Қавлаи таъолӣ : ФкиФи إзои ҷӣнои ман кули أмаҳ бшҳид бидон ки дар олами қиёмату майдони растохезу маҷмаъи сиёсату ҳайбат , бандагони худоиро корҳои азим дар пешаст , ва мақомҳои мухталиф : аввали мақоми даҳшату ҳайрат . Дувуми мақоми саволу изҳори ҳуҷҷат ,у дархости шаҳодату байнат . Сиўми мақоми ҳисобу мноқшт . Чаҳоруми мақоми тамизу мафосилат .

قوله تعالی: فَکَیْفَ إِذا جِئْنا مِنْ کُلِّ أُمَّةٍ بِشَهِیدٍ بدان که در عالم قیامت و میدان رستاخیز و مجمع سیاست و هیبت، بندگان خدای را کارهای عظیم در پیش است، و مقامهای مختلف: اوّل مقام دهشت و حیرت. دوم مقام سؤال و اظهار حجّت، و درخواست شهادت و بیّنت. سیوم مقام حساب و مناقشت. چهارم مقام تمیز و مفاصلت.

Мақоми аввалро гуфт : явми иқўми анноси лрби Алъоламин . Дувумро гуфт : ФкиФи إзоҷӣнои ман кули أмаҳи бшҳид

مقام اوّل را گفت: یَوْمَ یَقُومُ النَّاسُ لِرَبِّ الْعالَمِینَ. دوم را گفت: فَکَیْفَ إِذاجِئْنا مِنْ کُلِّ أُمَّةٍ بِشَهِیدٍ

Сиўмро гуфт :у нзъи алмўозини алқсти лиўми алқёмаҳ .

سیوم را گفت: وَ نَضَعُ الْمَوازِینَ الْقِسْطَ لِیَوْمِ الْقِیامَةِ.

Чаҳорумро гуфт : Фриқи фии алҷнаҳу Фриқи фии алсъир . Аммо мақоми сиёсат ва ҳайбат онаст ки дар бадви маҳшари раби Алъоламин халқи аввалин ва охиринро аз абтдоءи офариниш то мунтаҳии олам , бики нафхаи исрофилии ҳамаро дар басити қиёмат ҳозир кунад , сару пои бараҳна , ташнау гурусна , сар дар пеши афканда , бакори худ дармонда , офтоби гарми зери сари фурӯи омада ,у нафаси гарму сӯзи дил дар он пайваста ,у оташи хаҷалу тшўир дар ҷони афтода , аз зер ҳар тори мӯии чашмаи арақи равон шуда . Мустафо ( с ) гуфт : кас буд ки то бадви зону дар арақ нишинад , кас буд ки то камаргоҳ , кас буд ки то баробари гӯш ,у наздики он буд ки дар арақ ғарқ шавад . Дар осори биоранд ки биму андӯҳ баҷое расад ки яке гуяд : бори худоё ! бурҳони моро азин бим , ва азин андӯҳ , хоҳи ббҳшти хоҳи бдўзх . Сесад соли бад-ӣни сифат дар он ърсот бимонанд , на тоқати хомӯшӣ , на Зуҳраи сухани гуфтан , на рӯй гурехтан , на ҷой орамидан !

چهارم را گفت: فَرِیقٌ فِی الْجَنَّةِ وَ فَرِیقٌ فِی السَّعِیرِ. امّا مقام سیاست و هیبت آنست که در بدو محشر ربّ العالمین خلق اوّلین و آخرین را از ابتداء آفرینش تا منتهی عالم، بیک نفخه اسرافیلی همه را در بسیط قیامت حاضر کند، سر و پای برهنه، تشنه و گرسنه، سر در پیش افکنده، بکار خود درمانده، آفتاب گرم زیر سر فرو آمده، و نفس گرم و سوز دل در آن پیوسته، و آتش خجل و تشویر در جان افتاده، از زیر هر تار موی چشمه عرق روان شده. مصطفی (ص) گفت: کس بود که تا بدو زانو در عرق نشیند، کس بود که تا کمرگاه، کس بود که تا برابر گوش، و نزدیک آن بود که در عرق غرق شود. در آثار بیارند که بیم و اندوه بجایی رسد که یکی گوید: بار خدایا! برهان ما را ازین بیم، و ازین اندوه، خواه ببهشت خواه بدوزخ. سیصد سال بدین صفت در آن عرصات بمانند، نه طاقت خاموشی، نه زهره سخن گفتن، نه روی گریختن، نه جای آرمیدن!

Он гуҳ гиристан бар халқ уфтад , ва чандон бгринд ки биҷои ашк хӯн резанд , ва гӯйанд : ман ишФъи лнои илои рбно ҳатто иқзии бинно ? кист ки аз баҳри мо шафоат кунад бҳзрти зўи алҷлол то ҳукм кунад миёни моу кори баргузорад ? расӯл худо гуфт : он соъати халқ рӯй ба одам ниҳанд , ва гӯйанд : эй одам ! ту онӣ ки аллоҳи таъолии турои беди санъати хеши бёФрид , ва бо ту баробар сухан гуфт ,у туро дар биҳишт бинишонад ,у масҷуд Фриштгон кард .

آن گه گریستن بر خلق افتد، و چندان بگریند که بجای اشک خون ریزند، و گویند: من یشفع لنا الی ربّنا حتّی یقضی بیننا؟ کیست که از بهر ما شفاعت کند بحضرت ذو الجلال تا حکم کند میان ما و کار برگزارد؟ رسول خدا گفت: آن ساعت خلق روی به آدم نهند، و گویند: ای آدم! تو آنی که اللَّه تعالی ترا بید صنعت خویش بیافرید، و با تو برابر سخن گفت، و ترا در بهشت بنشاند، و مسجود فریشتگان کرد.

Чаҳ буд ки барои фарзандон шафоат кунӣ биллоҳ , то кори миёни бандагони баргузорад ? ! одам гуяд : ман на марди ин корам , ки ман бахуд дармондаам , равед бар Нӯҳ то вай шафоат кунад . Бар Нӯҳи раванди ҷавоб ҳамон шунаванд . Бар иброҳӣми раванди ҷавоб ҳамон шунаванд .

چه بود که برای فرزندان شفاعت کنی باللّه، تا کار میان بندگان برگزارد؟! آدم گوید: من نه مرد این کارم، که من بخود درمانده‌ام، روید بر نوح تا وی شفاعت کند. بر نوح روند جواب همان شنوند. بر ابراهیم روند جواب همان شنوند.

Мӯсоу исо ҳамон гӯйанд . Мустафо ( с ) гуфт : он гуҳ бар ман оянд , ман бархезам пеши арши малики бсҷўди даройам , он гуҳ фармон ояд аз ҳазрати иззат ки : ё Муҳамад чаҳ кори дорӣ ? ва чаҳ хоҳӣ ? ва худ ъзи ҷалолаи донотар бар ончӣ ман хоҳам . Гӯям : бори худоёи моро ваъда шафоат додае дар халқи хеш , акнӯн мехоҳам ки эшонро азин интизору ҳайрати бурҳонӣ ,у кори баргузарӣ ва ҳукм кунӣ . Раб Алъоламин гуяд : қади шФътки ано , отикми ақзии бинкм .

موسی و عیسی همان گویند. مصطفی (ص) گفت: آن گه بر من آیند، من برخیزم پیش عرش ملک بسجود درآیم، آن گه فرمان آید از حضرت عزّت که: یا محمد چه کار داری؟ و چه خواهی؟ و خود عزّ جلاله داناتر بر آنچه من خواهم. گویم: بار خدایا ما را وعده شفاعت داده‌ای در خلق خویش، اکنون میخواهم که ایشان را ازین انتظار و حیرت برهانی، و کار برگزاری و حکم کنی. ربّ العالمین گوید: قد شفعتک انا، آتیکم اقضی بینکم.

Қоли расӯли аллоҳ ( с ) : « Форҷъ , ФأқФи маъаи аннос , Фбинои нҳни вуқуфи ази смънои ҳсои ман алсмоءи шадидан » .

قال رسول اللَّه (ص): «فارجع، فأقف مع النّاس، فبینا نحن وقوف اذ سمعنا حسّا من السّماء شدیدا».

Ва фии алҳдиси тӯли зкрнои саёқаи фии сӯраи албқраҳ .

و فی الحدیث طول ذکرنا سیاقه فی سورة البقرة.

Аммо мақоми масоилату иқомати байнат бар бандагон онаст ки раби Алъоламин дар он арсаи азмӣу анҷумани кубро , аввали хитобӣ ки бо бандагон кунад савол аз эшон кунад ,у аввали савол аз пайғомбарон кунад ,у аввали пайғомбарӣ ки аз вай савол кунад Нӯҳ буд .

امّا مقام مسائلت و اقامت بیّنت بر بندگان آنست که ربّ العالمین در آن عرصه عظمی و انجمن کبری، اوّل خطابی که با بندگان کند سؤال از ایشان کند، و اوّل سؤال از پیغامبران کند، و اوّل پیغامبری که از وی سؤال کند نوح بود.

Қоли расӯли аллоҳ ( с ) : « аввали ман идъии явми алқёмаҳи Нӯҳ . Фиқоли ?ла : ҳилли блғт ? Фиқўл : нъм ё раби анати аълам . Фиқоли лқўмаҳ : ҳилли блғкми Нӯҳ ? Фиқўлўн : мо атонои ман аҳад , ва мо атонои ман нзир . Фиқўли аллоҳи таъолии ?ла : ё Нӯҳи ман ишҳди лак ? Фиқўл : ишҳди лии Муҳамаду уммата , Фтأтўни Фтшҳдўни ани нўҳои қади блғ » .

قال رسول اللَّه (ص): «اوّل من یدعی یوم القیامة نوح. فیقال له: هل بلّغت؟ فیقول: نعم یا ربّ انت اعلم. فیقال لقومه: هل بلّغکم نوح؟ فیقولون: ما اتانا من احد، و ما اتانا من نذیر. فیقول اللَّه تعالی له: یا نوح من یشهد لک؟ فیقول: یشهد لی محمد و امّته، فتأتون فتشهدون انّ نوحا قد بلّغ».

Ва он гуҳ ҳар пайғомбариро ки бқўмӣ фиристода буданд аз ваии ин савол кунанд ,у уммати ваии ҳамон ҷавоб диҳанд ки уммат Нӯҳ доданд , ва аз пайғомбарон кас бошад ки меояд , ва аз уммати ваии даҳ кас бо вай бошанд ки буи имон оварда буданд ,у кас буд ки панҷ , кас буд ки ду ,у кас буд ки яке . Лут меояд ва бо ваии ду духтарак вай бошанд . Пас он гуҳи раби Алъоламин пайғомбаронро гуяд : пайғоми ۶۶рсонидид ? эшон гӯйанд расонидем ,у уммати эшон инкор кунанд . Раби Алъоламин гувоҳ хоҳад . Пайғомбарон гӯйанд : уммати Муҳамад ( с ) гувоҳон моанд бтблиғи рисолат . Он гуҳ фармон ояд ки эй Ҷабраили уммати Муҳамадро ҳозир кун , то гувоҳӣ диҳанд ки мо довари додгроним , ҳукмӣ ки кунем баъд аз зуҳӯри ҳуҷҷату субут шаҳодат кунем . Уммати Муҳамади биёянд то гувоҳӣ диҳанд . Кофарон гӯйанд : шумо пасинон будед , аз қиссау достони мо чаҳ хабар доштед ки моро надидед ? эшон гӯйанд : мо дар муҳками танзили қуръон Маҷид хондем ва донистем : кизбати қавми Нӯҳи алмрслин , кизбати оди алмрслин , кизбати самуди алмрслин , кизбати қавми лути алмрслин , кизби أсҳоби алأикаҳи алмрслин ,у кзбўоу атбъўои أҳўоءҳм . Он гуҳи кофарони тзкит эшон хоҳанд .

و آن گه هر پیغامبری را که بقومی فرستاده بودند از وی این سؤال کنند، و امّت وی همان جواب دهند که امّت نوح دادند، و از پیغامبران کس باشد که میآید، و از امّت وی ده کس با وی باشند که بوی ایمان آورده بودند، و کس بود که پنج، کس بود که دو، و کس بود که یکی. لوط میآید و با وی دو دخترک وی باشند. پس آن گه ربّ العالمین پیغامبران را گوید: پیغام ۶۶رسانیدید؟ ایشان گویند رسانیدیم، و امّت ایشان انکار کنند. ربّ العالمین گواه خواهد. پیغامبران گویند: امّت محمد (ص) گواهان مااند بتبلیغ رسالت. آن گه فرمان آید که ای جبرئیل امّت محمد را حاضر کن، تا گواهی دهند که ما داور دادگرانیم، حکمی که کنیم بعد از ظهور حجّت و ثبوت شهادت کنیم. امّت محمد بیایند تا گواهی دهند. کافران گویند: شما پسینان بودید، از قصّه و داستان ما چه خبر داشتید که ما را ندیدید؟ ایشان گویند: ما در محکم تنزیل قرآن مجید خواندیم و دانستیم: کَذَّبَتْ قَوْمُ نُوحٍ الْمُرْسَلِینَ، کَذَّبَتْ عادٌ الْمُرْسَلِینَ، کَذَّبَتْ ثَمُودُ الْمُرْسَلِینَ، کَذَّبَتْ قَوْمُ لُوطٍ الْمُرْسَلِینَ، کَذَّبَ أَصْحابُ الْأَیْکَةِ الْمُرْسَلِینَ، وَ کَذَّبُوا وَ اتَّبَعُوا أَهْواءَهُمْ. آن گه کافران تزکیت ایشان خواهند.

Фармон ояд ки : эй Ҷабраил ! Муҳамадро ҳозир кун то ӣнонро тзкит кунад . Ҷабраил бараваду Микоилу исрофил бо вай , Мустафо ( с )ро бар барроқ нишонанд , бо лўоءи каромат ,у тоҷи вилоят , абӯи бикр бар рост ӯ ,у умр бар чап ӯ ,у Усмон аз пас ,у алӣ ( ъ ) аз пеш . Минбарии ниҳода аз ёқӯти сурхи баробари арши Маҷид . Мустафо ( с ) бмнбр барояд аз ҳазрати иззат Нидо ояд ки : эй Муҳамад ! анбёء даъвӣ карданд ки мо рисолати расонидем ,у пайғоми гзордим , бегонагон мункир шуданд . Уммати ту пайғомбаронро гувоҳӣ доданд . Акнӯн тзкит гувоҳон мехоҳанд . Расӯл ( с ) эшонро тзкит кунад , гуяд : бори худоёи ростгўённд , ва нек мардонанд , ва ту худ гуфтае бори худоё ки : беҳинаи уммат эшонанд : кантами хайри أмаҳ , ҷълнокми أмаҳи всто . Раб Алъоламин гуяд : гувоҳии шан қабул кардам , ва ҳукм кардам бегонагонро сиёсату уқубат ,у дӯстонро мсўбту раҳмат . Он гуҳ пайғомбарон гӯйанд : бори худоёи уммати Аҳмадро бар мо ҳақии воҷиби гашт ки бтблиғи рисолати мо гувоҳӣ доданд . Бори худоё ! агар дар миёни эшон гноҳкорист , он маъсияти вай дар кор мо кун ,у бФзли худ ӯро биёмурз . Раб Алъоламин гуяд : бики шаҳодат ки аз баҳр шумо доданд мустуҷиби шафоати шумо гаштанд ,у ҳақи эшон бар шумо воҷиби гашт , пас ман худ чаҳ созами эшонро аз каромат ва навохт ? ки ҳафтод сол аз баҳри ман дар сарои бало ғам хӯрданд ,у бори блоء мо кашиданд , ва ба ягонагии мо гувоҳӣ доданд , ҷуз бар ростӣ ва дӯстӣ нарафтанд .

فرمان آید که: ای جبرئیل! محمد را حاضر کن تا اینان را تزکیت کند. جبرئیل برود و میکائیل و اسرافیل با وی، مصطفی (ص) را بر براق نشانند، با لواء کرامت، و تاج ولایت، ابو بکر بر راست او، و عمر بر چپ او، و عثمان از پس، و علی (ع) از پیش. منبری نهاده از یاقوت سرخ برابر عرش مجید. مصطفی (ص) بمنبر برآید از حضرت عزّت ندا آید که: ای محمد! انبیاء دعوی کردند که ما رسالت رسانیدیم، و پیغام گزاردیم، بیگانگان منکر شدند. امّت تو پیغامبران را گواهی دادند. اکنون تزکیت گواهان میخواهند. رسول (ص) ایشان را تزکیت کند، گوید: بار خدایا راستگویانند، و نیک مردانند، و تو خود گفته‌ای بار خدایا که: بهینه امّت ایشان‌اند: کُنْتُمْ خَیْرَ أُمَّةٍ، جَعَلْناکُمْ أُمَّةً وَسَطاً. ربّ العالمین گوید: گواهی‌شان قبول کردم، و حکم کردم بیگانگان را سیاست و عقوبت، و دوستان را مثوبت و رحمت. آن گه پیغامبران گویند: بار خدایا امّت احمد را بر ما حقّی واجب‌گشت که بتبلیغ رسالت ما گواهی دادند. بار خدایا! اگر در میان ایشان گناهکاریست، آن معصیت وی در کار ما کن، و بفضل خود او را بیامرز. ربّ العالمین گوید: بیک شهادت که از بهر شما دادند مستوجب شفاعت شما گشتند، و حقّ ایشان بر شما واجب گشت، پس من خود چه سازم ایشان را از کرامت و نواخت؟ که هفتاد سال از بهر من در سرای بلا غم خوردند، و بار بلاء ما کشیدند، و به یگانگی ما گواهی دادند، جز بر راستی و دوستی نرفتند.

Аммо мақоми муҳосибат дар пеши тарозу буд ,у халқи олами дарин мақом бар се қисманд : қисмӣ онанд ки дар девони эшон ҳснтӣ наёбанд ,у баноми эшон хайрӣ бар наёяд ки карда бошанд . Эшонро беҳисоб ва бекитоб , як сар бдўзх ронанд . Ва қавмӣ бар акс ин бошанд , ки дар номаи эшон ҷузи ҳасаноту фунун тоъот набӯд , эшонро беҳисоб ва бекитоб яксар ббҳшт фиристанд . Қавмӣ бимонанд дар миён , ки дар ҷаридаи эшон ҳам некӣ буд , ва ҳам бадӣ , ҳам тоъат , ва ҳам маъсият , хлтўо амалан солҳоу охири сиӣо . Аъмоли эшон бтрозўии адли дрорнд агар каффаи тоъат руҷҳон дорад калиди саодату пирӯзии ҷовдон дар даст эшон ниҳанд ки : Фмни сиқлати мавозинаи Фأўлӣки ҳам алмФлҳўн .

امّا مقام محاسبت در پیش ترازو بود، و خلق عالم درین مقام بر سه قسم‌اند: قسمی آنند که در دیوان ایشان حسنتی نیابند، و بنام ایشان خیری بر نیاید که کرده باشند. ایشان را بی‌حساب و بی‌کتاب، یک سر بدوزخ رانند. و قومی بر عکس این باشند، که در نامه ایشان جز حسنات و فنون طاعات نبود، ایشان را بی‌حساب و بی کتاب یکسر ببهشت فرستند. قومی بمانند در میان، که در جریده ایشان هم نیکی بود، و هم بدی، هم طاعت، و هم معصیت، خَلَطُوا عَمَلًا صالِحاً وَ آخَرَ سَیِّئاً. اعمال ایشان بترازوی عدل درآرند اگر کفّه طاعت رجحان دارد کلید سعادت و پیروزی جاودان در دست ایشان نهند که: فَمَنْ ثَقُلَتْ مَوازِینُهُ فَأُولئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ.

Ва агар на , ки каффаи маъсият роҷҳ шавад , « лои иФлҳ » ба пешонии вай боз банданд , ва гӯйанд : Фأўлӣки аллазӣнаи хсрўои أнФсҳми фии ҷаҳаннами холдўн .

و اگر نه، که کفّه معصیت راجح شود، «لا یفلح» به پیشانی وی باز بندند، و گویند: فَأُولئِکَ الَّذِینَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ فِی جَهَنَّمَ خالِدُونَ.

Қоли Довӯди алтоӣии раҳмаи аллоҳи алайҳ : « қатъи нёти алъорФини зикри аҳади алхлўдин » ,у злки фии қавлаи таъолии Фриқи фии алҷнаҳу Фриқи фии алсъир .

قال داود الطائی رحمة اللَّه علیه: «قطع نیاط العارفین ذکر احد الخلودین»، و ذلک فی قوله تعالی فَرِیقٌ فِی الْجَنَّةِ وَ فَرِیقٌ فِی السَّعِیرِ.

ё أиҳои аллазӣнаи омнўои лои тқрбўои алслоаҳу أнтми скории скр мастӣаст ,у мастӣ бар тафовутаст ,у мисатон мухталифанд . Яке аз шароби хамр мастаст , яке аз шароби ғифлат , яке аз ҳуби дунё , яке аз ръўнти нафасу хештани дӯстӣ . Ва ин аз ҳама саъбтараст ки хештани дӯстии моя гбркӣаст ,у тухми бегонагӣ , ва стар бедавлатӣ ,у асли ҳамаи торикӣ !

یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لا تَقْرَبُوا الصَّلاةَ وَ أَنْتُمْ سُکاری‌ سکر مستی است، و مستی بر تفاوت است، و مستان مختلف‌اند. یکی از شراب خمر مست است، یکی از شراب غفلت، یکی از حبّ دنیا، یکی از رعونت نفس و خویشتن دوستی. و این از همه صعبتر است که خویشتن دوستی مایه گبرکی است، و تخم بیگانگی، و ستر بی دولتی، و اصل همه تاریکی!

ӯ ки аз хамр мастаст ва дар он тарсон , ва аз бими уқубати ларзон , ғояти кор ӯ ҳрқтст дар оташи уқубат ,гараш нёмрзд , ва бошад ки худ биёмурзад ки гуфтааст : إни аллоҳи иғФри алзнўби ҷмиъо . Аммо он кас ки мастӣ ӯ аз нихват нафасасту кибру хештани парастӣ , кор ӯ бар хатараст ,у мояи ваии зиён ,у амали вай бар ваии товон , дар хатари астдроҷу макру бими фурқати ҷовдон .

او که از خمر مست است و در آن ترسان، و از بیم عقوبت لرزان، غایت کار او حرقتست در آتش عقوبت، گرش نیامرزد، و باشد که خود بیامرزد که گفته است: إِنَّ اللَّهَ یَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِیعاً. امّا آن کس که مستی او از نخوت نفس است و کبر و خویشتن پرستی، کار او بر خطر است، و مایه وی زیان، و عمل وی بر وی تاوان، در خطر استدراج و مکر و بیم فرقت جاودان.

Ва лои ҷнбои إлои обирии сиблат ҳатто тғтслўо агар дайни бқёс будӣ ғусл дар ароқти бўли воҷиб будӣ ,у обдст дар хурӯҷи манӣ . Он бўл наҷисаст ва ин манӣ пок , дар бўли наҷиси таҳорати киин воҷиб , ва дар манӣ поки таҳорати маин , то бадоне ки бноءи дайн бар манқӯласт на бар маъқӯл , ва бар китобаст на бар қиёс , ва бар тааббудаст на бар такаллуф . Ва асли ғусли ҷанобат аз аҳди одам ( ъ )аст . Одам чун аз биҳишт бадунё омад ӯро бо ҳавво суҳбат афтод . Ҷабраил омад , гуфт : эй одам ғусл кун ки аллоҳи турои чунин миФрмоид . Одами фармон биҷой оварад . Он гуҳ гуфт : эй Ҷабраили ин ғуслро савоб чист ? Ҷабраил гуфт : баҳри мӯе ки бар андоми тести савоби як солаи туро дар девон банависанд ,у баҳри қатраи об ки бар андоми ту гузашт , аллоҳи таъолии Фриштаҳ эй офарид ки то бурузи қиёмати тоъату ибодати ҳамеи орад ,у савоби он туро ҳаме бахшад . Гуфт : эй Ҷабраил ин марост алӣ алхусус ? ё мароу фарзандонамро алии алъмўм ? Ҷабраил гуфт : туросту муъминону фарзандони туро то бқёмт . Пас ғусли ҷанобати андари ҳамаи шароеъи анбёء воҷиб бӯдааст , аз аҳди одам то вақти Сайиди олами салавоти аллоҳу саломаи алайҳими аҷмъин , то баъзе аз аъимма гуфтанд : он амонат ки одами бардошт ки аллоҳи онро гуфт : ва ҳамлҳо алإнсони он амонати ғусли ҷнобтст .

وَ لا جُنُباً إِلَّا عابِرِی سَبِیلٍ حَتَّی‌ تَغْتَسِلُوا اگر دین بقیاس بودی غسل در اراقت بول واجب بودی، و آبدست در خروج منی. آن بول نجس است و این منی پاک، در بول نجس طهارت کهین واجب، و در منی پاک طهارت مهین، تا بدانی که بناء دین بر منقول است نه بر معقول، و بر کتابست نه بر قیاس، و بر تعبّد است نه بر تکلّف.و اصل غسل جنابت از عهد آدم (ع) است. آدم چون از بهشت بدنیا آمد او را با حوا صحبت افتاد. جبرئیل آمد، گفت: ای آدم غسل کن که اللَّه ترا چنین میفرماید. آدم فرمان بجای آورد. آن گه گفت: ای جبرئیل این غسل را ثواب چیست؟ جبرئیل گفت: بهر مویی که بر اندام تست ثواب یک ساله ترا در دیوان بنویسند، و بهر قطره آب که بر اندام تو گذشت، اللَّه تعالی فریشته‌ای آفرید که تا بروز قیامت طاعت و عبادت همی آرد، و ثواب آن ترا همی‌بخشد. گفت: ای جبرئیل این مراست علی الخصوص؟ یا مرا و فرزندانم را علی العموم؟ جبرئیل گفت: تراست و مؤمنان و فرزندان ترا تا بقیامت. پس غسل جنابت اندر همه شرایع انبیاء واجب بوده است، از عهد آدم تا وقت سید عالم صلوات اللَّه و سلامه علیهم اجمعین، تا بعضی از ائمه گفتند: آن امانت که آدم برداشت که اللَّه آن را گفت: وَ حَمَلَهَا الْإِنْسانُ آن امانت غسل جنابتست.

Сами қоли фии охири алоиаҳ : إни аллоҳи кони ъФўои ғФўрои худоӣ дар гузоранда гуноҳонаст ,у стрндаҳи айбҳои узр хоҳонаст ,у нопидокунанда ҷурми аўоҳон . Ин ду ном аз афву мағфирати дарин мавзе ниҳодан , маънӣ онаст ки ҳар чаҳ то имрӯз кардӣ , пеш аз онкии амр ва наҳй фиристодам ҳамаи бардоштам , ва аз ту дргзоштм . Бандаи ман ! ҳаргизи ҷиноят касе бо анояти ман нтоўд ,у фазли ман ки ёбад , магари онкии офтоб аноят бирав тобад ! бандаи ман ! агар қасд дуруст кунӣ , туро бар сари роҳам , агар аз ман омурзиши хоҳӣ , аз андешаи дили ту огоҳам ! ҷурми турои омрзгор ,у турои никхўоҳм . Ҳар куҷои хароб умрӣаст , муфлиси рӯзгорӣ , ман харидори аўأм ! ҳар куҷо дарвешӣаст хастаи ҷурмӣ , дармонда дар дасти хасмӣ , ман мавлои аўом ! ҳар куҷои зорндаҳ Эйаст аз хаҷалӣ , сари Фрўгзорндаҳ эй аз биксӣ , ман бурҳони аўом . Ҳар куҷои сӯхтаи ист аз бедилӣ , дардмандӣ аз бехудӣ , ман шодии ҷони аўом !

ثمّ قال فی آخر الآیة: إِنَّ اللَّهَ کانَ عَفُوًّا غَفُوراً خدای در گذارنده گناهان است، و سترنده عیبهای عذر خواهان است، و ناپیدا کننده جرم اوّاهان. این دو نام از عفو و مغفرت درین موضع نهادن، معنی آنست که هر چه تا امروز کردی، پیش از آنکه امر و نهی فرستادم همه برداشتم، و از تو درگذاشتم. بنده من! هرگز جنایت کسی با عنایت من نتاود، و فضل من که یابد، مگر آنکه آفتاب عنایت برو تابد! بنده من! اگر قصد درست کنی، ترا بر سر راهم، اگر از من آمرزش خواهی، از اندیشه دل تو آگاهم! جرم ترا آمرزگار، و ترا نیکخواهم. هر کجا خراب عمری است، مفلس روزگاری، من خریدار اوأم! هر کجا درویشی است خسته جرمی، درمانده در دست خصمی، من مولای اوام! هر کجا زارنده‌ای است از خجلی، سر فروگذارنده‌ای از بیکسی، من برهان اوام. هر کجا سوخته‌ایست از بیدلی، دردمندی از بی‌خودی، من شادی جان اوام!