Қавлаи таъолӣ : ва мо кони лмؤмни أни иқтли мؤмнои алоиаҳи худованди бузургвор , ҷаббори кирдигор , корсози бандаи навоз , коррони нигаҳбон , пўшндаҳи айби узри хоҳон , дргзорндаҳи ҷурми аўоҳон , дарин ояти изҳори карам хеш мекунад ,у фазлу лутфи худ ба бандагон май намояд , феъли хато ки бар эшон равад кори он осон фаро мегирад , ва эшонро узр май наад , ва низ эшонро оқила пазир мекунад , то агар ҷиноятӣ бар сиблат хато уфтад оқила аз эшон таҳаммул кунанд , ва эшонро дар он вартаи бнгзорнд . Ва чунон ки дар шариъати оқила ҳар кас падедаст дар ҳақиқат ҳар қавмиро оқила Эйаст ,у мҳинаҳи ҳамаи халқу гузида ҳар ду куни Мустафо ( с )аст ки оқила муъминонаст , тимор бар эшон ,у узри хоҳи эшон ,у фардои шафиъи эшон , ва ба қоли аллоҳи ъзу ҷл : алнабӣ أўлии болмؤмнини ман أнФсҳм ,у ҳўи алмшори илайҳ

قوله تعالی: وَ ما کانَ لِمُؤْمِنٍ أَنْ یَقْتُلَ مُؤْمِناً الآیة خداوند بزرگوار، جبّار کردگار، کارساز بنده نواز، کارران نگهبان، پوشنده عیب عذر خواهان، درگذارنده جرم اوّاهان، درین آیت اظهار کرم خویش میکند، و فضل و لطف خود به بندگان می‌نماید، فعل خطا که بر ایشان رود کار آن آسان فرا میگیرد، و ایشان را عذر می‌نهد، و نیز ایشان را عاقله پذیر میکند، تا اگر جنایتی بر سبیل خطا افتد عاقله از ایشان تحمل کنند، و ایشان را در آن ورطه بنگذارند. و چنان که در شریعت عاقله هر کس پدید است در حقیقت هر قومی را عاقله‌ای است، و مهینه همه خلق و گزیده هر دو کون مصطفی (ص) است که عاقله مؤمنان است، تیمار بر ایشان، و عذر خواه ایشان، و فردا شفیع ایشان، و به قال اللَّه عزّ و جلّ: النَّبِیُّ أَوْلی‌ بِالْمُؤْمِنِینَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ، و هو المشار الیه‌

Бқўлаҳ ( с ) : « ман тарки молои Флўрстаҳ , ва ман тарк куллан أўи динои феълӣу ило » .

بقوله (ص): «من ترک مالا فلورثته، و من ترک کلا أو دینا فعلیّ و الیّ».

Ва баъд аз Мустафо ( с ) чун бмқоми авлиёи фурӯди ое , хосгёни даргоҳу шносндгони аллоҳи оқилаи мустазъафон умматанд ,у перону машойихи тариқати оқила мурӣдонанд , то айб эшон бапушанд ,у сиқл эшон бурдоранд .

و بعد از مصطفی (ص) چون بمقام اولیا فرود آیی، خاصگیان درگاه و شناسندگان اللَّه عاقله مستضعفان امّت اند، و پیران و مشایخ طریقت عاقله مریدان‌اند، تا عیب ایشان بپوشند، و ثقل ایشان بردارند.

Дарин маънӣ ҳикоят кунанд ки бӯи умри нҷид дар абтдоءи иродати хеш ба маҷлиси бӯи Усмони мағрибӣ бисёр рафтӣ , ва он сухани бӯи Усмон дар вай асар кард , то ӯро бтўбт дар оварад ,у рӯзгорӣ бар сират солеҳон мерафт ,у хизмати бӯ Усмон мекард . Охири вайро фатратии биФтод . Ва аз пеши бӯ Усмон бигурехт , ва аз маҷлиси ваии бозмонд ,у бӯи Усмон ҳар вақт дар андешаи он буд ки то вайро бибинад , ва насиҳат кунад , ва аз он фатрат боз раҳанд .

درین معنی حکایت کنند که بو عمر نجید در ابتداء ارادت خویش به مجلس بو عثمان مغربی بسیار رفتی، و آن سخن بو عثمان در وی اثر کرد، تا او را بتوبت در آورد، و روزگاری بر سیرت صالحان می‌رفت، و خدمت بو عثمان میکرد. آخر وی را فترتی بیفتاد. و از پیش بو عثمان بگریخت، و از مجلس وی بازماند، و بو عثمان هر وقت در اندیشه آن بود که تا وی را ببیند، و نصیحت کند، و از آن فترت باز رهاند.

Охири рӯзии бӯи Усмон бар вай боз омад , хаҷали гашт , ва рӯй баргардонед ,у броҳии дигар фурӯ рафт . Бӯи Усмони ҳам чунон аз пай вай мерафт то буи дар расед , гуфт : эй бечора ! аз ман чаҳ гурезӣ ? ки ман турои бадхоҳ наам , ва дар чунин рӯзи туро бакор оем , суҳбат бо касе кун ки донад ки ту маъсӯми Не , айби бипушад ,у борати бикашад ,у шафқат боз нагирад .

آخر روزی بو عثمان بر وی باز آمد، خجل گشت، و روی برگردانید، و براهی دیگر فرو رفت. بو عثمان هم چنان از پی وی میرفت تا بوی در رسید، گفت: ای بیچاره! از من چه گریزی؟ که من ترا بدخواه نه‌ام، و در چنین روز ترا بکار آیم، صحبت با کسی کن که داند که تو معصوم نیی، عیب بپوشد، و بارت بکشد، و شفقت باز نگیرد.

Ва ман иқтли мؤмнои мтъмдои алоиаҳ ҳар ки шафқат аз бародари мусулмон боз гирад ,у баҳамат ӯро ёрии надиҳад , ва насиҳат накунад , саъйаст ки дар хӯн вай мекунад , ночори бад-ӣни номеҳрбонӣ махӯз гардад ,у камтарини уқубатӣ ки вайро кунанд онаст ки ҳар ончии бозгирд аз мурӣдону бародарони хеш , ҳаргизи бархӯрдории он наёбад . Ба Довӯди пайғомбар ваҳй омад ки ё Довӯд : азои раъйати лӣ толбо фикан ?лаи ҳшўо . эй Довӯд ! ҳар куҷои толибии бинӣ ки лаббайки ошиқӣ аз миёни ҷон ва дил зада бошад ,у рдоءи таҷред бар афканда ,у азори тФрид дар баста , ва наълин қасд дар қадам ҳиммат карда ,у сар дар биёбони умеди мо ниҳода , бо дилии пари дард ,у рухсори пари гирд , ғошияи ҳиммати вай бар дӯши худ на ,у чокрўор дар рикоби талаб ӯ бирав , ки ӯ аз наздикони мост , тақаррубӣ кун бадв ,у ҷои соз дар дил ӯ , ки ман бар дили чунин кас итилоъ кунам , ва ҳар кро дар дили ваии ҷои байнам ӯро бадваст гирам .

وَ مَنْ یَقْتُلْ مُؤْمِناً مُتَعَمِّداً الآیة هر که شفقت از برادر مسلمان باز گیرد، و بهمت او را یاری ندهد، و نصیحت نکند، سعی است که در خون وی میکند، ناچار بدین نامهربانی مأخوذ گردد، و کمترین عقوبتی که وی را کنند آنست که هر آنچه بازگیرد از مریدان و برادران خویش، هرگز برخورداری آن نیابد. به داود پیغامبر وحی آمد که یا داود: اذا رأیت لی طالبا فکن له حشوا. ای داود! هر کجا طالبی بینی که لبّیک عاشقی از میان جان و دل زده باشد، و رداء تجرید بر افکنده، و ازار تفرید در بسته، و نعلین قصد در قدم همّت کرده، و سر در بیابان امید ما نهاده، با دلی پر درد، و رخسار پر گرد، غاشیه همت وی بر دوش خود نه، و چاکروار در رکاب طلب او برو، که او از نزدیکان ماست، تقرّبی کن بدو، و جای ساز در دل او، که من بر دل چنین کس اطلاع کنم، و هر کرا در دل وی جای بینم او را بدوست گیرم.

ё أиҳои аллазӣнаи омнўои إзои зрбтми фии сиблати аллоҳи Фтбинўои алоиаҳ аз рӯй ишорат мегуяд : чун бсФрӣ берун шавед , бидон шавед ки бдўстӣ аз дӯстони худо дар расед , то мӯниси рӯзгору шоҳиди дилу ҷони шумо буд , ва чандон ки раведи ҳеҷ аз талаби мёсоӣид ,у қадами ҷаҳди боз пас манеҳед , ки эшон зноӣн « 1 » даргоҳ иззатанд ,у мақбули ҳазрат илоҳятанд , на ҳар касе бинадашон , на ҳар дидаи дрёбдшон . Чун ёфтед , гӯш доред , чун дидед лузӯм гиред , ки равшанои дил дар мшоҳдт эшонаст ,у саодати абад дар суҳбати эшон . Пери тариқати ҷунайдро пурседанд қудси аллоҳи рӯҳа ки ду ракаати намози ттўъи дӯсттар дорӣ ки бгзорӣ ё як соъати мушоҳидаи даравишон ? гуфт : як соъати мшоҳдти даравишон , зеро ки мшоҳдти даравишон муҳаббат худост , ки мегуяд : ваҷабати муҳаббатии ллмтҳобини фӣу алмтзоўрини фӣ . Ва муҳаббати худои бадаст овардани айн фарзаст . Ин чунин фарзи бгзоштн ва нофила бардоштан кори зиракону сират ҷавонмардон набӯд .

یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِذا ضَرَبْتُمْ فِی سَبِیلِ اللَّهِ فَتَبَیَّنُوا الآیة از روی اشارت میگوید: چون بسفری بیرون شوید، بدان شوید که بدوستی از دوستان خدا در رسید، تا مونس روزگار و شاهد دل و جان شما بود، و چندان که روید هیچ از طلب میاسائید، و قدم جهد باز پس منهید، که ایشان ضنائن «۱» درگاه عزت‌اند، و مقبول حضرت الهیّت‌اند، نه هر کسی بیندشان، نه هر دیده دریابدشان. چون یافتید، گوش دارید، چون دیدید لزوم گیرید، که روشنایی دل در مشاهدت ایشان است، و سعادت ابد در صحبت ایشان. پیر طریقت جنید را پرسیدند قدّس اللَّه روحه که دو رکعت نماز تطوّع دوست‌تر داری که بگزاری یا یک ساعت مشاهده درویشان؟ گفت: یک ساعت مشاهدت درویشان، زیرا که مشاهدت درویشان محبت خداست، که میگوید: وجبت محبتی للمتحابین فی و المتزاورین فی. و محبّت خدای بدست آوردن عین فرض است. این چنین فرض بگذاشتن و نافله برداشتن کار زیرکان و سیرت جوانمردان نبود.

Лои истўии алқоъдўни ман алмؤмнини алоиаҳи мадҳ ғозёнаст ,у ҷилвагарӣ ҷони ҷонбозони эшон , дар ду ҷаҳон бар оламён ,у тарғиби муъминон то рӯзи ҷовдон , ва на худ инаст , ки дар қуръон бисёр ҷойгаҳи зикр ғозёнаст ,у ишорати бФзли эшон ,у зикри аъмолу аҳволу савобу дараҷоти эшон ,у баёни созу олоту заруроти эшон : аспи ғозиро гуфт :у алъодёти збҳои алоиаҳ , силаҳи ғозиро гуфт :у أъдўои ?лаами мо асттътми ман қувва ,у нафақаи ғозӣ :у лои инФқўни нафақаи сағирау лои кабӣра , сафи ғозӣ : иқотлўни фии сиблатаи сафо , намози ғозӣ :у إзои канти Фиҳми Фأқмти ?лаами алслоаҳ , тъби ғозӣ : злки бأнҳми лои исибҳми змأу лои насб , нафири ғозӣ : анФрўои хФоФоу сқоло , ваъдаи ғозии бникўиӣ : қул ҳилли трбсўни баннои إлои إҳдии алҳсниин , хурӯҷи ғозӣу марги ғозӣ : ва ман ихрҷи ман байтаи мҳоҷрои إлии аллоҳу расӯлаи сами идркаҳи аламути Фқди вақъи أҷраҳи алии аллоҳ , таслияти ғозӣ : إни имсскми қрҳи Фқди миси алқўми қрҳ мислаи , шуҷоати ғозӣ : Фмои вҳнўои лмои أсобҳми фии сиблати аллоҳ , вФоءи нусрати ғозӣ : снлқии фии қулӯби аллазӣнаи кФрўои алръб , таваккули ғозӣ : аллазӣнаи қоли ?лаами анноси إни анноси қади ҷмъўои лаками Фохшўҳми Фзодҳми إимоноу қолўои ҳсбнои аллоҳу нъми алўкил , иҷобати худои мари дъоءи ғозиро : إзи тстғисўни рбкми Фостҷоби лаками алоиаҳ , адаб дар омухтани мари ғозиро :у лои тнозъўои ФтФшлўоу тзҳби риҳкму асбрўо , бод ки ғозиро нусрат диҳад : Фأрслнои алайҳими риҳоу ҷнўдои лами трўҳо . Хоб ки ғозиро нусрат кунад : إзи иғшикми алнъос أмнаҳ манеҳ , дафъи душман аз ғозӣ ва дар ҳимояти худоӣ бӯдани ғозиро гуфт : лои ғолиби лаками алиўми ман анносу إнии ҷори лаками алоиаҳ .

لا یَسْتَوِی الْقاعِدُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ الآیة مدح غازیان است، و جلوه‌گری جان جانبازان ایشان، در دو جهان بر عالمیان، و ترغیب مؤمنان تا روز جاودان، و نه خود اینست، که در قرآن بسیار جایگه ذکر غازیان است، و اشارت بفضل ایشان، و ذکر اعمال و احوال و ثواب و درجات ایشان، و بیان ساز و آلات و ضرورات ایشان: اسپ غازی را گفت: وَ الْعادِیاتِ ضَبْحاً الآیة، سلاح غازی را گفت: وَ أَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ، و نفقه غازی: وَ لا یُنْفِقُونَ نَفَقَةً صَغِیرَةً وَ لا کَبِیرَةً، صف غازی: یُقاتِلُونَ فِی سَبِیلِهِ صَفًّا، نماز غازی: وَ إِذا کُنْتَ فِیهِمْ فَأَقَمْتَ لَهُمُ الصَّلاةَ، تعب غازی: ذلِکَ بِأَنَّهُمْ لا یُصِیبُهُمْ ظَمَأٌ وَ لا نَصَبٌ، نفیر غازی: انْفِرُوا خِفافاً وَ ثِقالًا، وعده غازی بنیکویی: قُلْ هَلْ تَرَبَّصُونَ بِنا إِلَّا إِحْدَی الْحُسْنَیَیْنِ، خروج غازی و مرگ غازی: وَ مَنْ یَخْرُجْ مِنْ بَیْتِهِ مُهاجِراً إِلَی اللَّهِ وَ رَسُولِهِ ثُمَّ یُدْرِکْهُ الْمَوْتُ فَقَدْ وَقَعَ أَجْرُهُ عَلَی اللَّهِ، تسلیت غازی: إِنْ یَمْسَسْکُمْ قَرْحٌ فَقَدْ مَسَّ الْقَوْمَ قَرْحٌ مِثْلُهُ، شجاعت غازی: فَما وَهَنُوا لِما أَصابَهُمْ فِی سَبِیلِ اللَّهِ، وفاء نصرت غازی: سَنُلْقِی فِی قُلُوبِ الَّذِینَ کَفَرُوا الرُّعْبَ، توکّل غازی:الَّذِینَ قالَ لَهُمُ النَّاسُ إِنَّ النَّاسَ قَدْ جَمَعُوا لَکُمْ فَاخْشَوْهُمْ فَزادَهُمْ إِیماناً وَ قالُوا حَسْبُنَا اللَّهُ وَ نِعْمَ الْوَکِیلُ، اجابت خدای مر دعاء غازی را: إِذْ تَسْتَغِیثُونَ رَبَّکُمْ فَاسْتَجابَ لَکُمْ الآیة، ادب در آموختن مر غازی را: وَ لا تَنازَعُوا فَتَفْشَلُوا وَ تَذْهَبَ رِیحُکُمْ وَ اصْبِرُوا، باد که غازی را نصرت دهد: فَأَرْسَلْنا عَلَیْهِمْ رِیحاً وَ جُنُوداً لَمْ تَرَوْها. خواب که غازی را نصرت کند: إِذْ یُغَشِّیکُمُ النُّعاسَ أَمَنَةً مِنْهُ، دفع دشمن از غازی و در حمایت خدای بودن غازی را گفت: لا غالِبَ لَکُمُ الْیَوْمَ مِنَ النَّاسِ وَ إِنِّی جارٌ لَکُمْ الآیة.

Ва аз шарафи ғозӣ яке онаст ки чун ғозёни сафҳо бар кашанд , ва дар мъорк ибтол боистанд , раб алъзаҳ гуяд : млоӣктии атлъўои Фонзрўои илои убайдии қади тркўои алмолу алсрўаҳ ,у أқблўои илои шоҳрини асёФҳми алии аъноқҳм , фаҳми иқўлўни лоқўоми иأклўни ризқӣу иъбдўн ғайриӣ : қўлўои лои илоҳи алои аллоҳ . Аммоу иззатӣу ҷалолӣу азиматӣ , лаками ъндии сморот , каромот , лоғФрни лаками мо азнбтм , бأўли қатраи ман дмоӣкм ,у лоҳлни алайкуми ҳлли алоямон ,у лоўмннкми ман алФзъи алأкбр ,у лоҷирнкми ман зғтаҳи алқбр , ва ман фитнаи алмҳёу алммот ,у лобъснкми явми алқёмаҳи шоҳрини асёФкми алии аъноқкм , тшхби аўдоҷкм , Флои тҳҷбўн ҳатто тқФўои байни ядӣ , азҳки аликм , ании азои зҳкти илои абди Флои ҳисоби алайҳ » .

و از شرف غازی یکی آنست که چون غازیان صفها بر کشند، و در معارک ابطال بایستند، ربّ العزّة گوید: ملائکتی اطّلعوا فانظروا الی عبیدی قد ترکوا المال و الثروة، و أقبلوا الیّ شاهرین اسیافهم علی اعناقهم، فهم یقولون لاقوام یأکلون رزقی و یعبدون غیری: قولوا لا اله الّا اللَّه. امّا و عزّتی و جلالی و عظمتی، لکم عندی ثمارات، کرامات، لاغفرنّ لکم ما اذنبتم، بأوّل قطرة من دمائکم، و لاحلّنّ علیکم حلل الایمان، و لاومننّکم من الفزع الأکبر، و لاجیرنّکم من ضغطة القبر، و من فتنة المحیا و الممات، و لابعثنّکم یوم القیامة شاهرین اسیافکم علی اعناقکم، تشخب اوداجکم، فلا تحجبون حتی تقفوا بین یدیّ، اضحک الیکم، انّی اذا ضحکت الی عبد فلا حساب علیه».

Ва ани алии бен абии толиб ( ъ ) қол : қоли расӯли аллоҳ ( с ) : « ман такаффули лии бأҳли байти ғози фии сиблати аллоҳи ъзу ҷл , ҳатто иғниҳм ,у икФиҳми ани анносу итъоҳдҳм , қоли аллоҳи ?лаи явми алқёмаҳ : марҳабои бмни атъмнӣу сқонӣу касонеу аътонӣ . Ашҳдкм ё млоӣктии ании қади авҷабати ?лаи кароматӣ , Фмои идхли алҷнаҳи аҳади алои ағбтаҳи лмнзлтаҳи ман аллоҳи ъзу ҷл » .

و عن علی بن ابی طالب (ع) قال: قال رسول اللَّه (ص): «من تکفّل لی بأهل بیت غاز فی سبیل اللَّه عزّ و جلّ، حتّی یغنیهم، و یکفیهم عن النّاس و یتعاهدهم، قال اللَّه له یوم القیامة: مرحبا بمن اطعمنی و سقانی و کسانی و اعطانی. اشهدکم یا ملائکتی انّی قد اوجبت له کرامتی، فما یدخل الجنّة احد الا اغبطه لمنزلته من اللَّه عزّ و جلّ».