Қавлаи таъолӣ : ё أиҳои аллазӣнаи омнўои хзўои ҳзркми худованди олам , ҷалилу ҷаббори дарин ояти муъминонро фармуд то хештанро дар тҳлкаҳи ниФкннд , ва дар ҷанги душмани созу ъдт тамом бурдоранд ,у силаҳ дар пӯшанд , ва аз душман ҳазар кунанд , ва фармуд то ҳақи ҷиҳод биҷой оваранд ва дар он сустӣ накунанд . Ҷўки ҷўк берун шаванд баҷанг душман , ё пас ҳамаи баҳам берун шаванд . Муфассирон гуфтанд : ин бифармуд , он гуҳ мансӯх кард бончаҳ гуфт : ва мо кони алмؤмнўни линФрўои кафе . Абди арраҳмони бен зайди бен аслм гуфт : « ФонФрўои сабот » маънӣ онаст ки гуруҳи гуруҳи пароканда аз пас якдигар меравед чун расӯли худо бо шумо набошад , أўи анФрўои ҷмиъои пас агар расӯл ( с ) берун шавад ва шумо бо вай бошед ҳама баҳам бошед . Ҷамоатии пароканда ки аз ҳам биФтодаҳ бошанд эшонро сабот гӯйанд . Яке аз он сбаҳ гӯйанд ,у ҷамъро сбўн ва сбин гӯйанд , ҳамчун ъзину ъзин .

قوله تعالی: یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا خُذُوا حِذْرَکُمْ خداوند عالم، جلیل و جبّار درین آیت مؤمنان را فرمود تا خویشتن را در تهلکه نیفکنند، و در جنگ دشمن ساز و عدّت تمام بردارند، و سلاح در پوشند، و از دشمن حذر کنند، و فرمود تا حق جهاد بجای آورند و در آن سستی نکنند. جوک جوک بیرون شوند بجنگ دشمن، یا پس همه بهم بیرون شوند. مفسّران گفتند: این بفرمود، آن گه منسوخ کرد بآنچه گفت: وَ ما کانَ الْمُؤْمِنُونَ لِیَنْفِرُوا کَافَّةً. عبد الرحمن بن زید بن اسلم گفت: «فانفروا ثبات» معنی آنست که گروه گروه پراکنده از پس یکدیگر میروید چون رسول خدا با شما نباشد، أَوِ انْفِرُوا جَمِیعاً پس اگر رسول (ص) بیرون شود و شما با وی باشید همه بهم باشید. جماعتی پراکنده که از هم بیفتاده باشند ایشان را ثبات گویند. یکی از آن ثبة گویند، و جمع را ثبون و ثبین گویند، همچون عضین و عزین.

Агар касе гуяд ки : корҳо ҳамаи бтқдир илоҳӣасту бҳичи ҳоли бтқдир дар натавон гузашт , пас чаро ҳазар фармӯдааст ? ва чаҳ фоида дар онаст ? ҷавоб онаст ки ҳазар фармудани ороми дили бандаи рост ,у тмأнинти нафаси вай , на барои он то дафъ қадар кунад .

اگر کسی گوید که: کارها همه بتقدیر الهی است و بهیچ حال بتقدیر در نتوان گذشت، پس چرا حذر فرموده است؟ و چه فایده در آنست؟ جواب آنست که حذر فرمودن آرام دل بنده راست، و طمأنینت نفس وی، نه برای آن تا دفع قدر کند.

Ин ҳамчунонаст ки аъробиро гуфт ҳайни қоли ?лаи ании халафати ноқтии болъроءу таваккулати алии аллоҳ , Фқоли расӯли аллоҳ : « аъқлҳоу таваккул » , ва низ то бандаи худро дар тҳлкаҳи ниФкнд .

این همچنانست که اعرابی را گفت حین قال له انّی خلّفت ناقتی بالعراء و توکّلت‌علی اللَّه، فقال رسول اللَّه: «اعقلها و توکّل»، و نیز تا بنده خود را در تهلکه نیفکند.

Ва барои ин гуфт раби алъзаҳ :у أъдўои ?лаами мо асттътми ман қувва ва ман работи алхили трҳбўн ба адуи аллоҳу ъдўкм . Ва маълумаст ки берун аз ончӣ тақдир кард , бандаи ҳичиз натавонад кард ,у аллоҳи таъолӣ ки бандаро бҳзр фармуд ин ҳам аз ҷумла қадараст ,у берун аз тақдир ӯ нест , пас ҳазар кардани банда бақадраст , ва ончӣ бабанда расад аз неку бад бақадраст ,у худоиро ъз ва ҷл расад бҳҷти худовандӣу кирдигорӣ ҳар чаҳ бабанда хоҳад , ва ҳар чаҳ бо вай кунад ,у бандаро ҷузи кор кардану бандагии намӯдану эътироз нокардан ҳеҷ рӯй нест . Хабар дурустаст ки умр хитоб гуфт : ё расӯли аллоҳ أ наамал фии амр мстأнФам фии амри қад фазаъ манеҳ . Қол : « бали фии амри қад фазаъ манеҳ » . Қол : « ФФими алъамал » ? қол : аъмлўои Фкли муяссари лмои халқи ?ла . Ва кони расӯли аллоҳ ( с ) азои мари бсдФи моӣли асраъи алмшӣ . Фқил : ё расӯли аллоҳи أи тФри ман қзоءи аллоҳ ? Фқол : « аФри ман қзоӣаҳи илои қзоӣаҳ » .

و برای این گفت ربّ العزّة: وَ أَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ وَ مِنْ رِباطِ الْخَیْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَ عَدُوَّکُمْ. و معلومست که بیرون از آنچه تقدیر کرد، بنده هیچیز نتواند کرد، و اللَّه تعالی که بنده را بحذر فرمود این هم از جمله قدر است، و بیرون از تقدیر او نیست، پس حذر کردن بنده بقدر است، و آنچه ببنده رسد از نیک و بد بقدر است، و خدای را عزّ و جلّ رسد بحجّت خداوندی و کردگاری هر چه ببنده خواهد، و هر چه با وی کند، و بنده را جز کار کردن و بندگی نمودن و اعتراض ناکردن هیچ روی نیست. خبر درست است که عمر خطاب گفت: یا رسول اللَّه أ نعمل فی امر مستأنف ام فی امر قد فزع منه. قال: «بل فی امر قد فزع منه». قال: «ففیم العمل»؟ قال: اعملوا فکل میسر لما خلق له. و کان رسول اللَّه (ص) اذا مرّ بصدف مائل اسرع المشی. فقیل: یا رسول اللَّه أ تفرّ من قضاء اللَّه؟ فقال: «افرّ من قضائه الی قضائه».

Ва إни мнкми лмни либтӣни асли калима , лмн ибтӣаст , ва ин лоам ки бар сар клмтаст , ва навен мшдд ки бохраст таҳқиқи маболиғатроаст , яъне ки хоҳад буд ин лои бад . Ин оят дар шаъни абди аллоҳ абӣ омад , сари мунофиқон , ва ӯро дар ҷамъ муъминон гирифт бончаҳ гуфт :у إни мнкм , аз баҳри онкии изҳори калима ислом кард , агар чаҳ нифоқ дар ботин дошт , ва дар таҳти ҳукм мусулмонон шуд дар зоҳир . Ва низ гуфтаанд ки : ин хитоб аз ҷиҳати насабу ҷинсият бо вай рафт , на аз ҷиҳати имон , ки вай аз рӯй насабу ҷинсият аз эшон буд , ва аз рӯй имон на аз эшон буд .

وَ إِنَّ مِنْکُمْ لَمَنْ لَیُبَطِّئَنَّ اصل کلمه، لمن یبطّئ است، و این لام که بر سر کلمت است، و نون مشدّد که بآخر است تحقیق مبالغت را است، یعنی که خواهد بود این لا بدّ. این آیت در شأن عبد اللَّه ابی آمد، سر منافقان، و او را در جمع مؤمنان گرفت بآنچه گفت: وَ إِنَّ مِنْکُمْ، از بهر آنکه اظهار کلمه اسلام کرد، اگر چه نفاق در باطن داشت، و در تحت حکم مسلمانان شد در ظاهر. و نیز گفته‌اند که: این خطاب از جهت نسب و جنسیّت با وی رفت، نه از جهت ایمان، که وی از روی نسب و جنسیّت از ایشان بود، و از روی ایمان نه از ایشان بود.

Фإни أсобткм мсибаҳ мегуяд : агар дар ғзои бшмои блоӣӣу сахтӣ ва бикомӣ расад , ё аз душман газандӣ расад , ин мбтӣ гуяд : « қади анъми аллоҳи алии ази лами акни мъҳми шҳидо » , бо ман некуӣ кард ки бо эшон дар он ғзо набудам ҳозир . Ва лӣни أсобкми фазли ман аллоҳ ва агар фатҳӣ ё ғаниматӣ бшмо расад вай гуяд : кأни лами ткни бтоءи тأниси қроءти ?маккейу ҳФс ва Увайсаст , зеро ки бзоҳри лафз маваддат нигаранд , ва мؤнсаст ,у феъл маснадаст бо вай , ва чун фоили мؤнс буд аломати тأниси бФъли он илҳоқ кунанд , аъломои бأни алФъли мؤнс . Боқӣ биё хонанд зеро ки на тоءи тأнис ҳақиқӣаст , ва низ фасли миёни феълу фоил воқеъаст , ва чун фасли миёни эшон воқеъ шавад , тарки аломати тأнис некӯ бошад .

فَإِنْ أَصابَتْکُمْ مُصِیبَةٌ میگوید: اگر در غزا بشما بلائی و سختی و بیکامی رسد، یا از دشمن گزندی رسد، این مبطی گوید: «قد انعم اللَّه علیّ اذ لم اکن معهم‌شهیدا»، با من نیکویی کرد که با ایشان در آن غزا نبودم حاضر. وَ لَئِنْ أَصابَکُمْ فَضْلٌ مِنَ اللَّهِ و اگر فتحی یا غنیمتی بشما رسد وی گوید: کَأَنْ لَمْ تَکُنْ بتاء تأنیث قراءت مکی و حفص و اویس است، زیرا که بظاهر لفظ مودّت نگرند، و مؤنث است، و فعل مسند است با وی، و چون فاعل مؤنث بود علامت تأنیث بفعل آن الحاق کنند، اعلاما بأنّ الفعل مؤنث. باقی بیا خوانند زیرا که نه تاء تأنیث حقیقی است، و نیز فصل میان فعل و فاعل واقع است، و چون فصل میان ایشان واقع شود، ترک علامت تأنیث نیکو باشد.

« кأни лами ткни бинкму байнаи мўдаҳ » оризӣаст ки дар миёни сухан дар омад .

«کَأَنْ لَمْ تَکُنْ بَیْنَکُمْ وَ بَیْنَهُ مَوَدَّةٌ» عارضی است که در میان سخن در آمد.

Аллоҳ гуфт : гӯйии худ миёни шумоу миёни он мунофиқи ҳеҷ маърифат набӯдааст , ва ҳеҷ ақд бо шумо набастааст бдонкаҳ ҷиҳод кунад бо шумо , бойени сухан ки вай мегуяд ки : « ё литнии канти мъҳми ФأФўзи Фўзои ъзимо » . Ва фазл дар қуръони бҳФт маънӣ ояд : яке исломаст , чунон ки дар сӯраи ол умрон гуфт : қул إни алФзли беди аллоҳи иؤтиаҳи ман ишоء .

اللَّه گفت: گویی خود میان شما و میان آن منافق هیچ معرفت نبوده است، و هیچ عقد با شما نبسته است بدانکه جهاد کند با شما، باین سخن که وی میگوید که: «یا لَیْتَنِی کُنْتُ مَعَهُمْ فَأَفُوزَ فَوْزاً عَظِیماً». و فضل در قرآن بهفت معنی آید: یکی اسلام است، چنان که در سورة آل عمران گفت: قُلْ إِنَّ الْفَضْلَ بِیَدِ اللَّهِ یُؤْتِیهِ مَنْ یَشاءُ.

Ҳамонаст ки дар сӯра Юнус гуфт : қул бФзли аллоҳу брҳмтаҳ . Дувум фазласт бмънии набувват , чунон ки дар сӯра алнсоء гуфт :у кони фазли аллоҳи алейк ъзимо

همانست که در سوره یونس گفت: قُلْ بِفَضْلِ اللَّهِ وَ بِرَحْمَتِهِ. دوم فضل است بمعنی نبوّت، چنان که در سورة النساء گفت: وَ کانَ فَضْلُ اللَّهِ عَلَیْکَ عَظِیماً

Яъне алнбўаҳу алкитоб . Ҳамонаст ки дар сӯра банӣ Исроил гуфт : إни фазлаи кони алейк кбиро .

یعنی النّبوّة و الکتاب. همانست که در سوره بنی اسرائیل گفت: إِنَّ فَضْلَهُ کانَ عَلَیْکَ کَبِیراً.

Сиўм фазласт бмънии халаф , чунон ки дар сӯра албқраҳ гуфт :у аллоҳи иъдкм мғФраҳ манеҳу фузало яъне алхлФ ллмол ъанд алсдқаҳ . Чаҳорум фазласт бмънии миннат , чунон ки ҷойҳоаст дар қуръон :у луи лои фазли аллоҳи алайкуму раҳмата . Панҷуми фазл биҳиштаст , чунон ки дар сӯра алоҳзоб гуфт :у башари алмؤмнини бأни ?лаами ман аллоҳи фузалои кбиро яъне алҷнаҳ . Шашуми фазл ризқаст дар биҳишт , чунон ки гуфт : истбшрўни бнъмаҳи ман аллоҳу фазл яъне алрзқи фии алҷнаҳ . Ҳафтум фазласт бмънии ризқ дар дунё , чунон ки дар сӯра алҷмъаҳ гуфт : Фонтшрўои фии алأрзу абтғўои ман фазли аллоҳ , ва дар сӯра алмзмл гуфт : изрбўни фии алأрзи ибтғўни ман фазли аллоҳ . Яъне алрзқи фии алтҷораҳ , ва дарин оят вирд гуфт :у лӣни أсобкми фазли ман аллоҳ яъне алрзқи фии алғнимаҳ ,у нзоӣри ин дар қуръон фаровонаст .

سیوم فضل است بمعنی خلف، چنان که در سورة البقرة گفت: وَ اللَّهُ یَعِدُکُمْ مَغْفِرَةً مِنْهُ وَ فَضْلًا یعنی الخلف للمال عند الصّدقة. چهارم فضل است بمعنی منّت، چنان که جایها است در قرآن: وَ لَوْ لا فَضْلُ اللَّهِ عَلَیْکُمْ وَ رَحْمَتُهُ. پنجم فضل بهشت است، چنان که در سورة الاحزاب گفت: وَ بَشِّرِ الْمُؤْمِنِینَ بِأَنَّ لَهُمْ مِنَ اللَّهِ فَضْلًا کَبِیراً یعنی الجنّة. ششم فضل رزق است در بهشت، چنان که گفت: یَسْتَبْشِرُونَ بِنِعْمَةٍ مِنَ اللَّهِ وَ فَضْلٍ یعنی الرّزق فی الجنّة. هفتم فضل است بمعنی رزق در دنیا، چنان که در سورة الجمعة گفت: فَانْتَشِرُوا فِی الْأَرْضِ وَ ابْتَغُوا مِنْ فَضْلِ اللَّهِ، و در سورة المزمل گفت: یَضْرِبُونَ فِی الْأَرْضِ یَبْتَغُونَ مِنْ فَضْلِ اللَّهِ. یعنی الرّزق فی التجارة، و درین آیت ورد گفت: وَ لَئِنْ أَصابَکُمْ فَضْلٌ مِنَ اللَّهِ یعنی الرّزق فی الغنیمة، و نظائر این در قرآن فراوان است.

Флиқотли фии сиблати аллоҳи ин муъмин ки мунофиқи вайро май бозншонд аз ғзо , айдун бодо ки нншинод , яъне ки аллоҳи миФрмоиди вайро ки ҷиҳод кунад , ва боз кӯшад бо эшон ки михрнди ин ҷаҳони бони ҷаҳон . Бойени қавл « шарӣ » бмънӣ уштурӣаст .

فَلْیُقاتِلْ فِی سَبِیلِ اللَّهِ این مؤمن که منافق وی را می‌بازنشاند از غزا، ایدون بادا که ننشیناد، یعنی که اللَّه میفرماید وی را که جهاد کند، و باز کوشد با ایشان که میخرند این جهان بآن جهان. باین قول «شری» بمعنی اشتری است.

Маънии дигар : миФрмоид ки ҷиҳод кунанд ва боз кӯшанд бо душманони худоӣ , ки эшон ин ҷаҳони миФрўшнд ,у бони биҳишту Наим боқӣ мехаранд , бойени қавл « шарӣ » бмънӣ боъаст . Ва раво бошад ки ин хитоб мунофиқон ниҳанд , эшон ки рӯзи аҳад тахаллуф карданд , ва аз ғзои боз пас нишастанд , ва он гуҳи маънӣ он бошад : омнўои сами қотлўо , нахуст имон оред пас ҷиҳод кунед , ки кофари пеш аз онкии имони орад маъмур набӯд . Ва бойени қавл « шарӣ » бмънӣ уштурӣаст , яъне : иштрўни алҳёҳи алднёу ихторўнҳои алии алохраҳ .

معنی دیگر: میفرماید که جهاد کنند و باز کوشند با دشمنان خدای، که ایشان این جهان میفروشند، و بآن بهشت و نعیم باقی می‌خرند، باین قول «شری» بمعنی باع است. و روا باشد که این خطاب منافقان نهند، ایشان که روز احد تخلّف کردند، و از غزا باز پس نشستند، و آن گه معنی آن باشد: آمنوا ثمّ قاتلوا، نخست ایمان آرید پس جهاد کنید، که کافر پیش از آنکه ایمان آرد مأمور نبود. و باین قول «شری» بمعنی اشتری است، یعنی: یشترون الحیاة الدّنیا و یختارونها علی الآخرة.

Ва ман иқотли фии сиблати аллоҳи Фиқтл эй : Фистшҳд , أўи иғлб эй изФр , Фклоҳмои сўоء ,у ҳўи маънии қавла : ФсўФи нؤтиаҳи أҷрои ъзимо яъне : алҷнаҳ . Пас муъминонро тҳриз кард бар ҷиҳод дар роҳи дайн , ва аз баҳри ҳақ , ва аз баҳр раҳонидан он заъифони мусулмонон ки дар дасти мушрикон Макка буданд , аз мардон чун ҳабибу абӯи зру ғайри эшон , ва аз занон чун модари Усомау духтари ақабаи бен абии мъиту ғайри эшон ,у кӯдакон чун Усомау ғайри эшон , дар дасти кофарон Макка буданд маҳбӯсу муаззаб , ва дуо мекарданд ва мегуфтанд : бори худоё ! моро азин шаҳри Макка ки ҷои кофарону мшрконсти беруни ор , ва ба дори алҳҷраҳи моро фурӯди ор . Раб Алъоламин гуфт дарин оят : чаро наравед бғзо ? ва эшонро нрҳонид ? ва гуфтаанд : қавмии змнону заъифони муъминон дар Макка монда буданд ,у кофарони пайвастаи эшонро азӣ менамуданд . Пас эшон дуо карданд ва гуфтанд : аҷъли лнои ман лднки влё . Маънӣ онаст ки : вели ълинои рҷлои ман алмؤмнини иўолино , бори худоё ! бар гумор бар мо , ва волӣ кун бар мо , мардӣ аз муъминон ки моро дар худ гирад , ва аз ранҷ кофарон барраанд . Ва аҷъли лнои ман лднки нсирои инсрнои алии ъдўк . Раби Алъоламин дъоءи эшон иҷобат кард , чун Макка кушода шуд , Мустафо ( с )ро бар эшон гумошт ,у Мустафо ( с ) , итоби бен асидро бар сари эшон омил кард , то инсоф бидод ,у заъифонро қӯт дод ,у мазлӯмонро аз даст золимон бурҳонед , то пас аз онкӣ заъифон буданд ҳамаи азизону меҳтарони гаштанд .

وَ مَنْ یُقاتِلْ فِی سَبِیلِ اللَّهِ فَیُقْتَلْ ای: فیستشهد، أَوْ یَغْلِبْ ای یظفر، فکلاهما سواء، و هو معنی قوله: فَسَوْفَ نُؤْتِیهِ أَجْراً عَظِیماً یعنی: الجنّة. پس مؤمنان را تحریض کرد بر جهاد در راه دین، و از بهر حق، و از بهر رهانیدن آن ضعیفان مسلمانان که در دست مشرکان مکه بودند، از مردان چون حبیب و ابو ذر و غیر ایشان، و از زنان چون مادر اسامة و دختر عقبة بن ابی معیط و غیر ایشان، و کودکان چون اسامة و غیر ایشان، در دست کافران مکه بودند محبوس و معذّب،و دعا میکردند و میگفتند: بار خدایا! ما را ازین شهر مکه که جای کافران و مشرکانست بیرون آر، و به دار الهجرة ما را فرود آر. ربّ العالمین گفت درین آیت: چرا نروید بغزا؟ و ایشان را نرهانید؟ و گفته‌اند: قومی زمنان و ضعیفان مؤمنان در مکه مانده بودند، و کافران پیوسته ایشان را اذی مینمودند. پس ایشان دعا کردند و گفتند: اجْعَلْ لَنا مِنْ لَدُنْکَ وَلِیًّا. معنی آنست که: ولّ علینا رجلا من المؤمنین یوالینا، بار خدایا! بر گمار بر ما، و والی کن بر ما، مردی از مؤمنان که ما را در خود گیرد، و از رنج کافران برهاند. وَ اجْعَلْ لَنا مِنْ لَدُنْکَ نَصِیراً ینصرنا علی عدوّک. ربّ العالمین دعاء ایشان اجابت کرد، چون مکه گشاده شد، مصطفی (ص) را بر ایشان گماشت، و مصطفی (ص)، عتاب بن اسید را بر سر ایشان عامل کرد، تا انصاف بداد، و ضعیفان را قوّت داد، و مظلومان را از دست ظالمان برهانید، تا پس از آنکه ضعیفان بودند همه عزیزان و مهتران گشتند.

Аллазӣнаи омнўои иқотлўни фии сиблати аллоҳ эй фии тоъата ,у аллазӣнаи кФрўо яъне алмшркину алиҳўд , иқотлўни фии сиблати алтоғўт яъне фии сиблати алшитон . Дарин ояти таслият муъминонаст ,у қӯт додан эшон дар ҷиҳод ,у ваъда додани бнсрт .

الَّذِینَ آمَنُوا یُقاتِلُونَ فِی سَبِیلِ اللَّهِ ای فی طاعته، وَ الَّذِینَ کَفَرُوا یعنی المشرکین و الیهود، یُقاتِلُونَ فِی سَبِیلِ الطَّاغُوتِ یعنی فی سبیل الشیطان. درین آیت تسلیت مؤمنان است، و قوّت دادن ایشان در جهاد، و وعده دادن بنصرت.

Мегуяд : муъминон аз баҳри худоу бФрмони худо ҷанг мекунанд ,у кофарону бегонагон аз баҳри деву бФрмони дев ҷанг мекунанд . Он гуҳ гуфт : эй муъминон , шумо бо ин фармонбардорони шайтон ва пас равони шайтони азин бут прессатону бегонагон , ҷанг кунед , ва аз кед шайтон матарсед ки кед шайтон то буд заъиф буд . ӯро ва пас равон ӯро хор дорем , ва ҳалок кунем , чунон ки рӯз бадар кардем , хор доштем ва ҳалок кардем .

میگوید: مؤمنان از بهر خدا و بفرمان خدا جنگ میکنند، و کافران و بیگانگان از بهر دیو و بفرمان دیو جنگ میکنند. آن گه گفت: ای مؤمنان، شما با این فرمانبرداران شیطان و پس روان شیطان ازین بت پرستان و بیگانگان، جنگ کنید، و از کید شیطان مترسید که کید شیطان تا بود ضعیف بود. او را و پس روان او را خوار داریم، و هلاک کنیم، چنان که روز بدر کردیم، خوار داشتیم و هلاک کردیم.

Агар касе гуяд : чунаст ки кед шайтон заъиф хонд , ва кед занон азим хонд ?у злки фии қавла : إни кидкни азим , ва маълумаст ки шайтони биҷой сайёдаст ва дом ниҳанда ,у занони биҷой доманд , бҳкми он хабар ки Мустафо ( с ) гуфт : « алнсоءи ҳбоӣли алшитон » .

اگر کسی گوید: چونست که کید شیطان ضعیف خواند، و کید زنان عظیم خواند؟ و ذلک فی قوله: إِنَّ کَیْدَکُنَّ عَظِیمٌ، و معلومست که شیطان بجای صیّاد است و دام نهنده، و زنان بجای دام‌اند، بحکم آن خبر که مصطفی (ص) گفت: «النّساء حبائل الشیطان».

Ва он гуҳи сайёди пинҳон ,у доми пайдо , ва аз пайдои ҳазар кардани беҳтари тавон аз ончии пинҳон . Пас чаҳ ҳикматаст ки кед занон азим хонд ва кед шайтони заъиф ? ҷавоб онаст ки кед занон « азим » хонд , зеро ки кед занон дар ту асар кунад бе ту , бе муроди ту , чунон ки туро иродатӣ набӯд . Аммо шайтон то аз ту иродатӣ набӯд , кед вай бакор наёяд ,у васваса натавонад кард . На бинӣ ки ҳаргизи ту андар намоз наандешӣ ки ман Ҷайҳунро пулӣ кунам , зеро ки берун аз намози турои ин иродат набӯдааст . Лои ҷурми шайтони мари турои андари намози ин васваса натавонад кард , локини ту андари намози андешӣ ки марои бисот чунин мебояд , зан чунин мебояд , кадхудоеи чунин бояд , зеро ки берун аз намози иродати ту ҳамин бошад . Пас шайтон бар ин иродати ту олат созад ,у даст афзор кунад ,у турои андари намози бўсўсаҳи афканд . Ҳаминаст қиссаи одам ( ъ ) ки дар биҳишти он ҳамаи неъмат ва роҳат медид , аммо дар дилаш афтод ки чаҳ будӣ агар ман ҳамеша ӣнҷои бмондмӣ ! чун Иблис аз ваии ин иродат бидонаст , бо ваии ҳам аз дар иродати вай дар омад ,у одамро гуфт : ҳилли أдлки алии шаҷараи алхлду малики лои иблӣ ? мақсӯд онаст ки то аз одами иродати ҷовдонаи мондан дар биҳишт набӯд , Иблис чизе натавонист кард . Чун кед шайтонро бо ту даст афзорӣ боист аз ту , ва он иродати тест , ло ҷурм кед ӯ « заъиф » хонд , ва кед занонро ин олат набояд ки он худ муассираст бе иродати ту , аз баҳри он « азим » хонд .

و آن گه صیّاد پنهان، و دام پیدا، و از پیدا حذر کردن بهتر توان از آنچه پنهان. پس چه حکمت است که کید زنان عظیم خواند و کید شیطان ضعیف؟ جواب آنست که کید زنان «عظیم» خواند، زیرا که کید زنان در تو اثر کند بی‌تو، بی مراد تو، چنان که ترا ارادتی نبود. امّا شیطان تا از تو ارادتی نبود، کید وی بکار نیاید، و وسوسه نتواند کرد. نه‌بینی که هرگز تو اندر نماز ناندیشی که من جیحون را پلی کنم، زیرا که بیرون از نماز ترا این ارادت نبوده است. لا جرم شیطان مر ترا اندر نماز این وسوسه نتواند کرد، لکن تو اندر نماز اندیشی که مرا بساط چنین میباید، زن چنین میباید، کدخدایی چنین باید، زیرا که بیرون از نماز ارادت تو همین باشد. پس شیطان بر این ارادت تو آلت سازد، و دست افزار کند، و ترا اندر نماز بوسوسه افکند. همین است قصّه آدم (ع) که در بهشت آن همه نعمت و راحت میدید، امّا در دلش افتاد که چه بودی اگر من همیشه اینجا بماندمی! چون ابلیس از وی این ارادت بدانست، با وی هم از در ارادت وی در آمد، و آدم را گفت: هَلْ أَدُلُّکَ عَلی‌ شَجَرَةِ الْخُلْدِ وَ مُلْکٍ لا یَبْلی‌؟ مقصود آنست که تا از آدم ارادت جاودانه ماندن در بهشت نبود، ابلیس چیزی نتوانست کرد. چون کید شیطان را با تو دست افزاری بایست از تو، و آن ارادت تست، لا جرم کید او «ضعیف» خواند، و کید زنان را این آلت نباید که آن خود مؤثّر است بی‌ارادت تو، از بهر آن «عظیم» خواند.

Дигар ҷавоб онаст ки шайтон ба ло ҳавл бигурезад , аз он кед вай заъиф хонд , ва аз занон ба лои ҳавл эмин нагардӣ , пас кед эшон азим хонд . Дигари турои азшитони ҷузи хаёлӣу васваса муҷаррад нест , ки ту ӯро менабинӣ , беш аз он нест ки андари дили васваса Эй мекунад , азин ҷиҳат кед вай заъиф хонд , ва кед занон азим хонд аз онкӣ дар он ҳам дидораст , ва ҳам хаёл . Дигар гуфтаанд : кед шайтон заъифаст чун бо раҳмату исмати аллоҳ муқобил кунӣ , ва кед занон , азимаст чун бо шаҳвати мардону майли эшон бо занон муқобил кунӣ .

دیگر جواب آنست که شیطان به لا حول بگریزد، از آن کید وی ضعیف خواند، و از زنان به لا حول ایمن نگردی، پس کید ایشان عظیم خواند. دیگر ترا ازشیطان جز خیالی و وسوسه مجرّد نیست، که تو او را می‌نبینی، بیش از آن نیست که اندر دل وسوسه‌ای می‌کند، ازین جهت کید وی ضعیف خواند، و کید زنان عظیم خواند از آنکه در آن هم دیدار است، و هم خیال. دیگر گفته‌اند: کید شیطان ضعیف است چون با رحمت و عصمت اللَّه مقابل کنی، و کید زنان، عظیم است چون با شهوت مردان و میل ایشان با زنان مقابل کنی.