Қавлаи таъолӣ : أи Флои итдбрўни алқуръони алоиаҳи изҳори иззат қуръонаст ,у нашри бисоти тўқири калом худоӣ ҷаҳонаст , каломӣ ки дилҳои орифонро шифоаст , асрори ошноёнро зёаст , ҷонҳои дӯстонро ғизоаст , дарди дармондагонро дармон ва давост , каломӣ ки сноءи илоҳяти матлаъ қадам ӯст , қуръонӣ ки бтисири рубубият таназзул ӯст , ёдгорӣ ки қуббаи ҳифзи ҳақ мأмн ӯст , каломӣ ки ҷонҳоро тазаккуратаст , ва дилҳоро ъдтст , имрӯзи всилт ,у фардоро зхиртст . Мустафо ( с ) гуфт : « луи кони алқуръони фии аҳоби мо мисаи алнор » , агар чунон будӣ ки ин қуръон дар пӯстии ниҳода будӣ , онро фардои бнсўхтндӣ . Пас чун дар дили банда муъмин ёбанд бо маърифати имон , ҳам аввалитар ки насӯзанд . Аммо касе бояд ки бқрон роҳ ҷӯяд , то қуръон ӯро бар роҳ дорад , ки қуръони роҳи ҷӯёнро роҳаст ,у ёри хоҳонро ёраст , муъмин ки роҳ меҷӯяд , ӯро меронад бзмоми ҳақ , дар роҳи сидқ ,у расани савоб , бар чароғи ҳудо ,у бадарғаи Мустафо , рӯй бнҷот , водии бўодӣ , манзили бмнзл , то фурӯди орад ӯро дар мақъад сидқ ъанд млики муқтадир ,у бегона ки роҳи ҷӯй ва борхўоаҳ нест , лои ҷурми қуръон ӯро равшаноӣ ва роҳ нест ,у лои язиди алзолмини إлои хсоро .

قوله تعالی: أَ فَلا یَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ الآیة اظهار عزّت قرآن است، و نشر بساط توقیر کلام خدای جهانست، کلامی که دلهای عارفان را شفا است، اسرار آشنایان را ضیا است، جانهای دوستان را غذا است، درد درماندگان را درمان و دواست، کلامی که سناء الهیّت مطلع قدم اوست، قرآنی که بتیسیر ربوبیّت تنزّل اوست، یادگاری که قبّه حفظ حق مأمن اوست، کلامی که جانها را تذکرت است، و دلها را عدّتست، امروز وسیلت، و فردا را ذخیرتست. مصطفی (ص) گفت: «لو کان القرآن فی اهاب ما مسّه النّار»، اگر چنان بودی که این قرآن در پوستی نهاده بودی، آن را فردا بنسوختندی. پس چون در دل بنده مؤمن یابند با معرفت ایمان، هم اولی‌تر که نسوزند. امّا کسی باید که بقرآن راه جوید، تا قرآن او را بر راه دارد، که قرآن راه جویان را راهست، و یار خواهان را یار است، مؤمن که راه میجوید، او را میراند بزمام حق، در راه صدق، و رسن صواب، بر چراغ هدی، و بدرقه مصطفی، روی بنجات، وادی بوادی، منزل بمنزل، تا فرود آرد او را در مَقْعَدِ صِدْقٍ عِنْدَ مَلِیکٍ مُقْتَدِرٍ، و بیگانه که راه جوی و بارخواه نیست، لا جرم قرآن او را روشنایی و راه نیست، وَ لا یَزِیدُ الظَّالِمِینَ إِلَّا خَساراً.

Муҳамади бен исҳоқ гуфт : дар хоб намуданд маро ки қиёмати бархеста буд ,у ҳақро дидам дар хоби ҷли ҷалола ки маро гуфтӣ : мо тқўли фии алқуръон ? гуфтам : кломк ё раби Алъоламин . Гуфт : туро ки гуфт ки калом манаст ? гуфтам : ки Аҳмади бен ҳанбал .

محمد بن اسحاق گفت: در خواب نمودند مرا که قیامت برخاسته بود، و حق‌را دیدم در خواب جلّ جلاله که مرا گفتی: ما تقول فی القرآن؟ گفتم: کلامک یا ربّ العالمین. گفت: ترا که گفت که کلام منست؟ گفتم: که احمد بن حنبل.

Раб алъзаҳ гуфт ки : алҳмди ллаҳ . Пас Аҳмадро бихонад ва бо вай гуфт : мо тқўли фии алқуръон ? Аҳмад гуфт : кломк ё раби Алъоламин . Гуфт : аз куҷо донистӣ ки калом манаст ? Аҳмади дуу рқ аз ҳам боз кард , дар яку рқи набишта буд : шуъба , ва дар яку рқи атои ани ибни аббос , шуъбаро хонд , ва бо вай ҳамон гуфт , ва ҳамон ҷавоб дод , ва гуфт : шунидам аз атои бен абии рбоҳ аз ибни аббос , гуфт : аторо нахонданд аммо ибни аббосро хонданд ,у ҳақ бо вай гуфт : мо тқўли фии алқуръон ? Фқол : кломк ё раби Алъоламин . Гуфт : аз куҷо май гӯйӣ ? гуфт : ахбрнои Муҳамади расӯли аллоҳ , расӯли худои Муҳамади моро хабар кард . Расӯлро бхўонднд ,у раби алъзаҳ бо вай гуфт : мо тқўли фии алқуръон ?

ربّ العزّة گفت که: الحمد للَّه. پس احمد را بخواند و با وی گفت: ما تقول فی القرآن؟ احمد گفت: کلامک یا ربّ العالمین. گفت: از کجا دانستی که کلام منست؟ احمد دو و رق از هم باز کرد، در یک و رق نبشته بود: شعبه، و در یک و رق عطا عن ابن عباس، شعبه را خواند، و با وی همان گفت، و همان جواب داد، و گفت: شنیدم از عطا بن ابی رباح از ابن عباس، گفت: عطا را نخواندند اما ابن عباس را خواندند، و حق با وی گفت: ما تقول فی القرآن؟ فقال: کلامک یا ربّ العالمین. گفت: از کجا می‌گویی؟ گفت: اخبرنا محمد رسول اللَّه، رسول خدا محمد ما را خبر کرد. رسول را بخواندند، و ربّ العزّة با وی گفت: ما تقول فی القرآن؟

Гуфт : ахбрнои Ҷабраили ънк . Он гуҳ гуфт раби алъзаҳ : « сидқату сдқўо » .

گفت: اخبرنا جبرئیل عنک. آن گه گفت ربّ العزّة: «صدقت و صدقوا».

أи Флои итдбрўни алқуръони абӯи Усмон мағрибӣ гуфт : тадаббури се қисмаст : яке андеша кардан дар нафаси худу ҳоли худ , онро тадаббур мавъиза гӯйанд . Дувуми андеша кардан дар . . . , онро тадаббур . . . Гӯйанд . Се дигари андеша кардан дар қуръон , онро тадаббури ҳақиқат ва мукошифа гӯйанд . Аввали сифати омма мусулмононаст , дувуми сифат зоҳидӣаст , сеюм сифат орифонаст . Эшонро дида мукошифа диҳанд , то ҳар ҳиҷоб ки буд миёни дили эшону миён ҳақ бардошта шавад . Ҳамаи орзӯҳошон нақд шавад . Оби мшоҳдти шан дар ҷӯии мулотафат равон шавад . Дил аз зикри пар ,у забони хомӯш ! сар аз назари пар , ва худро фаромӯш ! виқори Фриштгони дида ,у сабот раббонӣон ёфта ,у бскинаҳи садиқон дар расидау мард то ӣнҷо нарасад нишоед ӯро дар баҳри ҷалоли қуръон шудан ,у истинботи ҷавоҳири макнуни он кардан , лои бал ки ҳар соъатӣ ва ҳар лаҳза Эй буридӣ аз ҳайбат ва бе ниёзии қуръони дасти ради бсинаҳи ваии боз наад , ки ин илм сар ҳақаст , ва ин мардони соҳиби асрор . Посбонро бо рози малик чаҳ кор ! агар аз эшонӣ , дӯстро вафодорӣ бар дилнигор , ва агар на аз эшонӣ , туро бо рафтан бо дӯстон чаҳ кор ? !

أَ فَلا یَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ ابو عثمان مغربی گفت: تدبّر سه قسم است: یکی اندیشه کردن در نفس خود و حال خود، آن را تدبّر موعظه گویند. دوم اندیشه کردن در...، آن را تدبّر... گویند. سه دیگر اندیشه کردن در قرآن، آن را تدبّر حقیقت و مکاشفه گویند. اوّل صفت عامّه مسلمانان است، دوم صفت زاهدان است، سوم صفت عارفان است. ایشان را دیده مکاشفه دهند، تا هر حجاب که بود میان دل ایشان و میان حق برداشته شود. همه آرزوهاشان نقد شود. آب مشاهدت شان در جوی ملاطفت روان شود. دل از ذکر پر، و زبان خاموش! سر از نظر پر، و خود را فراموش! وقار فریشتگان دیده، و ثبات ربّانیان یافته، و بسکینه صدّیقان در رسیده و مرد تا اینجا نرسد نشاید او را در بحر جلال قرآن شدن، و استنباط جواهر مکنون آن کردن، لا بل که هر ساعتی و هر لحظه‌ای بریدی از هیبت و بی‌نیازی قرآن دست رد بسینه وی باز نهد، که این علم سرّ حقّست، و این مردان صاحب اسرار. پاسبان را با راز ملک چه کار! اگر از ایشانی، دوست را وفاداری بر دل نگار، و اگر نه از ایشانی، ترا با رفتن با دوستان چه کار؟!

Ва агар бтъриФи азалӣу тавфиқи раббонии бандаи бон мақом расад ки ҷалоли иззати қуръон ӯро бахуд роҳ диҳад ,у асрори лълмаҳи аллазӣнаи истнбтўнаҳи пардаи ғмўз аз рӯй ашколи фурӯи кушояд , пас агар истинбот кунад ӯро расад ки Мустафо ( с ) ӯро дастурӣ дода , ва фатво карда ки : « ани ман алълми кҳиӣаҳи алмкнўн , лои иърФаҳи алои алълмоءи биллоҳ , Фозои нтқўо ба лами инкраҳи алои аҳли алъзаҳи биллоҳ » .

و اگر بتعریف ازلی و توفیق ربّانی بنده بآن مقام رسد که جلال عزّت قرآن او را بخود راه دهد، و اسرار لَعَلِمَهُ الَّذِینَ یَسْتَنْبِطُونَهُ پرده غموض از روی اشکال فرو گشاید، پس اگر استنباط کند او را رسد که مصطفی (ص) او را دستوری داده، و فتوی کرده که: «انّ من العلم کهیئة المکنون، لا یعرفه الّا العلماء باللَّه، فاذا نطقوا به لم ینکره الّا اهل العزّة باللَّه».