهما یحلّ صاحبه، من الحلول، و قیل لأنّ کلّ واحد منهما یحلّ ازار صاحبه، من حلّ العقد. میگوید: حرام است بر شما که زنان پسران شما بزنی کنید، چون زن در عقد نکاح پسر باشد، بر پدر حرام گشت بنفس عقد، اگر پسر از جهت نسب باشد یا از جهت رضاع هر دو درین حکم یکسانند، امّا پسر خوانده در تحت این نشود. عطا گفت: این در شأن سید (ص) فرو آمد، که زینب بنت جحش را بزنی خواست، و زینب زن زید حارثه بوده بود، و زید پسر خوانده مصطفی (ص) بود.

Ва أни тҷмъўои байни алأхтин ва ҳаромаст бар шумо ки ҷамъ кунед миёни ду хоҳар бизанӣ кардан , аз баҳри онкии ду хоҳари зраҳ якдигар шаванд ,у бқтиът раҳм кашад . إлои мо қади салафи ато ва садӣ гуфтанд : алои мо кони ман ёқӯб ( ъ ) ?фонаи ҷамъи байн лёам Яҳудоу байн роҳилам Юсуф ,у контои ахтин . Аммо имрӯз агар касе бнодонии хоҳари зан хеш бихоҳад , фурқат бояд афкандани миёни эшон , ва ин хоҳар ки бар зани хеши бхўостаҳ буд ӯро сдоқ набошад , магар ки духул кунад , ки он гуҳи меҳри алмисл воҷиб шавад .

وَ أَنْ تَجْمَعُوا بَیْنَ الْأُخْتَیْنِ و حرام است بر شما که جمع کنید میان دو خواهر بزنی کردن، از بهر آنکه دو خواهر ضرّة یکدیگر شوند، و بقطیعت رحم کشد. إِلَّا ما قَدْ سَلَفَ عطا و سدی گفتند: الّا ما کان من یعقوب (ع) فانّه جمع بین لیا ام یهودا و بین راحیل ام یوسف، و کانتا اختین. امّا امروز اگر کسی بنادانی خواهر زن خویش بخواهد، فرقت باید افکندن میان ایشان، و این خواهر که بر زن خویش بخواسته بود او را صداق نباشد، مگر که دخول کند، که آن گه مهر المثل واجب شود.

Лқўлаҳ ( с ) : « фалаи алмҳри бмои астҳли ман фараҷҳо »

لقوله (ص): «فله المهر بما استحلّ من فرجها»

, ва то ъдти ин хоҳар басар наёяд на раво бошад ки мубоширати он хоҳар кунад ки зани аслӣ буд , ва чунон ки ҷамъ кардани миёни ду хоҳари бнкоҳ раво нест , ҷамъ кардани миёни занӣу хоҳари падар ӯ ,у миёни занӣу хоҳари модар ӯ ҳам раво нест . Бадалели хабар ,у ҳўи мо

، و تا عدّت این خواهر بسر نیاید نه روا باشد که مباشرت آن خواهر کند که زن اصلی بود، و چنان که جمع کردن میان دو خواهر بنکاح روا نیست، جمع کردن میان زنی و خواهر پدر او، و میان زنی و خواهر مادر او هم روا نیست. بدلیل خبر، و هو ما

Рӯй ан алнабӣ қол : « лои тнкҳи алмрأаҳи алии ъмтҳо ,у лои алии ибнаи ахиҳо ,у лои алии холтҳо ,у лои алии ибнаи ахтҳо » .

روی انّ النّبیّ قال: «لا تنکح المرأة علی عمّتها، و لا علی ابنة اخیها، و لا علی خالتها، و لا علی ابنة اختها».

إни аллоҳи кони ғФўро яъне лмои кони фии алҷоҳлиаҳ « рҳимо » лмои кони фии алислом .

إِنَّ اللَّهَ کانَ غَفُوراً یعنی لما کان فی الجاهلیّة «رحیما» لما کان فی الاسلام.

Ва алмҳсноти ман алнсоءи алоиаҳи ин ҳафтум занаст аз муҳаррамот ки аз рӯй сабаб ҳаром гаштаанд ,у мҳснот дар қуръон бар се ваҷҳанд : яке зўоти алأрҳом , чунон ки дарин оят гуфт . Дигари мҳсноти ҳроӣрнд аз озоди занон , чунон ки онҷо гуфт : ва ман лами исттъи мнкми тўлои أни инкҳи алмҳсноти алмؤмнот , ва ҷое дигар гуфт : Фълиҳни нисфи мо алии алмҳсноти ман алъзоб . Сиўми мҳснот ъФоӣФанд , прҳизкорону порсоён , чунон ки гуфт : إни аллазӣнаи ирмўни алмҳснот . Ва зўоти алозўоҷро мҳснот бон гӯйанд ки ҳсонти эшон аз ҷиҳат шавҳаронаст , ?фони алозўоҷи аҳснўҳн ,у мнъўои мнҳн . Ва أсли алоҳсони алмнъ . Аммо ҳроӣру ъФоӣФ , ҳсонти эшон аз ҷиҳати ҳуррият ва иффатаст . Қоли аллоҳи таъолӣ :у Марями ибнати умрони алтии أҳснти фараҷҳо эй иффат .

وَ الْمُحْصَناتُ مِنَ النِّساءِ الآیة این هفتم زن است از محرّمات که از روی سبب حرام گشته‌اند، و محصنات در قرآن بر سه وجه‌اند: یکی ذوات الأرحام، چنان که درین آیت گفت. دیگر محصنات حرائرند از آزاد زنان، چنان که آنجا گفت: وَ مَنْ لَمْ یَسْتَطِعْ مِنْکُمْ طَوْلًا أَنْ یَنْکِحَ الْمُحْصَناتِ الْمُؤْمِناتِ، و جایی دیگر گفت: فَعَلَیْهِنَّ نِصْفُ ما عَلَی الْمُحْصَناتِ مِنَ الْعَذابِ. سیوم محصنات عفائف‌اند، پرهیزکاران و پارسایان، چنان که گفت: إِنَّ الَّذِینَ یَرْمُونَ الْمُحْصَناتِ. و ذوات الازواج را محصنات بآن گویند که حصانت ایشان از جهت شوهران است، فانّ الازواج احصنوهنّ، و منّعوا منهنّ. و أصل الاحصان المنع. امّا حرائر و عفائف، حصانت ایشان از جهت حرّیت و عفّت است. قال اللَّه تعالی: وَ مَرْیَمَ ابْنَتَ عِمْرانَ الَّتِی أَحْصَنَتْ فَرْجَها ای عفّت.

Ва алмҳсноти ман алнсоء мегуяд : заноне ки эшонро шавҳаронанд бар ғайри шавҳарони ҳароманд . إлои мо маликати أимонкм яъне болсбии ман дори алҳрби ?фонҳо иҳли лмолкҳои баъди алостброءи бҳизаҳ ,у ани кони лҳни азўоҷи ман алмшркини фии дори алҳрб .

وَ الْمُحْصَناتُ مِنَ النِّساءِ میگوید: زنانی که ایشان را شوهران‌اند بر غیر شوهران حرامند. إِلَّا ما مَلَکَتْ أَیْمانُکُمْ یعنی بالسّبی من دار الحرب فانّها یحلّ لمالکها بعد الاستبراء بحیضة، و ان کان لهنّ ازواج من المشرکین فی دار الحرب.

Абӯи Саид хидрӣ гуфт ки : расӯли худо ( с ) рӯзи ҳнини лашкариро ба аўтос фиристод , ва эшонро нусрату ғанимат буд , ва бардагон овараданд , ва дар ҷумлаи бардагон занон буданд ки шавҳарон мушрик доштанд . Мусулмонон аз суҳбати эшон метҳрҷ намуданд , яъне ки эшон шавҳарон мушрик доранд . Раби Алъоламин дар шаъни эшон ин оят фиристод .

ابو سعید خدری گفت که: رسول خدا (ص) روز حنین لشکری را به اوطاس فرستاد، و ایشان را نصرت و غنیمت بود، و بردگان آوردند، و در جمله بردگان زنان بودند که شوهران مشرک داشتند. مسلمانان از صحبت ایشان می‌تحرّج نمودند، یعنی که ایشان شوهران مشرک دارند. ربّ العالمین در شأن ایشان این آیت فرستاد.

Ва қил : маъноа , ҳароми алайкуми алмҳсноти ман алнсоء , фавқи алأрбъ , алои мо маликати аимонкм , ?фонаи лои иддаи алайкуми Фиҳн .

و قیل: معناه، حرام علیکم المحصنات من النّساء، فوق الأربع، الّا ما ملکت ایمانکم، فانّه لا عدّة علیکم فیهنّ.

Китоби аллоҳи алайкум насбаст бар масдар , тўкидро ва ин мҳмўлст бар маънӣ , лони маънии қавлаи ъзу ҷл : ҳурмати алайкуми أмҳоткм , кутуби аллоҳи алайкуми ктобоу ҳозои комаи қоли алшоър : «у рзти Фзлти саъбае азлол » , лأни маънии рзт , азллт . Ва қили насби алии алоғроء , эй алзмўои китоби аллоҳи бтҳрими мо зкрнои ман алнсоءи алайкум .

کِتابَ اللَّهِ عَلَیْکُمْ نصب است بر مصدر، توکید را و این محمولست بر معنی، لانّ معنی قوله عزّ و جلّ: حُرِّمَتْ عَلَیْکُمْ أُمَّهاتُکُمْ، کتب اللَّه علیکم کتابا و هذا کما قال الشّاعر: «و رضت فذلّت صعبة ایّ اذلال»، لأنّ معنی رضت، اذللت. و قیل نصب علی الاغراء، ای الزموا کتاب اللَّه بتحریم ما ذکرنا من النّساء علیکم.

Ва أҳли лаками бзми алифи қроءти Ҳамза ва ксоиӣасту ҳФс , аз ъосми алии бноءи алФъли ллмФъўл ба , ътФои алии қавлаи ҳурмати алайкуми أмҳоткм ,у алФъли фӣа банӣ ллмФъўл ба лишокли алмътўФи алмътўФи алайҳ . Боқии қроу أҳл лакам хонанд бФтҳи алиф , алии бноءи алФъли ллФоъл , ҳмлои алии мо илиаҳи ман қавла : китоби аллоҳи лأни алмънии кутуби аллоҳи алайкуми ктобоу أҳли лаками мо вроءи злкм эй мо сӯии злкми ман алнсоء .

وَ أُحِلَّ لَکُمْ بضمّ الف قراءت حمزه و کسایی است و حفص، از عاصم‌ علی بناء الفعل للمفعول به، عطفا علی قوله حُرِّمَتْ عَلَیْکُمْ أُمَّهاتُکُمْ، و الفعل فیه بنی للمفعول به لیشاکل المعطوف المعطوف علیه. باقی قرّا وَ أُحِلَّ لَکُمْ خوانند بفتح الف، علی بناء الفعل للفاعل، حملا علی ما یلیه من قوله: کِتابَ اللَّهِ لأنّ المعنی کتب اللَّه علیکم کتابا وَ أُحِلَّ لَکُمْ ما وَراءَ ذلِکُمْ ای ما سوی ذلکم من النّساء.

أни тбтғўои мавзеи он насбаст алии назъи алхоФз , яъне лأни тбтғўо , эй ттлбўои бأмўолкм . Мегуяд : ҳар чаҳ беруни азин муҳаррамотаст ки бар шимурдем аз занон , аллоҳи шуморо ҳалол кард бшрт онкӣ бимол хеши эшонро талаб кунед , бнкоҳу сдоқ , ё бмлку баҳо .

أَنْ تَبْتَغُوا موضع آن نصب است علی نزع الخافض، یعنی لأن تبتغوا، ای تطلبوا بأموالکم. میگوید: هر چه بیرون ازین محرّمات است که بر شمردیم از زنان، اللَّه شما را حلال کرد بشرط آنکه بمال خویش ایشان را طلب کنید، بنکاح و صداق، یا بملک و بها.

Мҳснини ғайри мсоФҳин яъне нокҳини ғайри зонин , бшрти онкии ақди дурусту росту пок буд , эҷобу қабули блФзи никоҳ ,у гувоҳ ва вале .

مُحْصِنِینَ غَیْرَ مُسافِحِینَ یعنی ناکحین غیر زانین، بشرط آنکه عقد درست و راست و پاک بود، ایجاب و قبول بلفظ نکاح، و گواه و ولی.

Қол алнабӣ ( с ) : « кули никоҳи лами иҳзраҳи арбаъаи Фҳўи саффоҳ : хотб ва валеу шоҳдои адл » .

قال النّبیّ (ص): «کلّ نکاح لم یحضره اربعة فهو سفاح: خاطب و ولیّ و شاهدا عدل».

Фмои астмтътм ба мнҳн ихтилофаст миёни уламо ки ин оят муҳкамаст ё мансӯх . Қавли ҳасан ва муҷоҳид онаст ки : оят муҳкамаст , ва маънӣ онаст ки : Фмои антФътму тлззтм ба ман алнсоءи болнкоҳи алсҳиҳ .

فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ مِنْهُنَّ اختلاف است میان علما که این آیت محکم است یا منسوخ. قول حسن و مجاهد آنست که: آیت محکم است، و معنی آنست که: فما انتفعتم و تلذّذتم به من النّساء بالنّکاح الصّحیح.

Фотўҳни أҷўрҳн эй мҳўрҳни комилани баъди алдхўл , ва насафо қабл алдхўл . Мегуяд : чун бнкоҳи саҳеҳ бикдигр расед эшонро меҳр тамом диҳед ,у пеш аз духулу мсиси нимаи меҳр . Ва бмзҳби ибни аббоси оят муҳкамаст , рухсати никоҳ мтътасту никоҳ мтът онаст ки занӣ хоҳад бўлӣ ва ду гувоҳ то замонӣ ном карда , бأҷрии маълум . Пас чун он муддат басар ояд , зани молики нафас хеш бошад . Он гуҳ агар хоҳад бо вай мебошад , ва агар на , вайро расад ки аз вай мФорқт кунаду ъдт вай онаст ки як қрءи бози барад , агар аз зўот алأқроء бошад , ва агар на аз зўоти алоқро буд , як моҳаст ъдти вай , то астброءи раҳм ҳосил шаваду миёни эшон таворус набошад , ва агар фарзандӣ ояд бпдри мулҳақ буд .

فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ ای مهورهنّ کاملا بعد الدّخول، و نصفا قبل الدّخول. میگوید: چون بنکاح صحیح بیکدیگر رسید ایشان را مهر تمام دهید، و پیش از دخول و مسیس نیمه مهر. و بمذهب ابن عباس آیت محکم است، رخصت نکاح متعت است و نکاح متعت آنست که زنی خواهد بولیّ و دو گواه تا زمانی نام کرده، بأجری معلوم. پس چون آن مدّت بسر آید، زن مالک نفس خویش باشد. آن گه اگر خواهد با وی میباشد، و اگر نه، وی را رسد که از وی مفارقت کند و عدّت وی آنست که یک قرء باز برد، اگر از ذوات الأقراء باشد، و اگر نه از ذوات الاقرا بود، یک ماه است عدّت وی، تا استبراء رحم حاصل شود و میان ایشان توارث نباشد، و اگر فرزندی آید بپدر ملحق بود.

Ин шарҳи никоҳ мтътаст ,у ибни аббосу тоӣФаҳ эй аз аҳли байти ин рухсат додаанд ,у далели эшон қроءти абӣу Саиди бен ҷбираст : « Фмои астмтътм ба мнҳни илои аҷали мсмии Фотўҳни аҷўрҳн » . Аммо муаззами уламоу фуқаҳо аз саҳоба ва тобеъину салафи солеҳин бар онанд ки : ин никоҳи мтът дар ибтидо . Ислом буд пас мансӯхи гашт ,у мтъти занон дар шариъати имрӯз ҳаромаст . Мустафо ( с ) гуфт дар баъзе аз хтб : ё аиҳо анноси ании канти амрткми болостмтоъи ман ҳзаҳи алнсоء , أлои ани аллоҳи субҳонаи ҳарами злки илои явми алқимаҳ . »

این شرح نکاح متعت است، و ابن عباس و طائفه‌ای از اهل بیت این رخصت داده‌اند، و دلیل ایشان قراءت ابی و سعید بن جبیر است: «فما استمتعتم به منهن الی اجل مسمی فآتوهن اجورهن». امّا معظم علما و فقها از صحابه و تابعین و سلف صالحین بر آنند که: این نکاح متعت در ابتدا. اسلام بود پس منسوخ گشت، و متعت زنان در شریعت امروز حرام است. مصطفی (ص) گفت در بعضی از خطب: یا ایّها النّاس انّی کنت امرتکم بالاستمتاع من هذه النّساء، ألا انّ اللَّه سبحانه حرّم ذلک الی یوم القیمة.»

Ва қоли умри бен улхитоб : мо боли риҷоли инкҳўни ҳзаҳи алмтъаҳ , ва қад наҳй расӯли аллоҳ ( с ) анҳо , лои أҷди рҷлои нкҳҳои алои рҷмтаҳи болҳҷораҳ . Ва қоли ибни умр : алмтъаҳи саффоҳу қоли ато : алмтъаҳи ҳаром мисли алмитаҳу алдму лаҳми алхнзир . Қоли абӯи исҳоқи алзҷоҷ : ҳзаҳи ояи қади ғалати фӣҳо қавми ғлтои ъзимои ҷудо , лҷҳлҳми боллғаҳ ,у злки анҳми зҳбўои илои ани қавлаи ъзу ҷл : Фмои астмтътм ба мнҳни ман алмтъаҳи алтии қади أҷмъи аҳли алФқаҳи анаи ҳарому анмои маънии Фмои астмтътм ба мнҳни Фмои нкҳтмўаҳи мнҳни алии алшроӣти алтии ҷирати фии алоиаҳ , ояи алоҳсон . أни тбтғўои бأмўолкми мҳснин эй оқидин алтзўиҷ , Фмои астмтътм ба мнҳни алии ақди алтзўиҷи алзии ҷирии зикра , Фотўҳни أҷўрҳни фаризае мҳўрҳн , ?фони астмтъи болдхўли баҳои отии алмҳри томо ,у ани астмтъи бъқди алнкоҳи отии нисфи алмҳру алмтоъи фии аллғаҳи кули мо интФъ бау қавлаи ъзу ҷл :у мтъўҳни алии алмўсъи қадара , лӣси маъноаи зўҷўҳни алмтъ , анмои маъноа : аътўҳни мо истмтън бау кзлку ллмтлқоти матоъи болмърўФ . Ва ман заъми ани мо астмтътм ба мнҳн , алмтъаҳи алтии ҳаии алшрти фии алтмтъи алзии тФълаҳи алроФзаҳ , Фқди أхтأи хтأи ъзимо . Лأни алоиаҳи байнаи возеҳа .

و قال عمر بن الخطاب: ما بال رجال ینکحون هذه المتعة، و قد نهی رسول اللَّه (ص) عنها، لا أجد رجلا نکحها الّا رجمته بالحجارة. و قال ابن عمر: المتعة سفاح و قال عطا: المتعة حرام مثل المیتة و الدّم و لحم الخنزیر. قال ابو اسحاق الزجاج: هذه آیة قد غلط فیها قوم غلطا عظیما جدّا، لجهلهم باللّغة، و ذلک انّهم ذهبوا الی انّ قوله عزّ و جلّ: فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ مِنْهُنَّ من المتعة الّتی قد أجمع اهل الفقه انّه حرام و انّما معنی فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ مِنْهُنَّ فما نکحتموه منهنّ علی الشّرائط الّتی جرت فی الآیة، آیة الاحصان. أَنْ تَبْتَغُوا بِأَمْوالِکُمْ مُحْصِنِینَ ای عاقدین التّزویج، فَمَا اسْتَمْتَعْتُمْ بِهِ مِنْهُنَّ علی عقد التّزویج الّذی جری ذکره، فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ فَرِیضَةً ای مهورهنّ، فان استمتع بالدّخول بها آتی المهر تامّا، و ان استمتع بعقد النّکاح آتی نصف المهر و المتاع فی اللّغة کلّ ما ینتفع به و قوله عزّ و جلّ: وَ مَتِّعُوهُنَّ عَلَی الْمُوسِعِ قَدَرُهُ، لیس معناه زوّجوهنّ المتع، انّما معناه: اعطوهنّ ما یستمتعن به و کذلک وَ لِلْمُطَلَّقاتِ مَتاعٌ بِالْمَعْرُوفِ. و من زعم انّ ما استمتعتم به منهنّ، المتعة الّتی هی الشّرط فی التّمتع الّذی تفعله الرّافضة، فقد أخطأ خطأ عظیما. لأنّ الآیة بیّنة واضحة.

Фотўҳни أҷўрҳни фаризаи аҷри ӣнҷо меҳраст ,у саммии иҷрои лأнаҳи аҷри алостмтоъ ,у лиҳозои итأкди болхлўаҳу алдхўл . Ва бмзҳби шофиии меҳрро ҳаддӣ нест , агар андак буд ва агар бисёр , равост , ки дар шаръ муқаддар несту бмзҳби бӯи Ҳанифа муқаддараст ,у каминаи он даҳ дирам сипедасту далел шофиӣ онаст ки Мустафо ( с ) гуфт : « алсдоқи ҷоӣзи қалилау касӣра » ,у қол : « ман аътии фии сдоқи амрأтаҳи мли ءи кФиаҳи сўиқо ӯ тмрои Фқди астҳл » .

فَآتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ فَرِیضَةً اجر اینجا مهر است، و سمّی اجرا لأنّه اجر الاستمتاع، و لهذا یتأکّد بالخلوة و الدّخول. و بمذهب شافعی مهر را حدّی نیست، اگر اندک بود و اگر بسیار، رواست، که در شرع مقدّر نیست و بمذهب بو حنیفه مقدّر است، و کمینه آن ده درم سپید است و دلیل شافعی آنست که مصطفی (ص) گفت: «الصّداق جائز قلیله و کثیره»، و قال: «من اعطی فی صداق امرأته مل‌ء کفّیه سویقا او تمرا فقد استحلّ».

Ва агар заниро бизанӣ кунад бемеҳр , ақд дурустаст . Аммо шофииро ду қавласт : ки меҳри алмисл ӯ кӣ воҷиб шавад ? як қавл онаст ки бнФси ақд воҷиб шавад ,у ҳўи алмўоФқи лмзҳби абии Ҳанифа ,у қавл дувум онаст ки бўтӣу духул воҷиб шавад ,у ҳўи алсҳиҳу алмнсўри фии алхлоФ .

و اگر زنی را بزنی کند بی‌مهر، عقد درست است. امّا شافعی را دو قول است: که مهر المثل او کی واجب شود؟ یک قول آنست که بنفس عقد واجب شود، و هو الموافق لمذهب ابی حنیفة، و قول دوم آنست که بوطی و دخول واجب شود، و هو الصحیح و المنصور فی الخلاف.

Ва лои ҷиноҳи алайкуми Фимои трозитм ба ман баъди алФризаҳи бқўли эшон ки никоҳи мтът раво доранд маънӣ онаст ки : агар баъд аз анқзоءи муддату пеш аз астброءи раҳми брзоء якдигар хоҳанд ки дар муддат ва дар аҷр бифзоианд , эшонро раво бошаду бқўли оммаи фуқаҳоу ҷумҳӯри аҳли илм маънӣ онаст ки :у лои ҷиноҳи алайкуми Фимои трозитм ба ман баъди алФризаҳ яъне ман ҳти ман алмҳру аброءи ман баъзи алсдоқ ӯ калла , эй лои асми алайкуми фии أни тҳби алмрأаҳи ллрҷли меҳрҳо , ӯ иҳби алрҷли ллмрأаҳи ани лами идхли баҳои нисфи алмҳри алзии лои иҷби лҳои алои болдхўлу қили лои бأси أни трзии алмрأаҳи ман алнФқаҳ бидӯни нафақаи мислҳо .

وَ لا جُناحَ عَلَیْکُمْ فِیما تَراضَیْتُمْ بِهِ مِنْ بَعْدِ الْفَرِیضَةِ بقول ایشان که نکاح متعت روا دارند معنی آنست که: اگر بعد از انقضاء مدّت و پیش از استبراء رحم برضاء یکدیگر خواهند که در مدّت و در اجر بیفزایند، ایشان را روا باشد و بقول عامّه فقها و جمهور اهل علم معنی آنست که: وَ لا جُناحَ عَلَیْکُمْ فِیما تَراضَیْتُمْ بِهِ مِنْ بَعْدِ الْفَرِیضَةِ یعنی من حطّ من المهر و ابراء من بعض الصّداق او کلّه، ای لا اثم علیکم فی أن تهب المرأة للرّجل مهرها، او یهب الرّجل للمرأة ان لم یدخل بها نصف المهر الّذی لا یجب لها الّا بالدخول و قیل لا بأس أن ترضی المرأة من النّفقه بدون نفقة مثلها.

إни аллоҳи кони ълимои бмои ислҳи амри алъбод , « ҳкимо » Фимои байни ?лаами ман ақди алнкоҳи алзӣ ба ҳифзати аломўолу алأнсоб .

إِنَّ اللَّهَ کانَ عَلِیماً بما یصلح امر العباد، «حَکِیماً» فیما بیّن لهم من عقد النّکاح الّذی به حفظت الاموال و الأنساب.