Қавлаи таъолӣ : ва ман лами исттъи мнкми тўлои алоиаҳ . . . Ҷалиласту ҷаббори худои ҷаҳонён , Кариму ғаффор , номи дор , раҳеи дор , меҳрбон , воҳиду аҳад дар ному нишон , бикрами хеши навозандаи бандагон , бФзли хеши созандаи кори эшон , пайдокунанда нури анояти хеш бар дӯстон ,у ороиндаҳи дӯстони хеши блбоси эҳсон . Худовандии бахшоянда , ва бар бахшӯдани поянда , ва ҳар касро бар хеши намоянда , ҳар касро чунон ки сазоӣ ӯст , ва бақадру андоза ва равиш ӯст , ва аз ҳар кас он дархоҳад ки дар вусъ ва тавон ӯст . На бинӣ ки мустазъафони роҳи шариъатро чун рухсат намӯд бнкоҳи канизак , гуфт : агар аз тӯл ҳура дармонед ,у орзӯии никоҳ падед ояд , канизакро бизанӣ кунед ,у шаҳвати хешро мудофеъат макунед , чун нмитўониду суннати эшонро мадад медиҳад ки : « алднёи матоъ ,у хайри матоъи алднёи алмрأаҳи алсолҳаҳ » , ва « тзўҷўои алўдўди алўлўд , фонии мкосри бкми алأмм » , « въликми болأбкори Фонҳни аъзби аФўоҳо ,у антқи арҳомо ,у арзии болисир . »

قوله تعالی: وَ مَنْ لَمْ یَسْتَطِعْ مِنْکُمْ طَوْلًا الآیة... جلیل است و جبّار خدای جهانیان، کریم و غفّار، نام‌دار، رهی‌دار، مهربان، واحد و احد در نام و نشان، بکرم خویش نوازنده بندگان، بفضل خویش سازنده کار ایشان، پیدا کننده نور عنایت خویش بر دوستان، و آراینده دوستان خویش بلباس احسان. خداوندی بخشاینده، و بر بخشودن پاینده، و هر کس را بر خویش نماینده، هر کس را چنان که سزای اوست، و بقدر و اندازه و روش اوست، و از هر کس آن درخواهد که در وسع و توان اوست. نه‌بینی که مستضعفان راه شریعت را چون رخصت نمود بنکاح کنیزک، گفت: اگر از طول حرّه درمانید، و آرزوی نکاح پدید آید، کنیزک را بزنی کنید، و شهوت خویش را مدافعت مکنید، چون نمیتوانید و سنّت ایشان را مدد میدهد که: «الدّنیا متاع، و خیر متاع الدّنیا المرأة الصّالحة»، و «تزوّجوا الودود الولود، فانّی مکاثر بکم الأمم»، «وعلیکم بالأبکار فانّهنّ اعذب افواها، و انتق ارحاما، و ارضی بالیسیر.»

Нтқи алрҳми ксраҳи алўлд . Иқол : амрأаҳи нотқ , азои канти касӣраи алўлд .

نتق الرّحم کثرة الولد. یقال: امرأة ناتق، اذا کانت کثیرة الولد.

Ин худ роҳи рухсат ҷӯёнаст ки мустазъафонанд , ва бо худ брнтоўоннд . Аммо ҷавонмардони тариқату муҷоҳидони роҳи ҳақиқат , амали эшон рангӣ дигар дорад ,у ишқи эшон завқии дигар , на узри рухсати эшонро фиребад , на султони шаҳват бо эшон бртоўд , гӯйӣ дар шаъни эшон ин хабар омад ки : « ё Довӯд ! ҳазару أнзри қўмки қзоءи алшҳўоти ?фони улқулуби алмълқаҳи бшҳўоти алднё , уқулҳо ании маҳҷӯба » ,у мақоми ҳориса ӣнҷо расед ки гуфт : « урфати нафасии ани алднёи Фأсҳрти Лайлӣу أзмأти нҳорӣ , алҳдис . «у аллоҳи аълами боимонкми бъзкми ман баъз » ин таъризаст аз кФоءти динӣ , ва ишоратаст фарои тақдиси худоӣ аз ҷуфтии Марям ( ъ ) , ки бандагони худро ор дошт аз никоҳи канизак , ҷузи буқати зарурат , яъне ки то худоиро ъзу ҷли муназзаҳ ва муқаддас донанд аз мнокҳти парастори вай , охири ин музтарро бнкоҳи канизак дил хурсанд кард , ва гуфт : ҳама аз одаму ҳўоءнд , ва дар уқдаи дайн бо ҳам , ҳамаи ҳам шакли якдигару ҷинси якдигар , шакл бшкл шавад ,у ҷинс бҷнс гароед , пас ҷуфти доштан ,у бҷФти гроӣидни эшонро сазад балки худ май дрбоид ,у ҷуз чунин нишоеду маъбуди қадим , кирдигори азими ҷли ҷалола ,у азми шаъна , ки вайро шакл ва шабаҳ нест ,у ҷинс ва мисл нест , ҷуфти доштан ӯро сазо нест ки ӯро кФؤ ва ҳамсар нест , лами яладу лами иўлду лами икни ?лаи кФўои أҳд .

این خود راه رخصت جویان است که مستضعفان‌اند، و با خود برنتاوانند. امّا جوانمردان طریقت و مجاهدان راه حقیقت، عمل ایشان رنگی دیگر دارد، و عشق ایشان ذوقی دیگر، نه عذر رخصت ایشان را فریبد، نه سلطان شهوت با ایشان برتاود، گویی در شأن ایشان این خبر آمد که: «یا داود! حذر و أنذر قومک قضاء الشهوات فان القلوب المعلقة بشهوات الدنیا، عقولها عنی محجوبة»، و مقام حارثه اینجا رسید که گفت: «عرفت نفسی عن الدّنیا فأسهرت لیلی و أظمأت نهاری، الحدیث. «و اللَّه اعلم بایمانکم بعضکم من بعض» این تعریض است از کفاءت دینی، و اشارت است فرا تقدیس خدای از جفتی مریم (ع)، که بندگان خود را عار داشت از نکاح کنیزک، جز بوقت ضرورت، یعنی که تا خدای را عزّ و جلّ منزّه و مقدّس دانند از مناکحت پرستار وی، آخر این مضطرّ را بنکاح کنیزک دل خرسند کرد، و گفت: همه از آدم و حواءند، و در عقده دین با هم، همه هم شکل یکدیگر و جنس یکدیگر، شکل بشکل شود، و جنس بجنس گراید، پس جفت داشتن، و بجفت گرائیدن ایشان را سزد بلکه خود می‌درباید، و جز چنین نشاید و معبود قدیم، کردگار عظیم جلّ جلاله، و عظم شأنه، که وی را شکل و شبه نیست، و جنس و مثل نیست، جفت داشتن او را سزا نیست که او را کفؤ و همسر نیست، لَمْ یَلِدْ وَ لَمْ یُولَدْ وَ لَمْ یَکُنْ لَهُ کُفُواً أَحَدٌ.

Он гуҳ дар охири ин оят гуфт :у أни тсбрўои хайри лакам , агар гирд рухсат нигарадед ,у никоҳи канизак дар боқӣ кунед , ва дар қаҳри нафас шикеб бошед , шуморо беҳтар буду роҳ ҷавонмардон инаст ,у дӯстони худ ин кунанд ва бо ӣнҳамаи истимолати банда фурӯ нагузошт ,у бФрмон ҷузам нагуфт : асбрўо , балки гуфт :у أни тсбрўои хайри лакам агар сабр кунеду брхсти фурӯи нёӣид ,у мардона дар роҳи эҳтиёти равед , шуморо ҷой навохт ҳаст , ва агар сабр накунед ва рухсат ҷӯйед ,у осонӣ талаб кунед , узр ҳаст , аз онкии шумо заъифонед ! ва бо худ брнтоўон ! бории лофи мардон чаҳ занед ?у ҷои мардон чаҳ гиред ? .

آن گه در آخر این آیت گفت: وَ أَنْ تَصْبِرُوا خَیْرٌ لَکُمْ، اگر گرد رخصت نگردید، و نکاح کنیزک در باقی کنید، و در قهر نفس شکیبا باشید، شما را بهتر بود و راه جوانمردان اینست، و دوستان خود این کنند و با اینهمه استمالت بنده فرو نگذاشت، و بفرمان جزم نگفت: اصبروا، بلکه گفت: وَ أَنْ تَصْبِرُوا خَیْرٌ لَکُمْ اگر صبر کنید و برخصت فرو نیائید، و مردانه در راه احتیاط روید، شما را جای نواخت هست، و اگر صبر نکنید و رخصت جویید، و آسانی طلب کنید، عذر هست، از آنکه شما ضعیفان‌اید! و با خود برنتاوان! باری لاف مردان چه زنید؟ و جای مردان چه گیرید؟.

Ириди аллоҳи либини лакам . Баёни шарафи уммати Муҳамад ( с )аст ,у изҳори ъзи эшон ,у миннати худованди ъзу ҷл бар эшон , он миннату каромат ки бар дигарон набӯд . Аз рафтагону пешинён , балки мъомлт бо эшон мукофот буд ки дар эшон расед , чунон ки аллоҳ гуфт : ва манеҳам ман أхзтаҳи алсиҳаҳ , ва манеҳам ман хсФно ба алأрз , ва манеҳам ман أғрқно .

یُرِیدُ اللَّهُ لِیُبَیِّنَ لَکُمْ. بیان شرف امّت محمد (ص) است، و اظهار عزّ ایشان، و منّت خداوند عزّ و جلّ بر ایشان، آن منّت و کرامت که بر دیگران نبود. از رفتگان و پیشینیان، بلکه معاملت با ایشان مکافات بود که در ایشان رسید، چنان که اللَّه گفت: وَ مِنْهُمْ مَنْ أَخَذَتْهُ الصَّیْحَةُ، وَ مِنْهُمْ مَنْ خَسَفْنا بِهِ الْأَرْضَ، وَ مِنْهُمْ مَنْ أَغْرَقْنا.

Чун ин уммати ҳол эшон бишуниданд ,у достони эшон брхўонднд , мунтазир буданд то дар ҳақи эшон фармон чаҳ ояд . Гуфт :у иҳдикми сунани аллазӣнаи ман қблкм ,у итўби алайкум , бо шумо он накунем ки бо эшон кардем , эшонро хсФу масху иғроқ буд , ва шуморо тўбту раҳмату мағфират .

چون این امّت حال ایشان بشنیدند، و داستان ایشان برخواندند، منتظر بودند تا در حق ایشان فرمان چه آید. گفت: وَ یَهْدِیَکُمْ سُنَنَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِکُمْ، وَ یَتُوبَ عَلَیْکُمْ، با شما آن نکنیم که با ایشان کردیم، ایشان را خسف و مسخ و اغراق بود، و شما را توبت و رحمت و مغفرت.

Ириди аллоҳи أни ихФФи ънкм яъне ихФФи ънкми сиқли алأўзори бмўотраҳи алўордоти илои қлўбкм , ихФФи ънкми клФи алأмонаҳи бҳмлҳои ънкм . ИхФФи ънкми мқосоаҳи алмҷоҳдоти бмои илҷи лқлўбкми ман анвори алмшоҳдоти ихФФи ънкми тъби алмтолботи брўҳи алмўослот .

یُرِیدُ اللَّهُ أَنْ یُخَفِّفَ عَنْکُمْ یعنی یخفّف عنکم ثقل الأوزار بمواترة الواردات الی قلوبکم، یُخَفِّفَ عَنْکُمْ کلف الأمانة بحملها عنکم. یخفّف عنکم مقاساة المجاهدات بما یلج لقلوبکم من انوار المشاهدات یخفّف عنکم تعب المطالبات بروح المواصلات.

Ва халқи алإнсони зъиФо дар қуръон ҳар ҷо ки ном инсонаст сифати нописандида Эй бипайванд онаст , чунон ки гуфт : إни алإнсони лзлўми куффор , إни алإнсони халқи ҳлўъо , إни алإнсони литғӣ , إни алإнсони лрбаҳи лкнўд , إни алإнсони лФии хуср . Аз онкии инсоният аз хокаст ,у хоки мояи касофат ,у أсли кудурат . Аммо умеди раҳеи бонст ки он рӯз ки май офарид , айб медид , ва он гуҳ бо айб мехарид .

وَ خُلِقَ الْإِنْسانُ ضَعِیفاً در قرآن هر جا که نام انسان است صفت ناپسندیده‌ای بپیوند آنست، چنان که گفت: إِنَّ الْإِنْسانَ لَظَلُومٌ کَفَّارٌ، إِنَّ الْإِنْسانَ خُلِقَ هَلُوعاً، إِنَّ الْإِنْسانَ لَیَطْغی‌، إِنَّ الْإِنْسانَ لِرَبِّهِ لَکَنُودٌ، إِنَّ الْإِنْسانَ لَفِی خُسْرٍ. از آنکه انسانیّت از خاکست، و خاک مایه کثافت، و أصل کدورت. امّا امید رهی بآنست که آن روز که می‌آفرید، عیب میدید، و آن گه با عیب میخرید.

Бо айб харидае марои рӯзи нахусти пер тариқат гуфт : худовандо ! ту моро ҷоҳил хондӣ , аз ҷоҳили ҷуз аз ҷафо чаҳ ояд ? ! ту моро заъиф хондӣ , аз заъифи ҷуз аз хато чаҳ ояд ? ! худовандо ! бар нтоўстни мо бо нафаси худ аз он заъфи ингор ,у далерӣу шухии мо аз он ҷаҳли ингор . Худовандо ! тӯмон барграфтӣ ва кас нагуфт ки бурдор , акнӯн ки барграфтӣ бмгзор , ва дар сояи лутфи худ майдор !

با عیب خریده‌ای مرا روز نخست پیر طریقت گفت: خداوندا! تو ما را جاهل خواندی، از جاهل جز از جفا چه آید؟! تو ما را ضعیف خواندی، از ضعیف جز از خطا چه آید؟! خداوندا! بر نتاوستن ما با نفس خود از آن ضعف انگار، و دلیری و شوخی ما از آن جهل انگار. خداوندا! تومان برگرفتی و کس نگفت که بردار، اکنون که برگرفتی بمگذار، و در سایه لطف خود میدار!